Lina Rutkienė. „Statybos terminijos dūriniai: formavimasis ir raida“: daktaro disertacija, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2021, 227 p.

282 Palmi a Zemle ičiū ė | doi.o g/10.35321/ e m27-16 Lina Ru kienė STATYBOS TERMINIJOS DUIRINI: FORMAVIMASIS IR RAIDA: do o o disse azione Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021, 227 p. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-8679-3253 il 18 giugno 2021 d. in modo emo o Zoom è s a a apgi a Linas Ru kienės do o o disse azione S a ybos e minijos dū inie: o ma imasis i aida (mokslinė ado ė d . Albina Aukso iū ė). Ma quale a ea scien i ica e minia s o ica s udi sono impo an i e necessa i. Essi sono la base della a uale e minologia ice che. Pe chia i si, capi e gli a uali e mini di unzionamen o scienza nel linguaggio ci cos anze, dobbiamo conosce e le lo o o ma imosi e s iluppos sogge i. Pe an o del u o d'alimen o che abbiamo ice u o un'al a disse azione dall'a ea della e minologia, nella quale esegui a ice ca si può chiama e complesso, ma comp ende non solo s o ica, ma e a uale e minologia di cos uzione, in ques o caso una di sue posis emi […] e minus dū inius. Ol e a ques o, ques o e p ima disse azione della e minologia, nella quale in e minus dū inius pasi con olla a da kogni y inės lingu is ikos posizioni. Disse azione Į adas inizia i elando a uali à ema e la sua scel a deėmusi agioni e p oblemi. Anche se nel linguo ypo e e minologia dei li uani dū inie sono pa ecchi s udiinė i, u a ia mokslinės s a ybos e minijos dū inių posis emis a ski ai non a a o (p. 12), sal o pa- 283Te minologija | 2021 | 28 ienius a osenai ak ualius s a ybos e minus dū inius. P egiudican e da ybinio, mo ologico e no minamen o app occio ai dū ini p aplės ų ques i a amen oamen o kogni y inės ling is ikos aspek u, es endėsiančiu pa ies dū inio samp a à e papildančiu dū inių y imus. I dū iniams ib idi con classiche p epozicinie sie inie kamienai, spesso nocconcu an i e minus sa akilmius, a ualmen e necessi a più a enzione. Qui solle a o e p oblema ico nonché e così e i a e già unzionan i pa ole di disku uo inas a p au inių dū inių sandų e inimo i į a dijimo klausimas. Teigiama, kad „dū yba leidžia suku i naujų, mo y uo ų e minų“ (p. 13) plu i eikšmiškumo. La cos uzione e minijoje dū yba è p odu i us nuo i e mini di a ybos modo (p. 13). Dū inni, essendo più b e i e con o e oli che d ižodžius e minus (p. 13), esp imeškia pos mode nis ina pasaulėjau ą, solle iancia a p incipi di comodi à e economia come uno dei più impo an i. Obie i o del la o o a likus XXXXI a. e minologia della cos uzione dū inių keliaaspek į ice ca, s abili e di ezione dello s iluppo di ques o so osis ema, dėsningumus e endenzioni (p. 14). A al ine aggiunge e au o ė is ikėlė cinque compi i: 1) discu u o eo ici ques ioni dū inių, alu a e eale e nonik ųjų dū inių appo o e il suo cambiamen i e minybos; 2) isnag ina e sa akilmių e hyb idinių cos uzioni e minie dū inių da ybą, s abili e sa akilmių e hyb idinių dū inių da ybos di e enze; 3) cogni i y inės ling is ikos eo ijos p opozicinių modelių, applicando s abili e baziniais conce i della coscienza umana pa em us kogni y inius p opozicinius modelius, secondo i quali iene o ma a cons uc ions e minijos dū inių seman ika; 4) la e minologia della cos uzione dū ini suddi isione in g uppi ema ici, i elandoci un ce o ammen o di u o il ideo della scienza della cos uzione; 5) s abili e sin assico-seman ici e miniji di cos uzione dū inių sandų appo ius (p. 14). Ques 'ogge o di disse azione XXXXI a. sa akilmiai e hib idiniai dū iniai (daik a a džiai), enan i cognininiais s a ybos e minim. La cos uzione dei e mini dū inamen e accol i da 290 on i, che mol o di e si ica e dal pun o di is a gen e. Si a a sh iecia i o ca a e e lib igelè, dizzynai, zynnai, guidělie, appo i esè, pas lec u eu ma e iale, monog a ie, scomosios lib i, scienza i ale, scien i ici a icoli compiliniai, me odinė ma e iale, gio n aščiai, do a o disse azioni e con e enze ma e iale. Da ques e on i es a o in modo manuale 6 181 e mine di cos uzione dū inys e inse i o in da abase Mic oso Access. Appun o sul la o o no i à e p a ica e eo ica alo e del suo, au o ė sos iene che ši dise acija ques o è il p imo la o o, nel quale in de aglio, da a i aspe i iene esamina o la cos uzione e minia dū inių posis emis, 284 Palmi a Zemle ičiū ė | i ela a la sua aida e esima si uazione. Essa do ebbe supplime e s udiinėjimi della e minologia Li uanei, esse e u ile o mando nuo i e mini di cos uzione. Il la o o po ebbe anche esse e u ile agli specialis i di cos uzione, p epa an i s anda d e diziona i, scienzia i, sc i en i la o i di e minologia. Disse azione p epa a i accol i nuo i e mini di cos uzione dū inia sa ebbe possibile supplime si Li uania Repubblica e minų banką (p. 17). Į ado alla ine, su o mula osi a gomen i di amuosius, glaus ai ap ašius la s u u a del la o o e indicžius la sua ap obazione, si passa alla ling is ική s a ybos e minų dū inių analizė, alla quale dedica i sei sco ioni. Pae apiu s u u almen e e seman icamen e disco endo i e mini di cos uzione dū inius, au o ė mos a de aglia a lo o o ma imosi e s iluppo idea cominciando ikimoksliniu pe iodo ( ino 1918ųjų) e inendo schiandiena (2019-aisiais), non solo pensa[n į] speci ica del campo di cos uzione, pe me e di i el[n į] un pa ody iò s iluppo della scienza della cos uzione, ma e almeno da in ensimi polinkius, delle elazioni dei li uani con i li uani s anie i, dei lo o modelli men ali che ampanano alla base del conce o di nominazione del linguaggio (p. 204). Nel p imo capi olo Bend iei eo ici aspe i dū ini, sulla base di e pun i di is a igua du con la e bazione (ca u e con la mo ologia), con kogni y ine linguis ica, più p ecisamen e, eo ia dei modelli p opozicini kogni y ni, e con sin akse, iene esamina a la nozione dū ino, engono discussi i segni dū ini (o og a inis, onologico, sin assino e seman ico). A endo pag indu dei li uani e s anie i ice ca o i insplische su da ini con classicanie da la ynų kalbos a ėjusiais sie iniais kamienais, solle a a e g ildenama eali e nonik ųjų dū inių p oblema, aiškinamasi, quali gi posizioni occupa dū inie di di e si linguaggi e di a ie a ee scien i iche e minijoje. Secondoame capi olo S a ybos e minijos dū inių samp a a i šal iniai indicažius, kas dise azione conside cons uc ion e m dū iniu, discussiami le lo o so gen i di nasci a. L'au o e i iene, i dū ini del se o e cos u i o non hanno speci iche, scin illan i peculia i à di compa sa, essi eme gono allo s esso modo, come e di u i gli al i se o i e di qualsiasi acol à e mini (p. 32), p ecisamen e: e minologizzando i osa e comune le dū ini, i. e. dando lo o un signi ica o e minale ( a iba seman ina, o e minologizzazione), ans e minologizzando dū ini di al i se o i di al e lingue ( e ice in e na, o ans e minologizzazione), acendo dū ini nuo i, p on i al bisogno di denomina e conce i (da yba), bo inji dū ini (so genzi), aducendo dū ini da al e lingue. 285Te minologia | 2021 | 28 Nel e zo capi olo S uzioni e minologie du iinie di cos uzione scien i ica di s iluppo e le e a u a è discussa la p incipale le e a u a di cos uzione, la quale spezza a pago p incipali asi di s iluppo della scienza cos u i a Li uana, coincampančius con la cos uzione e minologia, anche e dū inių posis emio, aidos e apais (p. 37). Così iene i ela a, caio, s iluppan e la cos uzione cosslui, agendo a ci cos anze s o iche, da s ichiškų, spo adiškos da ybos la cos uzione e minie dū inių ei a e so ques o s ascio dei e mini so osis ema di o mazione (p. 37). Mokslinės s a ybos e minijos užuomazgos lega iamo con liaudies e minija e senaisiais aš ais. Pe mainingame e peschiame pe iodo dal XIX a. p . ino 1918 m. usci e nelle š iečiamosi lie u iškose knygelėse us o a e s a ybos e minų dū inių. I lo o si i o a anco a dopo l'abolizione della p oibizione della s ampa appa si in lib ielle des ina e alla cos uzione e non apposi amen e des ina e alla cos uzione, e in al e ope e di lexicog a ia, ecc., J. Šlapelio cos i ui ame S e imų i nesap a amų žodžių žodynėly (1907). 19181940 m. nuo o e psnis di s iluppo della e minizia di cos uzione, e 1918 m. segna non solo scien i ica e minizia di cos uzione sis ema, ma e dū inių posis emio e a inizia i a. Dopo Li uania Nep iklausomybės cū imo suin ensi ò l'a i i à di cos uzione e pubblicazione. Ta puka iu è s a a isc i a non poche guida dell'a ea cos u i a, mokomųjų knygų, scon a a a icoli scien i ici su cos ubas, cos uzioni scien i iche i enzijų, nelle quali discussiami e e miniji u ilizza i nelle pubblicazioni dell'a ea cos u i a. Te mini di cos uzione lungo empo kū ė non e minologi p o essionis iali, ma specialis i di cos uzione. To pe iodo di cos uzione e minologie e u e ques a p o essionali lingua o ma imuisi g ande signi icazione a e ano all'es e o s udiija ę e (o) di bę cos uzioni ingegne i, che la o a ono in Li uania, esegui ono signi ica i e ice che scien i iche, sc isse a icoli e lib i, mokė jaunimą. Si a a ali esclusi e pe sonali à come Kazimie as Vasiliauskas, Jonas Šimoliūnas, P anas Mo kūnas, Ana olijus Rozenbliumas, P anas Jodelė. Le lo o pubblicazioni spesso e ano e s ine ( ada da okiečių lingua). Quindi, dei nuo i dū inių da ybai pe lomoio della Li uania Nep iklausomybės impo an e pe iodo e a okiečių kalba, pasižymin i dū inių gausa. 19401990 m. s adio di cos uzione, cominciėjęs USSR occupa us Li uania. So ie meciu e a pe messo mol i didomiei s umen i guidėlių, didomiai lib i, paskai ų konspek ų, appa ì e i p imi monolingbiai e m cons uc ion e minų dicodyni. Nemaža degli s umen i pa la i i pa e o è s a a ado a da usų lingua, o au o i sc i endo u ilizza a usiška quella s igh s le e a u a. In ensy i cos uzione lib i di edizione è conside a a posi i o enomeno di ques o e apo, pe ò i e mini di cos uzione alu a i ne iena eikšmiškai. Una 286 Palmi a Zemle ičiū ė | e us, segnala a che la le e a u a del se o e cos u i o poco usa oa skolinių, si ce caškoma a i ikmenų lie u ių kalba, ačiau, ki a e us, lie u ių kalbos e minų da ybą ima s ip amen e eik i usų kalbos žodžių da ybos sis ema gausėja usų kalbos pa yzdžiu da omų dū inių, usiškų e inių i pan. Ul imo s adio della le e a u a di cos uzione da a o 19902019 m. Pažymima, che, a di a kū us Lie u os Nep iklausomybę, s ol an i posi i i cambiamen i del se o e cos u i o, iene in ensi amen e p epa a a e di e sa so a di le e a u a di cos uzione, c ea i nuo i e mini di cos uzione. Ques a ųjų egolainumù e sis emiškumui di en impo an e l'is i u o Lie u ių kalbos Te minologijos cen o, Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos, Lie u os s anda izacijos depa amen o e minologinė eikla. Pa icola men e salu an e è il a o che dise azione au o ė qui co aggiosamen e inse odina una di nel pe iodo pa lan e as anci mal ajie Li uania scienza padangessa, s opdanci li e iškos s a ybos (e, senza alcuna dubbio, non solo lei! au . pas .) e minii kū imąsi e s ilup ojimą, mokslinių s aipsnių, pa ašy ų anglų kalba i publuo i anglakalbiose žu naluesn, aukš [is] e [as] (p. 48). Nel qua o capi olo S a ybos e minijos dū inių da yba i e mini di cos uzione dū inie engono analizza i dal pun o di is a da ybos. Ap a us sa akilmio e ib idino dū inio samp a à nonché p obleminici aspe i, sepa a amen e si sc i e su sa akilmių ( ik ųjų e nonik ųjų) e hyb idinių ( ik ųjų e nonik ųjų) cos uzione e minije dū inių da ybą. Tu i ques i dū inni engono analizza i c onologicamen e dal 1918 m. scienza popula a inamojoje le e a u a ino al 2019 m. a o ų dū inių, . i. dū inių da yba discussa secondo le asi di s iluppo e minigia di cos uzione. Così consis en emen e engono esamina i qua o pe iodi di qua o pe iodi (1) ino a 1918 m., (2) 19181940 m., (3) 19401990 m. e (4) 19902019 m. e mini di cos uzione dū inių da ybos ipi e ca a e is iingosios peculia i à nonché deidos endenze. K epiamo a enzione al p oblema dell'o igine del sel akilmių dū inių kamien, giminės i galūnės bei jungiamojo balsio, nonché hyb idinių dū inių skolin ų sandų. Nel quin o capi olo S a ybos e minijos dū inių sin aksiniai-seman iniai san ykiai i e mini di cos uzione dū iniai engono esamina i dal pun o di is a sin aksiniu-seman iniu. Inizialmen e accia a l'a eggiamen o dei li uani e s ani kalbininkų a dū inì come in sin aksinio-seman inio da inio, ul e io men e p esen a a cos uzione e minì dū inių classi icazione secondo lo o o ma ančių sandų sin aksinius-seman inius san ykius. A pa e discussiamo de e mina i ie, o p ijung iniai, e kopulia y inie, o sujung iniai, dū inie. Poiché il p imo dei dū inių appa enemis sands de inie il p incipale, essi si suddi idono più in o in sei g uppi a ibu i ini, ogge i i, ci cos ybini, komple y ini, pa agonamuosius, 287Te minologija | 2021 | 28 sogge i i dū inius. Shių g upių den o i dū inie discussi in base a quello, che cosa indica o dipendomuoju sandu. An ųjų dū inių sandų appo i più smulkiai nondi isomi, ma en ambe sandai sono lygia e čiai. Nel ses o capi olo S onybos e minije dū inių eminės g upės kogni y iniu požiū iu, sulla base di s u u e p opozicine, suda ančiomis pag indą seman ica dū inio, e leksiniais-seman iniais požymiais, s iliz e minijai dū iniai sci s omi in emine g uppe. Così p is a oma dū inie ma miKallan su dū inius ak ualus di en a uno dei più impo an i e mini cogni i y inės ling is ikos mų s a ybos pa adinimų sis ema i kogni y iniai modeliai, pagal ku iuos šios sis emos iene ai susi o muoja“ (p. 126). concep o (minimaliojo žmogiškosios pa i ies iene o) e mino. Cogni y iniu pun o di is a, dū inyje ma y inas bazinių, alle pe sone, indipenden emen e dal lo o linguaggio, bend ų koncep ų, suda ančių p opozicinę s uk ū ą, yšys (p. 202). Vyks an dū ybai concep us jungia p edika ai, p z. : BÊTI, BÊTI SU, BÊTI USOJAMAM, BÊTI DELIMI, BÊTI BÊDINGAI, BÊTI PADRYTAM IŠ, AGGTI SU. Tali conce o di unioni sono chiama e p opozizioni, o p opoziciniene s u u e. Ti iamiei e mini di cos uzione dū inamen e sono assegna i a qua o a ee conce uali (ŽMONMS, GAMTAI, ABSTRAKTIEMS REIŠKINIAMS, ARTEFAKTAMS), engono de e mina i i lo o conce i p e aujan i. Tụi conce uali degli ambi i nominamen i andan i e mini di cos uzione dū inie anco a scis ina i inlyo e in ema iche g uppi, a ques i den o discussiamo i nomini seman ici che o mano la base cogni i i ie p opoziciniai modelli. Alla ine della disse azione engono o ni e de aglia e conclusioni dello s udio, 290 posizioni di on i e 165 posizioni keliakalbės le e a u a lis e. Impo an e so olinea e ques o, che dise azione au o ė ne e ia discu e e a i p oblema ici cos uzioni e miniji dū inių casi, a s y i e solle i ipo esi. O iamen e, che lei è bene eo icamen e p epa a a a e il la o o scien i ico. Linos Ru kienės do a o disse azione S a ybos e minijos dū inie: o ma imis e aida sono s ip i non solo anali iniu, ma e scien i ico s iloos, egolige, aiškios, sklandžios kalbos, nuoseklaus minčių dės ymo a ž ilgiu. Ji ma us g ūdas nel lie u ių e minologijos y imų a uodą. Rice u a 2021-10-01 Palmi a Zemle ičiū ė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E. pos a [email p o ec ed]