Lina Rutkienė. „Statybos terminijos dūriniai: formavimasis ir raida“: daktaro disertacija, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2021, 227 p.

282 Palmi a Zemle ičiū ė | doi.o g/10.35321/ e m27-16 Lina Ru kienė STATYBOS TERMINJOS DÜRINI: FORMAVIMASIS IR RAIDA: do a o disse a ion Vilnius: Li uiniens langue ins i u , 2021, 227 p. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-8679-3253 le 18 juin 2021 d. de maniè e dis an e Zoom a é é apgin e Linas Ru kienės dc a o disse a ion S a ybos e minijos dū inie: o ma imasis i aida (mokslinė ado ė d . Albina Aukso iū ė). Mais laquelle domaine scien i ique his o iques e mines des eche ches son impo an s e nécessai es. Ils son la base de la e minologie ac uelle des eche ches. Pou éclai ci , comp end e les ac uels e mes de onc ionnemen dans le langage de la science en i onnemen s, nous de ons connaî e leu s o m imosi e dé eloppemen suje s. Pa conséquen pas de joie, que nous ayons eçu enco e d'une disse a ion du domaine de e minologie, dans laquelle e ec uée é ude peu ê e appelée complexe, ma il comp end non seulemen his o ique, mais aussi ac uelle e minologie de cons uc ion, dans ce cas une de ses posis emies e minus dū inius. De plus, ce es e p emiè e e minologies disse a ion, dans laquelle dans e minus dū inius pasi looksi ée du cogni y ines lingu is ikes posi ions. Disse a ion Į adas commence en é élan ac uali é du hème e son choix décėmussi aisons e p oblèmes. Bien que dans la langue e e minologie des Li uaniens dū ines son non moins é udiées, cependan mokslinės s a ybos e minijos dū inių posis emis a ski ai nė a nag inė as (p. 12), sau pa- 283Te minologija | 2021 | 28 ienius a osenai ak ualius e minus de cons uc ion dū inius. P é aujan duybinium, mo ologique e no minamąjj a i ude à dū inius p aplės ų ces ai emen cogni i y inės ling is ikos aspek u, épėsančiu pa ies dū inio samp a ą e apildančiu dū inių y imus. Hyb idiniams dū iniams a ec des classiques p epoziciniais sie iniais kamienais, sou en noconcu uan us e minus sa akilmius, ac uellemen au plus a en ion. Voici soule é e p oblema ique e e ainsi é i e déjà onc ionnan disku uo inas a p au inių dū inių sandų e inimo i į a dijimo klausimas. Teigiama, kad „dū yba leidžia suku i naujų, mo y uo ų e minų“ (p. 13) des mo s mul ia eikšmičnos i. Dans la e minologie de cons uc ion dū yba es p oduc i us nou eaux e mes moyens de ai e (p. 13). Du inens, é an plus cou s e plus con o ables que d ižodžius e minus (p. 13), exp imeškia pos mode nis inę pasaulėjau ą, éle eliancing con o ume e p incipes d'économie comme unus des plus impo an s. Le bu du a ail a likus XXXXI a. e minologie de cons uc ion dū inių keliaaspek į y imą, dé e mine la di ec ion du dé eloppemen de ce sous-sys ème, dėsningumus e endances (p. 14). Aux ins d'a eind e au o ée ésikėlė cinq âches: 1) discu an des ques ions héo iques dū inių, é alue éel e nonik ųjų dū inių ela ion e ses changemen s dans e min cons uc ion; 2) isnag ine les e minologies de cons uc ion sa akilmių e hyb idines dū inių da ybą, é abli sa akilmių e hyb idinių dū inių da ybos di é ences; 3) cogni i y inės ling is ikos p oposicinių modelių eo iją, en u ilisan dé ini des concep s basés de la conscience humaine pa em us kogni y inius p opozicinius modèles, selon lesquels es o mée la séman ique dū inių e minijos de cons uc ion; 4) des e minologies de cons uc ion dū inius subdi isés en g oupes héma iques, é élan un ce ain agmen idéo de ou la science du bâ imen ; 5) é abli syn axio-séman iques e minies de cons uc ion dū inių sandų appo sus (p. 14). L'obje de ce e disse a ion XXXXI a. sa akilmiai e hyb idiniai dū iniai (daik a a džiai), en allan pa en ininiais e minis de cons uc ion. Les e minologies de cons uc ion dū inemen assemblés de 290 sou ces, qui ès di e ses su le plan gen e. Ce son sh iechiamojo na u e li esgelés, dic ionnai es, zynnas, manuèlys, appo s heses, pas lec u es ma é iel, monog aphies, écomosios li es, science e ues, scien i iques a icles colleciniai, me hodinė ma iè e, jou naščiai, dak a o disse acijos e con é ences ma é iel. De ces sou ces manuellemen élu 6 181 e me de cons uc ion dū inys e inclus dans la base de données Mic oso Access. En aisan allusion à la nou eau é du a ail e à la aleu p a ique e héo ique de celui-ci, l'au è e p é end que ci disse a ion c'es le p emie a ail, dans lequel es en dé ail, de di e s aspec s examinés la e minologie de cons uc ion dū inių posis emis, 284 Palmi a Zemle ičiū ė | é élée sa aida e la si ua ion ac uelle. Elle de ai complé e les eche ches de la e minologie Li uaniennes, ê e u ile en cons i uan de nou eaux e mes de cons uc ion. Le a ail pou ai aussi ê e u ile aux spécialis es du bâ imen , p épa an des no mes e dic ionnai es, aux scien i iques, éc i an des a aux de e minologie. La disse a ion p épa e assemb és nou eaux dū iniais de e mes de cons uc ion se ai possible complé e la Banque des e mes de la République de Li uanie (p. 17). Į ado inale, su o mula us dé amuosius a i ma ions, glaus ai ap ašius la s uc u e du a ail e indiquéžius son app oba ion, passeinama à lingu is ische cons uc ions e minų dū inių analizės, à laquelle consac és six sec ions. Pae api exposan s uc u ellemen e séman iquemen les e mes de cons uc ion dū inius, l'au eu mon e dé aillée leu o ma ion e dé eloppemen image à pa i de la pé iode ikimokslinie (a an 1918) e en inissan aujou d'hui (2019-aisiais), ne seulemen é lžia[n į] spécique du domaine de la cons uc ion, pe me [ an ] un pa odieux dé eloppemen de la science de la cons uc ion, mais e au moins des in ens[n į] de juge su les polinkies des um ybos, les liens des langues li uaniennes a ec les langues é angè es, leu s modèles e en géné al su les e mes men aux, qui se en de ondemen (p. 204). Dans le p emie chapi e Bend ieji eo iniai dū inių aspek ai, basé su ois poin s de ue liés à la ab ica ion des mo s (ka u e à la mo phologie), à kogni y ine linguis ique, plus p écisémen , héo ie de p opozicinių modèles, e à syn ax, es examinée la no ion dū inio, son abo dés les signes de dū inio (o og aphis, phonologique, syn axique e séman ique). Ayan au ondemen des che cheu s li uanais e é ange s des insignes su da inius a ec classiques de la la ines langue à eni ussiens sie iniais kamienais, soulè e e g ildenama éellemen e nonik ųjų dū inių p oblème, aškinamasi, quelles gi posi ions occupe dū inie de di é en s langues e de di é en s domaines de science e minijoje. Deuxame chapi e […]S a ybos e minijos dū inių samp a a i šal iniai indiquežius, ce qui dise acijoje es considé ée cons uc ion e me dū iniu, discu e en leu s sou ces d'appa i ion. L'au eu es ime, les du inals du domaine de la cons uc ion n'on pas de spéci ici és, se dis inguan d'appa i ion, ils appa aissen de la même açon que e de ous les au es domaines e de n'impo e quelle œu e e mines (p. 32), à sa oi : e minologisan i an e e commune les langues dū ines, c'es -à-di e leu donnan une signi ica ion e minale (seman ici é d'œu e, ou e minologie), ans e minologisan dū ines d'au es domaines dū ines (spi i uali é in e ne, ou ans e minologisa ion), aisan dū ines nou eaux, p ê s au besoin de nomme des concep s (da yba), skolinji dū is (dé eloppemen ), aduc ions dū ines d'au es langues. 285Te minologie | 2021 | 28 Dans le oisième chapi e S u ybos e minijos dū iniai s a ybos mokslo ys ojos i li e a ū os kon eks e es discu ée pag indinė s a ybos li e a ū a, qui es subdi isée pagal les p incipales é apes de dé eloppemen de Li uanie s a ybos mokslo, su ampančius su e minijos s a ybos, as well as i dū inių posis emio, aidos e apais (p. 37). Ainsi é èle-se, kaï, dé eloppan la cons uc ion sciencei, agissan des en i onnemen s his o iques, de s ichiques, spo adiques da ybos e minies de cons uc ion dū inių ei a e s ce e couches de e mes sous-sys ème de o ma ion (p. 37). Mokslinės s a ybos e minijos užuomazgos eliés a ec liaudies e minija e senaisiais aš ais. Pe mainingame e du kiame pé iode à pa i XIX a. p . jusqu 1918 m. émises dans sh iečiamosias lie u iškose knygelėse us o a e cons uc ion des e mes dū inių. Ils se e ou en enco e ap ès la le ée de l'in e dic ion de p esse appa us dans les li eses des inées à la cons uc ion e non spécialemen des inées à la cons uc ion, e dans d'au es a aux de lexicog aphie, exemple., J. Šlapelio cons i ué dans S e imų e non-comp éhensibles mo s dicynėly (1907). 19181940 m. nou eau in e psnis de dé eloppemen de e minisie de cons uc ion, e 1918 m. ma que non seulemen scien i ique e minisie de cons uc ion sys ème, mais e dū inių posys ème la aie commencemen . Ap ès la écu sion de l'Nep iklausomybės suin ensi ėjo la cons uc ion ac i i és e édi ion. Ta puka iu a é é émise non moins de manuels du domaine de la cons uc ion, mokomųjų knygų, annoncée des a icles scien i iques su les cons uc ions, des c i iques de publica ions scien i iques de cons uc ion, dans lesquelles abo den e des ques ions de e minologie u ilisées dans les publica ions du domaine de la cons uc ion. Les e minus de cons uc ion long emps le kū ė non e minologi p o essionnels, e des cons uc ions specialis es. To pé iode de la cons uc ion e minologies e ou es ce e p o essionnelles langue o ma imuisi g ande signi ica ion a aien à l'é ange s udija ę e (o ) di bę cons uc ions ingénieu s, qui on a aillé en Li uanie, e ec ués signi ica i s scien i iques eche ches, éc ê a icles e li es, mokė jaunimą. Ce son elles exclusi es pe sonnali és comme Kazimie as Vasiliauskas, Jonas Šimoliūnas, P anas Mo kūnas, Ana olijus Rozenbliumas, P anas Jodelė. Leu s publica ions é aien géné alemen e s ines ( adui e de la langue okieches). Ainsi, des nou eaux dū inių da ybai p é umoi au Li uanie Nep iklausomybės impo an e pé iode é ai okiečių kalba, se désigni i dū inių gausa. 19401990 m. é ape de cons uc ion, commençan SSRS occupa us Li uanie. So ie mečiu é aien au o isés beaucoup des ou ils didac es manuels, didac ies li es, paskai des konspek es, appa é e p emie s monolociai e mines de cons uc ion dic ionnai es. Nemaža des moyens pa lan s pa ie soi a é é adui e de uses langues, ou au eu s éc i an u ilisai usiška ce e s i es li é a u e. In ensy i cons uc ions li es de édi ion es considé ée posi i e pa ce phénomène d'é ape, cependan les e mes de cons uc ion son é alués ne iena eikšmiškai. Une 286 Palmi a Zemle ičiū ė | e us, ema que que la li é a u e du domaine de la cons uc ion peu u ilisée emp unée, se eche chemen des a i ikmen des Li uiniens langue, cependan , au e pa us, les Li uiniens langues e mines da ybą a o emen e ec ue uses langues mo s de da ybos sys ème gausėja usų kalbos pa yzdžiu da omų dū inių, usiškų e inių e pan. La de niè e é ape de la li é a u e de cons uc ion da é 19902019 m. Pažymima, que, a dée eckū us Li uanie Nep iklausomybę, en cou san posi i s changemen s du sec eu de la cons uc ion, es in ensi emen p épa ée e di e s žanée li é a u e de cons uc ion, qui son c éés nou eaux e mes de cons uc ion. De nie s ègles e sys èmeškumui impo an de ien Ins i u du Li uanien langue Te minologijos cen o, Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos, Lie u os s anda izacijos depa amen o e minologinė eikla. Pa iculiè emen élici able es le ai que disse a ion au o ée y é oque audacieusemen l'une de la pé iode pa lée en es ances mali udes Li huanian science padangėje, s opdančių lie u iškos s a ybos (e , sans aucune dou e, pas seulemen elle! au . pas .) e minies kū imąsi e plė ojimą, mokslinių s aipsnių, pa ašy ų anglų kalba i publikuo u anglakalbiose žu naluose, aukš esn[is] e [as] (p. 48). Au qua ième chapi e S a ybos e minijos dū inių da yba les e mes de cons uc ion dū inie son analysés du poin de ue du da ybos. Ap a us sa akilmio e hyb idinio dū inio samp a ą bei p obleminius aspek us, sépa émen éc i s su sa akilmių ( ik ųjų e nonik ųjų) e hyb idinių ( ik ųjų e nonik ųjų) cons uc ions e minijos dū inių da ybą. Tous ces dū ines son analysés ch onologiquemen depuis 1918 m. science popula a inamojoje li é a u e jusqu'à 2019 m. a o ų dū inių, . i. dū inių da yba es discu é selon les é apes du dé eloppemen e minologie de cons uc ion. Ainsi consis emmen son examinés qua e pé iodes (1) jusqu 1918 m., (2) 19181940 m., (3) 19401990 m. e (4) 19902019 m. e mines de cons uc ion ypes e dū inių da ybos ca ac é ingoses ainsi que endances de dé eloppemen . K épien a en ion à la ques ion de l'o igine du sable dū inių sa akilmių, giminės i galūnės ainsi jungiamojo balsio, ainsi que des sandes hyb idinių dū inių skolin ų. Dans le cinquième chapi e S a ybos e minijos dū inių sin aksiniai-seman iniai san ykiai les e mes de cons uc ion dū iniai son examinés d'un poin de ue sin aksiniu-seman iniu. D'abo d é abli l'a i ude des Li uiniens e des langues é angè es à dū inį comme en synaksinį-seman inį da inį, ensui e es p ésen ée la classi ica ion de cons uc ion des e mes dū inių selon eux cons i uan des sandų synaksinius-seman inius san ykius. A pa , discu e en dé e mina i ie, ou p ijung iniai, e kopulia y inie, ou sujung iniai, dū inie. É an donné que le p emie des dū inių appa enan sands dé ini le p incipal, ils se subdi isen plus inemen en six g oupes a ibu i i s, objec i s, en i ybiniens, komple y iniens, compa a ionnels, 287Te minologija | 2021 | 28 subjec i s dū inius. Šių g upių idue des dū inia son discu é en onc ion de ce, quel suje indiqueos dépendumuoju sandu. An ųjų dū inių sandų appo s ne se di isen plus smulkie, ma les deux sandes son lygia e čiai. Dans le sixième chapi e S u ybos e miniji dū inių eminės g upės kogni y iniu požiū iu, basé su des s uc u es p opozicines, suda ančiomis seman ikos pag indą dū inio, e leksiniais-seman iniais požymiais, les e minijos dū iniai son sculp és en hémines g oupes. Ainsi p is a oma du iiniais ma kiesKalban su dū inius ak ualus de ien l'un des mų s a ybos pa adinimų sis ema i kogni y iniai modeliai, pagal ku iuos šios sis emos iene ai susi o muoja“ (p. 126). plus impo an s cogni y ines linguis iques e mes concep (minimaliojo žmogiškosios pa i ies iene o) e me. Cogni y iniu poin de ue, dū inyje ma y inas bazinių, aux gens, indépendammen de leu langue, communs concep s, cons i uan an s p opozicine s uc u e, ela ion (p. 202). Vyks an dū ybai concep s jungia p edika ai, exemple. : BÊTI, BÊTI SU, BÊTI FAITOJAMAM, BÊTI DELIMI, BÊTI BÊDINGAI, BÊTI PADYTAM IŠ, FAITTI SU. Je suis d'acco d a ec ous, je suis d'acco d a ec ous, je suis d'acco d a ec ous, je suis d'acco d a ec ous. Ces concep s d'union son appelés p oposi ion ions, ou p opozicines s uc u es. Ti iamieux e mes de cons uc ion dū inemen son a ibués à qua e domaines concep uels (ŽMONMS, GAMTAI, ABSTRAKTIEMS REIŠKINIAMS, ARTEFAKTAMS), dé e minen y en p é aujan s concep s. Tels concep uels des domaines nommés allan cons uc ion e mes du alemen enco e s'o donnen plus inemen en hémines g oupes, e ces au dedans discu és hons cons i uen la base séman ique des nommés a ibués à eux cogni y inie p opoziciniai modèles. À la in de disse a ion son p ésen és des conclusions dé aillées de l'é ude, 290 posi ions de sou ces e 165 posi ions plusieu sakalbės li é a u e lis es. Impo an no e cela, que disse a iona ion au o ée ne ébia discu e di e s p oblema iques e minijos de cons uc ion dū inių cas, considé e e le e hypo hèses. É idemmen , qu'elle es bien héo iquemen p épa ée ai e un a ail scien i ique. Linos Ru kienės dc a o disse a ion S a ybos e minijos dū iniai: o ma imis e aida son s ip i non seulemen analy ique, mais e scien i ique de s yle, éguliè e, aiškios, sklandžios kalbos, nuoseklaus minčių dės ymo. Ji mûus g ūdas dans Li uiniens e minologies des eche ches a uodą. Reçu 2021-10-01 Palmi a Zemle ičiū ė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E. paché [email p o ec ed]