„Lietuvos“, „lietuvių“ ar „lietuviškas skalikas“: pavadinimų vartojimo problematika

72 Li uânia, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė doi.o g/10.35321/ e m30-4 Lie u os, lie u ių a lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Lie u os, lie u ių, o lie u iškas skalikas: P oblems o Using Dog B eed Names MARIUS SMETONA Vilniaus uni e si e as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0003-2816-5504 ANŽELIKA SMETONIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0003-0352-884X ANOTACIA O a igonyje explo a, po quais azões pude am su gi na sociedade e na mídia às ezes usados os nomes de aislês de cuns nacionais Li huanian skalikas e lie u iškas skalikas, embo a kinologijoje é nusis o ėjęs e mis lie u ių skalikas. Pa a es e obje i o alcança oi esnag inados 283 nomes de ais, eles classi icados em qua o g upos e oi e i icado se exis e de alguma alguma dos cuns de ais ou os e mos da pa adinimų sis emos. Nus a y a, su kokio ipo šalu iniais dėmenimis suda omi á ea da cinologia Li uana. A im de descob i na Li uânia as endências de in odução de animais, as denominações e i icadas em o iciais on es das ins i uições au o idades. Também a igo b e emen e discu e-se in e nacionalidade cunų aislių denominações sis ema, pa a se de e minado se ela pode ia e in luência Li u iškajai adição. ESMINIAI VOODŽIAI: kinologijos e minija, šunų eislių pa adinimai, oponimai, e nonimai, a iacijos. ABSTRACT The a icle examinas he easons why he names Lie u os skalikas and lie u iškas skalikas, which a e some imes used in he public and in he media o he na ional dog b eed, may ha e a isen, al hough he e m lie u ių skalikas [Li huanian Hound] is well es ablished in he ield o cynology. 73Te minologia | 2023 | 30 To achie e his goal, 283 b eed names we e analyzed, classi ied in o ou g oups, and checked whe he a sys em o dog b eed names is a ailable and wha ype o a ibu es a e used o o he e ms in Li huanian cynology. To iden i y he naming ends o animals ha ha e been b ed in Li huania, he names ha e been e i ied in he o icial sou ces o he au ho i ies. The in e na ional naming sys em o dog b eeds is also in es iga ed o de e mine whe he i may ha e in luenced he Li huanian adi ion. KEYWORDS: cynology, dog b eed names, oponyms, e hnonyms, a ia ions. ĮVADAS Nemažai abalhos de e minologia Li uãs é des inada não só aos p incípios comuns, mas e sepa os dos domínios e minos discu i , seus p oblemsom examina . Umu ou ou o aspe o in es igadas as ologia, biologia, economia, al izikos, kompiu e ijos, ma ema ikos, medicinos, eligijos, s a ybos, eisės e minų p oblemos i endencijos. No s Lie u os kinologų d augija (LKD) bu o įku a p ieš 30 me ų i nuo 2005 m. y a ik oji Ta p au inės kinolo- gų ede acijos (FCI) na ė, kinologijos e minai da nė a sulaukę Lie u os mokslininkų dėmesio. Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VLEe) pa eikiamas cinologia de inição: Kinology (g . kyōn, kilm. kynos shuo + logos mokslas), mokslas sob e shunis. Nag inėja caunų eisles, suas kelmę, ana omia e isiologiją, cul i amen o, b eisimą, aclėjimą, d esa imą, u ilização em caçaoklėje e se içosbiniais p opósi os. Kinologija a base eó ica da a ual canininismo. Es as bas an e amigas s i as e mininai são shunų aislių denominais. Neocinólogos e poucos com canunininkis e con on ando pessoas mui as ezes não sabe ikslis menos popula ias ais de denominações. Is o, sem dú ida, é no ada e LKD, po isso sua página web publica-se sucin a in o mação não só sob e eg asingus nomes de ais, mas e o mas: No ė ųsi, que b eislinių šunų amado es mos assem ap op iado exemplo e egula men e escu assem canus b eislių denominações. Aqui eg as básicas, como egula men e esc e e nomes de caunų aislių. Šunų eislės esc e em mažąja aide, pois šuns eislės nomeamen o é gene inis pala a de língua Li uãs e is, c e gšnauce is, aksas, pudelis, kolis, čiau čiau, senbe na as i . .). Didžiąja aide šuns eislė ašoma ik ais a ejais, kai y a susijusi su aiškia (auksaspal is e igeog a ine nuo oda. Mais equen emen e isso é o luga de o igem da caislê de cacho o: Jo kšy o e je as, Lab ado o e i e is, kas, Veima o umpaplaukis paukš šunis. A k eipki e dėmesį: šuns eislės pa adinime dominuoja ik inis žodis – šalies a ba egiono pa adinimas. Schweica ijos piemenų šuo, O e nės b aKai caucus b eislės nomeamen o 74 Lie u os, lie u ių ou lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė elacionado com a nação, que es a caislê o mou, nome, nome esc e e a mažąja aide: lie u ių skalikas, okiečių a iganis, aus alų šilkinis e je as, ai ių ol haunds, čekoslo akų ilkšunis, i alų b akas, alų ko gis, suomių laika. Lie u os a lie u iškas skalikas, o lie u ių skalikas; ne Ame ikos S a o d- šy o e je as, o ame ikiečių S a o dšy o e je as“ (www.kinologija.l ). Šia- me į aše minimi i lie u ių skalikai. Lie u oje ie inėms gy ūnų eislėms ski iama mažai dėmesio, ačiau pas a uoju me u isuomenė kiek daugiau susidomėjo mūsų nacionaline šunų eisle, odėl pas ebima, kad iešojoje e d ėje yškėja endencija ienin elę lie u išką šunų eislę adin i keliais Būki e cuidadosos: não di e en es modos de lie u ių skaliku, Lie u os skaliku ou lie u išku skaliku. Tal he e odômimo de denominações causa discussões en e des a aislês en uzias os, cul i in ojos, eishei os e kinologos, po que adicionalmen e pessoas, abalhando com es a aisle, a chamam dos Li uães skaliku. Em ge al a aliando a popula idade do consumo des es nomes, pelo menos Google paiseškos campo in oduzindo cada um deles, mais popula es é li e ians skalikas (5 740 esul ados.), não ão popula us é Lie u os skalikas (1 410 esul ados.), e o mais despopula io é lie u iškas skalikas (313 esul ados.). Tu bū melho e lexão des a p oblema é es e exce o da e is a miskininkas.eu: Ji ne sykį oi a isū usi na bo da do ex inc o, mas, como con a o p esiden e da Li uâniaLi uu os (pab auk a au o ių au . pas .) skalikų augin ojų sąjungos (o icialus nome da união é Lie u ių skalikų augin ojunga au . pas .) d Riča das Ba zdenis, hoje iškiliškiai, iškiai lie ujai, a sk sk skysc ape deles sabe: eislė neišnyks. Skalikas Li uãesLi u ios são a o i os não só na Li uânia esses cães amadamen e c iam esiden es de ou os países, além disso, sabe-se que a sangue de nossas aíses nacionais de cães įlie a e aos skalikas de ou os países (Mile y ė 2020). Como is o, umpo em exce o pa a o i odos ês in oduzijimas, al uso pa ece sinonímico. Se o nome da aça de cão se en endido como e mo do campo da cinologia, ele de e ia se o único nome do concei o (Jakai ienė 2010: 185). As a Mi ke ičienė obse a que a sinonimia de e mos é en endida como um enômeno nega i o, isso se e le e e na p og amação de especialidade de linguagem da Comissão Es a ubina de Língua sinonimia é ap esen ada como uma das e miniação ydų (Mi ke ičienė 2020: 12). Pa ág a o 7.2.6 da no ma ISO en a iza que, ao pad oniza e mos, uma das mais impo an es a e as é dis ingui e mos com ma ca de p e e ed isso é o p incipal e mo. Sinônimos (se eles não c iam em ou os luga es mul idia eikšmiškumo) dada a ma caė admi ed. 75Te minologia | 2023 | 30 Se o sinônimo po quaisque azões é ejei ado (pa isi amen e, iola os p incípios de monosemias), ele é dado a ma ca de dep eca ed (ISO 2009: 3536). No en an o, p a ickoje sinónimos elimina alha, deles oco em po á ias azões. Sigi a S anke ičienė dis ingue p incipalmen e lingu is inos-cogni y inius e ex aling is inos a o es nominacinę a iação e komunikacinę a iação, nulem ą di e en es ende ea ų. Sinônimos de e mos são bas an e comum coisa, quando a e minia de ce a á ea só se o ma, po ém delas podem su gi e já e minijai nosis o ėjus (S anke ičienė 2012: 22). Assim, na u al que em al ampla e à sociedade p óxima em campo como kinologia des eidaujados e mos de sinónimos e i a di ícil. Angelė Kaulakienė dis ingue a baseada (pa y example, lie u iškas e in e nacional e minos, sudė iniai e elipsiniai e minai) e nepag įs ąją e minų sinoni2023) e mais an igas (Li expo au ė 2018, Vilniaus miją, pas a oji i y a eng ina (Kaulakienė 1994: 55). Šio s aipsnio objek- as – mūsų nacionalinės šunų eislės pa adinimo skalikas šalu iniai dėme- nys: lie u ių, Lie u os, lie u iškas. Siekiama nus a y i, kodėl a si ado okia šios eislės pa adinimų į ai o ė, kuo jie ski iasi i ku is iš pa adinimų is dėl o bū ų aisyklingas. Tam iš LKD a p au inių šunų pa odų naujausių („Vilniaus pa asa is 2023“, „Lie u os nugalė ojas 2023“, „Vilniaus au- ė 2023“, „Kauno žiema 2023“, „Kauno nugalė ojas 2023“, „Kikos au ė žiema 2018, Kalėdų au ė 2018) ca alogues de nomes de a ies di e en es o am escolhidos (do o al de 283 nomes de a ies) que classi ica am qua oas eunies e e i icou se exis e algum sis ema de denominações de a ies de cães. Assim ambém panag ina não só cunos, mas e na Li uânia de eis ų ou os animais (a klių, kiaulių e . .) denominações, pa a se de e minado, que luga no sis ema ge al ocupa iam lie u ių skalikas. OIT[…] LIETUVA ICEVEIST[…] GIVŪN PONDINIMAI Na Li uânia há não só nacionalidade cunų eislė, mas e a klių, balandžių, gal ijų e . . Visando quan o mais con iá el de e mina as endências de in a ação de animais deduzidos na Li uânia, seus nomes e i icados em o iciais on es das au o idades […] In o mação Ag icola e cen o de negócio u al classi icado es de úkinių animais. Também es ão incluídos dados da Uni e sal Li huanian Encyclopedia e do Cen o de Coo denação da P o ecção dos Recu sos Gené icos dos Animais Ag ícolas da Li uânia (ž . abelę 1). 76 Lie u os, lie u ių ou lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė Tabela 1. denominações dos animais o iginados na Li uânia ZEMS ÚKIO CENTRO VISUOTIN LIETUVOS CLASSIFICATO- ÚKINI GUVŪN RI LIETUVI ENCLOPEDIJA GENETICH ITSOLA ACORDANDO A SEGURANÇA CENTRAS Lie u os sunkieji Lie u os sunkieji Lie u os sunkieji a kliai žemai ukai žemai ukai žemai ukai s ambieji zemai ukai s ambieji zemai ukai s ambieji zemai ukai jojamieji da Li uânia li auosas li auosas bal osas li auosas li auosas locais kiaulês li auanas locais kiaulės Lie u os juodgal ės a ys Lie u os juodgal ės a ys Lie u os ie inės šiu kščia ilnės a ys Lie u os ie inės šiu kščia ilnės a ys Li uanas locais ožkos Li uanas locais ožkos Li huanian šėmieji gal ijai Li uan bal nuga iai gal ijai Li uãos e des gal ijai Lie u os juodma giai gal ijai iš inės žąsys lie u ių skalikas lie u ių skalikai Do 1 abelės видно, que alguns nomes não êm a i ikmenų um ou ou o on e, e ou os nomes os êm isu . Po exemplo, VLEe não há a igos sob e a maio pa e das a ies locais. os jojamícios de Li uânia incluídos apenas em classi icado , po que é bas an e no a eislê e a é que não p ecisa oma ní el de Es ado medidas pa a p o egê-la, mas en a ização, que seus abalhos de c iação a liekančios o ganizacijos (Lie u os a klių augin ojų asociacija) documen os usado p ecisamen e compoinys com dėmeniu Li uânia. Gal ijų in oduzidimas classi ica o iuje mui o su auk i ou sup esimi i, po an o não são incluídas em es a abelê. Nos classi icado es não há escalikos li uanos, po que não é um obje o ag ícola, mas aqui é necessá io menciona uma en ada publicada em 2016 no sí io web do Minis é io da Ag icul u a: Minis é io da Ag icul u a p epa ou e ap o ou em 2008 o p og ama de conse ação dos ecu sos gené icos de animais ag ícolas li uanos, na qual incluíem zemai uks, s ambiuosius zemai uks e Li huanian hea y-uosius equios, a lios de aça akėnų, suínos locais e de genó ipo an igo e Li huanian šėles, 77Te minology | 2023 | 30 iš ines žąsis, Lie u os skalikusLie u os skalikus (pab auk a au o ių bal nuga ius, senojo geno ipo Lie u os žaluosius, senojo geno ipo Lie u os juodma gius gal ijus, ie ines šiu kščia ilnes i Lie u os juodgal es a is, au . pas .), locais ožkas, locais bi es. Jãos exclusi os he eldimi sinais o ma am na Li uânia, po an o em signi ican e selcinę, cien í ica, culū inę, his ó ica, ecológica bem como econômica alê e é impo an e mundiais biodi e sidadees da eikia lie u ių skaliko e miną. Assim, pelo menos de ap esen adas locais naminių Vie inių balandžių a iislių in oduzimen o lis“ (ŽŪM). Iš šios Žemės ūkio minis e ijos dokumen o iš aukos ma y i, kad jeigu skalikų pa adinimas bū ų į auk as į klasi ika o ių, g eičiausiai jame bū ų a ojamas žodžių junginys Lie u os skalikas. Ki i du šal iniai em bas an e yškią sis ema. No malmen e escolhido algum oponímis e a ele p ijun o gy ūnų eislių pa adinimų lie u ių skalikas išk en a kaip nesis eminis, nes als ybinėse ins i ucijose įsigalėjęs Lie u os skalikas. a ibu inis pala a am ce a ab il izinė, peculia idade de compo amen o ou pe kel inis sua desc iúdenção: Sūdu os bal agal is, Daina os colo o agal is, Kauno d ugelis, Kauno bal ajuos is a iklis, Klaipėdos aukš ask aidis, Vilniaus spal o ašonis, Vilniaus e eliukas, Vilniaus nak inis, Šiaulių bal as špa niai, Lie u os paa kelė, Lie u os paš o-pa odinis, Lie u os igėd ū inis, Lie u os žu is. Nessas in oduzi ijimen os g upos se des acam aukš aičių bu bulis. Ma y i yški endência į a dijimuose a o i egionų, mies ų pa adinimus. galima as i pa yzdžių su dėmeniu Lie u os, iš isos balandžių pa adinimų CUN VISLI PONIMITAI P incipal o ganização mundial de cinologia The Fédé a ion Cynologique In e na ionale (FCI) econhece sob e 360 cuns de ais. Cada eislê em seu p óp io nome ele kinologijoje unciona como e mo. De á ios ca álogos de exposições in e nacionais oco en es na Li uânia o am selecionadas in oduzidas de ais de cuns. Tão encon ado 283. As denominações de ais o am dispo idas em g upos. pi mas ês cons i uem nomes po analogia, com base nos nomes de aísilas de cuns da língua li uana, dos li uanos skalikas e dos li uanos skalikas, bem como negausus casos in e miná eis (ž . 2 len elę), qua a g upo apelidos, su gidos de um ou o pag indo: a enpinče is, aki a, auksaspal is e i e is, aza akas, ba be as, ba zdo asis kolis, basendžundas, base ha, big boblis, by e io e je as, b o eilas, bo de b ois, bo de e is, bosse as, minie as, plaiganihu, bulme is, bulmasis, bul e is, il i iau, čijuga, ampau, čijuga, ju e is, ju e gis a, a e gis a, a e gis a, cob ais, a e ce as, aus alianos, aus alianos e ame icanos. 78 Li uano, lie u ių o lie u iškas skalikas: kas, ab ikosinis), g ande pudelis ( uda, p oda, pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė pipi ai su d uska, dalma inas, Dendžio Dinmon o e je as, didysis pudelis (pil- b anca), di haundas, dobe manas, d e e is, Džeko Raselo e je as, alenas, an omas nykš ukinis, a aonų šuo, yldspanielis, bladhaundas e . . Es e é o mais abundan e g upo de um o al 109 casos, po ém nes e a igo ela não nag edėjama. Tabela 2. LKD o ganizados de ca álogos de exposições de canis de ais de nomes compos os sanda a PAGRINDINIS PAVADINIMO DĖMUO ŠALUTINIS PAVADINIMO DĖMUO ( au os pa adinimas a ba oponimas) KITI DĖMENYS ŠALU- TINIO DĖMENS TIPAS ŠUNS VEISLĖS PAVADINIMAS KATALOGUOSE Bosnijos e He cego inosHe c- a iganis c oa iais š eica ų bal asis au a e i ica is Bosnijos e ego inosC oa ijos bal asis š eica ų a iganis belgų g iunendalis au a belgų a iganis g iunendalis belgų lakenua au a belgų a iganis lakenua e iue enas belgų malinua au a belgų a iganis malinua belgų e iue enas au a belgų a iganis Es elos e i ica is Es elos a iganis lenkų islandų au a islandų a iganis Kaukazo ik inis Kaukazo a iganis žemumų au a lenkų žemumų a iganis Ma ik inis Ab ucio2 Ma emano-Ab ucio a iganis 1 Taisyklingai lie u ių kalboje adap uo as mies o pa adinimas Lhasa y a Lhasa (Lhasos apsas), ačiau ap esen ada ca alogeama Lasa, mais p o a elmen e e e in luência o nome kinų kalba Lasa (PVŽ). 2O nome da egião, de que su giu eislė, o iginalalo língua é Ab uzzo, em língua li uanas ele adap uo ino como Ab ucai (Ma emano-Ab ucų a iganis) (PVŽ). 79Te minologija | 2023 | 30 PAGRINDINIS PAVADINIMO DĖMUO ŠALUTINIS PAVADINIMO DĖMUO ( au os pa adinimas a ba oponimas) KITI DĖMENYS ŠALU- TINIO DĖMENS TIPAS ŠUNS VEISLĖS PAVADINIMAS KATALOGUOSE olandų3ilgaplaukis au a holandų a iganis ilgaplaukis4 olandų šiu kščia au a olandų a iganis laukis šiu kščiaplaukis Ve iis do Sul da Rússia a iganis do Sul da Rússia Podhalės ik inis Podhalės a iganis O Eu opeu O ien al e i ica is O Eu opeu O ien al a iganis umunų nau a; omunų Ca pa ų Ka pa ų ik inis a iganis Vidu inas Azijos a iganis okiečių au a okiečių e i ica is Vidu inas Asiias a iganis okiečių ilgaplaukis au a okiečių a iganis ilgaplaukis base as A ua au a; A ua No mandos No mand- ų5 e i icis base as Gaskonės žyd asis ik inis Gaskonės žyd asis base o Vandėjos g andíss; g andíssimo base o onas g i ik inis Vandėjos g i ão 3 Ago a em ez dos nomes adicionais Olandija, olandas, olandiškas, olandų kalba aconsa ia-se usa Nyde landų Ka alys ė, Nyde landai, nyde landiečiai, nyde landų kalba (VLKK), no en an o desde an igo usam-se nomes de ais de cão, como, po exemplo, olandų a iganis, po an o keis iinimų de ido ecomendação nebū ina ( . y. nyde landiečių a iganis). Além disso, pelo menos o ma e ial cole ado indica que com o apêndice -ie is cunos ais names não conco dam, cole a-se não nomes de habi an es do es ado (ne a ganis aniečių ku as), e au o a džius (a ganų ku as). 4 Ap eci á el a enção a alguns nomes de ais encon ando-se não acos umada à língua li uanianas o dem de pala as. Isso não é o obje o des e a igo, mas ale menciona , que in luência alam kalbiškai ne aisyklingam eiškiniu, ma y , e e eislės his o ia. G e a ais denominações como minia iū inis Ame icano a iganis, b anco schweica ų a iganis, Vaka ų Ško ijos bal asis e je as, usų ilgaplaukis ku as é meksikiečių blikasis šuo minia iū inis, okiečių a iganis ilgaplaukis e . . Pode se que as úl imas e semelhan es denominações ab angam eisles que su gi am quan o mais a de do que a p incipal a ian e, po exemplo, okiečių a iganis e okiečių a iganis ilgaplaukis, e la e al dėmuo oi simplesmen e p esc i i o, podia e in luência e na época di undido modelos de denominações em ou os idiomas. Quando os la e ais dede os são indicados em escliaus éis ( okiečių dogas (juodas, ma mu inis), okiečių idu inis špicas ( udas, juodas) e . .), al manei a de in odução não iola o sis ema das línguas li uanas, po ém nou os casos ne aisyklinga o dem de pala as é comple amen e inde undí el, juolab que g e a é analógica de nomes egula es enguais (plg.: engu k šiščlaukis ų ižlas, umpaplaukis ų ižlas e usų žliukas ilgaakis, usų žaisliukas umpaplaukis). 5 O segundo demem do nome p o a elmen e de e ia se no manos, isso ambém indica no nome da eislê a pala a que es á na língua o iginal (A ua no manos base as). 80 Li uano, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė PAGRINDINIS PAVADINIMO DĖMUO ŠALUTINIS PAVADINIMO DĖMUO ( au os pa adinimas a ba oponimas) KITI DĖMENYS ŠALU- TINIO DĖMENS TIPAS ŠUNS VEISLĖS PAVADINIMAS KATALOGUOSE bišonas Bolonės ik inis Bolonės bišonas e i ica Ha anosis Ha anos bišonas Mal os e i ica is Mal os bišonas usų ma gasis au a usų ma gasis bišonas Tulea o6 ik inis Tulea o bišonas bokse is okiečių au a okiečių bokse is b akas bu bonų7 ik inis bu bonų b akas i alų au a i alų b akas O e nês e i ica is O e nês b akas po ugalų au a po ugalų b akas p ancūzų au a, p ancūzų Pi ėnų ik inis b akas buhundas no egų Pi ėnų au a no egų buhundas buldogas anglų au a anglų buldogas Maljo kos e i ica is Maljo kos buldogas p ancūzų au a p ancūzų buldogas bulis ame icano e i ica is ame icano bulis činas bul e je as S a o dšy o ik inis S a o dšy o bul e je as bu jė lamandų au a lamandų bu jė japões au a japonų činas dogas a gen iniečių au a a gen iniečių dogas Bo dois Bo do dogas e i ica Kana ų ik inis Kana ų dogas okiečių (juodas, au a okiečių dogas ig inis) ( udas, ig inis) okiečių (žyd as) au a okiečių dogas (žyd as) d a ha as okiečių au a okiečių d a ha as 6 Veislė nome é ligado ma mu inis) com o uos amiesčio nome Tolia a. Į akos denominação ao ca álogo, ma y , inha an e io nome da cidade (juodas, ma mu inis) okiečių ( udas, Tulea . O nome da cidade ago a em língua li uanas adap ado como au a okiečių dogas Tolia a (Tolia os bišonas) (PVŽ). 7 Bu bonos b akas é elha eislê, o iginada da his ó ica egião F ancesa Bu bonês ( ac. Bou bonnais), po an o nome da eislê língua li uãs não é p ecisos, de e ia se Bu bonês b akas. 87Te minologia | 2023 | 30 Também pe gun as le an am Tailando idžbek, ibe o spanielis, ibe o e je as. As denominações des as a iislias em ou as p incipais línguas FCI são ang. Thai idgeback dog, ibe an spaniel, ibe an e ie ; anc. Chien hailandais a c e e do sale, Epagneul ibe ain, Te ie ibe ain; ok. Thailand- idgeback, Tibe -spaniel, Tibe - e ie . Assim, nos angliškues e ancūziškues e mos nos e mos es ão ailandeses e ibe enses, só okiečių kalba dėmuo é Tailando e Tibe o. Laikando adução logikos e sis emiškumo, língua li uânica es as eislês de e ia se : ailandeses idžbekas, ibe ães spanielis, ibe ães e je as. No en an o mas i Tibe o jus i icamen e assim é chamado, po que, julgando a pa i de ou os idiomas exemplos e baseado nos a os sob e a mesma eislê, nomeim u ima omenyje Tibe o al u a e la e al dėmen o Tibe o não ag essija sis ema. D ip asmiškas pode apa ece o nome Mal os bišonas, u in em men e, que é Mal os Republika, es abelecida salyne. No en an o Mal a chama-se e lhe pe encendo a maio ilha salyno, ais nes e sen ido o nome do sis ema não isk en a. Likę du eislės denominações Pe u ba ikasis shuo e Bosnijos e He cego inosC oa ijos a iganis, embo a e não a ende sis ema, pode se baseado. G eičiausiai em in luência é que é di ícil de ini a composição é nica da população desses países, po exemplo, VLEe só é ap esen ada que a maio ia da população pe u é me isai (VLEe). Além disso, a iganis da Bósnia e He zego inaC oa ía é o iginês de luga , pe encen es à ambos os Es ados e i ó io. Smulkesnį aba ados nomes de a ies de g upos ( . i. nãoincluindo nomes, quando é só sug ama izado o iginalus eislės nomeamen o) seisci s amen o c . 1 igu a. 1 ig. Chunų eislių sudė inių pa adinimų dėmenų apa samen o Dėmenos elacionados com e nonimais (p.g., a ganos ku as) Dėmenys, elacionadas com nomes de cidades, egionų, slėnių e e c. denominações (p.g., Bedling ono e je as) Dėmenys, elacionadas com denominações de es ados (e.g., Pe u ba igis shuo) Dėmenos, elacionados com e nonimais e com oponimais (p.g., ame icanos S a o dšy o e je as) 0 20 40 60 80 100 120 98 65 7 4 88 Lie u os, lie u ių ou lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė Exis e e ce a ce a in e nacional de cuns de ais de denominações sis ema. É p opos o suge i á ios nomes de nomes ingleses, ancūzų e okiečių nas p incipais línguas FCI13 com nomes de ais em língua li uânica, quando seu cola e al dėma é e nonimas (pelo lie u ių skalikas) e oponimas (pagal Lie u os skalikas) (ž . 3 i 4 len eles). 3 len elė. Veislių pa adinimai pag indinėmis FCI kalbomis (pagal pa adinimą lie u ių skalikas) LIETUVIŲ K. ANGLŲ K. PRANCŪZŲ K. VOKIEČIŲ K. ai ių e je as I ish Te ie Te ie I landais I ische Te ie b azilų a ganų ku as A ghan Hound Le ie A ghan A ghanische Windhund e je as B azilian Te ie B esilien B asilianische Te ie checoslo akų Czechoslo akian Chien Loup Tschechoslowa ilkšunis Wol dog Tchecoslo aque kische Japan-japonesas usas neg as Russian Black Te ie Noi Wol hund es ų skalikas Es onian Hound Chien cou an Es nische Russeische e ie Schwa ze Te ie Te ie lenkų ku as B acke dEs onie ispanų ku as Spanish G eyhound Spaniolische Polish Polish Polish Le che Pol Polnische japoneses činas Chinese Japanese Epagneul Japan Windhund Windhund mexicanas Xoloi zcuin le Xoloi zcuin le Mexikanische nikasis shuo Nack hund p ancūzų F ench Bulldog Bouledogue F anzösische Finnen-Spi z ško ų e je as Sco ish Te ie Te ie Ecossais buldogas F ançais Bulldogge suomių laika Finnish Spi z Spi z Finlandais Scho ische Te ie olandų a iganis Du ch Shephe d Be ge Hollandais Holländische Dog Schä e hund okiečių špicas Ge man Spi z Spi z Allemand Deu sche Spi z 13 Os nomes das Rais Schäde dos cuns nos idiomas mencionados são omados do FCI inklalapio h ps://www. ci.be/en/ Nomencla u e/ aces.aspx, alguns dos quais línguas ap esen am os nomes o iginalus (pa y. 89Te minologija | 2023 | 30 4 len elė. Veislių pa adinimai pag indinėmis FCI kalbomis (pagal pa adinimą Lie u os skalikas) LIETUVIŲ K. ANGLŲ K. PRANCŪZŲ K. VOKIEČIŲ K. Aliaskos malamu as Alaskan Malamu e lAlaska Malamu e Malamu e de Alaskan Bedling ono Bedling on Te ie Bedling on Te ie e ie Bedling on Te ie de Bo do dogas Dogue de Bo deaux Dogue de Bo deaux Bo deauxdogge Bos ono e je as Bos on Te ie Te ie de Bos on Bos on e ie B e anės spanielis B i any Spaniel Epagneul B e on B e onische Spaniel Ha anos bišonas Ha anese Bichon Ha anais Ha anese Jo kšy o e je as Yo kshi e Te ie Te ie du Yo kshi e Yo kshi e Te ie a iganis Caucasian Caucasian Shephe d Dog Be ge du Caucase Kaukasische Schä e hund Shuo Co sico I alian Cane Co so-hu- Co so Chien de Cou I alienische nd I alien Naujosios No a Sco ia Escócia No a e i e is Sco ia Duck Tolling Re ie e de la Re ie e Nou elle Ecosse Re ie e No bo eno špicas No bo enspi z Spi z de No bo en No bo enspi z Pe u ba ikasis šuo Pe u ian Hai less Chien Nu du Pe ou Pe uanische Dog Nack hund P ahos žiu ku is P ague Ra e Ra ie de P ague P age Ra le Podhalės a iganis Ta a Dog des Shephe d Chien de Ta as Be ge Ta a-Schä e hund Sibi o haskis Sibe ian Husky Husky de Sibé ie Sibe ian Husky Lygin i eislių pa adinimus ski ingomis kalbomis y a kiek sudė in- giau po causa desiguodas linguas sis emas, po ém de ambas abelas ê-se que an o ingles, an o acūzos, an o omeí s línguas em cunhos aislis p as ai nė a als ybės pa adinimo, dažniausiai šalu iniai dėmenys y a su- siję su au os pa adinimais. Iš pi mos g upės, ku i a i inka lie u ių kalbos en e a dijimen os paai ios e je as, a ganos ku s, b azilos e je as e . ., dis ingui apenas poucos denominações, po exemplo, omeí s línguas Japan-Chin d’Es onie, – čia y a pa a o i als ybės pa adinimai. Ve a paminė i, kad ben jau es ų skalikas y a isai neseniai FCI p ipažin a eislė i galbū ou acūzos Chien cou an po an o su gęs al assun o nesis emico ome acūzos. Ki oje g upinha (Aliaskos malamu as, Bedling ono e je as, Bo do 90 Lie u os, lie u ių ou lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė i lie u ių, p ancūzų kalba jau y auja a ejai su oponimais, iš sis emos išk en a ik Bichon Ha anais. Anglų i okiečių kinologijos adicijoje aps- k i ai dažniausiai engiama oponimų, iš 4 len elės ma y i, kad ne en, ku lie u ių kalboje a ojamas oponimas, šiose kalbose ka ais jo gali i dogas e . .), semelhan emen e como nebū i, digamos, ok. B e onische Spaniel. Necessi a e is a -se e às ezes, embo a mui o čiau do que lie u ių skalikas e Lie u os skalikas, pa a ojamą nomeamen o lie u iškas skalikas. Como is o a pa i an e io men e desc i as denominações, kinologijoje Li uães pa ecidos canos denominações, a aim, angliškas buldogas, nepasi aiko. Mas e óneo se ia pensa que os adje i os em ge al não podem se pa e do e mo. Eles jun o com daik a a džiais ou daik a a diniais pala as conjun i os podem o ma e minologinius une os (Mi ke ičienė 2022: 7), em ou a pala a, eles podem se la ininos dėmenos. Quando nomes de ais de cuns da língua li uânica são usados ad e bios, po exemplo: ame icanos bikasis e je as, aus alų šilkinis e je as, Miuns e io mažasis paukš šunis e . ., eles execu a a ibu inę unkciju. Às ezes os nomes de a ies di e em só būd a džiu (ilgaplaukis aksas umpaplaukis aksas), eles são aiški pa e da unidade e minológica. No en an o, em odos os casos a ibu os desc e em as caninhas ca ac e ís ica co do coilo, comp imen o, ipo, cuns amanho e e c., e não pe encimen o au ai, i. i. não é u ilizada angliškas buldogas ou okiškas a iganis. Ve dade, em algumas línguas esla as os nomes dos cunhos cons i uem como só com ca ac e a džiais: len. gończy polski, polski owcza ek nizinny, us. usska psoвая борзая, русский той и pan. Como oi mencionado, mui o in luência em e sis ema de linguagem. Tal ez in luência de línguas izinhas seja possí el islumb a e às ezes hoje pa a ojam no conjun o lie u iškas skalikas. No en an o cu ioso assun o se e le e en euka io e quan o em a igos pos e io es. Ta kime, 1927 m. a igo sob e cinologias padė į de ha me o Li uânia encon am ais denominações: ingles poin e iai, ai ių se e iai, okiečių ižlai (Sa y-ku 1927: 12). Ou a, quan o mais a dia, a igo ėlgi andame esc i o inglês poin e is, okiečių umpaplaukis poin e is (Medėjas 1936: 9), po ém aqui mesmo é usado e angliškų eislių šunys (Medėjas 1936: 10). Nes e a igo mui o cla amen e se e ele que quando esquece-se sob e conc e as eisles, são u ilizados hoje kinologos habi uais, já nusis o ėję junginiai com e nonimais, e quando se que dis ingui uma ma é ia de mui os, nes e caso Anglijoje извеis us šunis, é pa a ojamo p eesagos -iškas edinys. Isso é comple amen e habi ual uma das mais equen es p ecei os -ischkas daik a a dinių būd a džių edinių eikšmių: <...> ca ac e ís ico, habi ual, a ibuído basei o pala a di a com o hinga , elacionado com isso 91Te minologija | 2023 | 30 daik u (DLKG 1997: 207). Tão mesmo pode dize e sob e lie u iškas medus, lie u iški a kliai (Nedidelį lie u iškų a klių ūgį liudija i ašy iniai šal iniai (Vi kūnas 2006: 12)), olandiškas sū is, š eica iškas peilis ou lie u iški agu kai. É necessá io menciona que nos mais an igos esc i os da língua li uãs (XVXIX a.) p ecei os -iškas būd a džiai, de i e de daik a a džių, em e pe encimen o kam signi icado, po exemplo, kaimyniškas bu as kaimynų bu as (LKG 1965: aukos ma y i, ha jeigu и Литвы, было бы наименовано скорее 559). Tačiau lie u iškas skalikas, angliški šunys i panašūs junginiai nea - lieka e mino unkcijos, sa aime sup an ama, kad i būd a džiai čia nė a e mino dalis, jie ik leidžia pa ikslin i pa eikiamą in o maciją. IŠVADOS O icialiuose aldžios ins i ucijų šal iniuose Lie u oje iš eis ų naminių gy- ūnų eislių pa adinimus įp as a suda y i su žodžiu Lie u os. Šuo nė a į auk as į ie inių gy ūnų klasi ika o ių, ačiau iš ŽŪM dokumen o iš- skaliku, а наименование литовских skalikas было бы не системой. Tokią a oseną pode explica -se o dem in e na das ins i uições públicas: ma y , en a-se c ia um único sis ema, p o a elmen e in luência em e aduções de em União Eu opeia usado línguas, e não conside a-se a adicionalís ico nomeamen o de a ies / u ilização p ecisamen e kinologijoje. po émus p es a a enção a nomes de a ies de balandzes li uanichas, aqui já is a uma b isk e a endência a o ma nomes com nomes de egiões ou cidades (Sūdu os bal agal is, Daina os spal o agal is, Kauno d ugelis e . .). Os cães e suas aislés pe encem à á ea da cinologia, po an o egula o nome da aislê depende p incipalmen e do adicional consumo nessa á ea e das disposições do clube da aislê. LKD página web ap esen ados egula inho ais de consumo guiaes pode pa ece quan o miglo os, po que às ezes é di ícil en ende , se no nome de eislê de e se en a izada seu luga de o igem, ou conexão com a nação, que aquela eislê cons i uiu. Com base al lógica jus i icadamen e le an á-la ques ão, po quê, digamos, é okiečių a iganis, e não alemães a iganis, se eislė é o iginada des e país. No en an o, mais cuidadosamen e esnag inados eislios pasu nomes de países é e i ada em odas as mencionadas línguas. A g ande pa e dos adinimus ma y i a kinga sis ema su e omis išim imis (ne ik lie u ių kalboje, be i anglų, p ancūzų, okiečių). Suda y i eislių pa adinimus oponimais a iis nomes são de egions, mon anhas, cidades, slėnių e e c. nomes (de o al 69). A ejos, quando dėme o ma ca a nação, de odos nes e abalho a ados 283 nomes de ais exis em apenas uma ou as (Ame ikos bulis, Bósnijas e He cego inasC oa ijas a iganis, minia iū inis Ame icano a iganis, Pe u 92 Lie u os, lie u ių ou lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė ba ikasis shuo, Tailando idžbekas). Alguns ais nomes podem se bas an e simplesmen e explicados (pa y, Pe u g kasis shuo), ou os pa ece nãoajus s i (pa y, minia iū inis Ame icano a iganis). O nome da eislês Mal os bišonas, caso dėmuo Mal os ligado com o nome da ilha, nep ieš a auja sis emai. Su i mais a alia os nomes spaniel ibe o, ibe o e je as, po que nas inglesas e ânçūziškuas co espondemise es ão ibe ães, e okiečių ibe o. Es a ís ico nomeamen o não há e naqueles casos, quando o nome da eislê é duplicas, . i. nele pa a o ado e e nonimas, e oponimas. E segunda po abundância g upo (mais equen emen e casos 109, quando simplesmen e g ama izado o iginalus eislės nomeamen o) são nomes de a ies, cujos dėmen o nomes de nações. Assim, olhando a pa i da kinologia pe spec i a, nem exis e undamen o alam nomeamen o de eislês como Li uânia skalikas apa ece , po an o p o a elmen e de ido ao consumo denominação de Li uânia eislês ins i uições públicas a osenoe apascuden e skalikas é nepag įs as lie u ių skaliko sinônimo e eng inas. Rčiau apacen ando Li u iškas skalikas em ge al não de e ia se a aliado como kinologijos e m e ne a o inas eislės pa adinimui nusaky i. Skalikas Li uano e lie u iškas skalikas p o a elmen e são comunicacionais a iações, . i. po causa di e en es comunicação pa icipan es, co esponden e ilhas specialis as (kinologų e e c.) e não specialis as, bend a imo. PAGINDINIAI CHALTINIAI FCI The Fédé a ion Cynologique In e na ionale. acessí el na in e ne : h ps:www. ci.be/en://nomencla u e [ isualizado 2023 m. sausį]. Li u ians kinologų d augijos o ganizá eis pa odų ka alogai. acessí el na in e ne : h pskinologija.l /pa odos- enginiai/pa odos:// [ isualizado 2023 m. sausį]. Cen o de coo denação da p o eção de ecu sos gené icos de animais de c iação da Li uânia. P ieiga na in e ne : h ps://gic.lsmuni. l [/ is o 2023 m. sausį]. VLEe Visuo inė lie u ių enciklopedija, e. a ian as, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as. acessí el na in e ne : h ps://www. le.l / [supe isado 2023 m. balandį]. Classi icado es de animais ag á ios do Cen o de In o mação Ag ícola e de Negócio Ru al. P ieiga na in e ne : h ps://www. ic. l gpsas-apsai a/ukiniu-gy unu-classi icado es/ [ isualizado 2023 m. sausį]. ŽŪM Lie u iškos gy ulių eislės pa e mundial da di e sidade ag ícola. Accesso na in e ne : h ps:zum.l .l / l /naujienos://lie u iskos-gy uliu- eisles-pasaulines-zemesukio-i ai o es-dalis [ isualizado 2023 m. sausį]. LITERATŪRA DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, sud. A. Vy au as, K. Ga š a, A. Gi denis, E. Jakai ienė, P. Kniūkš a, S. K inickai ė i k ., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 1997. ISO – In e na ional s anda . Te minology wo k – P inciples and me hods, e. leidinys, 2009. Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. 93Te minologija | 2023 | 30 Kaulakienė Angelė 1994: Fizikos i echnikos e minų sinonimijos e inimas. – Lie u ių kalbo y os klausimai 31, 51–56. LKG – Lie u ių kalbos g ama ika I, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. Medėjas 1936: Rep oduk o iai i augin ojai. – Medžio ojas 27, 8–11. Mile y ė Rasa 2020: Lie u iški skalikai – nacionalinė eislė, ne mažiau populia i i užsienyje – nu olo nuo išnykimo ibos. P ieiga in e ne e: h p://miskininkas.eu/lie u iski-skalikai-nacionaline- eisle-ne- maziau-populia i-i -uzsienyje-nu olo-nuo-isnykimo- ibos/ [žiū ė a 2023 m. balandį]. Mi ke ičienė As a 2020: A e minų sinonimija y a ūkumas? – Bend inė kalba 93. P ieiga in e ne e: h ps://jou nals.lki.l /bend inekalba/a icle/ iew/899/1112 [žiū ė a 2023 m. balandį]. Mi ke ičienė As a 2022: Te mininiai būd a džiai in e ne inėje žiniasklaidoje. – Te minologija 29, 6–22. PVŽ – Pasaulio ie o a džių žodynas. P ieiga in e ne e: h ps:// ie o a dziai.melc.l / [žiū ė a 2023 m. balandį]. Sa y-ku 1927: Šunų, s anda ų i lauko bandymų eikalu. – Medžio ojas 1, 11–14. S anke ičienė Sigi a 2012: Va ian inė i sinoniminė lie u ių i okiečių kalbų elek os a ikos e minų aiška. – Kalbų s udijos 21, 21–27. Vi kūnas Man ydas 2006: Gy ulininkys ė. – Mokslo da bai 47, 3–22. VLKK – Vals ybinė lie u ių kalbos komisija. P ieiga in e ne e: h ps://www. lkk.l /naujienos/ki os- naujienos/nyde landai-nyde landieciai-nyde landu-kalba [žiū ė a 2023 m. balandį]. LIETUVOS, LIETUVIŲ OR LIETUVIŠKAS SKALIKAS: PROBLEMS OF USING DOG BREED NAMES Summa y La ely, um núme o de abalhos on Li huanian e minology ha e been dedica ed o he gene al p inciples and he e ms o indi idual ields, bu he e ms o cynology ha e no ye ecei ed he a en ion o Li huanian esea che s. In Li huania, indigenous animal b eeds ecei e e y li le a en ion and a e no well known o he gene al public. Cynologis s and en husias s o he only Li huanian dog b eed ha e no iced ha his b eed is called di e en ly lie u ių skalikas, Lie u os skalikas, o lie u iškas skalikas in he media and o he sou ces. I he name o a dog b eed is seen as a e m in he ield o cynology, i should be unique o he concep . Sinonymy is one o he sho comings o e minology, bu i is usually una oidable in p ac ice o a a ie y o easons, e.g., linguis ic-cogni i e o ex a-linguis ic ac o s, and i can also occu a e he e minology o a pa icula ield has been es ablished. Na u ally, i is di icul o a oid unwan ed synonyms in a ield as b oad and close o socie y as cynology. The au ho s iden i ied he easons o he eme gence o he a ie y o he names o his dog b eed: lie u ių skalikas, Lie u os skalikas, o lie u iškas skalikas. Eles ambém discu em as di e enças en e eles, e which o he names should s ill be used. Fo his pu pose, 283 dog b eed names in o al we e selec ed om he la es ca alogues o in e na ional dog shows ania a e s udied o de e mine he o he Li huanian Cynological Socie y and classi ied in o h ee g oups. The au ho s also checked i a sys em o naming dog b eeds was a ailable. No only he names o dogs, bu also hose o o he animals (ho ses, pigs, e c.) ha ha e been b ed in Li hu- place o lie u ių skalikas in he gene al sys em. In o icial go e nmen sou ces, i is cus oma y o use he wo d Lie u os in he names o domes ic animal b eeds o igina ing in Li huania, so he name lie u ių skalikas would appea o be unsys ema ic. This usage can be explained by he in e nal p ocedu es o u ių skalikas has been used o a long ime. In he 94 Lie u os, lie u ių ou lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė he au ho i ies: appa en ly by an a emp o c ea e an o de ly sys em, p obably also in luenced by ansla ions om/in o he languages used wi hin he Eu opean Union, and by dis ega ding he adi ional use o he e m in he ield o cynology, whe e lie- ield o cynology, he e is an o de ly sys em o dog b eeds wi h a e excep ions (no only in Li huanian, bu also in English, F ench, and Ge man). The use o coun ies in b eed names is discou aged, and mos oponyms in b eed names a e hose o egions, moun ains, owns, alleys, e c., whe eas he e a e only a ew o he cases whe e he name o a coun y is used, which can usually be explained. Thus, he e is no eason o such a b eed name as Lie u os skalikas. The less common lie u iškas skalikas should no be conside ed a cynological e m a all and should no be used o desc ibe he b eed name as he adjec i e is no pa o he e m bu me ely allows o cla i ica ion o he in o ma ion gi en. Lie u os skalikas and lie u iškas skalikas a e mos likely communica i e a ia ions ha occu due o communica ion be ween di e en pa icipan s in his p ocess, i.e., he specialis s in he espec i e ield (cynologis s, e c.) and non-specialis s. Recebido 2023-05-08 Ma ius Sme ona Vilniaus uni e si e as Uni e si e o g. 3, LT-01513 Vilnius E-mail ma ius.sme [email protected] Anželika Sme onienė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail anzelika.sme [email protected]