Palmi a Zemle ičiū ė204 Mi oniminiai e mininai p imei ajame
Lie u os psichia ijos ado ėlyje
a puka io doi.o g/10.35321/ e m31-10
My honymical Te ms in Li huanias Fi s Psychia y
Tex book om he In e -wa E a
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-8679-3253
ANOTACIA
A ipsnyje em elação es u u al são analisados do p imei o Li u iško a puka io na
Li uânia edi o zymaus lie u ių psichia o Juozo Blažio ado ėlio Į adas į psichia iją
(1935 m.) de mi inių bū ybių a dų suda y i psichia ijos e minnai. Beijo odos esses
e mos são o iginados de clássicos (g aicanos e la ynos) línguas e p on o pa a se
emp es a deles po línguas in e pininkes e adap ados à sis ema da língua Li uãs.
Esc e endo manualê J. Blažys ėmėsi colegasas imp uden es abalhosis, e aqueles
e mos do seu būsí de oma omado daqueles abalhos. G eikiškos e la yniškos
o igem mi onimas, en oueinan es em e minos psiquia iais compos o, são
a chajinės uni e salijas, umaa eikšmiškai en endamas em odas as línguas. Isso
decida que seus undamen os cons i uídos e mos de psiquia ia de uma língua
pe meia de ou os, e aqueles e mos cons i uem uma impo an e pa e da e minologia eponiminê in e nacional de psiquia ia.
Vado ėlye p incipalmen e são usados odosškosios ( iesioginės, a iksinės e
kompozi inės) e mui o a amen e pa inės apelia y acijos manei a o ma
mi oniminiai e mos. Būdingiausi são kompozi iniai apelia i ai (p z., klep omanija)
com pos poziciniu mi onim baseado u sandu. Do a iksinių apelia i ų i šų ima
su iksiniai apelia y ai su da iąja p iesaga -izmas (p z., mo inizmas), p e iksiniai
apelia y ai (p z., amnezija) nebūdingi.
ESMINIAI VOODŽIAI: mi oniminis e mas, psichia ijas manualėlis, eponim, eponiminis
e mas.
ABSTRACT
The a icle s uc u ally dissec s he psychia y e ms made wi h he names o
my hological c ea u es ha appea in he 1935 Į adas į psichia iją (In oduc ion
o Psychia y) by Juozas Blažys, he amous Li huanian psychia is he i s
psychia y ex book o be published in Li huania in he pe iod be ween he wo
205Te minologia | 2024 | 31 wo ld wa s. Nea ly all e ms a e de i ed om he classical
(G eek and La in) languages o a e eadily bo owed om hem h ough
in e media y languages and Blažys elied on p in ed wo k by his colleagues and mos
adap ed o he sys em o he Li huanian language. While w i ing he ex book,
p obably adop ed he e ms om hose sou ces. My honyms o G eek and La in
o igin ha appea in he s uc u e o psychia y e ms a e a chaic uni e sali y
wi h unequi ocal meaning ac oss all languages; as a esul , he psychia y e ms
ha de i e om hem a el om one language o he nex , cons i u ing an
impo an pa o he in e na ional eponymic e minology o psychia y. Mos o
he e ms ea u ed in he ex book a e my honyms made by way o la i isa ion. The
mos common a e composi e appella i es (such as klep omanija (klep omania)) ha
absolu e (di ec , a ixal, and composi e) and, on e y ew occasions, pa ial appel-
include a componen g ounded on a pos -posi ional my honym. Among a ixal
appella i es, su ixal appella i es wi h he p oduc i e su ix -izmas (such as
mo inizmas (mo phinism)) ha e p e alence, while p e ixal appella i es (such as
amnezija (amnesia)) a e uncommon. KEYWORDS: my honymic e m, psychia y
ex book, eponym, eponymic e m.
INTADINS NOTABES
Uma dos eponimá icos e minos1 ipologicos g upias é de mi ónicos se ybių (de os, dei ių, milžinų e k .) a dų2
( adinamųjų mi onimų3) o ma eponiminiai 1 Eponim e mo conside ado um e m, o iginęs de eponimo.
P ima iamen e eponimais o am chamados e i iciai nomesda. Es e signi icado do eponimo sob e i eu a é
XIX-XX a., po ém mais a de ėmė blank i, e o eponima en ouga a uma no a signi icação. Ago a eponimais são
chamados e e mos gene inhos i ik a a dzy, eiškian ys conc e as e abs akčias concei os, e nomenkla ū inia
unidades uni á ios conce okų pa adinimai (Leičik 2011: 135138; Ráduly 2016: 362). Assim, o eponimo no no o
signi icado é mais equen emen e e usado nos a uais es udos empi icos de e minologia (B esch 2002: 155;
Lalic-K s in 2004: 64; Lonča , Os oški Anić 2013: 37; Fe guson, Thomas 2014: 1; Majewska 2014: 94; Giménez-Roldán
2016: 15; Ye molenko 2018: 10; Gua diola i Pe ei a, Baños i Dieziko 2021: 1213; Zhdan, D o nyk, A e , Bielia 2017: 24 e
k .). Eponime é chamado de nome de pessoa ( eal ou in en ado) nome, localidade nome ( oponimo) de i ado
ien isinis e mo, ou e mo compos o com onominiu componen e ( K uckx 2001: 15; Cappuzzo 2008: 1Di chenko a,
Aga ono a 2020: 99100; Lysane s, Bieliaie a 2021: 12; Slabin 2023: 188). No en an o, acha íamos que o e mo
eponiminis e mos, mos ąs uma elação di e a com e minologija, é mais p ecisles do que eponima, que
p incipalmen e ainda assim en ende-se como e i icis nome, con e indo nomeamen o a obje o, p ocesso e k .
Te minologia na li e a u a exis e não só e minos de eponimo de i adoam e mo de nomea consumo
di e sidadees, mas e p óp ias concep o de concep os nelegumų (plačiau ž . Kei enis, 1990: 59; Le ne , Kap san,
Wi z um 2001: 441; Duque-Pa a, Llano-Idá aga, Duque-Pa a 2006: 220; Leičik: 138; Ta a ino 2006: 68, 235; K ašy ė
2011: 66; Ki kauskienė 2014: 48; No inskaja 2013: 34; Gai enis 2017[1994]: 127; Kakzano a 2017: 335; Mikelion Gaienė […]128;
Rimku ė-Ganusauskienė: 122; Vasilda je a, T i enko: 17; Vaskelai ė 2023: 95; B ó, B -Szab: 75). 2 A i ma-se que a
maio ia dos mi os deuses, di inichas e an ás icos se es de nomes en a am na e minologia médica Apsh e os
an icos cul o epochoje (Ka enbe g 2012: 7). 3 Mi onimas (g . my hos padação + onyma nomas) ealmen e na
ealidade neexis indo se es deidades (de os, bons e maligões espasios, i anos, ken au os e e c.) nome
(Jakai ienė 2009:9) 26
Palmi a Zemle ičiū ė206 Mi oniminiais e minai p imei o en euka io e minai mi oniminiais e minai4.
Lie u os psichia ijos ado ėlyje
Klasikinė mi ologia oi gausus e impo an e on e da e minologia cien í ica con empo ânea (Le i 2014: 65;
Xiaoli 2023: 118). Mui os dos an igos g egos e omėnais mi os e legendas p asisk e bė em ais s e as como
polí ica, cul u a, medicina e e c., e seus pe sonáges nomes o nou não um ciência e écnica á ea e mo
baseando (Xiaoli 2023: 123). Dos mi onimen os endo calcaneus kulninė sausgyslė AV 2020; s o iausia sausgyslė
(Achilo) em odo co po ŽA 2005 155), Amono co as ( ik asis hipokampas, Amono co as, lo . hippocampus
kilusių e minų ypač gausu į ai ių medicinos s ičių (ana omijos, psichia ijos,
o almologijos, a makologijos i k .) e minijoje, p z.: Achilo sausgyslė (lo .
p op ius, co nu amonis AV 2020; ainda s . ŽA 2005: 319), a lan as pi masis neckl slanks elis. Ele é de o ma de
anel, jun a-se a um c ânio especial de a iculação, que pe mi e a cabeça dob a (VLEe), lin a5. Como
imagemzamen e é di o pelo his o iado de medicina gêmeos Axelʼis Ka enbe gʼas, esc e endo sob e
mi ológicas e mos de ana omia o igens, cên imos de deuses g egos e omênios i iam não só em museus e
biblio ecas, mas e na ana omia. Au o ais e mos a é conside ais mágicas (Ka enbe g 2005: V; Ka enbe g
20122013: 7). Embo a, de aco do com alguns pesquisado es, mi oniminiais e mos esą c iados pasi ulando
an aziją e não e li a pelos in ociados e dadei os obje os, eles ainda assim são econhecidos po não uma
ca ac e ís ica posi i a. Esses e mos são glus i (palu in i com nomenkla ū inhas desc i omaisiais
e minis), aigi co esponde e minų b e idade exigimen o, ao mesmo a liepdami e a economia lingubinês
p incipi. Jus amen e po causa des a peculia idade aqueles e mos são adequados e minia médica. Būdami
umpi ( ienažodžiai ou d ižodžiai), eles são acilmen e emsimenados. Es a é ou a de suas ca ac e ís icas
posi i as (Ka enbe g 20122013: 2022). Te mos mi oniminos sem dú ida são exp essi os, igu a i os, embo a
exp essi idade e igu a i idade e não pe ença a mais impo an es ca ac e ís icas da linguagem da ciência
(Gai enis 2002: 44). Po ou o lado, alamosios des as e mos de peculia idades, daqueles e mos an asinis
pobūdis ilgainiui nyks a, e mi oniminiai e mininai já pe ceokiam bas an e neu almen e. An ai
con empo âneo 4 Sob e esses e mos conside á el é esc i o p incipalmen e a enção susci aukė e minija
de á ias á eas médicas (Ka enbe g 2005; T i enko 2013: 321; Ka enbe g 2012: 722; Le i 2014: 6580; Kucha z 2017:
2942; Năznean 2020: 15; Tane a 202: 21; Tu an 202: 1537; Vasilje a, T i enko: 202 1728; Xiaoli 2023: 118123 e c.). Ty ėjų
aqueles e mos en endidos e a ados de o ma semelhan e, embo a nusis o ėjusio e mo mi onimas,
mi ologinis e mo, e mo com componen e mi ologiniu, e mo com componen es mi onimais (ž . Vasilje a,
T i enko 2023: 18). Nes e a igo escolhido usa o e mo mi oniminis e mo, mo i ando escolha pelo que, como
já mencionado, al e mo é o iginado de mi onimo. 5 O e mo lim a (žmogaus kūne ci kuliuojan is skys is)
kildinamas da an iga g eikos na u eza, suas gy ybingųjų galių dei ių (Dzeuso duk e ų) nim ų (g . Nymphai)
( adens d asių) (VLEe; ž mais. Ka enbe g
e mino jiems pa adin i nesama – a ski i au o iai a oja į ai ius sinonimus, p z.: e minas mi ologizmas,
2012–2013: 10).
207Te minologija | 2024 | 31 e miniação usuá io quase nãochu a ais e mos de como anamnezė6, psichozė7,
ana ology8, ene ologija9 con ex o mi ológico. Reconhece-se que mi oniminos e mos êm g ande
didác ico e in elec ual po encialá, ansmi indo in o má ica subje i a pe mi e aze excu sões em
li e a u as e a e his ó ia, a linguagem da ciência médica az nenuobodžią e nesunkią es udan ês medicina,
além disso, ele a o ní el ge al da cul u a (Ka enbe g 20122013: 22; Xiaoli 2023: 122). O obje o de es udo do a igo
cons i ui de mi onimen os o igem e mos usados na á ea da psiquia ia, que de modo manual o am
eunidos de en euka io na Li uânia 1935 m. expos o guiaėlio Į adas į psichia iją. Seu au o amoso médicos
li uanos psichia as Juozas Blažys (18901939). Amžininkai decla am que ele e a dizimo cien is a e médico, um
dos melho es líde es de nossos psichia os, um dos mais no á eis au o idades nes a á ea na Li uânia,
š iesus žmogus, didysis humanis as, pi mu inis psichia as nep iklausomoje (Röme is 1939: 409410;
Bendo a ičius 1939: 417), e seu abalho é a aliado como não compila i us, mas sa a ankiškas, com sen enças
g aciosamen e o mulas e psiquia isamen e cla as, que se des acam em olume e u ning em Li uânia
(Bo a ičius 1939: 420, 426). Vado ělye não em mui os e mos de psiquia ia eponímicos elacionados com a
mi ologia, e isso é comp eensí el, pois, como indica o í ulo do manual, é apenas uma in odução da ciência
psiquiá ica, cujo obje i o, nas pala as do p óp io au o , da conhecimen os comuns sob e psiquia ia, e
paski III das doenças psicológicas é o exame da psiquia ia clínica <...> a e a (Blažys: 1935). P ocu iam-se
discu i do pon o de is a es u u al mi oniminos e mos de psiquia ia do manual e es abelece , quais que
apelia y ações o mas o ma e mos e quais que suas es u u as peculia idades, escla eškin i, de quais
mi a dos o igem e mos de psiquia ia e qual a sua in e ligação com in oduijamaija cien ine concep oka.
A linguís ica de análise de e mos ealizada pa ankíss é adicional desc i i o o mé odo analí ico, ao qual e
p incipalmen e baseamos. Além disso, apela-se a um mé odo de análise es u u á ia (da ybinės) aplicado
pa a de e mina se o e mo 6 Segundo os an igos g egos i anidės Mnemosynės (g . Mnēmosynē) ammin ies
pe soni ikacijos a dą (VLEe). 7 Segundo os an igos g egos dei ês Psichėjos (Psichės) sielos
pe soni icações nome (VLEe). 8 Segundo os an igos g egos, o deus Tana o pe soni icação da mo e nome
(VLEe). 9 Segundo a an iga omėnų dei ês Vene os co po ais p aze es pe soni icações nome. Būd a dis
ene eus clínikinês e co idiana na linguagem médica signi ica a susijês com izine meile ou seksualus. Na
época da Renascença, es e adje i o e a usado l icialmen e p in ančiai à doença si iliui desc e e mo bus
ene eus, lues ene ea (VLEe; Ka enbe g 20122013: 12).
Palmi a Zemle ičiū ė208 Mi oniminiai e minai p imei a en euka io é de i inis
Lie u os psichia ijos ado ėlyje
pala a, e a que modo de da ybos ele pe ence. G e inamuoju mé odo usa-se,
com o obje i o mos a , quais que do p imei o psiquia ia manualêlio
mi onimínicos e minos co espondmenas na a ual psiquia ia e minijoje.
Vado ėlyje, sem pu nai psiquia ia s i as mi oniminių e minų, p z.: manija,
psichozė, esama e bend ųjų medicinos bei klinikinės medicinos e minų, kilusių
iš mi onimų, p z. : Achilo e lexo, leukopenia, ene inė liga. Selecionando
ma e iais oi conside ado se eles incluídos no mais ecen e enciclopedís ico
glossá io de e mos de psiquia ia (ž . Lis a de on es auxilia es). Se
manualêly encon ado mi oniminis e mo ixsoo mencionė ame ocodyne (čia
į e minų ašybos i pan. o malius dalykus dėmesys nebu o k eipiamas), al
e mo conside ado e mo psichia ijos e obje o des e es udo. MITONIM,
ĮEINANČI Į PSYCHIATRIJOS TERMIN SUDTÍTU, APELIATYVACIJOS BŪDAI Como já
oi mencionado, a mi ologia dos an igos g egos e omėnais é que ez uma
eno me in luência não só à cul u a Eu opeia, li e a u a, a e, mas ambém às
á eas da ciência e da écnica. Ao mi o a i êzida c iando no os e minos.
Psiquia ia é uma das ciência médica akões, na qual há e minos, o iginá ios
de an icinos mi os pe sonajos nomes.
Todosškosios apelia y acijos manei a es abelece e mininai. O p ocesso em que o nome
e i icis é u ilizado pa a c ia um no o e mo, é chamado de apelia y ação10. Como obse a
la ias e minologias clássica Valen ina Skujiņa, du an e es e p ocesso e i ica is
daik a a dis com signi icância ans e ência o na-se comunsio daik a a džiu,
chamadoamuio apelia i u. Baseando-se em amplia noção de apelia y ação, e minologê
dis ingue odaškąją, que podem se di ec a, a iksinė e kompozi inė, e pa inha apelia y ação
(ž . 1 ig.) p ocesso de c iação de e mos (Skujiņa 2002: 99100, plg. Xiaoli 2023: 118). 10 Da é
usado o e mo deonimização (Supe anskaja, Podolskaja, Vasilje a 2005: 26). 1 ig.
Mi onimen os iados de apelaa y ação
Dalinė
apelia y acija
3%
Visiškoji
apelia y acija
97%
Te minologia | 20220 | 31
Tiesioginės apelia y acijos būdu suda y i e minai. Tiesioginė ape-
lia y ação comp eendida como eal nome de ans e ência em ca ego ia de
nomes comuns sem pala as especiais de da ybos meios. Keichiasi apelia i o, i.
i. no o su gido e mo, signi icação, ele é esc i o mažąja aide (Skujiņa 2002:
100). Nes e caso pode ala sob e a de i ação seman ina. Te minų, Vado ėlyje
ku iuos galima p iski i šiam apelia y acijos būdui, i iamajame ado ėly-
je labai nedaug – ik manija 10611, 135, 175, 210 i psychė 240 (ž . 2 pa .).
2 pa . Mi onimų isiškosios apelia y acijos būdai
o e mo manija é usado no signi icado pa ologicamen e ele ada de humo ,
po ém, em pala as do au o , Pinelio12 e Esqui olio13 empos e a kliedėjimui
dando-se o nome mánija14 175. Po anos (1936) apa ecido no TŽŽ mania já ixada
signi icância clínica: am ik a psihinė liga, sei eiškian i no que um homem é
a um domdomes de uma cuja pensões, idėjos, uma e okš a, uma esiekia,
busca, ma o, emosi e . . TŽ 1936 594. Na a ual psiquia ía Li uânica15 a mania
é en endida como 1) maniakinis sínd om e 2) liguis as impulsi os ou não
encidos po aukis, kenksmingas įbu is, liguis as pomėgis EPTŽ 2017 179. Como
e , manualêly usado e do a ual e mo manija signi ica i os di e em. XX. a.
pab. o e mo alado ainda usado e e cei aja, dididade kliedėjimo idėjų
signi icado TPTŽ 1996 52.
Te minia manija o iginado de an iga mi ologia g egues dei ês
Manijas (g . Mania, Maniê, Maniai), įasmeninusios bep o ybę, na do (TGM; TŽŽ
2007: 680).
11 Aqui e con inues e ex o jun o e minos e (o ) suas explicações indica-se a página do manualêlio. 12ʼas Philippe
Pinelʼis (17451826) - médico ancūzos, psiquia ia pi m aka (Wiki). 13 Jeanʼas-É ienneʼas Dominiqueʼas Esqui olʼis
(17721840) psiquia a ancês, Philippeʼo Pinelʼio aluno (Wiki).
14 Re in a manualêlio au o iaus.
15 A a ual e minologia de psiquia ia li uanas ep esen ando a publicação é conside ada 2017 m. expulso
Encyclopedinis aiškinamasis psichia ijos e minų žodynas; à pa lamen oia e miniją ep esen ando
publicações a ibui-se e Aiškinamasis psicologia e minų žodynas (2019 m.), no qual é o necida e psichia ijos e minų.
A iksinė
apelia y acija
44%
Tiesioginė
apelia y acija
5%
Kompozi inė
apelia y acija
51%
Palmi a Zemle ičiū ė210 Mi oniminiai e mosia na p imei a en euka io Psychė,
Lie u os psichia ijos ado ėlyje
ado ėlye pa a o a ase […]Gydy ojo paliudijime de e se padu a pelo menos
umpas anamnesis e desc i o p o o (psychės) uolaikinis s a is 240, de i ęs de
an igos g egos mi ologia pe sonagem sielos dei ės Psichėjos (g . Psykhê16)
na do (plačiau e TGM; VLEe). Como apon a Na alya No inskaja, e i ica is
nome, i ês e mo, o na-se comum daik a a džiu e pe de seu oniminę ašybą,
adqui e doik a a džio peculia idades o na-se elemen o p odu i o de ou os
daik a a džių onimo caso com elemen o psichsuda y i ais e mos usados no
da yboje (No inskaja 2004: 284–285). Taip, pa yzdžiui, i ap a ojo mi-
manualêly como b adipsichija, psichia ija, psíquica, psiconeu ozė, psichozė,
psichopa ija, psichopa ology, psicho echnika e k . A iksinês apelia y ação
manei a o ma e mos. A iksinė apelia y acija en endida como e dadei o
nome o namen o comuns po meio de meios de aças de pala as. Dado que
odos a es e modo de apelia y ação a ibuídos e mos (ž . 2 ig.) são
in e nacionais pala as, apon adas a pa i clássicas g egos e la ynų línguas
po albas in e pininkes, nes e caso J. Blažio, é espe á el, a a és exemp das
on es, pelas quais ele mais ou menos ėmėsi esc e endo seu manual, e
one icamen e bem mo ologicamen e adap adas à língua li uanas, is o ala
sob e os seus emas de c iação é possí el só o malmen e, ma inais em
clássicas e já se o madas pem ou as línguas. eó ico de pala as da língua
Li uânia clássico Vinco U bučio eigimo, pa lamieji skoliniai, que são de ou as
línguas a ėję da iniai e cuja p incipal es e a de consumo es i ciência e écnica,
ocupa sepa adoą speci inę padė į sinch oninėje žodžių da yboje (bu isU : 2009
292293). Se os apelia i os di e os cons i uí em de o ma seman ís ica
de i ação, isso a iksinių apelia i os caso é possí el ala sob e a de i ação
mo ológica. Aqui in oduziam uma unidade léxica, i. i. e mo, ca ego icamen e
sinal de exp essi idade especializada a iksinês mo emas (No inskaja 2013: 37).
Dos di e os apelia i os des a manei a o ma e mos di e em no que aqui
mi onimas edukujojasi doyboje pa icipa só šakninė mo ema. Nesses casos o
e i icis nome cessa sa a ankiškumo e passa pa a o ní el de elemen o e mo
(Ta a ino 2006: 235). A iksinhas apelia i as, di e en e do di e o, são com
p e idélias ou p eessagomas de i e mos. Com p essaugas de le a
apelacion ai di igêlye mui o o que mais eqüen es. Da umu dis ingue-se
apela i os, conclui com polinkį eiškiančia p eesaga -izmas 16 Pi minė des e
pala a signi icado k ėpa imas AŽ 1998: 453.
211Te minologia | 2024 | 31
(ž . B une ičiū ė, Gudai y ė, Ša kauskienė 2003: 140). Um deles é e o izmo 106
(g . ē ōs (kilm. ē ō os) kūniška meilė OED + lo . -izmas). Vado ėlyje es e e mo
pau ado discu indo á ios iziogenišk[us] eiksni[us], como psihinių ligų
p iežas [is] 101: <...> maniakaliniai li eikšmės (APTŽ 2019 80), enquan opujo XX a.
goniai pasižymi e o izmu“ 106. Daba y a išski os ne ke u ios e o izmo
pab. isso e a į ai ių ly inių po aukių bendis pa adinimas TPTŽ 1996 27. Calba i o
e mo šakninė mo ema elacionama com g eikų mi ologia de amo deus E o o
(plačiau ž . VLEe; AŽ 1998 132) nome.
Vado ėlyje e e izmu 88, 97 (g . ai hē supe io i inis ai ; sh iesus, g ysu
nas o as; dangus OED + -izmas) adinamas „[e] e o („anodijaus“) a oji-
mas“, ku is „y a išsipla inęs Klaipėdos k aš e i Didž. Lie u oje, pasienyje
Klaipėdos k aš u. E e as causa uma semelhan e a pasigė imą condição
com pacelada humo e p edilecção pa a ações impulsi as, sob e as quais
e e omano subsequen emen e nãomena 97. Te mino šakninė mo ema
elacionado com a mi ologia g ega p imo ap adžio deus da luz E e io (g .
Ai hê ) nome (plačiau ž . TGM; VLEe). A i ma-se que o nome e é io a XVIII a.
p . oi concedido laciaia a um compos o químico, conhecido a pa i do XIV
a., nomea de ido ao seu leng umo e incol iedade (OED).
Te minus gigan izmas17 (g . Gigas, pp . dgs. Gigan es na e a nascido TGM;
OED + -izmas) manualêly é u ilizado esc e endo sob e issigimismo e sua azão.
Gigan izmo é a ada como isical dessigimo ma cê s uomens anomalija 6668.
Na e minologia a ual da psiquia ia é clinicis a sínd omes, se mani es ando
pa icula men e g ande ágiu <...> ou de algumas pa es do o ganismo ou
ó gãos in e nos aumen o EPTŽ 2017 101. Te mo aiz associada com
pe sonagens mi ológicos g egosis gigan ais (plačiau ž . VLEe; AŽ 1998 159-160).
He ma odi ismo18 (g . he maph odi os pessoa, endo ambos os sexos
a ibu os OED + -izmas) manualêlyne usado discu indo á ias ísicas ma cas
de issigimio. He ma odi ismo é classi icado a anomalías geni ais 6668.
Te minas o iginado de an igos g egos mi ónico pe sonagem He ma odi o
(g . He maph odi os), con endo a iškų e eme iškų b uožų (plačiau ž .
VLEe; TGM), nome.
Vado ėlyje o e mo luna izmas 211 (la . luna icus is ik as mėnulio <
luna mėnulis OED + -izmas) pa o o ado desc e endo psi 17 Sob e o
e mo es á esc i o Eugenius Józe ʼas Ku cha zʼas 35. 2017: 18 Sob e
o e mo es á esc i o E. J. Ku cha zʼas 2017: 36.
Palmi a Zemle ičiū ė212 Mi oniminiai e mininai p imei ai en euka io es udo
Lie u os psichia ijos ado ėlyje
schemą, mas ele in oca o concei o plačiau neaiškinama. Na a ual psiquia ía
de ine-se como p ieblandina consciência o ma de es adose, pasi eiškian e
como ambula o inis au oma izmas. Ado mecido o doen e de epen e se
le an a, com os olhos abe os anda po cama į, execu a os mo imen os
no mais, pode pe s a inėa i ens, sai do apa amen o, climba no elhado e
e c. EPTŽ 2017 195. Te mino šakninė mo ema associada com a mi ologia
omėnų nak ies dei ės Lunos (la . Luna) nome (plačiau ž AŽ 1998 302, 446; VLEe;
TGM). Te minu mo inizma ( ac. mo phine ou ok. Mo phin19 p incipal alcaloide
de opius, usado como na có ico dolo ão malšinan e < g . mo phē OED + -izmas)
nomeado po aukis, como esc e e no manualêly, mui as ezes expandė oja do
uso de mo ia pa a emo e a do 97. Te mo aiz elaciona-se com mi ologia
g ega do sono e sonhos deus Mo ėjaus (g . Mo pheus) nome (plačiau ž . VLEe;
TGM). Vado ėlyje e mo na cisizmas20 142 (g . Na kissos OED + -izmas)
u ilizado esc e endo sob e po aukius e suas pa ologija, po ém ele
in oduzida conce oka plačiau nepaaiškin a. Ago a isso ly inis esc ipimen o,
api eiškian is sa ęs įsimylėjimu EPTŽ 2017 196. Te mino šakninė mo ema
deco ida de an iga mi ologia g egos pe sonžo Na kiso (g . Na kissos) ou
Na cizo, emsimilėjusio seu p óp io a aizdą, que iuze de on e no andenyje
(plačiau s . VLEe; plg. TGM), nome.
Sem menė ųjes p eessagas -izmas edinių, encon a keli pa ienios
p eessagų -ija, -ozė, -ika su iksiniai apelia y ai.
Vado ėlyje obia21 é chamada caimés condição[ė], que su ge jun amen e
com įky ias idėjas ou po aukias 179. O e mo kildinha de mi ologia g egues
emo e pânico deus Phobo (g . Phobos) nome (plačiau ž . TGM; Viki). Žiū in
em e miną s uk ū iškai, é possí el dis ingui p eesagą -ija (g . -ia),
eiškiančią ligo ą ou neno malią, pa ologinę būseną (Mo ke ičienė 2018: 10,
79).
Te mo hipnozê, que no manualêly é in e p e ado como panaši in o songą būklė wi h consciousness ield
susiau ėjimu, é p o ocado po á ios meios 19 Pa adinimą sugal ojęs okiečių ais ininkas F ied ichʼas
Se ü ne ʼis (1783-1840), siedendo-o com Mo ėjaus, deus dos sonhos, nome (OED).
20 Em algumas on es (p.j.: VLEe, AŽ1998: 350) a i ma-se que es e e mo a p imei a ez 1910 m. pa a ojęs aus ų
psicólogo e psichoanali ikas Sigʼmundas F eudʼas. De a o, au o idade do e mo pe ence a psiquia a e
c iminologis a gêmeos Paulʼui Adol ʼui Näckeʼui (18511913), p imei a ez pa o ojam o e mo na cisismo em 1899
(APTŽ 2019 195). e mo é esc i o esc i o E. J. Ku cha zʼas Sob e 2017: 38. 21 Sob e o e mão es á a esc e e
Ta jana T i enko 2011: 17.
219Te minologia | 2024 | 31
Inčiu ai ė-No eikienė, Lina 2015: Dū inhos das línguas Li uãs com neoklasikiniais dėmenimis. Bal is ica
245–259.
L(2), Ye molenko, Se hiy 2018: Ca ego izing Uk ainian Eponyms F om A Socio-Cul u al Pe spec i e. Lí a
і суспільство 9, 5–13.
Jakai ienė, E alda 2009: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si á ia publikla. Kakzano a, E geniya 2017:
Lexikog aphische Fixie ung de ju is ischen und ande en achspezi ischen eponymischen Te mini.
Annikki Liima ainen, A ja Nu mi, Ma ja Ki ileh o, Leena Salmi, Anu Vilce T aining, Be lin: F ank & Timme,
janmaa, Melissa Wallace (Eds.). Legal T ansla ion and Cou In e p e ing: E hical Values, Quali y, Compe en-
335355.
Ka enbe g, Аxel 2005: Amo , Äskulap & Co. Klassische My hologie in de Sp ache de mode nen Medizin,
S u ga , New Yo k: Scha aue Ve lag.
Ka enbe g, Axel 2012-2013: The wo ld o gods and he body o man: my hological o igins o mode n
ana omical e ms. Ana omy 6-7, 722.
Keinys, S asys 1979: In e pau iniai elemen ai lie u ių e minologijoje. Cul u a de línguas 37, 1426. Keinys
S asys 2005 [1983]: Lie u iškų sudu inių e minų da yba. S asys Keinys. Daba inė lie u ių e minologija,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 129182. Ki kauskienė, Laimu ė 2011: Eponiminiai a chi ek ū os, a e
e cons ução e mininai em línguas li uãs. Sen alka: Filologija, Edukologija 19(1), 48-58.
K uchenko a, Ta yana, Aga ono a, Olga 2020: E ymology o some eponymic medical e ms. The You h o he 21s
Cen u y: Educa ion, Science, Inno a ions. P oceedings o VII- h In e na ional Con e ence o S uden s,
Pos g adua es and Young Scien is s Vi ebsk, Decembe 11 h, 99-101. Kucha z, Eugeniusz Józe 2017: Medical
Eponyms o My hological O igin. Ac a Neophilologica, XIX(2), Kupčinskai ė, As a 1996: Nelie u iškų kalbos elemen sų
29–42.
(dėmenų) consumo polinkiai. Líbos cul u a 69, K ašy ė, Regina 2005: Mokomasis e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ
56–61.
Šiaulių uni e si e o leidykla. Lalić-K s in, Go dana 2004: Eponyms in English. Romanian Jou nal o English S udies 1,
6469. [Leičik, Vladimi 2011: Obsuždenije p oblem eponimiji so emenoj nauke. Jazyk i p a o: ak ualnyje p oblemy
zaimodeis ija. Ma e ialy Mežduna odnoj naučno-p ak ičeskoj In e ne -kon e enciji, Ros o -na-Donu:
Ros o skoje knižnoje ozda els o, 134142] Лейчик, Владимир 2011: Обсуждение проблем
эпонимии в современной науке. – Язык и право: актуальные проблемы взаимодействия. Матери-
алы Международной научно-практической Интернет-конференции, Ростов-на-Дону: Ростовское
книжное издательство, 134-142.
Le ne , Vladimi , Kap san, Alexande , Wi z um, Elieze 2001: The Misiden i ica ion o Cle ambaul s and
Kandinsky-Cle ambaul s Synd omes. The Canadian Jou nal o Psychia y 46(5), 441443. Le i , Jesse 2014: The
Adap a ion o Names om Classical My hology as Scien i ic Te minology. Li e a y Onomas ics S udies 9,
6580.
Lysane s, Yuliia, Bieliaie a, Olena 2021: The use o eponyms in medical case epo s: e ymological, quan-
i a i e, and s uc u al analysis. Annals o Dimi ie Can emi Ch is ian Uni e si y Linguis ics, Li e a u e
And Me hodology O Teaching XX(2), 24-32.
LKG I 1965: Lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Min is. Lonča , Maja, Os oški Anić, Ana 2013: Eponymous medical
e ms as a sou ce o e minological a ia ion. Languages o Special Pu poses in a Mul ilingual, T anscul u al
Wo ld. P oceedings o he 19 h Eu opean Symposium on Languages o Special Pu poses, 8-10 July 2013, Vienna,
Aus ia, Vienna: Uni e si y o Vienna, 3644.
Majewska, Ewa 2016: Eponyme in de deu schsp achigen medizinischen Fachp esse. Names and Thei
En i onmen . P oceedings o he 25 h In e na ional Cong ess o Onomas ic Sciences Glasgow, 25-29 Augus 2014,
Volume 4. Edi ed by Ca ole Hough, Da ia Izdebska, Glasgow: Uni e si y o Glasgow, 94105. Mikelionienė, Ju gi a 2017:
Aspec os da apelia y ação de Te mos In e nacionais. Te minologia 24, 127144. Mo ke ičienė, Sigi a 2018: La in o
Medical S uden s. Wo k-book &Appendices II, Kaunas: LSMU Leidybos namai.
Năznean, Ad ian 2020: Te minology Roo ed In My hology. Ac a Ma isiensis. Philologia 2(1), 15. [No inskaja,
Na alja 2004: S uk u no-g amma ičeskaja cha ak e is ika e mino -eponimo . Ves nik AGTU 3, 284290]
Новинская, Наталья 2004: Структурно-грамматическая характеристика
терминов-эпонимов. – Вестник АГТУ 3, 284–290.
Palmi a Zemle ičiū ė220 Mi oniminiai e mininai p imei a en euka io
Lie u os psichia ijos ado ėlyje
[No inskaya, Na alja 2013: Te miny-eponymy jazyke nauki. Ves nik RUDN, se ija Russkij i inos annyje
jazyki i me odika ich p epodo anija 4, 3438] Новинская, Наталья 2013: Термины-эпонимы в языке
науки. – Вестник РУДН, серия Русский и иностранные языки и методика их преподавания 4, 34–38.
Ráduly, Zsuzsanna 2016: Az Eponimák Fonológiai És Mo ológiai Adap ációja A Magya , A Lengyel És
A Ho á Nyel ben. – S udia Sla ica Sa a iensia 1-2, 362–369.
Rimku ė-Ganusauskienė, Auš a 2023: Eponiminiai ap angos e minai Aiškinamajame ap angos e minų
žodyne. – Te minologija 30, 122–141.
[Röme is, Mykolas ]1939: V. D. do Rec o da Uni e sidade p o . M. Röme io ala laidojan a. a. p o . J. Blažį.
Medicina 6, 409412.
Rudai ienė, Vida 2001: Pala as com nelie u iškos o igem p epoziciniais elemen ais. Li uanis ika 2(46), 94107.
Simonai y ė-Rudai ienė, Vida 1988: Lie u ių li e a ū inės kalbos sudu iniai daik a a džiai su pi maisiais
a gau iniais dėmenimis. Li ú ios linguo y os ques ões XXVII, 180202. Skujinia, Valen ina 2002: La iešu e minoloģijas
izs ādes p incipi, Rīga: LVI. Slabin, Uladzimi 2023: Should eponyms be kep ? Empha ic yes. Jou nal o Bal ic Science
Educa ion 2, [Supe anskaja, Aleksand a, Podolskaja, Na alija, Vasilje a, Na alija 2005: Obščiaja e minologija:
188–191.
Te minologičeskaja deja elnos , Mosk a: Edi o ial URSS] Suppe anská, Aleksand a, Podolská, Naталия, Васильева,
[Tane a, S e lana 2022: Eponimizacija li e a u ních i mi ologičeskych pe sonažej lijlijlijskom, usskom i
Наталия 2005: Общая терминология: Терминологическая деятельность, Москва: Едиториал УРСС.
angga skom medicinskom domene. Zdo o jė čelo eka, eo ia e me odica isičeskoj kul ū y i spo a 28(4),
205–212] Танева, Светлана 2022: Епонимизация литературных и мифологических персонажей в
английском, русском и болгарском медицинском домене. – Здоровье человека, теория и методика
физической культуры и спорта 28(4), 205-212.
[Ta a ino , Vik o 2006: Obščeje e mino edenije: eniklopedičeskij slo a j, Mosk a: Mosko skij Licej] Ta a -
нов, Виктор 2006: Общее терминоведение: энциклопедический словарь, Москва: Московский Лицей.
[T i enko, Ta jana 2011: Mi ologičeskije ob azy jazyje kliničeskoj psihologiji. A o e e a disse aciji na
soiskanije učionoj s epeni kandida a ilologičeskich nauk, Mosk a] T i enenko, Ta iana 2011:
Мифологические образы в языке клинической психологии. Автореферат диссертации на соискание
ученой степени кандидата филологических наук, Москва.
Tu an, Di k 2023: My hologie und medizinische Te minologie. Ein in e dispiplinä e A bei sbe eich. –
T ansla ion and In e disciplina i y. Di e se Con ac s, Rela ionships and E ec s. Fa uk Yücel, Mehme Tahi
Öncü (eds.), Be lin, 15-37.
[Vasilje a, Na alija, T i enko, Ta jana 2023: Te miny-mi oeponymy: p oblemy ponimanija i
in e p e aciji. Ling is ika i me odika p epodo anija inos annych jazyko 2(19), 1728] Васильева, Наталия,
Тритенко, Татьяна 2023: Термины-мифоэпонимы: проблемы понимания и интерпретации. –
Лингвистика и методика преподования иностранных языков 2(19), 17–28.
Vaskelai ė, Ramunė 2023: Asmen a dinių mak oekonomikos e minų a ian iškumas. – Te minologija 30,
95–121.
Zhdan, Viachesla , D o nyk, Valen yn, A e iko , Da yd, Bieliaie a, Olena 2021: The use o eponyms in he
language o medicine: p o e con a. Annals o Dimi ie Can emi Ch is ian Uni e si y Linguis ics,
Li e a u e and Me hodology O Teaching XX(2), 2432. Xiaoli, Hu 2023: His o ic Impac o Ancien G eco-Roman
My hology on Medical Te minology. Jou nal o Social Science Humani ies and Li e a u e 6(5), 118123.
MYTHONYMIC TERMS IN LITHUANIAS FIRST Psychia y
TEXTBOOK FROM THE INTER-WAR ERA
Summa y
The a icle s uc u ally dissec s he psychia y e ms o igina ing om my honyms ( he
names o my hological c ea u es) ha appea in he 1935 Į adas į psichia iją (In oduc ion
o Psychia y) by Juozas Blažys, he amous Li huanian psychia is he i s
221Te minologija | 2024 | 31 psychia y ex book o be published in Li huania in he pe iod
be ween he wo wo ld wa s, looking in o he me hods o appella i isa ion ha we e used o
o m said e ms, as well as sc u inising he cha ac e is ics o hei s uc u e, he ypes o
he unde lying my honyms and hei connec ion wi h he scien i ic e m ha hey we e
chosen o designa e.
The e ms in he ex book a e wo ds o igina ing om he classical languages o eadily
bo owed om he G eek and he La in languages o h ough in e media y languages, wi h
app op ia e mo phological adap a ions made o he g amma sys em o he Li huanian
language. The my honyms o G eek and La in o igin ha o m pa o psychia y e ms and
a e co e ed in he a icle a e o be conside ed a chaic uni e sali ies wi h unequi ocal
meaning ac oss all languages. As a esul , he psychia y e ms made wi h hem a el om
one language o he nex , cons i u ing an impo an pa o he in e na ional eponymic
e minology o psychia y. S uc u ally, he ex book is domina ed by mo phological
de i a i es, while seman ic de i a i es a e sca ce. Some my honymic e ms (such as
mo inizmas (mo phinism)) we e ound o ha e been composed h ough absolu e
appella i a ion, while o he s (such as Edipo complexas (Oedipus Complex)) h ough pa ial
appella i isa ion. The h ee p edominan ypes o absolu e appella i es a e di ec (such as
manija (mania)), a ixal (such as obija (phobia), luna izmas (sleepwalking)), and composi e
(such as dipsomanija (dipsomania), ago a obija (ago aphobia)) appella i es. The mos ypical
my honymic psychia y e ms a e hose made by way o composi e appella i isa ion, and
he mos p obable eason behind hei p e alence migh be he abili y o composi es o
designa e mo e complex e ms mo e compac ly.
One in insic quali y o composi e appella i es is ha hey ha e bo h componen s
g ounded on my honyms. Some o hem, such as manija, ha e become i e a i e elemen s
in he composi e o ma ion o mul iple psychia y e ms. As o en as no , he
my honym is he pos -posi ional componen o he composi e. Among a ixal
appella i es, su ixal appella i es wi h he p oduc i e su ix -izmas appella i es ha e a
(such as mo inizmas) p e ail, while p e ixal appella i es a e uncommon. Some a ixal
mo e complex s uc u e: hese a e de i a i es made wi h a p e ix and a su ix, an
in e na ional elemen and a su ix. Mos o he psychia y e ms coined wi h
my honyms designa e a ious men al diso de s in human beings.
Recebido 2024-04-30
Palmi a Zemle ičiū ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail palmi a.zemle iciu
[email protected]