scieee Open visual document viewer

Mitoniminiai terminai pirmajame tarpukario Lietuvos psichiatrijos vadovėlyje

Palmira Zemlevičiūtė

Abstract

Straipsnyje struktūriniu atžvilgiu nagrinėjami pirmojo lietuviško tarpukario Lietuvoje išleisto žymaus lietuvių psichiatro Juozo Blažio vadovėlio Įvadas į psichiatriją (1935 m.) iš mitinių būtybių vardų sudaryti psichiatrijos terminai. Beveik visi šie terminai yra kilę iš klasikinių (graikų ir lotynų) kalbų ir gatavi pasiskolinti iš jų per kalbas tarpininkes bei pritaikyti prie lietuvių kalbos sistemos. Rašydamas vadovėlį J. Blažys rėmėsi kolegų spausdintais darbais, ir tie terminai jo būsią perimti iš tų darbų. Graikiškos ir lotyniškos kilmės mitonimai, įeinantys į psichiatrijos terminų sudėtį, yra archajinės universalijos, vienareikšmiškai suprantamos visose kalbose. Tai lemia, kad jų pagrindu sudarytus psichiatrijos terminus vienos kalbos perima iš kitų, ir tie terminai sudaro svarbią tarptautinės eponiminės psichiatrijos terminijos dalį. Vadovėlyje daugiausia vartojami visiškosios (tiesioginės, afiksinės ir kompozitinės) ir labai retai dalinės apeliatyvacijos būdu sudaryti mitoniminiai terminai. Būdingiausi yra kompozitiniai apeliatyvai (pvz., kleptomanija) su postpoziciniu mitonimu paremtu sandu. Iš afiksinių apeliatyvų viršų ima sufiksiniai apeliatyvai su dariąja priesaga -izmas (pvz., morfinizmas), prefiksiniai apeliatyvai (pvz., amnezija) nebūdingi.

Full text

Palmi a Zemle ičiū ė204 Mi oniminiai e mininai p imei ajame Lie u os psichia ijos ado ėlyje a puka io doi.o g/10.35321/ e m31-10 My honymical Te ms in Li huanias Fi s Psychia y Tex book om he In e -wa E a PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-8679-3253 ANOTACIA A ipsnyje em elação es u u al são analisados do p imei o Li u iško a puka io na Li uânia edi o zymaus lie u ių psichia o Juozo Blažio ado ėlio Į adas į psichia iją (1935 m.) de mi inių bū ybių a dų suda y i psichia ijos e minnai. Beijo odos esses e mos são o iginados de clássicos (g aicanos e la ynos) línguas e p on o pa a se emp es a deles po línguas in e pininkes e adap ados à sis ema da língua Li uãs. Esc e endo manualê J. Blažys ėmėsi colegasas imp uden es abalhosis, e aqueles e mos do seu būsí de oma omado daqueles abalhos. G eikiškos e la yniškos o igem mi onimas, en oueinan es em e minos psiquia iais compos o, são a chajinės uni e salijas, umaa eikšmiškai en endamas em odas as línguas. Isso decida que seus undamen os cons i uídos e mos de psiquia ia de uma língua pe meia de ou os, e aqueles e mos cons i uem uma impo an e pa e da e minologia eponiminê in e nacional de psiquia ia. Vado ėlye p incipalmen e são usados odosškosios ( iesioginės, a iksinės e kompozi inės) e mui o a amen e pa inės apelia y acijos manei a o ma mi oniminiai e mos. Būdingiausi são kompozi iniai apelia i ai (p z., klep omanija) com pos poziciniu mi onim baseado u sandu. Do a iksinių apelia i ų i šų ima su iksiniai apelia y ai su da iąja p iesaga -izmas (p z., mo inizmas), p e iksiniai apelia y ai (p z., amnezija) nebūdingi. ESMINIAI VOODŽIAI: mi oniminis e mas, psichia ijas manualėlis, eponim, eponiminis e mas. ABSTRACT The a icle s uc u ally dissec s he psychia y e ms made wi h he names o my hological c ea u es ha appea in he 1935 Į adas į psichia iją (In oduc ion o Psychia y) by Juozas Blažys, he amous Li huanian psychia is he i s psychia y ex book o be published in Li huania in he pe iod be ween he wo 205Te minologia | 2024 | 31 wo ld wa s. Nea ly all e ms a e de i ed om he classical (G eek and La in) languages o a e eadily bo owed om hem h ough in e media y languages and Blažys elied on p in ed wo k by his colleagues and mos adap ed o he sys em o he Li huanian language. While w i ing he ex book, p obably adop ed he e ms om hose sou ces. My honyms o G eek and La in o igin ha appea in he s uc u e o psychia y e ms a e a chaic uni e sali y wi h unequi ocal meaning ac oss all languages; as a esul , he psychia y e ms ha de i e om hem a el om one language o he nex , cons i u ing an impo an pa o he in e na ional eponymic e minology o psychia y. Mos o he e ms ea u ed in he ex book a e my honyms made by way o la i isa ion. The mos common a e composi e appella i es (such as klep omanija (klep omania)) ha absolu e (di ec , a ixal, and composi e) and, on e y ew occasions, pa ial appel- include a componen g ounded on a pos -posi ional my honym. Among a ixal appella i es, su ixal appella i es wi h he p oduc i e su ix -izmas (such as mo inizmas (mo phinism)) ha e p e alence, while p e ixal appella i es (such as amnezija (amnesia)) a e uncommon. KEYWORDS: my honymic e m, psychia y ex book, eponym, eponymic e m. INTADINS NOTABES Uma dos eponimá icos e minos1 ipologicos g upias é de mi ónicos se ybių (de os, dei ių, milžinų e k .) a dų2 ( adinamųjų mi onimų3) o ma eponiminiai 1 Eponim e mo conside ado um e m, o iginęs de eponimo. P ima iamen e eponimais o am chamados e i iciai nomesda. Es e signi icado do eponimo sob e i eu a é XIX-XX a., po ém mais a de ėmė blank i, e o eponima en ouga a uma no a signi icação. Ago a eponimais são chamados e e mos gene inhos i ik a a dzy, eiškian ys conc e as e abs akčias concei os, e nomenkla ū inia unidades uni á ios conce okų pa adinimai (Leičik 2011: 135138; Ráduly 2016: 362). Assim, o eponimo no no o signi icado é mais equen emen e e usado nos a uais es udos empi icos de e minologia (B esch 2002: 155; Lalic-K s in 2004: 64; Lonča , Os oški Anić 2013: 37; Fe guson, Thomas 2014: 1; Majewska 2014: 94; Giménez-Roldán 2016: 15; Ye molenko 2018: 10; Gua diola i Pe ei a, Baños i Dieziko 2021: 1213; Zhdan, D o nyk, A e , Bielia 2017: 24 e k .). Eponime é chamado de nome de pessoa ( eal ou in en ado) nome, localidade nome ( oponimo) de i ado ien isinis e mo, ou e mo compos o com onominiu componen e ( K uckx 2001: 15; Cappuzzo 2008: 1Di chenko a, Aga ono a 2020: 99100; Lysane s, Bieliaie a 2021: 12; Slabin 2023: 188). No en an o, acha íamos que o e mo eponiminis e mos, mos ąs uma elação di e a com e minologija, é mais p ecisles do que eponima, que p incipalmen e ainda assim en ende-se como e i icis nome, con e indo nomeamen o a obje o, p ocesso e k . Te minologia na li e a u a exis e não só e minos de eponimo de i adoam e mo de nomea consumo di e sidadees, mas e p óp ias concep o de concep os nelegumų (plačiau ž . Kei enis, 1990: 59; Le ne , Kap san, Wi z um 2001: 441; Duque-Pa a, Llano-Idá aga, Duque-Pa a 2006: 220; Leičik: 138; Ta a ino 2006: 68, 235; K ašy ė 2011: 66; Ki kauskienė 2014: 48; No inskaja 2013: 34; Gai enis 2017[1994]: 127; Kakzano a 2017: 335; Mikelion Gaienė […]128; Rimku ė-Ganusauskienė: 122; Vasilda je a, T i enko: 17; Vaskelai ė 2023: 95; B ó, B -Szab: 75). 2 A i ma-se que a maio ia dos mi os deuses, di inichas e an ás icos se es de nomes en a am na e minologia médica Apsh e os an icos cul o epochoje (Ka enbe g 2012: 7). 3 Mi onimas (g . my hos padação + onyma nomas) ealmen e na ealidade neexis indo se es deidades (de os, bons e maligões espasios, i anos, ken au os e e c.) nome (Jakai ienė 2009:9) 26 Palmi a Zemle ičiū ė206 Mi oniminiais e minai p imei o en euka io e minai mi oniminiais e minai4. Lie u os psichia ijos ado ėlyje Klasikinė mi ologia oi gausus e impo an e on e da e minologia cien í ica con empo ânea (Le i 2014: 65; Xiaoli 2023: 118). Mui os dos an igos g egos e omėnais mi os e legendas p asisk e bė em ais s e as como polí ica, cul u a, medicina e e c., e seus pe sonáges nomes o nou não um ciência e écnica á ea e mo baseando (Xiaoli 2023: 123). Dos mi onimen os endo calcaneus kulninė sausgyslė AV 2020; s o iausia sausgyslė (Achilo) em odo co po ŽA 2005 155), Amono co as ( ik asis hipokampas, Amono co as, lo . hippocampus kilusių e minų ypač gausu į ai ių medicinos s ičių (ana omijos, psichia ijos, o almologijos, a makologijos i k .) e minijoje, p z.: Achilo sausgyslė (lo . p op ius, co nu amonis AV 2020; ainda s . ŽA 2005: 319), a lan as pi masis neckl slanks elis. Ele é de o ma de anel, jun a-se a um c ânio especial de a iculação, que pe mi e a cabeça dob a (VLEe), lin a5. Como imagemzamen e é di o pelo his o iado de medicina gêmeos Axelʼis Ka enbe gʼas, esc e endo sob e mi ológicas e mos de ana omia o igens, cên imos de deuses g egos e omênios i iam não só em museus e biblio ecas, mas e na ana omia. Au o ais e mos a é conside ais mágicas (Ka enbe g 2005: V; Ka enbe g 20122013: 7). Embo a, de aco do com alguns pesquisado es, mi oniminiais e mos esą c iados pasi ulando an aziją e não e li a pelos in ociados e dadei os obje os, eles ainda assim são econhecidos po não uma ca ac e ís ica posi i a. Esses e mos são glus i (palu in i com nomenkla ū inhas desc i omaisiais e minis), aigi co esponde e minų b e idade exigimen o, ao mesmo a liepdami e a economia lingubinês p incipi. Jus amen e po causa des a peculia idade aqueles e mos são adequados e minia médica. Būdami umpi ( ienažodžiai ou d ižodžiai), eles são acilmen e emsimenados. Es a é ou a de suas ca ac e ís icas posi i as (Ka enbe g 20122013: 2022). Te mos mi oniminos sem dú ida são exp essi os, igu a i os, embo a exp essi idade e igu a i idade e não pe ença a mais impo an es ca ac e ís icas da linguagem da ciência (Gai enis 2002: 44). Po ou o lado, alamosios des as e mos de peculia idades, daqueles e mos an asinis pobūdis ilgainiui nyks a, e mi oniminiai e mininai já pe ceokiam bas an e neu almen e. An ai con empo âneo 4 Sob e esses e mos conside á el é esc i o p incipalmen e a enção susci aukė e minija de á ias á eas médicas (Ka enbe g 2005; T i enko 2013: 321; Ka enbe g 2012: 722; Le i 2014: 6580; Kucha z 2017: 2942; Năznean 2020: 15; Tane a 202: 21; Tu an 202: 1537; Vasilje a, T i enko: 202 1728; Xiaoli 2023: 118123 e c.). Ty ėjų aqueles e mos en endidos e a ados de o ma semelhan e, embo a nusis o ėjusio e mo mi onimas, mi ologinis e mo, e mo com componen e mi ologiniu, e mo com componen es mi onimais (ž . Vasilje a, T i enko 2023: 18). Nes e a igo escolhido usa o e mo mi oniminis e mo, mo i ando escolha pelo que, como já mencionado, al e mo é o iginado de mi onimo. 5 O e mo lim a (žmogaus kūne ci kuliuojan is skys is) kildinamas da an iga g eikos na u eza, suas gy ybingųjų galių dei ių (Dzeuso duk e ų) nim ų (g . Nymphai) ( adens d asių) (VLEe; ž mais. Ka enbe g e mino jiems pa adin i nesama – a ski i au o iai a oja į ai ius sinonimus, p z.: e minas mi ologizmas, 2012–2013: 10). 207Te minologija | 2024 | 31 e miniação usuá io quase nãochu a ais e mos de como anamnezė6, psichozė7, ana ology8, ene ologija9 con ex o mi ológico. Reconhece-se que mi oniminos e mos êm g ande didác ico e in elec ual po encialá, ansmi indo in o má ica subje i a pe mi e aze excu sões em li e a u as e a e his ó ia, a linguagem da ciência médica az nenuobodžią e nesunkią es udan ês medicina, além disso, ele a o ní el ge al da cul u a (Ka enbe g 20122013: 22; Xiaoli 2023: 122). O obje o de es udo do a igo cons i ui de mi onimen os o igem e mos usados na á ea da psiquia ia, que de modo manual o am eunidos de en euka io na Li uânia 1935 m. expos o guiaėlio Į adas į psichia iją. Seu au o amoso médicos li uanos psichia as Juozas Blažys (18901939). Amžininkai decla am que ele e a dizimo cien is a e médico, um dos melho es líde es de nossos psichia os, um dos mais no á eis au o idades nes a á ea na Li uânia, š iesus žmogus, didysis humanis as, pi mu inis psichia as nep iklausomoje (Röme is 1939: 409410; Bendo a ičius 1939: 417), e seu abalho é a aliado como não compila i us, mas sa a ankiškas, com sen enças g aciosamen e o mulas e psiquia isamen e cla as, que se des acam em olume e u ning em Li uânia (Bo a ičius 1939: 420, 426). Vado ělye não em mui os e mos de psiquia ia eponímicos elacionados com a mi ologia, e isso é comp eensí el, pois, como indica o í ulo do manual, é apenas uma in odução da ciência psiquiá ica, cujo obje i o, nas pala as do p óp io au o , da conhecimen os comuns sob e psiquia ia, e paski III das doenças psicológicas é o exame da psiquia ia clínica <...> a e a (Blažys: 1935). P ocu iam-se discu i do pon o de is a es u u al mi oniminos e mos de psiquia ia do manual e es abelece , quais que apelia y ações o mas o ma e mos e quais que suas es u u as peculia idades, escla eškin i, de quais mi a dos o igem e mos de psiquia ia e qual a sua in e ligação com in oduijamaija cien ine concep oka. A linguís ica de análise de e mos ealizada pa ankíss é adicional desc i i o o mé odo analí ico, ao qual e p incipalmen e baseamos. Além disso, apela-se a um mé odo de análise es u u á ia (da ybinės) aplicado pa a de e mina se o e mo 6 Segundo os an igos g egos i anidės Mnemosynės (g . Mnēmosynē) ammin ies pe soni ikacijos a dą (VLEe). 7 Segundo os an igos g egos dei ês Psichėjos (Psichės) sielos pe soni icações nome (VLEe). 8 Segundo os an igos g egos, o deus Tana o pe soni icação da mo e nome (VLEe). 9 Segundo a an iga omėnų dei ês Vene os co po ais p aze es pe soni icações nome. Būd a dis ene eus clínikinês e co idiana na linguagem médica signi ica a susijês com izine meile ou seksualus. Na época da Renascença, es e adje i o e a usado l icialmen e p in ančiai à doença si iliui desc e e mo bus ene eus, lues ene ea (VLEe; Ka enbe g 20122013: 12). Palmi a Zemle ičiū ė208 Mi oniminiai e minai p imei a en euka io é de i inis Lie u os psichia ijos ado ėlyje pala a, e a que modo de da ybos ele pe ence. G e inamuoju mé odo usa-se, com o obje i o mos a , quais que do p imei o psiquia ia manualêlio mi onimínicos e minos co espondmenas na a ual psiquia ia e minijoje. Vado ėlyje, sem pu nai psiquia ia s i as mi oniminių e minų, p z.: manija, psichozė, esama e bend ųjų medicinos bei klinikinės medicinos e minų, kilusių iš mi onimų, p z. : Achilo e lexo, leukopenia, ene inė liga. Selecionando ma e iais oi conside ado se eles incluídos no mais ecen e enciclopedís ico glossá io de e mos de psiquia ia (ž . Lis a de on es auxilia es). Se manualêly encon ado mi oniminis e mo ixsoo mencionė ame ocodyne (čia į e minų ašybos i pan. o malius dalykus dėmesys nebu o k eipiamas), al e mo conside ado e mo psichia ijos e obje o des e es udo. MITONIM, ĮEINANČI Į PSYCHIATRIJOS TERMIN SUDTÍTU, APELIATYVACIJOS BŪDAI Como já oi mencionado, a mi ologia dos an igos g egos e omėnais é que ez uma eno me in luência não só à cul u a Eu opeia, li e a u a, a e, mas ambém às á eas da ciência e da écnica. Ao mi o a i êzida c iando no os e minos. Psiquia ia é uma das ciência médica akões, na qual há e minos, o iginá ios de an icinos mi os pe sonajos nomes. Todosškosios apelia y acijos manei a es abelece e mininai. O p ocesso em que o nome e i icis é u ilizado pa a c ia um no o e mo, é chamado de apelia y ação10. Como obse a la ias e minologias clássica Valen ina Skujiņa, du an e es e p ocesso e i ica is daik a a dis com signi icância ans e ência o na-se comunsio daik a a džiu, chamadoamuio apelia i u. Baseando-se em amplia noção de apelia y ação, e minologê dis ingue odaškąją, que podem se di ec a, a iksinė e kompozi inė, e pa inha apelia y ação (ž . 1 ig.) p ocesso de c iação de e mos (Skujiņa 2002: 99100, plg. Xiaoli 2023: 118). 10 Da é usado o e mo deonimização (Supe anskaja, Podolskaja, Vasilje a 2005: 26). 1 ig. Mi onimen os iados de apelaa y ação Dalinė apelia y acija 3% Visiškoji apelia y acija 97% Te minologia | 20220 | 31 Tiesioginės apelia y acijos būdu suda y i e minai. Tiesioginė ape- lia y ação comp eendida como eal nome de ans e ência em ca ego ia de nomes comuns sem pala as especiais de da ybos meios. Keichiasi apelia i o, i. i. no o su gido e mo, signi icação, ele é esc i o mažąja aide (Skujiņa 2002: 100). Nes e caso pode ala sob e a de i ação seman ina. Te minų, Vado ėlyje ku iuos galima p iski i šiam apelia y acijos būdui, i iamajame ado ėly- je labai nedaug – ik manija 10611, 135, 175, 210 i psychė 240 (ž . 2 pa .). 2 pa . Mi onimų isiškosios apelia y acijos būdai o e mo manija é usado no signi icado pa ologicamen e ele ada de humo , po ém, em pala as do au o , Pinelio12 e Esqui olio13 empos e a kliedėjimui dando-se o nome mánija14 175. Po anos (1936) apa ecido no TŽŽ mania já ixada signi icância clínica: am ik a psihinė liga, sei eiškian i no que um homem é a um domdomes de uma cuja pensões, idėjos, uma e okš a, uma esiekia, busca, ma o, emosi e . . TŽ 1936 594. Na a ual psiquia ía Li uânica15 a mania é en endida como 1) maniakinis sínd om e 2) liguis as impulsi os ou não encidos po aukis, kenksmingas įbu is, liguis as pomėgis EPTŽ 2017 179. Como e , manualêly usado e do a ual e mo manija signi ica i os di e em. XX. a. pab. o e mo alado ainda usado e e cei aja, dididade kliedėjimo idėjų signi icado TPTŽ 1996 52. Te minia manija o iginado de an iga mi ologia g egues dei ês Manijas (g . Mania, Maniê, Maniai), įasmeninusios bep o ybę, na do (TGM; TŽŽ 2007: 680). 11 Aqui e con inues e ex o jun o e minos e (o ) suas explicações indica-se a página do manualêlio. 12ʼas Philippe Pinelʼis (17451826) - médico ancūzos, psiquia ia pi m aka (Wiki). 13 Jeanʼas-É ienneʼas Dominiqueʼas Esqui olʼis (17721840) psiquia a ancês, Philippeʼo Pinelʼio aluno (Wiki). 14 Re in a manualêlio au o iaus. 15 A a ual e minologia de psiquia ia li uanas ep esen ando a publicação é conside ada 2017 m. expulso Encyclopedinis aiškinamasis psichia ijos e minų žodynas; à pa lamen oia e miniją ep esen ando publicações a ibui-se e Aiškinamasis psicologia e minų žodynas (2019 m.), no qual é o necida e psichia ijos e minų. A iksinė apelia y acija 44% Tiesioginė apelia y acija 5% Kompozi inė apelia y acija 51% Palmi a Zemle ičiū ė210 Mi oniminiai e mosia na p imei a en euka io Psychė, Lie u os psichia ijos ado ėlyje ado ėlye pa a o a ase […]Gydy ojo paliudijime de e se padu a pelo menos umpas anamnesis e desc i o p o o (psychės) uolaikinis s a is 240, de i ęs de an igos g egos mi ologia pe sonagem sielos dei ės Psichėjos (g . Psykhê16) na do (plačiau e TGM; VLEe). Como apon a Na alya No inskaja, e i ica is nome, i ês e mo, o na-se comum daik a a džiu e pe de seu oniminę ašybą, adqui e doik a a džio peculia idades o na-se elemen o p odu i o de ou os daik a a džių onimo caso com elemen o psichsuda y i ais e mos usados no da yboje (No inskaja 2004: 284–285). Taip, pa yzdžiui, i ap a ojo mi- manualêly como b adipsichija, psichia ija, psíquica, psiconeu ozė, psichozė, psichopa ija, psichopa ology, psicho echnika e k . A iksinês apelia y ação manei a o ma e mos. A iksinė apelia y acija en endida como e dadei o nome o namen o comuns po meio de meios de aças de pala as. Dado que odos a es e modo de apelia y ação a ibuídos e mos (ž . 2 ig.) são in e nacionais pala as, apon adas a pa i clássicas g egos e la ynų línguas po albas in e pininkes, nes e caso J. Blažio, é espe á el, a a és exemp das on es, pelas quais ele mais ou menos ėmėsi esc e endo seu manual, e one icamen e bem mo ologicamen e adap adas à língua li uanas, is o ala sob e os seus emas de c iação é possí el só o malmen e, ma inais em clássicas e já se o madas pem ou as línguas. eó ico de pala as da língua Li uânia clássico Vinco U bučio eigimo, pa lamieji skoliniai, que são de ou as línguas a ėję da iniai e cuja p incipal es e a de consumo es i ciência e écnica, ocupa sepa adoą speci inę padė į sinch oninėje žodžių da yboje (bu isU : 2009 292293). Se os apelia i os di e os cons i uí em de o ma seman ís ica de i ação, isso a iksinių apelia i os caso é possí el ala sob e a de i ação mo ológica. Aqui in oduziam uma unidade léxica, i. i. e mo, ca ego icamen e sinal de exp essi idade especializada a iksinês mo emas (No inskaja 2013: 37). Dos di e os apelia i os des a manei a o ma e mos di e em no que aqui mi onimas edukujojasi doyboje pa icipa só šakninė mo ema. Nesses casos o e i icis nome cessa sa a ankiškumo e passa pa a o ní el de elemen o e mo (Ta a ino 2006: 235). A iksinhas apelia i as, di e en e do di e o, são com p e idélias ou p eessagomas de i e mos. Com p essaugas de le a apelacion ai di igêlye mui o o que mais eqüen es. Da umu dis ingue-se apela i os, conclui com polinkį eiškiančia p eesaga -izmas 16 Pi minė des e pala a signi icado k ėpa imas AŽ 1998: 453. 211Te minologia | 2024 | 31 (ž . B une ičiū ė, Gudai y ė, Ša kauskienė 2003: 140). Um deles é e o izmo 106 (g . ē ōs (kilm. ē ō os) kūniška meilė OED + lo . -izmas). Vado ėlyje es e e mo pau ado discu indo á ios iziogenišk[us] eiksni[us], como psihinių ligų p iežas [is] 101: <...> maniakaliniai li eikšmės (APTŽ 2019 80), enquan opujo XX a. goniai pasižymi e o izmu“ 106. Daba y a išski os ne ke u ios e o izmo pab. isso e a į ai ių ly inių po aukių bendis pa adinimas TPTŽ 1996 27. Calba i o e mo šakninė mo ema elacionama com g eikų mi ologia de amo deus E o o (plačiau ž . VLEe; AŽ 1998 132) nome. Vado ėlyje e e izmu 88, 97 (g . ai hē supe io i inis ai ; sh iesus, g ysu nas o as; dangus OED + -izmas) adinamas „[e] e o („anodijaus“) a oji- mas“, ku is „y a išsipla inęs Klaipėdos k aš e i Didž. Lie u oje, pasienyje Klaipėdos k aš u. E e as causa uma semelhan e a pasigė imą condição com pacelada humo e p edilecção pa a ações impulsi as, sob e as quais e e omano subsequen emen e nãomena 97. Te mino šakninė mo ema elacionado com a mi ologia g ega p imo ap adžio deus da luz E e io (g . Ai hê ) nome (plačiau ž . TGM; VLEe). A i ma-se que o nome e é io a XVIII a. p . oi concedido laciaia a um compos o químico, conhecido a pa i do XIV a., nomea de ido ao seu leng umo e incol iedade (OED). Te minus gigan izmas17 (g . Gigas, pp . dgs. Gigan es na e a nascido TGM; OED + -izmas) manualêly é u ilizado esc e endo sob e issigimismo e sua azão. Gigan izmo é a ada como isical dessigimo ma cê s uomens anomalija 6668. Na e minologia a ual da psiquia ia é clinicis a sínd omes, se mani es ando pa icula men e g ande ágiu <...> ou de algumas pa es do o ganismo ou ó gãos in e nos aumen o EPTŽ 2017 101. Te mo aiz associada com pe sonagens mi ológicos g egosis gigan ais (plačiau ž . VLEe; AŽ 1998 159-160). He ma odi ismo18 (g . he maph odi os pessoa, endo ambos os sexos a ibu os OED + -izmas) manualêlyne usado discu indo á ias ísicas ma cas de issigimio. He ma odi ismo é classi icado a anomalías geni ais 6668. Te minas o iginado de an igos g egos mi ónico pe sonagem He ma odi o (g . He maph odi os), con endo a iškų e eme iškų b uožų (plačiau ž . VLEe; TGM), nome. Vado ėlyje o e mo luna izmas 211 (la . luna icus is ik as mėnulio < luna mėnulis OED + -izmas) pa o o ado desc e endo psi 17 Sob e o e mo es á esc i o Eugenius Józe ʼas Ku cha zʼas 35. 2017: 18 Sob e o e mo es á esc i o E. J. Ku cha zʼas 2017: 36. Palmi a Zemle ičiū ė212 Mi oniminiai e mininai p imei ai en euka io es udo Lie u os psichia ijos ado ėlyje schemą, mas ele in oca o concei o plačiau neaiškinama. Na a ual psiquia ía de ine-se como p ieblandina consciência o ma de es adose, pasi eiškian e como ambula o inis au oma izmas. Ado mecido o doen e de epen e se le an a, com os olhos abe os anda po cama į, execu a os mo imen os no mais, pode pe s a inėa i ens, sai do apa amen o, climba no elhado e e c. EPTŽ 2017 195. Te mino šakninė mo ema associada com a mi ologia omėnų nak ies dei ės Lunos (la . Luna) nome (plačiau ž AŽ 1998 302, 446; VLEe; TGM). Te minu mo inizma ( ac. mo phine ou ok. Mo phin19 p incipal alcaloide de opius, usado como na có ico dolo ão malšinan e < g . mo phē OED + -izmas) nomeado po aukis, como esc e e no manualêly, mui as ezes expandė oja do uso de mo ia pa a emo e a do 97. Te mo aiz elaciona-se com mi ologia g ega do sono e sonhos deus Mo ėjaus (g . Mo pheus) nome (plačiau ž . VLEe; TGM). Vado ėlyje e mo na cisizmas20 142 (g . Na kissos OED + -izmas) u ilizado esc e endo sob e po aukius e suas pa ologija, po ém ele in oduzida conce oka plačiau nepaaiškin a. Ago a isso ly inis esc ipimen o, api eiškian is sa ęs įsimylėjimu EPTŽ 2017 196. Te mino šakninė mo ema deco ida de an iga mi ologia g egos pe sonžo Na kiso (g . Na kissos) ou Na cizo, emsimilėjusio seu p óp io a aizdą, que iuze de on e no andenyje (plačiau s . VLEe; plg. TGM), nome. Sem menė ųjes p eessagas -izmas edinių, encon a keli pa ienios p eessagų -ija, -ozė, -ika su iksiniai apelia y ai. Vado ėlyje obia21 é chamada caimés condição[ė], que su ge jun amen e com įky ias idėjas ou po aukias 179. O e mo kildinha de mi ologia g egues emo e pânico deus Phobo (g . Phobos) nome (plačiau ž . TGM; Viki). Žiū in em e miną s uk ū iškai, é possí el dis ingui p eesagą -ija (g . -ia), eiškiančią ligo ą ou neno malią, pa ologinę būseną (Mo ke ičienė 2018: 10, 79). Te mo hipnozê, que no manualêly é in e p e ado como panaši in o songą būklė wi h consciousness ield susiau ėjimu, é p o ocado po á ios meios 19 Pa adinimą sugal ojęs okiečių ais ininkas F ied ichʼas Se ü ne ʼis (1783-1840), siedendo-o com Mo ėjaus, deus dos sonhos, nome (OED). 20 Em algumas on es (p.j.: VLEe, AŽ1998: 350) a i ma-se que es e e mo a p imei a ez 1910 m. pa a ojęs aus ų psicólogo e psichoanali ikas Sigʼmundas F eudʼas. De a o, au o idade do e mo pe ence a psiquia a e c iminologis a gêmeos Paulʼui Adol ʼui Näckeʼui (18511913), p imei a ez pa o ojam o e mo na cisismo em 1899 (APTŽ 2019 195). e mo é esc i o esc i o E. J. Ku cha zʼas Sob e 2017: 38. 21 Sob e o e mão es á a esc e e Ta jana T i enko 2011: 17. 219Te minologia | 2024 | 31 Inčiu ai ė-No eikienė, Lina 2015: Dū inhos das línguas Li uãs com neoklasikiniais dėmenimis. Bal is ica 245–259. L(2), Ye molenko, Se hiy 2018: Ca ego izing Uk ainian Eponyms F om A Socio-Cul u al Pe spec i e. Lí a і суспільство 9, 5–13. Jakai ienė, E alda 2009: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si á ia publikla. Kakzano a, E geniya 2017: Lexikog aphische Fixie ung de ju is ischen und ande en achspezi ischen eponymischen Te mini. Annikki Liima ainen, A ja Nu mi, Ma ja Ki ileh o, Leena Salmi, Anu Vilce T aining, Be lin: F ank & Timme, janmaa, Melissa Wallace (Eds.). Legal T ansla ion and Cou In e p e ing: E hical Values, Quali y, Compe en- 335355. Ka enbe g, Аxel 2005: Amo , Äskulap & Co. Klassische My hologie in de Sp ache de mode nen Medizin, S u ga , New Yo k: Scha aue Ve lag. Ka enbe g, Axel 2012-2013: The wo ld o gods and he body o man: my hological o igins o mode n ana omical e ms. Ana omy 6-7, 722. Keinys, S asys 1979: In e pau iniai elemen ai lie u ių e minologijoje. Cul u a de línguas 37, 1426. Keinys S asys 2005 [1983]: Lie u iškų sudu inių e minų da yba. S asys Keinys. Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 129182. Ki kauskienė, Laimu ė 2011: Eponiminiai a chi ek ū os, a e e cons ução e mininai em línguas li uãs. Sen alka: Filologija, Edukologija 19(1), 48-58. K uchenko a, Ta yana, Aga ono a, Olga 2020: E ymology o some eponymic medical e ms. The You h o he 21s Cen u y: Educa ion, Science, Inno a ions. P oceedings o VII- h In e na ional Con e ence o S uden s, Pos g adua es and Young Scien is s Vi ebsk, Decembe 11 h, 99-101. Kucha z, Eugeniusz Józe 2017: Medical Eponyms o My hological O igin. Ac a Neophilologica, XIX(2), Kupčinskai ė, As a 1996: Nelie u iškų kalbos elemen sų 29–42. (dėmenų) consumo polinkiai. Líbos cul u a 69, K ašy ė, Regina 2005: Mokomasis e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ 56–61. Šiaulių uni e si e o leidykla. Lalić-K s in, Go dana 2004: Eponyms in English. Romanian Jou nal o English S udies 1, 6469. [Leičik, Vladimi 2011: Obsuždenije p oblem eponimiji so emenoj nauke. Jazyk i p a o: ak ualnyje p oblemy zaimodeis ija. Ma e ialy Mežduna odnoj naučno-p ak ičeskoj In e ne -kon e enciji, Ros o -na-Donu: Ros o skoje knižnoje ozda els o, 134142] Лейчик, Владимир 2011: Обсуждение проблем эпонимии в современной науке. – Язык и право: актуальные проблемы взаимодействия. Матери- алы Международной научно-практической Интернет-конференции, Ростов-на-Дону: Ростовское книжное издательство, 134-142. Le ne , Vladimi , Kap san, Alexande , Wi z um, Elieze 2001: The Misiden i ica ion o Cle ambaul s and Kandinsky-Cle ambaul s Synd omes. The Canadian Jou nal o Psychia y 46(5), 441443. Le i , Jesse 2014: The Adap a ion o Names om Classical My hology as Scien i ic Te minology. Li e a y Onomas ics S udies 9, 6580. Lysane s, Yuliia, Bieliaie a, Olena 2021: The use o eponyms in medical case epo s: e ymological, quan- i a i e, and s uc u al analysis. Annals o Dimi ie Can emi Ch is ian Uni e si y Linguis ics, Li e a u e And Me hodology O Teaching XX(2), 24-32. LKG I 1965: Lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Min is. Lonča , Maja, Os oški Anić, Ana 2013: Eponymous medical e ms as a sou ce o e minological a ia ion. Languages o Special Pu poses in a Mul ilingual, T anscul u al Wo ld. P oceedings o he 19 h Eu opean Symposium on Languages o Special Pu poses, 8-10 July 2013, Vienna, Aus ia, Vienna: Uni e si y o Vienna, 3644. Majewska, Ewa 2016: Eponyme in de deu schsp achigen medizinischen Fachp esse. Names and Thei En i onmen . P oceedings o he 25 h In e na ional Cong ess o Onomas ic Sciences Glasgow, 25-29 Augus 2014, Volume 4. Edi ed by Ca ole Hough, Da ia Izdebska, Glasgow: Uni e si y o Glasgow, 94105. Mikelionienė, Ju gi a 2017: Aspec os da apelia y ação de Te mos In e nacionais. Te minologia 24, 127144. Mo ke ičienė, Sigi a 2018: La in o Medical S uden s. Wo k-book &Appendices II, Kaunas: LSMU Leidybos namai. Năznean, Ad ian 2020: Te minology Roo ed In My hology. Ac a Ma isiensis. Philologia 2(1), 15. [No inskaja, Na alja 2004: S uk u no-g amma ičeskaja cha ak e is ika e mino -eponimo . Ves nik AGTU 3, 284290] Новинская, Наталья 2004: Структурно-грамматическая характеристика терминов-эпонимов. – Вестник АГТУ 3, 284–290. Palmi a Zemle ičiū ė220 Mi oniminiai e mininai p imei a en euka io Lie u os psichia ijos ado ėlyje [No inskaya, Na alja 2013: Te miny-eponymy jazyke nauki. Ves nik RUDN, se ija Russkij i inos annyje jazyki i me odika ich p epodo anija 4, 3438] Новинская, Наталья 2013: Термины-эпонимы в языке науки. – Вестник РУДН, серия Русский и иностранные языки и методика их преподавания 4, 34–38. Ráduly, Zsuzsanna 2016: Az Eponimák Fonológiai És Mo ológiai Adap ációja A Magya , A Lengyel És A Ho á Nyel ben. – S udia Sla ica Sa a iensia 1-2, 362–369. Rimku ė-Ganusauskienė, Auš a 2023: Eponiminiai ap angos e minai Aiškinamajame ap angos e minų žodyne. – Te minologija 30, 122–141. [Röme is, Mykolas ]1939: V. D. do Rec o da Uni e sidade p o . M. Röme io ala laidojan a. a. p o . J. Blažį. Medicina 6, 409412. Rudai ienė, Vida 2001: Pala as com nelie u iškos o igem p epoziciniais elemen ais. Li uanis ika 2(46), 94107. Simonai y ė-Rudai ienė, Vida 1988: Lie u ių li e a ū inės kalbos sudu iniai daik a a džiai su pi maisiais a gau iniais dėmenimis. Li ú ios linguo y os ques ões XXVII, 180202. Skujinia, Valen ina 2002: La iešu e minoloģijas izs ādes p incipi, Rīga: LVI. Slabin, Uladzimi 2023: Should eponyms be kep ? Empha ic yes. Jou nal o Bal ic Science Educa ion 2, [Supe anskaja, Aleksand a, Podolskaja, Na alija, Vasilje a, Na alija 2005: Obščiaja e minologija: 188–191. Te minologičeskaja deja elnos , Mosk a: Edi o ial URSS] Suppe anská, Aleksand a, Podolská, Naталия, Васильева, [Tane a, S e lana 2022: Eponimizacija li e a u ních i mi ologičeskych pe sonažej lijlijlijskom, usskom i Наталия 2005: Общая терминология: Терминологическая деятельность, Москва: Едиториал УРСС. angga skom medicinskom domene. Zdo o jė čelo eka, eo ia e me odica isičeskoj kul ū y i spo a 28(4), 205–212] Танева, Светлана 2022: Епонимизация литературных и мифологических персонажей в английском, русском и болгарском медицинском домене. – Здоровье человека, теория и методика физической культуры и спорта 28(4), 205-212. [Ta a ino , Vik o 2006: Obščeje e mino edenije: eniklopedičeskij slo a j, Mosk a: Mosko skij Licej] Ta a - нов, Виктор 2006: Общее терминоведение: энциклопедический словарь, Москва: Московский Лицей. [T i enko, Ta jana 2011: Mi ologičeskije ob azy jazyje kliničeskoj psihologiji. A o e e a disse aciji na soiskanije učionoj s epeni kandida a ilologičeskich nauk, Mosk a] T i enenko, Ta iana 2011: Мифологические образы в языке клинической психологии. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук, Москва. Tu an, Di k 2023: My hologie und medizinische Te minologie. Ein in e dispiplinä e A bei sbe eich. – T ansla ion and In e disciplina i y. Di e se Con ac s, Rela ionships and E ec s. Fa uk Yücel, Mehme Tahi Öncü (eds.), Be lin, 15-37. [Vasilje a, Na alija, T i enko, Ta jana 2023: Te miny-mi oeponymy: p oblemy ponimanija i in e p e aciji. Ling is ika i me odika p epodo anija inos annych jazyko 2(19), 1728] Васильева, Наталия, Тритенко, Татьяна 2023: Термины-мифоэпонимы: проблемы понимания и интерпретации. – Лингвистика и методика преподования иностранных языков 2(19), 17–28. Vaskelai ė, Ramunė 2023: Asmen a dinių mak oekonomikos e minų a ian iškumas. – Te minologija 30, 95–121. Zhdan, Viachesla , D o nyk, Valen yn, A e iko , Da yd, Bieliaie a, Olena 2021: The use o eponyms in he language o medicine: p o e con a. Annals o Dimi ie Can emi Ch is ian Uni e si y Linguis ics, Li e a u e and Me hodology O Teaching XX(2), 2432. Xiaoli, Hu 2023: His o ic Impac o Ancien G eco-Roman My hology on Medical Te minology. Jou nal o Social Science Humani ies and Li e a u e 6(5), 118123. MYTHONYMIC TERMS IN LITHUANIAS FIRST Psychia y TEXTBOOK FROM THE INTER-WAR ERA Summa y The a icle s uc u ally dissec s he psychia y e ms o igina ing om my honyms ( he names o my hological c ea u es) ha appea in he 1935 Į adas į psichia iją (In oduc ion o Psychia y) by Juozas Blažys, he amous Li huanian psychia is he i s 221Te minologija | 2024 | 31 psychia y ex book o be published in Li huania in he pe iod be ween he wo wo ld wa s, looking in o he me hods o appella i isa ion ha we e used o o m said e ms, as well as sc u inising he cha ac e is ics o hei s uc u e, he ypes o he unde lying my honyms and hei connec ion wi h he scien i ic e m ha hey we e chosen o designa e. The e ms in he ex book a e wo ds o igina ing om he classical languages o eadily bo owed om he G eek and he La in languages o h ough in e media y languages, wi h app op ia e mo phological adap a ions made o he g amma sys em o he Li huanian language. The my honyms o G eek and La in o igin ha o m pa o psychia y e ms and a e co e ed in he a icle a e o be conside ed a chaic uni e sali ies wi h unequi ocal meaning ac oss all languages. As a esul , he psychia y e ms made wi h hem a el om one language o he nex , cons i u ing an impo an pa o he in e na ional eponymic e minology o psychia y. S uc u ally, he ex book is domina ed by mo phological de i a i es, while seman ic de i a i es a e sca ce. Some my honymic e ms (such as mo inizmas (mo phinism)) we e ound o ha e been composed h ough absolu e appella i a ion, while o he s (such as Edipo complexas (Oedipus Complex)) h ough pa ial appella i isa ion. The h ee p edominan ypes o absolu e appella i es a e di ec (such as manija (mania)), a ixal (such as obija (phobia), luna izmas (sleepwalking)), and composi e (such as dipsomanija (dipsomania), ago a obija (ago aphobia)) appella i es. The mos ypical my honymic psychia y e ms a e hose made by way o composi e appella i isa ion, and he mos p obable eason behind hei p e alence migh be he abili y o composi es o designa e mo e complex e ms mo e compac ly. One in insic quali y o composi e appella i es is ha hey ha e bo h componen s g ounded on my honyms. Some o hem, such as manija, ha e become i e a i e elemen s in he composi e o ma ion o mul iple psychia y e ms. As o en as no , he my honym is he pos -posi ional componen o he composi e. Among a ixal appella i es, su ixal appella i es wi h he p oduc i e su ix -izmas appella i es ha e a (such as mo inizmas) p e ail, while p e ixal appella i es a e uncommon. Some a ixal mo e complex s uc u e: hese a e de i a i es made wi h a p e ix and a su ix, an in e na ional elemen and a su ix. Mos o he psychia y e ms coined wi h my honyms designa e a ious men al diso de s in human beings. Recebido 2024-04-30 Palmi a Zemle ičiū ė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail palmi a.zemle iciu [email protected]