Seven Good Reasons for a Better Account of Fine-grained Polysemy in Terminological Resources

Marie-Claude L’Homme 6Siedem dobrych powodów, by lepiej ująć polisemiię Polysemy in Terminological Resources szczegółową doi.org/10.35321/term31-01 Siedem dobrych powodów, by lepiej ująć polisemiię szczegółową w zasobach terminologicznych Septynios svarios priežastys terminijos ištekliuose labiau atsižvelgti į smulkiąją polisemiją MARIE-CLAUDE L’HOMME Observatoire de linguistique Sens-Texte, OLST Université de Montréal S T R E S Z C Z E N I E Pobieżny rzut oka na zasoby terminologiczne może wywołać błędne wrażenie, że polisemiię spotyka się w dziedzinach specjalistycznych jedynie sporadycznie. Tego rodzaju zasoby rzadko uwzględniają różne znaczenia, jakie jednostka językowa lub wyrażenie może mieć w tej samej dziedzinie, a nawet gdy to robią, rozróżnienie między znaczeniami blisko ze sobą związanymi nie jest wyjaśniane w sposób, który pozwalałby nieznającym tematu użytkownikom poprawnie je zrozumieć. Można to częściowo wyjaśnić faktem, że w specjalistycznych dziedzinach przedmiotowych polisemiię uważa się za ograniczoną lub nieistniejącą. Można to również wyjaśnić założeniem teoretycznym nadal przekazywanym w niektórych podręcznikach, zgodnie z którym „idealny” termin jest zazwyczaj monosemiczny. Jednak w określonych dziedzinach specjalistycznych i korpusach współistnieje wiele znaczeń, a liczne powody przemawiają za bardziej adekwatnym ujęciem polisemii w zasobach. W niniejszym artykule analizujemy siedem powodów: granice dziedziny przedmiotowej nie wystarczają; nieprecyzyjne definicje; słowniki języka ogólnego nie wystarczają; różne znaczenia wpływają na kombinatorykę; relacje KEYWORDS: polysemy, terminological resource, regular polysemy, alternation, leksykalne są powiązane z odrębnymi znaczeniami; różne wzorce rekcji; różne relacje ekwiwalencji. mikrosens. ADNOTACJA Przyglądając się zasobom terminologicznym, można odnieść mylne wrażenie, że polisemiajest zjawiskiem występującym w dziedzinach specjalistycznych tylko sporadycznie. Zasoby takie rzadko odzwierciedlają różne znaczenia, jakie jednostka językowa lub wyrażenie może mieć w tej samej dziedzinie, a nawet jeśli je odzwierciedlają, różnica między bliskimi znaczeniami nie jest wyjaśniana w sposób umożliwiający osobom niewiedzącym 7Terminologija | 2024 | 31 użytkownikom ich poprawne zrozumienie. Można to częściowo wyjaśnić teoretycznym założeniem, którego nadal przestrzega się w semija specializuotose dalykinėse srityse laikoma suvaldyta arba neegzistuojančia. niektórych podręcznikach, że „idealny” termin jest zazwyczaj jednoznaczny. Jednakże w określonych dziedzinach i specjalistycznych korpusach istnieje wiele znaczeń, a istnieje wiele powodów uzasadniających właściwsze traktowanie polisemii w zasobach terminologicznych. W niniejszym artykule omawiamy siedem powodów: niewystarczalność granic dziedzin specjalistycznych; nieprecyzyjność definicji; relacje ekwiwalencji słowników języka ogólnego. neužtektinumą; skirtingų reikšmių poveikį kombinatorikai; leksinių santykių sąsają su skirtingomis reikšmėmis; skirtingus valdymo modelius; skirtingus lygiaSŁOWA KLUCZOWE: polisemia, zasób terminologiczny, polisemia regularna, zmiana, mikrosens. 1. WPROWADZENIE1 Pobieżny przegląd zasobów terminologicznych może sprawiać wrażenie, że polisemiczność jest zjawiskiem rzadkim w dziedzinach specjalistycznych. Rozpatrywanie jednostek językowych w obrębie określonych dziedzin przedmiotowych często powstrzymuje terminologów przed zajmowaniem się polisemicznością (Delavigne 2022), tym bardziej gdy dziedziny są wyznaczane bardzo precyzyjnie. W bankach terminologicznych i innych zasobach właściwych dla danej dziedziny pojęcia są przypisywane do dziedzin przedmiotowych, a ich znaczenia są ujmowane na tej podstawie. Zapisywanie rzeczowników wielowyrazowych zamiast terminów jednowyrazowych jest dodatkowym czynnikiem przyczyniającym się do powstawania wrażenia, że polisemiczność jest zjawiskiem rzadkim w dziedzinach specjalistycznych (L’Homme 2024b). Rzeczywiście, jednostki polisemiczne są często dezambiguowane, gdy rozpatruje się je w obrębie dłuższych wyrażeń. Rozważmy słowo green w wyrażeniach green technology lub green area: green jest przymiotnikiem polisemantycznym, ale w green technology oznacza „mniej szkodliwy dla środowiska”; w green space można je zdefiniować następująco: „z roślinnością”. Zasoby terminologiczne mogą odnotowywać green technology i green space, lecz niewiele z nich odnotowuje green jako termin jednowyrazowy oraz dwa wspomniane właśnie znaczenia. Trzecim czynnikiem, który może wyjaśniać ograniczoną lub nieistniejącą polisemię w zasobach specjalistycznych, jest brak uwagi poświęcanej terminom czasownikowym i przymiotnikowym (na przykład wspomnianemu właśnie przymiotnikowi green), które wykazują formy polisemii niedotyczące rzeczowników oznaczających byty. 1 Niniejszy artykuł powstał na podstawie referatu wygłoszonego podczas 5th International Conference on Terminology, Scientific, Administrative and Educational Dimensions of Terminology, zorganizowanej przez Institute of the Lithuanian Language w Wilnie na Litwie w październiku 2023 roku. Marie-Claude L’Homme 8Seven Good Reasons for a Better Account of Fine-grained Polysemy in Terminological Resources We could go on and list other factors, but they cannot hide the fact że polisemia występuje w dziedzinach specjalistycznych i korpusach, jak pokaże niniejszy artykuł. Twierdzimy, że powinna być również lepiej reprezentowana w zasobach terminologicznych oraz wyjaśniana w sposób pomocny dla użytkowników. W niniejszym artykule przedstawiamy siedem uzasadnionych powodów uwzględniania polisemii, a w szczególności polisemii o drobnoziarnistej strukturze, oraz wyraźnego rozróżniania znaczeń w zasobach specjalistycznych. Przykłady pochodzą z dwóch zasobów opracowanych na Uniwersytecie w Montrealu: DiCoEnviro (2024) oraz Framed DiCoEnviro (2024). 2. POLISEMIA W DZIEDZINACH SPECJALISTYCZNYCH? W przeciwieństwie do powszechnej praktyki stosowanej w słownikach języka ogólnego, w których znaczenia związane z leksemami polisemantycznymi grupuje się i porządkuje hierarchicznie, zasoby terminologiczne, a zwłaszcza banki terminologiczne, opisują pojęcia w osobnych hasłach, odróżnionych od innych.2 Różnice między tymi dwoma podejściami są często podkreślane w literaturze terminologicznej.3 Niektórzy autorzy określają nawet monosemię jako idealną właściwość odróżniającą znaczenie terminu od znaczenia słowa.4 Jednak w dziedzinach specjalistycznych i korpusach współistnieje wiele znaczeń, a terminolodzy często muszą dokonywać rozróżnień znaczeniowych, które mogą obejmować dwa lub więcej znaczeń specyficznych dla danej dziedziny albo znaczenia specyficzne dla danej dziedziny i inne znaczenia. W literaturze terminologicznej niekiedy odnoszono się do 2 „<…> w praktyce, ponieważ struktura dziedziny przedmiotowej danych rozdziela homonimy należące do różnych dziedzin przedmiotowych. W ten sposób słowniki terminologiczne unikają problemu ustalania odrębnych znaczeń wyrazów oraz numerowania ich i porządkowania w jednym haśle”. (Sager 1990: 56). 3 „Monosemia pojęcie–termin obejmuje zasadę jednego pojęcia, zgodnie z którą terminolog musi zajmować się jednym pojęciem naraz, niezależnie od tego, czy chodzi o jednojęzyczną, czy wielojęzyczną kartę terminologiczną, czy też o hasło w słownictwie specjalistycznym. Stanowi to dokładne przeciwieństwo zasady polisemii stosowanej w słownikach języka ogólnego, w których hasło leksykograficzne obejmuje szereg znaczeń, z których każde odzwierciedla inne pojęcie” (Pavel, Nolet 2001: 22). „<…> słowniki leksykograficzne i powiązane z nimi zasoby koncentrują się na wyrazach i ich potencjalnie licznych definicjach, czyli na wyrazach i jednym lub większej liczbie ich znaczeń. Natomiast hasła w zasobach terminologicznych ujmują poszczególne pojęcia w odrębnych hasłach, oznaczonych jednym terminem lub większą ich liczbą oraz potencjalnymi ekwiwalentami w innych językach <…>” (Wright 2022: 91). 4 „Jeśli porównamy pod tym względem słownictwo języka ogólnego i terminologię, zauważymy, że oba systemy znacznie się różnią. Większość słów w leksykonie języka ogólnego ma wiele znaczeń. Każda forma językowa jest związana z licznymi znaczeniami (z których niektóre są wyraźnie ze sobą powiązane <…>. Teoretycznie terminy powinny być jednoznaczne i mieć jedno znaczenie oraz tylko jedno oznaczenie corresponding to one form. <…> A term in the system of a subject field should identify only one concept <…>” (Cabré 1999: 40). 9Terminologija | 2024 | 31 bezpośrednio podejmuje kwestię polisemii, zwykle w celu odróżnienia znaczeń specjalistycznych od niespecjalistycznych lub stwierdzenia, że dodanie znaczenia do istniejącej jednostki leksykalnej jest powszechną metodą tworzenia terminów (Aldestein, Cabré 2002; Kocourek 1991). Polisemia lub znaczenie terminu jest również często rozpatrywane z innych perspektyw, takich jak niejednoznaczność (Sterner 2022), niedookreśloność (Andersen 2007), wariantywność (zwłaszcza wariantywność diachroniczna, Temmerman 2000), punkty widzenia (Condamines, Rebeyrolles 1996), różnice w kategoryzacji (Bowker 2022; Diki-Kidiri 2022; León Araúz, Reimerink 2010). Niewiele podręczników terminologii bezpośrednio omawia polisemię. Wykazano, że polisemia jest nie tylko zjawiskiem powtarzającym się w takich dziedzinach jak informatyka i środowisko, lecz także może przybierać różne formy badane w semantyce leksykalnej (L’Homme 2020a, 2024b), takie jak: – Polisemii regularne (Apresjan 1974), takie jak polisemia czynność–rezultat w przypadku catch w (1) lub polisemia czynność–instrument w przypadku transportation w (2). (1) a. Międzynarodowy plan działania FAO na rzecz ograniczenia przypadkowego połowu ptaków morskich w rybołówstwie przy użyciu sznurów haczykowych (FAO IPOA-Seabirds). b. Duży odsetek połowu przeznaczonego do spożycia przez ludzi trafia na rynki międzynarodowe. (2) a. Zachęcanie do korzystania z pojazdów elektrycznych w transporcie osobistym. b. Znacznie ponad 90 procent całego transportu zmotoryzowanego jest napędzane produktami ropy naftowej – Formy alternacji, które mogą prowadzić do polisemii, takie jak alternacja agens–instrument w przypadku contaminate w (3). (3) a. Na niektórych obszarach wody gruntowe mogą zostać skażone truciznami mineralnymi, takimi jak b. nieuregulowane arsenic - see Arsenic contamination of groundwater. wydobycie prawdopodobnie powoduje wymywanie rtęci do powietrza, gleby i wody, skażając region i narażając jego mieszkańców na niebezpieczeństwo. – Mikrosensy (Cruse 1995; Croft, Cruse 2004), takie jak subtelna różnica widoczna między plant w (4), czyli działalnością dotyczącą drzew, a plant w (5), czyli działalnością rolniczą. (4) Drzewo iglaste zostało posadzone w południowych Appalachach przez niektórych członków Torreya Guardians, ponieważ siedlisko w panhandle na Florydzie nie zapewnia już warunków do utrzymania żywotnej populacji (5) lokalni rolnicy zazwyczaj usuwają wszystkie drzewa z fragmentu lasu, zanim posadzą swoje rośliny żywnościowe lub uprawy towarowe na świeżo oczyszczonej działce <…> Marie-Claude L’Homme 10 Seven Good Reasons for a Better Account of Fine-grained Polysemy in Terminological Resources Oprócz tych przejawów polisemii inne można również znaleźć w domenach specjalistycznych (zob. na przykład Durán-Muñoz, Jiménez-Navarro 2023 na temat znaczeń związanych z ruchem i znaczeń fikcyjnych czasowników w domenie turystyki). W zasobach terminologicznych te różne znaczenia są rzadko odnotowywane5, a nawet jeśli są, różnice między nimi nie są opisywane w sposób umożliwiający użytkownikom ich łatwe zrozumienie. W niniejszym artykule przedstawiamy siedem powodów, dla których uważamy, że sytuacja ta powinna ulec zmianie. 3. GRANICE DZIEDZIN TEMATYCZNYCH NIE SĄ WYSTARCZAJĄCE Jak wspomniano powyżej, w terminologii, a także w innych pokrewnych dziedzinach, znaczenie terminu jest zwykle rozpatrywane z perspektywy wcześniej wyodrębnionych dziedzin. W niektórych zasobach, których celem jest przedstawianie organizacji wiedzy (tezaurusach, ontologiach i terminologicznych bazach wiedzy), dziedzina stanowi również podstawę, względem której definiuje się pojęcia (a nie znaczenia), umieszcza je w strukturze wiedzy danej dziedziny, łączy z innymi pojęciami i wyraźnie odróżnia od tych innych pojęć. Mówiąc konkretniej, zasoby specjalistyczne, a zwłaszcza banki terminologiczne, wiążą każdy rekord terminologiczny z określoną dziedziną tematyczną. Dziedziny mogą być szczegółowe (np. gospodarka o obiegu zamkniętym lub programowanie) albo znacznie szersze (np. środowisko lub informatyka). Podejście to pociąga za sobą nieuniknione ograniczenie możliwych relacji znaczeniowych, które można byłoby wyjaśnić przy przyjęciu szerszej perspektywy. Niemniej jednak, nawet gdy pola tematyczne zostają wyznaczone dla danego projektu terminologicznego, sama etykieta dziedziny często nie wystarcza do sklasyfikowania odrębnych znaczeń w zasobach. Na przykład strategia ta byłaby pomocna w odróżnieniu plant w (4) od plant w (5) poprzez przypisanie pierwszego do dziedziny wylesiania, a drugiego do rolnictwa. Jednak żadna metoda wyznaczania granic dziedziny nie pozwoliłaby nam odróżnić regularnej polisemii w (1) i (2) ani alternacji takich jak ta zilustrowana w (3), ponieważ znaczenia te najprawdopodobniej występują w tej samej dziedzinie lub korpusie specjalistycznym. 5 L’Homme (2024a) przeanalizowała próbę 45 polisemicznych jednostek w dziedzinie środowiska. Te 45 jednostek leksykalnych zaczerpnięto z DiCoEnviro (2024) i odpowiadały one 96 różnym znaczeniom (rozróżnienia ustalono na podstawie kryteriów leksykalno-semantycznych). Każdą jednostkę leksykalną z próby wyszukano w czterech różnych zasobach poświęconych środowisku. W analizie uwzględniono również dodatkowe znaczenia (sensy, które nie zostały odnotowane w DiCoEnviro). Współczynnik polisemii w tych zasobach waha się od 1,06 do 1,64 (w porównaniu ze współczynnikiem 2,23 w DiCoEnviro). 11Terminologija | 2024 | 31 Furthermore, domain labels can even lead to some confusion for users zasobów terminologicznych stosujących tę strategię oznaczania domen. Identyczne znaczenia można uznać za różne, jeśli są powiązane z odrębnymi domenami. Na przykład w banku terminologicznym Termium Plus® termin network opisano w 22 rekordach. Część tych rekordów definiuje network jako representation or a graph of relations; others define network as an organized configuration of computers. Even if the domain label changes, we can hardly deduce from this high number of term records that network has 22 different meanings or that the domain alone triggers a need for creating a new entry. 4. NIEPRECYZYJNE DEFINICJE Wydaje się całkiem oczywiste, że niewystarczające rozgraniczenie znaczeń lub rozróżnień między dwoma sensami nieuchronnie prowadzi do nieprecyzyjnych definicji. Niemniej jednak często zdarza się to w zasobach terminologicznych, które nie rozróżniają regularnych zjawisk polisemycznych ani różnych znaczeń wynikających z alternacji. Rozważmy następującą definicję czasownika contaminate podaną w Park i Allaby (2017), słowniku dotyczącym środowiska i ochrony przyrody: Contaminate: Zanieczyścić lub uczynić nieczystym bądź skażonym, poprzez kontakt lub zmieszanie. Definicja ta nie rozróżnia dwóch znaczeń czasownika contaminate występujących w (3). Przykład (3) a. zawiera wystąpienie czasownika contaminate, które ma dwa argumenty, natomiast (3) b. — realizację czasownika contaminate z trzema argumentami. Contaminate 1: X (substancja szkodliwa) ~ Y (obszar) (3) a. Na niektórych obszarach wody gruntowe mogą zostać skażone przez trucizny mineralne, takie jak Contaminate arsenic - see Arsenic contamination of groundwater. 2: X (czynnik, działanie) ~ Y (obszar) with Z (szkodliwa substancja) (3) b. nieuregulowane wydobycie prawdopodobnie powoduje przedostawanie się rtęci do powietrza, gleby i wody, skażając region i narażając jego mieszkańców na niebezpieczeństwo. Contaminate 1 odnosi się do sytuacji, w której szkodliwa substancja przenika do elementu przyrody (jeziora, gleby, rzeki), zmienia jego skład i przyczynia się do degradacji. Contaminate 2 oznacza sytuację, w której Marie-Claude L’Homme 12 Seven Good Reasons for a Better Account of Fine-grained agent lub działanie wykonywane przez agenta powoduje, że Polysemy in Terminological Resources szkodliwa substancja staje się częścią składu elementu przyrody i degraduje go. Definicja odnotowana w słowniku Parka i Allaby’ego (2017) nie pozwala użytkownikom odróżnić znaczenia, które obejmuje agenta lub przyczynę (3) b., od innego zdarzenia, które nie obejmuje zewnętrznej przyczyny (3) a. W innych przypadkach zasoby terminologiczne mogą odnotowywać tylko jedno znaczenie son”. Definicja oddaje znaczenie of a polysemous unit. For instance, the GEMET Thesaurus (2024) defines harvest as follows: “The amount or measure of the crop gathered in a seaharvest odnoszące się do obiektu w (6) b., ale nie znaczenie odnoszące się do działania w (6) a. (6) a. Ochrona kluczowych siedlisk dzikiej fauny i flory w Arktyce jest coraz częściej uznawana przez osoby mieszkające zarówno w Arktyce, jak i poza nią za niezbędną zarówno dla ochrony arktycznej dzikiej fauny i flory, jak i dla jej zrównoważonych odłowów przez mieszkańców Arktyki. b. ilość i termin pozyskania drewna, w tym trzebieże przedkomercyjne i komercyjne, wybór drzew do wyrębu oraz wyrąb zupełny będą wpływać na jakość i ilość pozyskiwanego drewna, co ma konsekwencje dla magazynowania węgla i różnorodności biologicznej. 5. OGÓLNE ROZRÓŻNIENIA ZNACZENIOWE SŁOWNIKI JĘZYKOWE NIE WYSTARCZAJĄ Jeśli jednostki nie są odnotowane w bankach terminologicznych lub słownikach specjalistycznych albo jeśli brakuje konkretnego znaczenia, użytkownicy zasobów mogą sprawdzić je w słownikach języka ogólnego. Jednak nawet jeśli te ostatnie zasoby uwzględniają wiele znaczeń specyficznych dla danej dziedziny, mogą nie uchwycić rozróżnień, które są istotne z perspektywy dziedzin specjalistycznych. Rozważmy czasownik introduce w przykładach (7). (7) a. <…> wprowadzić zmiany bezpośrednio do tekstu. b. <…> polityczny sprzeciw wobec wprowadzenia zagrożonego gatunku do niezamieszkałego siedliska. Chociaż introduce w obu przykładach — (7) a. i (7) b. — można sparafrazować jako „ktoś umieszcza coś gdzieś”, terminolog zajmujący się tematyką zagrożonych gatunków może dostrzec modulację semantyczną między tymi dwoma użyciami czasownika. Można to potwierdzić, analizując relacje, jakie każde wystąpienie introduce dzieli z innymi jednostkami: w (7) a. pozostaje ono w relacji z insert, delete i edit; natomiast introduce w (7) b. pojawia się w tym samym paradygmacie leksykalnym co reintroduce, introduction, colonize i inhabit. 13Terminologija | 2024 | 31 As shown in Table 1, the Merriam-Webster (online dictionary) makes five meaning distinctions for the transitive verb, some of which are broken na dwa lub pięć podznaczeń. Oxford English Dictionary wyróżnia osiem rozróżnień znaczeniowych, które również dzielą się na podznaczenia. Oba słowniki definiują ogólne znaczenie umieszczania czegoś gdzieś (znaczenie 5 w Merriam-Webster i znaczenie 1b w Oxford English Dictionary), ale żadne rozróżnienie ani żaden przykład nie pozwoliłyby użytkownikowi pracującemu z introduce w korpusie dotyczącym zagrożonych gatunków uchwycić specyfiki tego czasownika w kontekście związanym z tą tematyką. Tabela 1. Introduce (przechodni) w Merriam-Webster (2024) i Oxford English Dictionary (2024) MERRIAM-WEBSTER 1: prowadzić do czegoś lub zapoznawać zaznajomienia się aktem, ogłoszeniem lub rekomendacją: takie jak b: wygłaszać poprzez formalne a: doprowadzić do wstępne uwagi objaśniające lub pochwalne na temat c: po raz pierwszy przedstawić (kogoś, na przykład aktora lub piosenkarza) publiczności d: formalnie lub oficjalnie przedstawić albo ogłosić, lub przedstawić poprzez oficjalne odczytanie introduce legislation e: formalnie przedstawić na dworze lub w towarzystwie 2prowadzić lub wprowadzać, zwłaszcza po raz pierwszy 3a: wprowadzać do działania b: wprowadzać w praktykę lub użycie 4 doprowadzać do poznania czegoś 5UMIEŚCIĆ, WSTAWIĆ OXFORD ENGLISH DICTIONARY 1a: Prowadzić lub wprowadzać do jakiegoś miejsca albo do wnętrza lub środka czegoś b: Wkładać lub umieszczać od zewnątrz, wstawiać. c: Wprowadzać lub przyjmować (osobę) do społeczeństwa lub grona; także †wprowadzać w stan lub sytuację (przestarzałe). Marie-Claude L’Homme 14 Seven Good Reasons for a Better Account of Polysemy in Terminological Resources Fine-grained 2Wprowadzać (rzecz) w jakąś sferę działania lub myśli; wprowadzać w toku jakiegoś działania lub w utworze literackim bądź artystycznym; dodawać lub wstawiać jako cechę albo element. 3Wprowadzać do użycia lub praktyki; wprowadzać w modę lub lansować; ustanowić (prawo, zwyczaj itp.). 4 † Sprowadzać, powodować, wywoływać, dawać początek, skłaniać. Przestarzałe. 5Wprowadzać (czas, działanie, sprawę itp.); przedstawiać, poprzedzając materiałem wstępnym lub przygotowawczym; rozpoczynać, otwierać, zaczynać. 6† Wprowadzać (osobę) w znajomość czegoś; inicjować; uczyć, instruować. Przestarzałe. 7Nawiązać osobistą znajomość; to a: wyrażeniu „podać do wiadomości osobie osobiście podać do wiadomości, zwł. w lub kręgowi osób”. w sposób formalny, z podaniem nazwiska, tytułu lub innego oznaczenia. b: Formalnie doprowadzić do czyjejś obecności; przedstawić formalnie, jak na dworze lub w zgromadzeniu, takim jak Izba Lordów lub Izba Gmin, w towarzystwie itp. c: Wprowadzić do towarzystwa; spec., we współczesnym użyciu: sprowadzić (młodą damę) „na zewnątrz”. d: Podać do wiadomości lub umożliwić make acquainted with, a thing, by actuzapoznanie się poprzez doświadczenie, opis, przedstawienie itp. 8† Przedstawić formalnie (przemówienie lub coś podobnego). Przestarzałe. Podać do wiadomości lub pod rozwagę danej osoby itp. ; przedłożyć projekt ustawy lub inną propozycję parlamentowi itp. 21Terminologija | 2024 | 31 jest to niezgodne z analizą opartą na korpusach, która nieuchronnie prowadzi do stwierdzenia, że różne znaczenia specjalistyczne współistnieją i wzajemnie na siebie oddziałują w korpusach. In our opinion, the examples presented in this article are compelling dowodów uzasadniających precyzyjny opis odrębnych znaczeń w zasobach specjalistycznych, tym bardziej że zasoby języka ogólnego mogą nie uchwycić istotnych rozróżnień w poszczególnych dziedzinach przedmiotowych. Użytkownicy, którzy korzystają z zasobów w celu znalezienia informacji o kombinatoryce terminów, relacjach paradygmatycznych i syntagmatycznych oraz precyzyjnych możliwościach ekwiwalencji, potrzebują opisów wykraczających poza umiejscawianie pojęć w strukturach wiedzy. Uwzględnienie polisemii w zasobach terminologicznych w sposób, który uwidaczniałby dla użytkowników różnice znaczeniowe, wymaga gruntownej rewizji ich obecnej struktury i metod opracowywania. Zaproponowaliśmy (L’Homme 2020a) alternatywne strategie, które można by rozwijać w celu przedstawiania polisemii: wyszczególnianie i przedstawianie relacji terminologicznych, sytuowanie poszczególnych znaczeń w większych ramach semantycznych itp. Strategie te (i inne) wdrożono w zasobach rejestrujących terminologię informatyczną i środowiskową. Odwołanie się do tych nowych metod wymaga jednak, aby terminolodzy zapoznali się z nowymi zasadami i technikami, które pomogą im weryfikować różnice znaczeniowe i przedstawiać znaczenia w zasobach. REFERENCES Aldestein Adriana, Cabré Maria Teresa 2002: The specificity of units with specialized meaning: Polysemy as an explanatory factor. – D.E.L.T.A. 18, 1-25. Andersen Øivin 2007: Indeterminacy, Context, Economy and Well-formedness in Specialist Communication. – Indeterminacy in Terminology and LSP, ed. Bassey Antia, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, 3-14. Apresjan Juri 1974: Regular polysemy. – Linguistics 142, 5-32. Bowker. Lynne 2022: Multidimensionality. – Theoretical Perspectives on Terminology: Explaining Terms, Concepts and Specialized Knowledge, ed. Pamela Faber, Marie-Claude L’Homme, Amsterdam/ Philadelphia: John Benjamins, 127-147. Cabré Maria Teresa 1999: Terminology: Theory, Methods and Applications, Amsterdam/Philadephia: John Benjamins. Condamines Anne, Rebeyrolles Josette 1996: Point de vue en langue spécialisée. – Meta 42(1), 174-184. Croft William, Cruse D. A. 2004: Cognitive Linguistics, Cambridge: Cambridge University Press. Cruse D. A. 1995: Polysemy and related phenomena from a cognitive linguistics viewpoint. – Patrick Saint-Dizier, & Evelyn Viegas (eds.). Computational Lexical Semantics, Cambridge: Cambridge University Press, 33-49. Delavigne Valérie 2022: La notion de domaine en question. À propos de l’environnement. – Neologica 16, 59. DiCoEnviro 2024: Dictionnaire fondamental de l’environnement. Available at: https://olst.ling.umontreal.ca/ dicoenviro/moteur/search-enviro.cgi?ui=en&mode=terme&lang=fr&prec=exact&equi=1&rq=. Marie-Claude L’Homme 22 Seven Good Reasons for a Better Account of Fine-grained Polysemy in Terminological Resources DiCoInfo – Dictionnaire fondamental de l’informatique et de l’Internet. Available at: https://olst.ling. umontreal.ca/dicoinfo/moteur/search.cgi. Diki-Kidiri Marcel 2022: Cultural Terminology. An Introduction to Theory and Method. – Theoretical Perspectives on Terminology: Explaining Terms, Concepts and Specialized Knowledge, ed. Pamela Faber, Marie-Claude L’Homme, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, 197-216. Durán-Muñoz Isabel, Jiménez-Navarro Eva Lucia 2023: Motion Verbs in Adventure Tourism: A LexicoSemantic Approach to Fictive Meaning. – International Journal of English Studies 23(1), 27–48. Framed DiCoEnviro 2024: – A Framed Version of DiCoEnviro. Available at: https://olst.ling.umontreal.ca/ dicoenviro/framed/index.php. GEMET Thesaurus 2024. Available at: (https://www.eionet.europa.eu/gemet/en/themes/. Kocourek Rostislav. 1991: La langue française de la technique et de la science. Vers une linguistique de la langue savante, Niemeyer: Oscar Brandstetter. L’Homme Marie-Claude 2020a: Revisiting polysemy for terminology. – Lexicography for Inclusion. Euralex 2020. Proceedings, ed. Z. Gavriilidou, M. Mitsiaki, A. Fliatouras, Alexandroupolis, Greece, 415-424. L’Homme Marie-Claude 2020b. Lexical Semantics for Terminology: An Introduction, Amsterdam/ Philadelphia: John Benjamins. L’Homme Marie-Claude 2024a: Managing polysemy in terminological resources. – Terminology 30(2), 216–249. L’Homme Marie-Claude 2024b: Polysemy and Representation of Meaning in Terminology. – Aspects of Cognitive Terminology Studies, ed. Silvia Molina Plaza, Nava Maroto, Berlin: De Gruyter, 73-94. León Araúz Pilar, Reimerink Ariane 2010: Knowledge Extraction and Multidimensionality in the Environmental Domain. – Proceedings of the Terminology and Knowledge Engineering (TKE) Conference, Dublin: Dublin City University. Merriam-Webster Dictionary 2024. Available at: https://www.merriam-webster.com/. NeoVisual. Discover the terminological structure of the field of the environment. Available at: https://olst.ling. umontreal.ca/dicoenviro/neovisual/. Oxford English Dictionary 2024. Available at: https://www.oed.com/dictionary. Park Chris, Allaby Michael 2017: Oxford Dictionary of the Environment and Conservation, Oxford: Oxford University Press. Pavel Silvia, Nolet Diane 2001: Handbook of Terminology, Ottawa: Minister of Public Works and Government Services Canada. Sager Juan C. 1990. A Practical Course in Terminology Processing, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. Sterner Beckett 2022: Explaining Ambiguity in Scientific Language. – Synthese 200(354). Temmerman Rita 2000: Towards New Ways of Terminology Description. The Sociocognitive Approach, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. Termium Plus® . Available at: https://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2alpha/alpha-fra.html?lang=fra. Wright Sue Ellen 2022: Terminology and Standards. – Theoretical Perspectives on Terminology: Explaining Terms, Concepts and Specialized Knowledge, ed. Pamela Faber, Marie-Claude L’Homme, Amsterdam/ Filadelfia: John Benjamins, 87-110. 23Terminologija | 2024 | 31 SEPTYNIOS SVARIOS PRIEŽASTYS TERMINIJOS IŠTEKLIUOSE LABIAU ATSIŽVELGTI Į SMULKIĄJĄ POLISEMIJĄ Streszczenie W terminologii polisemia jest często niezauważana lub rozpatrywana z innych perspektyw (dwuznaczność, wariantywność, homonimia itp.). Definiując pojęcia w konkretnych dziedzinach specjaliści w zakresie terminologii nie muszą mieć do czynienia z wieloma znaczeniami ani odzwierciedlać różnic znaczeniowych w takich zasobach jak banki terminów i słowniki specjalistyczne. W zasobach, których celem jest przedstawienie struktury wiedzy właściwej dla konkretnych dziedzin (tezaurusach, ontologiach i terminologicznych bazach wiedzy), dziedzina stanowi podstawę, na której pojęcia (a nie znaczenia) są definiowane, rozmieszczane w strukturze wiedzy, wiązane z innymi pojęciami i wyraźnie od nich oddzielane. W niniejszym artykule, posługując się przykładami z dziedziny ochrony środowiska, pokazujemy, że polisemia jest bardziej rozpowszechniona w specjalistycznych dziedzinach, niż się zazwyczaj uważa. Oczywiście skupienie się na znaczeniach w uprzednio ograniczonych dziedzinach zmniejsza prawdopodobieństwo polis emii. Jednakże to, dlaczego polisemia rzadko występuje w zasobach terminologicznych, wyjaśniają takie czynniki jak uwzględnianie terminów złożonych, niewystarczająca uwaga poświęcana czasownikom i przymiotnikom, dla których charakterystyczne są inne formy polisemii niż w przypadku rzeczowników oznaczających jednostki. Przedstawione przykłady opierają się na doświadczeniu zdobytym podczas tworzenia dwóch specjalistycznych zasobów terminologicznych z dziedziny ochrony środowiska, tj. DiCoEnviro i Framed DiCoEnviro, oraz przy korzystaniu ze specjalistycznych korpusów utworzonych podczas tworzenia tych zasobów. Większość ustalonych przez nas różnic znaczeniowych nie jest odnotowana w innych zasobach związanych ze środowiskiem. Opowiadamy się za adekwatniejszym traktowaniem polisemii w zasobach terminologicznych i przedstawiamy siedem powodów, dla których różnice znaczeniowe powinny być wyraźnie odzwierciedlone i wyjaśnione: 1) niewystarczalność granic dziedzin przedmiotowych; 2) niedokładność definicji; 3) niewystarczalność słowników języka ogólnego; 4) wpływ różnych znaczeń na kombinatorykę; 5) związek relacji leksykalnych z różnymi znaczeniami; 6) different governance models; 7) różne relacje ekwiwalencji. Received 2024-04-27 Marie-Claude L’Homme Observatoire de linguistique Sens-Texte, OLST Université de Montréal E-mail [email protected]