Full text
Te minologia Te minology /
2025, No 32, p. 118
Re e ência de con eúdo Con en s link /
ISSN 2669-2198 (elek oninis online)
Copy igh © 2025 Dalia Gedze ičienė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open
Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Issueido Li u ians idioma ins i u o. Es e a igo é de acesso abe o, dis ibuído sob e mos de
licença de C ea i e Commons a ibuição, pe mi indo ilimi adamen e usa , dis ibui e ep oduzi o con eúdo
em qualque supo e, indicando au o es e on e.
Recei ed: Gau a: 2025-04-30. / Accep ed: Adop ado: 2025-07-21. / 1 LIGS TERMINAI 1936
M. IR 2013 M. LIETUVIŠKUOSE TARPTAUTINI VOZŽI VOZYNUOSE: LYGINAMASIS
TYRIMAS Legal Te ms in he 1936 and 2013 Li huanian Dic iona ies o In e na ional
Wo ds:
A Compa a i e S udy
DALIA GEDZEVIČIEN
Cen o Li uano de Ciências Sociais Ins i u o Teisės
El. e-mail: [email p o ec ed]
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0001-8285-9692 No mas de pesquisas Mokslinių: di ei o língua, di ei o
e minija, socialmen e ulne á eis pessoas in odu i im, concep ualiosios me a o as eo ia.
h ps://doi.o g/10.35321/ e m32-06
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTACIA
O a igonyje in es iga e compa a os e mos ju ídicos e seus ca ac e a diniai dėmenys, зафиксированы в 1936
г. и 2013 г. изданных литовских международных сложях (TŽŽ 1936 и TŽŽ 2013). In es igando cole ada ma e ialá
p e ende a alia a impo ância desses ocynos co esponden e ao pe íodo independen e da Li uânia di ei o
língua. Em ambos os dicioná ios encon am pa ecidos e mos ju ídicos e suas quan idade de dedemínicos (TŽŽ
1936 738, TŽŽ 2013 748). O a igonyje az-se conclusão que TŽŽ 1936 oi quali i amen e p epa ado, ú il e
signi ica i o um dos da me o di ei o e minija on es, e TŽŽ 2013 í aka e signi icação di ei o albai onde kas
menkesnė, po que, p imei o, TŽŽ 2013, em compa ação com TŽ 1936, o núme o ela i o de e mos di ei o diminuiu,
segundo, no pe íodo a deniói o di ei o e minija ixso a e anunciada a mui os ou os publicinam em on es
especializadas. ESMINIAI VOODŽIAI: di ei os e mas, di ei os ala, in e nacionais pala as de diccioná io, e minijos on e.
ABSTRACT
The a icle analyses and compa es he legal e ms and hei adjec i al componen s eco ded in he Li huanian
dic iona ies o in e na ional wo ds published in 1936 and 2013 (DIW 1936 and DIW 2013). O aim o s udying he collec ed
ma e ial is o e alua e he signi icance o hese dic iona ies o he legal language o he espec i e pe iods o
independen Li huania. A compa able numbe o legal e ms and adjec i e componen s was eco ded in bo h
dic iona ies (DIW 1936 738, DIW 2013 748). I may be concluded ha
2
1936 DIW was a me iculosamen e p epa ed and aluable sou ce o legal e minology o i s ime, whe eas he
impac and signi icance o DIW 2013 o legal language a e conside ably lesse , because, i s ly, he ela i e
equency o legal e minology dec eased in DIW 2013 compa ed o DIW 1936, and secondly, du ing he la e pe iod,
legal e minology had al eady been ex ensi amen e eco ded and dissemina ed ac oss a wide- anging publicly
accessible specialized sou ces.
KEYWORDS: legal e m, legal language, dic iona y o in e na ional wo ds, sou ce o e minology.
ĮVADAS
Ti a e compa a os e mos do di ei o, зафиксированные в двух литовских международных словных
словах, которых отделяет почти восемь десятилетий, побудило одна общая обстановка выпуска
этих слов […] как в период независимости, так называемым межукарием, когда появилось в 1936 г.
Международные слова первого слова (www.TŽ 1936), так и в период возрожденной независимости
(nuo 1990 г. до 2013 г.), когда появился m. Международных словных слов TŽ (www.TŽ 2013), не было
выпущено несколько объявлений правовых терминов. Olhando a pa i de al pe spec i a de
ci cuns ância e minologicamen e signi ica i a, nes e a igo esboçado obje i o com base nos
diccioná ios encon ado ma e ial ( emines de di ei o e seus a ib a dícios dėmenimis) a alia dois
Li u iškos in e nacionalines pala as diccioná ios como um dos en ãoes de e minologia do di ei o
signi icância à linguagem do di ei o e pesquisas de concei os da his ó ia. Pa a alcança es e
obje i o, su gi am as seguin es a e as: 1) compa a os e mos de di ei o dos dois diccioná ios e
as manei as de sua ap esen ação em diccioná ios calculando a) quan idade de e mos ju ídicos e
seus émenes e sua elação com o núme o de odas as pala as i ula es do diccioná io; b) núme o
de e mos ju ídicos e seus êmenos de aco do aiška ( e minos compos o, pa e da língua); c)
núme o de e mos ju ídicos e seus démenos po línguas de o igem e di e enças de e e ências de
línguas de o igem; 2) dis ingui ambos diccioná ios comuns e di e en es e mos de di ei o, seus
dėmenos maciços bem como seus undamen os es abelece essenciais e minos aiškos e
de inições mudanças. Assim, o obje o de es udo des e a igo é um dos on es da e minologia do
di ei o dois di e en es pe íodos emi idos de pala as in e nacionais, e nesses diccioná ios
za ixada e minija do di ei o é ma e ial in es igado, ajudando a de e mina signi icância da on e
do e mo à língua do di ei o de que me o, aidai de concei os do di ei o e suas pesquisas. Teisês
e mos de ambos dicynas col a manualmen e, no a igo aplica compu ação, compa a i amasse e desc i omasse anali is mé odos.
Impo an e chama a a enção no a o de que dicioná ios de pala as in e nacionais em ge al não
são p incipais on es de e minologia ju ídica po duas azões. P imei o, as on es mais
con iá eis de e minologia ju ídica são a os legisla i os de á ios ní eis, dicioná ios de e mos
ju ídicos, abalhos de ciência ju ídica e bases de dados especializadas; em segundo luga , os
diccioná ios de pala as in e nacionais são não oda e minologia do di ei o, mas apenas de
ce a especi inesa sua pa e dos e mos in e nacionais do di ei o on e. No en an o, o a igo
le an a uma hipo e ica p essupos a de que no p imei o pe íodo de independência, na ausência de
publicado li e iško eisės e minų žodyno, juolab eks yno ou da abases, TŽŽ 1936 ao lado de
li e iškų eisės ak ų i eisės mokslo da bų pelo menos alguns anos (a é a ocupação do país) pode se um dos p incipais on es de e minologia ju ídica.
3
m. apa ecido In e nacional de Pala as de 1936 (TŽŽ 1936) não é o p imei o lie u iškas in e nacional
de pala as de 1936, mas o p imei o desse olume (1 064 psl.) abalho p epa ado p o issionalmen e
1
cole i o de especialis as de seus campos. Šį žodyną suda ė ašy ojas Kazys Bo u a, conhecido
his o iado e enciklopedininkas P anas Čepėnas com a esposa Albina Si u y e-Čepėniene, edaga o
his o iado e li uanis as Juozas Žiugžda, pe žiū ėjo, aisė eisininkas, biblio ilas p o . Vaclo as
Bi žiška e ilóso o p o . P anas Do ydai is. Do o al dicioná io explicado ce ca de 22 000
di e en es pala as, e mos e posadias. Assim, es e diccioná io, como obje o de es udo do
p imei o pe íodo, escolhido de ido ao seu bene dez ezes pi m akus p anoks ančios alcance e de
que me o in elec uų suda y ojos. A ku osios independência pe íodo ambém apa eceu não um
um diccioná io de pala as in e nacionais. Des es, como o segundo obje o des e es udo
compa a i o escolhido, o cole i o de au o es elabo ado e em 2013 edi ado In e nacional de
2
pala as dicioná io (TŽŽ 2013). Nele em a igos indi iduais explicam-se ce ca de 28 000 pala as.
Es e diccioná io cons i uído em 2004 m. i elei o In e nacional dos pala as diccioná io. A é ago a
não há mais de alha in es igada, como os e mos ixam-se em dicioná ios de pala as
in e nacionais. Ce as ca ac e ís icas ju ídicas dos e mos de ap esen ação TŽŽ 2013 é
discu ida po Dalia Gedze ičienė (2023). De isoladas á eas, cujas e minija ecolhida de pala as
in e nacionais dicioná ios e analisada um ou ou o aspe o, menciona-se polig a ia (Pe ė ienė,
Mikalajūnai ė 2010) e medicina (B iaukienė 2004). Também examina a mudança semân ica das
pala as in e nacionais usadas na linguagem adminis a i a (Vlada skienė 2004; Rudai ienė 2006;
Vlada skienė 2014; Vlada skienė 2019) e o uso de ce as pala as in e nacionais na linguagem dos
ad ogados (Koženiauskienė 2004). A si uação da e minog a ia do di ei o li uano de á ios
pe íodos é analisada em de alhe em suas publicações Al ydas Umb asas (2001; 2008; 2010; 2021; 2024 e
k .).
Embo a na e minologia li uânica se susiklos ê adição e minis conside a apenas
daik a a džius e daik a a dinius pala as conjun os, po ém a ciência e p á ica albam, na qual
e mininai uncionuoja, dessas o mas insu icien es, aqui impossí el esol e -se sem
signi icância especial de eiksmažodžių (Umb asas 2010: 14), en ão nes e a igo e eiksmažodžiai
são a ados como e mos sa a ankiški. Būd a džiai nes a publicação sa a ankiškais e minis
não conside am e in es igados como compos os de e minos secunda inos. Assim, des e abalho
ma e ial in es igá el a cons i ui TŽŽ 1936 e TŽŽ 2013 зафиксировать право понятия рекиющие
даиктаваржи, действимажоджи и их соединения (судетные термины) а также в области права
специальное значение используемые прилагательные, т. i. sa a ankiški право термины и их
возможные страничные dėмены, слодине зафиксированы как отдельные слова. Todo es e ma e ial
a in es igado é abaixo no ex o desc end in ai chamado de e mos ju ídicos.
1
An e io men e conhecidos Li u iški a p au inių žodžių žodynėliai: Šlapelis Ju gis 1907: S e imų i
nesupo amų žodžių žodynėlis: skai y ojams paleng inimas, Tilžė: Š iesa, 110 p.; M. e S. 1923: S e imų e
in e p au iškų žodžių žodynėlis, Šiauliai: Vil ies d -jos leidinys, 84 p.; No kus Jonas 1924: S e imų e
desen endidas pala as, Kaunas: Vai os b- ė, 95 p.
2
P z. :Macke ičienė Aldona 1999: In e nacional dos e mos de diccioná io, Vilnius: Gim inė; Vai ke ičiū ė Vale ija 2007:
In e nacional de pala as de diccioná io, Vilnius: Zodynas; e k .
4
Visando de en e os discu sos em discussão iselha e mos de di ei o, p incipalmen e e a
necessá io es abelece c i é ios de econhecimen o e seleção de e mo de di ei o. Po quan o o
e mo é não algum especial pala a ou pas o us conjuninys de pala as, mas in oduzijamasis
unidade da linguagem, cujo con en o e ela de inição da signi icância e minológica (Gai enis 2002:
13), nes e a igo condicionalmen e o signi icado da pala a, ap esen ada TŽŽ 1936 e TŽŽ 2013,
p iligin a de inições de signi icância e minológica. Guia-se es a disposição p incipal c i é io de
econhecimen o e mo di ei o bem como e mo sinal do di ei o escolhido de inição do concei o
di ei o, ou signi icado, ap esen ação no ocodyne. Escolhendo e mos de di ei o de diccioná ios
de pala as in e nacionais, p ocu ou ab ê e quan o mais possí el com a á ea de di ei o
elacionadas léxicicos: su ink de á ios di ei os šakų, ou os países sis emas de di ei o usados (p z., bes as), ambém e passenę (p z., abjudikacija) e bažny inės eisės
(p.j., konko da o) e minai.
TEIS TERMIN KIEKIS 1936 M. IR 2013 M. TARPTAUTINI VOODŽI
VOODYNUOSE
O e mo nes e a igo é en endido como a denominação do concei o de ciência, écnica, a e ou
ou a s i a. Das ap esen ações de signi ica i os de pala as in e nacionais, que
condicionalmen e aqui apa aciam e minos de ini imos, es abeleceu-se que TŽŽ 1936 738, e TŽŽ 2013
748 pala as in e nacionais in odu a dia concei os ju ídicos ou na á ea do di ei o são usados
em signi icado especial. TŽ 1936 encon a 738 e mos ju ídicos e seus en emens cons i uem
3,35% de odos os e mos de i ulação des e dicioná io (22 000), e TŽ 2013 de ec a 748 e mos
ju ídicos e seus en emens cons i uem ce ca de 2,67% de odos os pala as de i ulação des e
dicioná io (28 000). Compa ando o núme o de pala as de i ulação em ambos os dicioná ios (22 000
TŽŽ 1936 e 28 000 TŽŽ 2013), ê-se que depois de 77 anos espalhado em segundo dicioná io deles
mul iplicou 6 000, i. y. 27 p oc., no en an o absolu usis núme o de e mos ju ídicos em subs ância
não mudou, e ela i o núme o a é diminuiu. Isso indica que TŽŽ 2013 os o ganizado es a enção à
á ea di ei o não oi igualmen e aumen ado como a ou as á eas concei os. Da pa e al si uação
pode se a aliada como des inada ainda so ie mečiu susiklosčiusios si uacijos ęs inumą: en ão
3
p epa ados em diccioná ios in e nacionais de pala as ex emamen e pouca a enção e a a ais
ciências sociais como sociologia, psicologia, e ou as di eções, например., economia, poli ologija,
e a o emen e ideologizuadas. An a e us, diccioná ios de pala as in e nacionais são
p epa ados, en e ou as on es, com base diccioná ios de e mos, ais ex emamen e limi ado
núme o de concei os de ciências sociais TŽŽ 2013 pode de e minei e de iciência de diccioná ios de
e mos de á eas co esponden es.
3
Du an e o pe íodo da ocupação so ié ica o iginalus lie u iškas in e nacionalinių žodžių žodynas oi p epa ado
só a di uoju so ie mečiu 1985 m. (K ie kauskas Valdema as 1985: In e nacionalinių žodžių žodynas, Vilnius:
Vy iausioji enciklopedijų edakcija), a é esse empo p a koje u ilizo asi usiškais a p au inių žodžių
žodynnais ou e ais de usų kalbos i kiek p i aiky a osenai, p z. : Lemchenas Chackelis 1951: In e nacionais
pala as de dicioná io, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os edykla; Lemchenas Chackelis 1969:
In e nacionais pala as de diccioná io, Vilnius: Min is.
5
738 TŽŽ 1936 e 748 TŽŽ 2013 Das as as e mos ju ídicos bem como suas dėmenas 562 pala as são
em ambos os dicioná ios za ixa a mesma noção ju ídica in oduzi ijan es e neben apenas
ce os o malizados e mos que êm di e enças aiškos. Is o é a ambos diccioná ios comuns dos
e mos ju ídicos massa as. Saiba-se que ais mesmas aiškos leksemų são mui o quem mais,
po ém a e mos comuns não pe encem aquelas, cuja 1936 m. ainda não inha ou 2013 m. já não inha
signi icado do concei o ju ídico. De e minou-se que pe bene oi o anos de décadas pe maneceu
es á el pelo menos 77 po cen o. undação e minologia Li u iška di ei o in e nacional, e os
es an es 178, ou 23 po cen o., e mos ju ídicos cons i uem: 1) e mos, cap ados só em um dos
diccioná ios: a) TŽŽ 2013 é ais e mos ju ídicos, dos quais ainda não ha ia TŽ 1936, es a si uação
nulym an o no os socialines enomênicos como ju ídico egulamen o objec os, an o no os
concei os ju ídicos su gimen o, ex.: alimen inis, disc imininua , genocid, lobizma, p eambulė,
esocialização e pan. ; b) TŽŽ 1936 e a desses e mos ju ídicos, dos quais já não há TŽ 2013, es a
si uação nulymou legal egulamen o mudanças, concei os ju ídicos e e minos joms in oduzi
mudança, concei os de neak ualidade e e c., exemplo.: ak iminação, a eš an as, azilis, egzeku y a,
ilegališkas, impuni e as, nunkupuo i, obse ancija, pe i akcija e pan. ; 2) pala as, egis adas em
ambos os diccioná ios de inqué i o, po ém e minine signi icado apenas em um deles: a) 2013 m.
diccioná io di ei o no signi icado do concei o expandido 1936 m. diccioná io já exis i am, mas
concei os ju ídicos não nomeijem pala as, po exemplo, colizija TŽŽ 2013 em a segunda
signi icação įs a ymų, egulando aqueles mesmos ou p óximos elações sociais, con con as ada,
e TŽŽ egis ada 1936 o único signi icado de colizões ko a, con on o de jês, negócios, condições,
sen imen os, opiniões; ambém uma das signi icâncias nacional TŽŽ 2013 é pe encendo oda ao
es ado, odos os es ados, e TŽŽ 1936 nacional signi ica só au inis; b) 1936 m. diccioná io
зафиксировать понятие права слова или сложиния слов, которые в 2013 г. словарье таких значений
уже не имеют, например, TŽ 1936 deg adaция означала понижение, степени или других прав лишение,
а TŽ 2013 deg adaция определяется только как постепенный какой-либо хороших свойств nykimas,
ко ухудшение, ухудшение; uma das signi ica i as da e acção TŽ 1936 oi al e ação de decisão
judicial po causa de sua e ada, e TŽ 2013 e akcija e eiškia sus aukimą, edukciju; 3) TŽŽ 1936
lis a de pala as de i ulação za ia 53 compos os e mos ju ídicos, например: adminis a i a
di ei o, ci ilinė право, pessoa na u al, pessoa ju ídica, casacinis complaas, no a ialines con a os
e . . G ande pa e des es TŽŽ 1936 exis en es de compos os e minos é apę nea siejama pa e
con empo anies Li u iška di ei o e minijos.
TARPTAUTINI TEISS TERMIN RAIŠKA An es de discu i que ipos de exp essões e minas
encon adas em dicioná ios in e nacionais de pala as, obse a-se que os e mos de di ei o em
dėmenimis ou podeis dėmenimis nes e a igo in oduziam-se adje os usados em signi icado especial
na á ea do di ei o, e min e minos de an aš es de dicioná ios in e nacionais de pala as
e mosas não como e mos de conjunção de pala as (sudino e mo), mas como unidades leksinais
sepa adas, das quais se dis ingue a sua in e p e ação ou signi icado
6
di oas a osenos exemplos de. De aco do o maliąją aišką ( e mino sudė į) pos e io men e
no a igo ais a ibu os a ibuem-se e minos dėmenims, ikslus sua in oduzimim would
būd a diniai sudė inių e minų dėmenys.
De odos TŽŽ 1936 зафиксированных 738 юридических терминов и их dėmenы 53 são составные
термина и 685 однослоджие термина и их dėmenы. 52 dos 53 compos os e mos são d ižodžiai, 1
e mo − ižodis (ac i i elkamoji p a o). De odos esses e minos compos os o p incipal dedemo é
daik a a dis, e das lademenas secundá ias esama d ejopų − maio ia deles são a) combinam os
pažyminiai, p onunciados būd a džiu (35), po exemplo: a os adminis a i os, come cialcinis
ibunal, se i u inė eisė, e balinė no a, ou daly iu (1), po exemplo, o a o acusado, ou b)
mandomieji pažyminiai, exp ess exp essš i daik a a džio kilmininku (17), p z.: ak edi y o aš as,
ekzilio eisė, ga an ijų su a is, policijos p iežiū a. Es as TŽ 1936 зафиксированные составных
право терминов группы невозможно сравнить с TŽ 2013 соответствующая группа терминов, pois
na úl ima dicção en e i aš ных сложей нет право понятий вварьяющих сложей соединенных
составных терминов.
4
É necessá io apon a que TŽŽ 1936, além já mencionados 738 e mos de di ei o in e nacional e seus
dėmenos, dada e 10 e mos do di ei o li uaniško: 3 deles são umaôodžiai (akis a a, an s olis,
impecabilidade) e 7 compos os e mos (pessoas neliečiamybė, leis especiais, ibunal de campo de
gue a, sen ença equi a i o, ne esidade de pagamen o, di ei o in e nacional, ibunais e cei os).
Embo a a p imei a is a isso pa eça como nenuoscelção do abalho dos p epa ado es do dicioná io,
ainda assim a pa i do edi o a do dicioná io J. Žiugždos (1936: 6) esc i os P akalbos (G e a
in e nacionais de pala as no dicioná io <...> explica e alguns e mos da ciência Li u iška) ê-se que
isso oi conscien e e anuome , al ando e mos de e minynas, ex emamen e necessá ia a decisão
dos p epa ado es do dicioná io alguns e mos Li u iškus (ne a inius) e explicados no dicioná io
in e nacional. TŽ 2013 odos 748 e mos ju ídicos e possí eis seus dėmenos são uma oodžiai. Segundo
aišką eles pe encem ims classes de pala as: daik a a djiams, eiksmažodjiams e būd a djiams.
Calculou-se que de 738 e mos ju ídicos e suas dėmenas, as as TŽŽ 1936, únicažodžių e minų,
eiškiamų daik a a džiu, são 566, ou 76,7 p oc. de odos os e mos ju ídicos p esen es no dicioná io;
eiksmawodžiu 69, ou 9,8 po cen o. ; e minos es imenos, eiškiamų būd a džiu, 45, ou 6,4 p oc. ;
e mos compos os de 53, ou 7,1 po cen o. De 748 e mos ju ídicos e seus êmenos, as os TŽŽ 2013,
daik a a dinių e minų são 573, ou 76,6 p oc. de odos os e mos que es ão no dicioná io;
açõesmažodinių e minų 92, ou 12,1 p oc. ; e minos dėmenų, eiškiamų būd a džiu, − 83, ou 11,3 p oc. ;
Lis a de e mos compos os de i ulação de pala as 0 (Fig. 1).
4
É necessá io ac escen a que de e minos ju ídicos compos os como a osenos exemplos de TŽŽ 2013
ap esen ada pa a 21 de 83 no domínio di ei o us ojamų ca ac e a džių, exemplo: pa a ju ídico ende eço
ju ídico, pessoa ju ídica, pa a c iminalínis c iminalínis deli o imas, pa a ope a i is ope a i ė in o mação e
e c. De o al 27 dados ais exemplos de e mos compos os. Dado que de ambos os diccioná ios ecolhe apenas
nos í ulos os e mos de di ei o za ixados e seus possí eis ca ac e a diniai dėmenys, es es exemplos de
e mos compos os não são con abilizados na ge al TŽŽ 2013 e mos de di ei o sumą con am-se apenas como i ula es pala as za ixados ca ac e zij.
7
1 quad o. Exp essão de e mos de di ei o in e nacional e seus es idos de aco do com pa e da
linguagem TŽ 1936 e TŽ 2013 TARPTAUTINIAI TEISS TERMINAI SKOLINIO IR DARINIO DILEMA An es de
ap esen a as es a ís icas de e e ências de línguas de o igem dos e mos de di ei o compos os
encon ados em ambos os dicioná ios, é necessá io de ini os c i é ios pelos quais o e e encial de
e e ências é calculado, pois em ambos os dicioná ios TŽ 1936 dos e mos de o igem não é indicada a
pa e de pala as ou de e bos que a e imologia do e mo indica. Embo a nenhuma edação de
diccioná io não es eja explicinada, po quê sob e a pa e pala as não denu ody a língua de o igem,
pode aze p essupos o, que aquelas pala as, que êm lie u išką p iesagą e a quais não o necida
e e ência de língua de o igem, e e i amen e a uam não como skoliniai, mas como da iniai, cujo
da ybos undamen o é ou o pala a in e nacional. Também é p o á el que TŽŽ 1936 o ganizado es
em ce as ocasiões não inham dados su icien es de e mina algumas pala as o igmę, além disso,
pa e de pala as sem e e ência de o igem podia ica e pe e oidą. Pelo menos keblumų
calculando e mos de aco do com suas línguas de o igem c ia monožodžių daik a a dinių e minų
g upė, pois em ambos os dicioná ios na maio ia desses e mos es á indicada língua de o igem (TŽŽ
2013 ela es á indicada em odos 573 daik a a džiais, e TŽŽ 1936 não es á indicado apenas em 12 de 566
daik a a džių, p z.: alsi ika as, asizmas). Isso a es a que dos o ganizado es de pala asynas eles
são conside ados skoliniais. Šių daik a a džių odas mo emas, excep o galūnę, são es animas
o igem. Espe a-se que es es daik a a džiai em língua li uãs en ou ga a i, só aqui lhes, adap ando
ao g ama ís ica sis ema da língua li uãs, o am adicionadas galūnês. Tais pala as po conside a
de edo es, não
5
5
linguo y oje Li uãos pa e dos cien is as ais daik a a džius conside em emp és imos, no en an o ou os
pesquisado es nelie u iškus baigmenis con enčius daik a a džius, g e a cujo lie u ių kalboje é e co esponden e seman i icamen e
0
100
200
300
400
500
600
700
Daik a a džiai Veiksmažodžiai Būd a džiai Sudė iniai e mos az sen ido eles da ybiškai di idi e
Te minų i jų dėmenų aiška
TŽ 1936 TŽ 2013
8
analisados de aco do ca ego ias de da ybos. A aliando a pa i da análise mo emís ica
pe spec i a ê-se, que a maio pa e desses doik a a dzes em língua li uãs eio com
in e nacionais p eessagas. A maio ia dos daik a a díns mono odícios e mos de di ei o
in e nacional, зафиксированных в обоих словарях, em in e pau inę присаг -aция (ce ca 20 p oc.
de odos os daik a a dных терминов) и -ija (ce ca 19 p oc. de odos os daik a a dных терминов),
ap oximadamen e 40 p oc. daik a a dных терминов характерна одна из следующих присаг: -alas,
-(i)an , -a as, -(i)a as, -ažas, -ek as, -enas, -en as, -e is, -ė, -esas, -e as, -ika, -is as, -ė, -is ika, -i as,
-izmas, -y a, -y as, -( )o ius, -ė, -(i)ū a, -u as, -umas; po um ou dois as a e mos com os seguin es
apêndices: -ada, -anas, -an as, -ends, -e is, -e a, -ezė, -ėja, -ids, -ie ė, -ie ius, -ik as, -ina, -inas,
-ingas, -ionas, -isas, -izė, -y as, -olas, -onas, -o as, -ulas, -usas. 20 p oc. dos es an es e mos de
di ei o in e nacional de i em a en os cons i uem e mos Sob e a) com o igem es anha p e ixel
e apêndice, exemplo, coalição; b) apenas com an eceden e de o igem es anha, exemplo, p eambulê;
ou c) não endo nem p e i ício, nem p eessagens, exemplo: ak as, cenzas, ak as, no a, pasas,
en a, s igma. Apibend inan en a ėž ina, que a igo discu i daik a a diniai e mos conside am
skoliniais e suas classi icação bem calcula čiação segundo língbas de o igem não oi p oblemá ico.
Quan o di e en e si uação em des aqueja olhando pa a os e mos de di ei o de ações e na á ea do di ei o
especialąja signi icado us o Majo ds mo emína compos o onde que maio pa e desses leksem,
di e en emen e do que an es isso discu i daik a a dinia e mos, são cons i uídas de um componen e
in e nacional (pama o) e pa e de um componen e Li u iško (pagos ies), não con ando galūnė, en ão ais
e mos e suas leções podem se baseados não em emp és imos, mas em doc os. Que em g upos de
açõesmajodá ios e a ibu dó ios os o ganizado es de ambos os diccioná ios olhassem p ecisamen e a pa i
dessa pe spec i a, i. i. en ando de e mina , quais deles à língua li uânica a kelia am p on os, e a o de
da ybos acon eceu na língua li uânica, dos quais se ê o que à não a pa e de açõesmajodó ios e a ibu dó ios
em ge al não há e e ência à o igem da língua, e da a pa e TŽŽ 2013 açõesmajodó ios e a ibu dó ios indica
um indicado . A odos os TŽŽ 1936 encon ados 69 e minos accionmažodiniams ca ac e ís ica p eesaga -ou i,
например.: apelia , jus i ica , p o oguo i. 91 dos 92 eiksmažodinių eisės e minų, as ų TŽŽ 2013, em
lie u išką p iesagą -uo i, p z.: amnes uo i, ink iminuo i, eglamen uo i, suspenduo i, e 1 eiksmažodis p iesagą
-au i: ad oka au i. Na língua li a ia ais p e ei os, adicionados a es anho kamieno, p incipalmen e execu a
unção de adap ação mo ológica, po meio deles a pala a é incluída em sis ema kai ybos, ambém em ce os
casos, quando į kalbą pode se lendado não um um pala a endo o mesmo kamieną, e en ão, quando um deles
mo ologicamen e mais complexo, já é possí el con empla sinch oninį da ybos yšį (Pake ys 2013 2014): Assim,
en ão, quando leksema da ybiamen e desmemb a impossí el, pois na língua li uânica ela não possui
undamen o de pala a, e apésaga execu a apenas unção de adap ação mo ologicas do emp és imo, bem
o malmen e elacionada pala a, conside a co eliaciniais da inais. D ejopą ais daik a a džių ac a imą
plačiau discuia Jolan a Vaskelienė P ak inėje bend inės lie u ių kalbos g ama ikoje (Balčiūnienė and k . 2024:
366371).
9
e en ão, quando na língua li uanianas encon a-se bend akamienias daik a a džių ou
būd a džių, pode aze p essupos ą, que al p esaga execu a não só adap ação da pala a na
g ama ônica sis ema da língua li uânica, mas e da ab icação unção, e al eiksmažodis já pode
se in e p e ado como da inys. O a igonyje az-se p essupos o, que p ecisamen e a ais
c iado es de dicioná io da iniais a ujados açõesmajodžių e e ência de o igem não são
ap esen adas, e a aqueles, que a am-se como skoliniai, são ap esen adas. TŽ 1936 de 69
açõesmažodinių eisės e minų e e ência de o igem ap esen a-se a 60 pala as, например.:
ap obui , no i ica , e a 9 não ap esen a-se, например.: bank u uo i, kodi ikuo i, kon olia i,
legaliza i. Embo a nes e momen o osse complicado adi inha , quais pala as undamen ais
pala as TŽŽ 1936 o ganizado es conside a am desses açõesmažodžių como codi icua e
compensa casos, pos e io men e, calcula calculando e mos de aco do com suas línguas de
o igem, al decisão dos o ganizado es do dicioná io não se á k es ioná el e essas pala as se ão a ibuídas a aqueles, aos quais língua de o igem não anudida.
Do TŽ 2013 exis en es 92 açõesmažodinių eisės e minų ies 36 pala as ambém nenu ody a
língua de o igem, p z.: ad oka au i, con iska , licencijua , pa en ua . Esse g upo de pala as
no a igo a ibui-se a aqueles, aos quais a língua de o igem nãou ody a. Espe a-se que os
o ganizado es do dicioná io esses açõesmaodícios sejam conside ados da iniais. Pon oėž ina,
que į adia dos chamados in e nacionais eiksmažodžių da ybinį s a usą lie u ių kalbo y oje cê
mais equen emen e olha com cau ela, po que his o icamen e eles e com akamenos
dik a a džiai podem se apon ados independen emen e, ad do p óp io da ybos ac o em
lie u ių kalbo y a pode e não bū ė, e só endo sinch oniamen e aquela elação įžiū ime (Pake ys
20132014: 9). TŽ 2013 sob e a pa e açõesmažodžių, quando želgian sinch oniškai ambém se ia
possí el įžiū ė i da ybos eiksmą, indicykle o necida e e ência em numanomą undinho
pala a, p z.: amnes uo i [↑ amnes ija], kon ojuo i [↑ kon ojus]. Tokių eiksmažodžių TŽŽ 2013 é
13. S aipsnyje a língua de o igem des es açõesmazodžių se á de e minada de aco do
skliaus os o necido numanomo pala a basei o língua de o igem. Que o igem e da ybinė
in e nacionalinių eiksmažodžių análise é complexa e diskusinė s i is, e idenciado e mui as ezes
di e en e a abo dagem de ambos os edac o es de diccioná ios à mesma pala a kilmę, po
exemplo, TŽŽ 1936 à pala a alsi ica não há e e ência de o igem, e TŽ 2013 indica que ele
p o ém do la ynų k. da pala a alsi ica e, e po con a TŽŽ 1936 2013 esc e e-se que iz iz iz
iziz de p ancūzų k., e TŽ 2013 iziz é e oneamen e inse ida uma e e ência, sem nenhum nen a que isso pode se um emp és imo.
Teisės e minų būd a dinių dėmenų g upė mo eminės sudė ies požiū iu gapla em duas pa es.
P imei o g upo a a ibui a ibu a džiai, os quais cons i uem es animas o igens kamienas e
lie u iška galūnė. Olhando em ais kamienus inse imos, pode-se dis ingui duas p ecei as
in e nacionais -y us, -i e -alus, -i. Essas p ecei as cla amen e se ê e no e imone TŽ 2013 indicado
ao lado do e mo, en ão é ób io que o a o de da yba com es a p ecei a, se em ge al al oi,
oco eu não dos li uanos, mas do šal ino ou in e mediinkes kal: p e en iy us ( anc. p e en i ),
impe a i us (lo . impe a i us), legalus (lo . legalis). TŽ 1936 do o al do p imei o g upo de
būd a džís зафиксирована 8 de 45, ou 18 p oc. de odos būd a dinių dėmenų: 3 deles com
in e nacionaline p ésaga -y us, -i, например., объективus, and 5 com p ésaga -alus, -i, например.,
16
eks e i o ialus. TŽ 2013 línguas pala as e posagias, que daquele empo li uãos alboje
unciona a como es animas línguas ci ações. Užicada e bas an e di e en e de o og a ia
e minos. TŽ 1936 oi quali a i amen e p epa ado, alioso e ú il diccioná io, no p imei o pe íodo
de independência, na ausência de publicado diccioná io de e mos ju ídicos li uaniano, juolab
exyno ou bases de dados de e mos, ao lado dos abalhos ju ídicos e cien í icos li uanos
pelo menos alguns anos (a é a ocupação do país) pode e sido uma das on es de e mos
ju ídicos básicos, e TŽ 2013 en a e signi icado em uma língua menoskesnė, pois aqui o núme o
ela i o de e mos ju ídicos, calculado em compa ação com o núme o de odas as pala as
ju ídicas independen es, é meno do que TŽ 1936.
ŠALTINIAI
TŽŽ 1936: Ta p au inių žodžių žodynas, K. Bo u a, P. Čepėnas, A. Si u y ė-Čepėnienė,
[Kaunas]: Sakalas.
TŽŽ 2013: Ta p au inių žodžių žodynas, A. Kaulakienė, S. Keinys, B. Ku kulis,
V. Račiūnai ė, V. Žalkauskas, Vilnius: Alma li e a.
LITERATŪRA
Balčiūnienė As a, D uk einis Albinas, Kazlauskai ė Rū a, Vaskelienė Jolan a 2024: P ak inė
bend inės lie u ių kalbos g ama ika [P ac ical G amma o Common Li huanian
Language], Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Bendo ienė Aldona, Bogušienė Vi ginija, Dagy ė Emilija, Da žinskai ė Toleina, G igas
Gin au as, Gudžinskas Zigman as, Jukna Feliksas, Kinde ys Algiman as, Ku kulis
B onislo as, K ie kauskas Valdema as, Mo kūnas Vaido as, Mudėnienė Regina,
Ski man as Pe as 2004: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional
Wo ds], Vilnius: Alma li e a.
B iaukienė Bi u ė 2004: Medicinos e minai Ta p au inių žodžių žodyne [Medical Te ms in
he Dic iona y o In e na ional Wo ds]. – Žmogus kalbos e d ėje [elek oninis
iš eklius]: a p au inės mokslinės kon e encijos mokslinių s aipsnių inkinys, 2003 m.
gegužės 8–9 d., Kaunas, 3(1), 559–565.
Gai enis Kazimie as 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos i a kybos me menys [Li huanian
Te minology: Ou line o Theo y and Regula ing], Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o
leidykla.
Gedze ičienė Dalia 2023: Dėl eisės e minų pa eikimo „Ta p au inių žodžių žodyne“ [On
he Submission o Legal Te ms in he Dic iona y o In e na ional Wo ds]. –
17
Respec us Philologicus 43(48), 24–35. P ieiga in e ne e:
h ps://www.zu nalai. u.l / espec us-philologicus/a icle/ iew/29669/30792.
Koženiauskienė Regina 2004: Ta p au inių žodžių a ojimas eisininkų kalboje
[In e na ional Wo ds in he Language o Lawye s]. – Skoliniai i bend inė lie u ių
kalba, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 189–196.
K ie kauskas Valdema as 1985: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional
Wo ds], Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija.
Lemchenas Chackelis 1951: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds],
Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Lemchenas Chackelis 1969: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds],
Vilnius: Min is.
Macke ičienė Aldona 1999: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds],
Vilnius: Gim inė.
M. i S. 1923: S e imų i a p au iškų žodžių žodynėlis [Dic iona y o Fo eign and
In e na ional Wo ds], Šiauliai: „Vil ies“ d -jos leidinys.
No kus Jonas 1924: S e imų i nesup an amų žodžių žodynėlis [Dic iona y o Fo eign and
Incomp ehensible Wo ds], Kaunas: „Vai os“ b- ė.
Pake ys Ju gis 2013–2014: Naujųjų skolinių duomenų bazės eiksmažodžių mo ologija
[Ve bal Mo phology in he Da abase o New Bo owings in o Li huanian]. –
Taikomoji kalbo y a 3, 1–26. P ieiga in e ne e:
h ps://www.zu nalai. u.l / aikomojikalbo y a/a icle/ iew/17480/16652.
Pe ė ienė Angelika, Mikalajūnai ė Ži ilė 2010: 1936 m. „Ta p au inių žodžių
žodyno“ polig a ijos e minai [P in ing T ade Te ms in In e na ional Wo ds’
Dic iona y o 1936]. – San alka. Filologija. Edukologija 18(4), 93–106. P ieiga
in e ne e: h ps://www.ceeol.com/sea ch/a iclede ail?id=125445.
Rudai ienė Vida 2006: Dėl a p au inių žodžių seman inių pokyčių adminis acinėje kalboje
[On he Seman ic Va ia ion o In e na ional Wo ds in he Language o
Managemen ]. – Specialybės kalba: y imas i dės ymas, Vilnius: Mykolo Rome io
uni e si e o Leidybos cen as, 123–133.
Šlapelis Ju gis 1907: S e imų i nesup an amų žodžių žodynėlis: skai y ojams paleng inimas
[Dic iona y o Fo eign and Incomp ehensible Wo ds: Help o Reade s], Tilžė: Š iesa.
Umb asas Al ydas 2001: Teisės e minijos padė is Lie u oje 1918–1940 me ais [The S a e o
he Te minology o Law in Li huania in 1918–1940]. – Te minologija 8, 76–94.
P ieiga in e ne e: h ps://jou nals.lki.l / e minologija/a icle/ iew/698/789.
Umb asas Al ydas 2008: Lie u ių eisės e minog a ija: nuo ank aščių iki duomenų bazių
[Li huanian Te minog aphy o Law: om Manusc ip s o Da abases]. – Specialybės
kalba: e minija i s udijos: mokslinių s aipsnių inkinys, Vilnius: Mykolo Rome io
uni e si e as, 100–109.
18
Umb asas Al ydas 2010: Lie u ių eisės e minija 1918–1940 me ais: pag indinių kodeksų
e minai [Li huanian Legal Te minology in 1918–1940: Te ms o he Main Codes],
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Umb asas Al ydas 2021: Teisės e minijos a kyba Te minologijos komisijoje (1921–1926):
Te minologijos komisijos 100-mečiui [The O de ing o Legal Te minology in he
Te minology Commission (1921–1926): on he Occasion o he 100 h Anni e sa y
o he Te minology Commission]. – Te minologija 28, 225–238. P ieiga in e ne e:
h ps://jou nals.lki.l / e minologija/a icle/ iew/2102/2227.
Umb asas Al ydas 2024: Legal Te minology Managemen in Li huania. – Glossa Iu idica XI,
11–28.
Vai ke ičiū ė Vale ija 2007: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds],
Vilnius: Žodynas.
Vlada skienė Rasuolė 2004: Dėl eisės ak ų e imo [On T ansla ions o Legal Ac s]. –
Skoliniai i bend inė lie u ių kalba, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 177–
188.
Vlada skienė Rasuolė 2014: Naujos a p au inių žodžių eikšmės adminis acinėje lie u ių
kalboje [New Meanings o he In e na ional Wo ds o he Adminis a i e Li huanian
Language]. – Taikomoji kalbo y a 3, 1–16. P ieiga in e ne e:
h ps://www.zu nalai. u.l / aikomojikalbo y a/a icle/ iew/17482/16654.
Vlada skienė Rasuolė 2019: Ta p au inių žodžių seman ikos pokyčiai adminis acinėje
kalboje [Changes in he Seman ics o In e na ional Wo ds in Adminis a i e
Language]. – Bend inė kalba 92, 1–13. P ieiga in e ne e:
h p://www.bend inekalba.l /?92.
Žiugžda Juozas 1936: P akalba [P e ace]. – Ta p au inių žodžių žodynas, [Kaunas]: Sakalas,
5–7.