scieee Open visual document viewer

Teisės terminai 1936 m. ir 2013 m. lietuviškuose tarptautinių žodžių žodynuose: lyginamasis tyrimas

Dalia Gedzevičienė

Abstract

The article analyses and compares the legal terms and their adjectival components recorded in the Lithuanian dictionaries of international words published in 1936 and 2013 (DIW 1936 and DIW 2013). The aim of studying the collected material is to evaluate the significance of these dictionaries for the legal language of the respective periods of independent Lithuania. A comparable number of legal terms and adjective components was recorded in both dictionaries (DIW 1936 – 738, DIW 2013 – 748). It may be concluded that DIW 1936 was a meticulously prepared and valuable source of legal terminology for its time, whereas the impact and significance of DIW 2013 for legal language are considerably lesser, because, firstly, the relative frequency of legal terminology decreased in DIW 2013 compared to DIW 1936, and secondly, during the latter period, legal terminology had already been extensively recorded and disseminated across a wide-ranging publicly accessible specialised sources.

Full text

Te minologia Te minology / 2025, No 32, p. 118 Re e ência de con eúdo Con en s link / ISSN 2669-2198 (elek oninis online) Copy igh © 2025 Dalia Gedze ičienė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e c edi ed. // Issueido Li u ians idioma ins i u o. Es e a igo é de acesso abe o, dis ibuído sob e mos de licença de C ea i e Commons a ibuição, pe mi indo ilimi adamen e usa , dis ibui e ep oduzi o con eúdo em qualque supo e, indicando au o es e on e. Recei ed: Gau a: 2025-04-30. / Accep ed: Adop ado: 2025-07-21. / 1 LIGS TERMINAI 1936 M. IR 2013 M. LIETUVIŠKUOSE TARPTAUTINI VOZŽI VOZYNUOSE: LYGINAMASIS TYRIMAS Legal Te ms in he 1936 and 2013 Li huanian Dic iona ies o In e na ional Wo ds: A Compa a i e S udy DALIA GEDZEVIČIEN Cen o Li uano de Ciências Sociais Ins i u o Teisės El. e-mail: [email p o ec ed] ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0001-8285-9692 No mas de pesquisas Mokslinių: di ei o língua, di ei o e minija, socialmen e ulne á eis pessoas in odu i im, concep ualiosios me a o as eo ia. h ps://doi.o g/10.35321/ e m32-06 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ANOTACIA O a igonyje in es iga e compa a os e mos ju ídicos e seus ca ac e a diniai dėmenys, зафиксированы в 1936 г. и 2013 г. изданных литовских международных сложях (TŽŽ 1936 и TŽŽ 2013). In es igando cole ada ma e ialá p e ende a alia a impo ância desses ocynos co esponden e ao pe íodo independen e da Li uânia di ei o língua. Em ambos os dicioná ios encon am pa ecidos e mos ju ídicos e suas quan idade de dedemínicos (TŽŽ 1936 738, TŽŽ 2013 748). O a igonyje az-se conclusão que TŽŽ 1936 oi quali i amen e p epa ado, ú il e signi ica i o um dos da me o di ei o e minija on es, e TŽŽ 2013 í aka e signi icação di ei o albai onde kas menkesnė, po que, p imei o, TŽŽ 2013, em compa ação com TŽ 1936, o núme o ela i o de e mos di ei o diminuiu, segundo, no pe íodo a deniói o di ei o e minija ixso a e anunciada a mui os ou os publicinam em on es especializadas. ESMINIAI VOODŽIAI: di ei os e mas, di ei os ala, in e nacionais pala as de diccioná io, e minijos on e. ABSTRACT The a icle analyses and compa es he legal e ms and hei adjec i al componen s eco ded in he Li huanian dic iona ies o in e na ional wo ds published in 1936 and 2013 (DIW 1936 and DIW 2013). O aim o s udying he collec ed ma e ial is o e alua e he signi icance o hese dic iona ies o he legal language o he espec i e pe iods o independen Li huania. A compa able numbe o legal e ms and adjec i e componen s was eco ded in bo h dic iona ies (DIW 1936 738, DIW 2013 748). I may be concluded ha 2 1936 DIW was a me iculosamen e p epa ed and aluable sou ce o legal e minology o i s ime, whe eas he impac and signi icance o DIW 2013 o legal language a e conside ably lesse , because, i s ly, he ela i e equency o legal e minology dec eased in DIW 2013 compa ed o DIW 1936, and secondly, du ing he la e pe iod, legal e minology had al eady been ex ensi amen e eco ded and dissemina ed ac oss a wide- anging publicly accessible specialized sou ces. KEYWORDS: legal e m, legal language, dic iona y o in e na ional wo ds, sou ce o e minology. ĮVADAS Ti a e compa a os e mos do di ei o, зафиксированные в двух литовских международных словных словах, которых отделяет почти восемь десятилетий, побудило одна общая обстановка выпуска этих слов […] как в период независимости, так называемым межукарием, когда появилось в 1936 г. Международные слова первого слова (www.TŽ 1936), так и в период возрожденной независимости (nuo 1990 г. до 2013 г.), когда появился m. Международных словных слов TŽ (www.TŽ 2013), не было выпущено несколько объявлений правовых терминов. Olhando a pa i de al pe spec i a de ci cuns ância e minologicamen e signi ica i a, nes e a igo esboçado obje i o com base nos diccioná ios encon ado ma e ial ( emines de di ei o e seus a ib a dícios dėmenimis) a alia dois Li u iškos in e nacionalines pala as diccioná ios como um dos en ãoes de e minologia do di ei o signi icância à linguagem do di ei o e pesquisas de concei os da his ó ia. Pa a alcança es e obje i o, su gi am as seguin es a e as: 1) compa a os e mos de di ei o dos dois diccioná ios e as manei as de sua ap esen ação em diccioná ios calculando a) quan idade de e mos ju ídicos e seus émenes e sua elação com o núme o de odas as pala as i ula es do diccioná io; b) núme o de e mos ju ídicos e seus êmenos de aco do aiška ( e minos compos o, pa e da língua); c) núme o de e mos ju ídicos e seus démenos po línguas de o igem e di e enças de e e ências de línguas de o igem; 2) dis ingui ambos diccioná ios comuns e di e en es e mos de di ei o, seus dėmenos maciços bem como seus undamen os es abelece essenciais e minos aiškos e de inições mudanças. Assim, o obje o de es udo des e a igo é um dos on es da e minologia do di ei o dois di e en es pe íodos emi idos de pala as in e nacionais, e nesses diccioná ios za ixada e minija do di ei o é ma e ial in es igado, ajudando a de e mina signi icância da on e do e mo à língua do di ei o de que me o, aidai de concei os do di ei o e suas pesquisas. Teisês e mos de ambos dicynas col a manualmen e, no a igo aplica compu ação, compa a i amasse e desc i omasse anali is mé odos. Impo an e chama a a enção no a o de que dicioná ios de pala as in e nacionais em ge al não são p incipais on es de e minologia ju ídica po duas azões. P imei o, as on es mais con iá eis de e minologia ju ídica são a os legisla i os de á ios ní eis, dicioná ios de e mos ju ídicos, abalhos de ciência ju ídica e bases de dados especializadas; em segundo luga , os diccioná ios de pala as in e nacionais são não oda e minologia do di ei o, mas apenas de ce a especi inesa sua pa e dos e mos in e nacionais do di ei o on e. No en an o, o a igo le an a uma hipo e ica p essupos a de que no p imei o pe íodo de independência, na ausência de publicado li e iško eisės e minų žodyno, juolab eks yno ou da abases, TŽŽ 1936 ao lado de li e iškų eisės ak ų i eisės mokslo da bų pelo menos alguns anos (a é a ocupação do país) pode se um dos p incipais on es de e minologia ju ídica. 3 m. apa ecido In e nacional de Pala as de 1936 (TŽŽ 1936) não é o p imei o lie u iškas in e nacional de pala as de 1936, mas o p imei o desse olume (1 064 psl.) abalho p epa ado p o issionalmen e 1 cole i o de especialis as de seus campos. Šį žodyną suda ė ašy ojas Kazys Bo u a, conhecido his o iado e enciklopedininkas P anas Čepėnas com a esposa Albina Si u y e-Čepėniene, edaga o his o iado e li uanis as Juozas Žiugžda, pe žiū ėjo, aisė eisininkas, biblio ilas p o . Vaclo as Bi žiška e ilóso o p o . P anas Do ydai is. Do o al dicioná io explicado ce ca de 22 000 di e en es pala as, e mos e posadias. Assim, es e diccioná io, como obje o de es udo do p imei o pe íodo, escolhido de ido ao seu bene dez ezes pi m akus p anoks ančios alcance e de que me o in elec uų suda y ojos. A ku osios independência pe íodo ambém apa eceu não um um diccioná io de pala as in e nacionais. Des es, como o segundo obje o des e es udo compa a i o escolhido, o cole i o de au o es elabo ado e em 2013 edi ado In e nacional de 2 pala as dicioná io (TŽŽ 2013). Nele em a igos indi iduais explicam-se ce ca de 28 000 pala as. Es e diccioná io cons i uído em 2004 m. i elei o In e nacional dos pala as diccioná io. A é ago a não há mais de alha in es igada, como os e mos ixam-se em dicioná ios de pala as in e nacionais. Ce as ca ac e ís icas ju ídicas dos e mos de ap esen ação TŽŽ 2013 é discu ida po Dalia Gedze ičienė (2023). De isoladas á eas, cujas e minija ecolhida de pala as in e nacionais dicioná ios e analisada um ou ou o aspe o, menciona-se polig a ia (Pe ė ienė, Mikalajūnai ė 2010) e medicina (B iaukienė 2004). Também examina a mudança semân ica das pala as in e nacionais usadas na linguagem adminis a i a (Vlada skienė 2004; Rudai ienė 2006; Vlada skienė 2014; Vlada skienė 2019) e o uso de ce as pala as in e nacionais na linguagem dos ad ogados (Koženiauskienė 2004). A si uação da e minog a ia do di ei o li uano de á ios pe íodos é analisada em de alhe em suas publicações Al ydas Umb asas (2001; 2008; 2010; 2021; 2024 e k .). Embo a na e minologia li uânica se susiklos ê adição e minis conside a apenas daik a a džius e daik a a dinius pala as conjun os, po ém a ciência e p á ica albam, na qual e mininai uncionuoja, dessas o mas insu icien es, aqui impossí el esol e -se sem signi icância especial de eiksmažodžių (Umb asas 2010: 14), en ão nes e a igo e eiksmažodžiai são a ados como e mos sa a ankiški. Būd a džiai nes a publicação sa a ankiškais e minis não conside am e in es igados como compos os de e minos secunda inos. Assim, des e abalho ma e ial in es igá el a cons i ui TŽŽ 1936 e TŽŽ 2013 зафиксировать право понятия рекиющие даиктаваржи, действимажоджи и их соединения (судетные термины) а также в области права специальное значение используемые прилагательные, т. i. sa a ankiški право термины и их возможные страничные dėмены, слодине зафиксированы как отдельные слова. Todo es e ma e ial a in es igado é abaixo no ex o desc end in ai chamado de e mos ju ídicos. 1 An e io men e conhecidos Li u iški a p au inių žodžių žodynėliai: Šlapelis Ju gis 1907: S e imų i nesupo amų žodžių žodynėlis: skai y ojams paleng inimas, Tilžė: Š iesa, 110 p.; M. e S. 1923: S e imų e in e p au iškų žodžių žodynėlis, Šiauliai: Vil ies d -jos leidinys, 84 p.; No kus Jonas 1924: S e imų e desen endidas pala as, Kaunas: Vai os b- ė, 95 p. 2 P z. :Macke ičienė Aldona 1999: In e nacional dos e mos de diccioná io, Vilnius: Gim inė; Vai ke ičiū ė Vale ija 2007: In e nacional de pala as de diccioná io, Vilnius: Zodynas; e k . 4 Visando de en e os discu sos em discussão iselha e mos de di ei o, p incipalmen e e a necessá io es abelece c i é ios de econhecimen o e seleção de e mo de di ei o. Po quan o o e mo é não algum especial pala a ou pas o us conjuninys de pala as, mas in oduzijamasis unidade da linguagem, cujo con en o e ela de inição da signi icância e minológica (Gai enis 2002: 13), nes e a igo condicionalmen e o signi icado da pala a, ap esen ada TŽŽ 1936 e TŽŽ 2013, p iligin a de inições de signi icância e minológica. Guia-se es a disposição p incipal c i é io de econhecimen o e mo di ei o bem como e mo sinal do di ei o escolhido de inição do concei o di ei o, ou signi icado, ap esen ação no ocodyne. Escolhendo e mos de di ei o de diccioná ios de pala as in e nacionais, p ocu ou ab ê e quan o mais possí el com a á ea de di ei o elacionadas léxicicos: su ink de á ios di ei os šakų, ou os países sis emas de di ei o usados (p z., bes as), ambém e passenę (p z., abjudikacija) e bažny inės eisės (p.j., konko da o) e minai. TEIS TERMIN KIEKIS 1936 M. IR 2013 M. TARPTAUTINI VOODŽI VOODYNUOSE O e mo nes e a igo é en endido como a denominação do concei o de ciência, écnica, a e ou ou a s i a. Das ap esen ações de signi ica i os de pala as in e nacionais, que condicionalmen e aqui apa aciam e minos de ini imos, es abeleceu-se que TŽŽ 1936 738, e TŽŽ 2013 748 pala as in e nacionais in odu a dia concei os ju ídicos ou na á ea do di ei o são usados em signi icado especial. TŽ 1936 encon a 738 e mos ju ídicos e seus en emens cons i uem 3,35% de odos os e mos de i ulação des e dicioná io (22 000), e TŽ 2013 de ec a 748 e mos ju ídicos e seus en emens cons i uem ce ca de 2,67% de odos os pala as de i ulação des e dicioná io (28 000). Compa ando o núme o de pala as de i ulação em ambos os dicioná ios (22 000 TŽŽ 1936 e 28 000 TŽŽ 2013), ê-se que depois de 77 anos espalhado em segundo dicioná io deles mul iplicou 6 000, i. y. 27 p oc., no en an o absolu usis núme o de e mos ju ídicos em subs ância não mudou, e ela i o núme o a é diminuiu. Isso indica que TŽŽ 2013 os o ganizado es a enção à á ea di ei o não oi igualmen e aumen ado como a ou as á eas concei os. Da pa e al si uação pode se a aliada como des inada ainda so ie mečiu susiklosčiusios si uacijos ęs inumą: en ão 3 p epa ados em diccioná ios in e nacionais de pala as ex emamen e pouca a enção e a a ais ciências sociais como sociologia, psicologia, e ou as di eções, например., economia, poli ologija, e a o emen e ideologizuadas. An a e us, diccioná ios de pala as in e nacionais são p epa ados, en e ou as on es, com base diccioná ios de e mos, ais ex emamen e limi ado núme o de concei os de ciências sociais TŽŽ 2013 pode de e minei e de iciência de diccioná ios de e mos de á eas co esponden es. 3 Du an e o pe íodo da ocupação so ié ica o iginalus lie u iškas in e nacionalinių žodžių žodynas oi p epa ado só a di uoju so ie mečiu 1985 m. (K ie kauskas Valdema as 1985: In e nacionalinių žodžių žodynas, Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija), a é esse empo p a koje u ilizo asi usiškais a p au inių žodžių žodynnais ou e ais de usų kalbos i kiek p i aiky a osenai, p z. : Lemchenas Chackelis 1951: In e nacionais pala as de dicioná io, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os edykla; Lemchenas Chackelis 1969: In e nacionais pala as de diccioná io, Vilnius: Min is. 5 738 TŽŽ 1936 e 748 TŽŽ 2013 Das as as e mos ju ídicos bem como suas dėmenas 562 pala as são em ambos os dicioná ios za ixa a mesma noção ju ídica in oduzi ijan es e neben apenas ce os o malizados e mos que êm di e enças aiškos. Is o é a ambos diccioná ios comuns dos e mos ju ídicos massa as. Saiba-se que ais mesmas aiškos leksemų são mui o quem mais, po ém a e mos comuns não pe encem aquelas, cuja 1936 m. ainda não inha ou 2013 m. já não inha signi icado do concei o ju ídico. De e minou-se que pe bene oi o anos de décadas pe maneceu es á el pelo menos 77 po cen o. undação e minologia Li u iška di ei o in e nacional, e os es an es 178, ou 23 po cen o., e mos ju ídicos cons i uem: 1) e mos, cap ados só em um dos diccioná ios: a) TŽŽ 2013 é ais e mos ju ídicos, dos quais ainda não ha ia TŽ 1936, es a si uação nulym an o no os socialines enomênicos como ju ídico egulamen o objec os, an o no os concei os ju ídicos su gimen o, ex.: alimen inis, disc imininua , genocid, lobizma, p eambulė, esocialização e pan. ; b) TŽŽ 1936 e a desses e mos ju ídicos, dos quais já não há TŽ 2013, es a si uação nulymou legal egulamen o mudanças, concei os ju ídicos e e minos joms in oduzi mudança, concei os de neak ualidade e e c., exemplo.: ak iminação, a eš an as, azilis, egzeku y a, ilegališkas, impuni e as, nunkupuo i, obse ancija, pe i akcija e pan. ; 2) pala as, egis adas em ambos os diccioná ios de inqué i o, po ém e minine signi icado apenas em um deles: a) 2013 m. diccioná io di ei o no signi icado do concei o expandido 1936 m. diccioná io já exis i am, mas concei os ju ídicos não nomeijem pala as, po exemplo, colizija TŽŽ 2013 em a segunda signi icação įs a ymų, egulando aqueles mesmos ou p óximos elações sociais, con con as ada, e TŽŽ egis ada 1936 o único signi icado de colizões ko a, con on o de jês, negócios, condições, sen imen os, opiniões; ambém uma das signi icâncias nacional TŽŽ 2013 é pe encendo oda ao es ado, odos os es ados, e TŽŽ 1936 nacional signi ica só au inis; b) 1936 m. diccioná io зафиксировать понятие права слова или сложиния слов, которые в 2013 г. словарье таких значений уже не имеют, например, TŽ 1936 deg adaция означала понижение, степени или других прав лишение, а TŽ 2013 deg adaция определяется только как постепенный какой-либо хороших свойств nykimas, ко ухудшение, ухудшение; uma das signi ica i as da e acção TŽ 1936 oi al e ação de decisão judicial po causa de sua e ada, e TŽ 2013 e akcija e eiškia sus aukimą, edukciju; 3) TŽŽ 1936 lis a de pala as de i ulação za ia 53 compos os e mos ju ídicos, например: adminis a i a di ei o, ci ilinė право, pessoa na u al, pessoa ju ídica, casacinis complaas, no a ialines con a os e . . G ande pa e des es TŽŽ 1936 exis en es de compos os e minos é apę nea siejama pa e con empo anies Li u iška di ei o e minijos. TARPTAUTINI TEISS TERMIN RAIŠKA An es de discu i que ipos de exp essões e minas encon adas em dicioná ios in e nacionais de pala as, obse a-se que os e mos de di ei o em dėmenimis ou podeis dėmenimis nes e a igo in oduziam-se adje os usados em signi icado especial na á ea do di ei o, e min e minos de an aš es de dicioná ios in e nacionais de pala as e mosas não como e mos de conjunção de pala as (sudino e mo), mas como unidades leksinais sepa adas, das quais se dis ingue a sua in e p e ação ou signi icado 6 di oas a osenos exemplos de. De aco do o maliąją aišką ( e mino sudė į) pos e io men e no a igo ais a ibu os a ibuem-se e minos dėmenims, ikslus sua in oduzimim would būd a diniai sudė inių e minų dėmenys. De odos TŽŽ 1936 зафиксированных 738 юридических терминов и их dėmenы 53 são составные термина и 685 однослоджие термина и их dėmenы. 52 dos 53 compos os e mos são d ižodžiai, 1 e mo − ižodis (ac i i elkamoji p a o). De odos esses e minos compos os o p incipal dedemo é daik a a dis, e das lademenas secundá ias esama d ejopų − maio ia deles são a) combinam os pažyminiai, p onunciados būd a džiu (35), po exemplo: a os adminis a i os, come cialcinis ibunal, se i u inė eisė, e balinė no a, ou daly iu (1), po exemplo, o a o acusado, ou b) mandomieji pažyminiai, exp ess exp essš i daik a a džio kilmininku (17), p z.: ak edi y o aš as, ekzilio eisė, ga an ijų su a is, policijos p iežiū a. Es as TŽ 1936 зафиксированные составных право терминов группы невозможно сравнить с TŽ 2013 соответствующая группа терминов, pois na úl ima dicção en e i aš ных сложей нет право понятий вварьяющих сложей соединенных составных терминов. 4 É necessá io apon a que TŽŽ 1936, além já mencionados 738 e mos de di ei o in e nacional e seus dėmenos, dada e 10 e mos do di ei o li uaniško: 3 deles são umaôodžiai (akis a a, an s olis, impecabilidade) e 7 compos os e mos (pessoas neliečiamybė, leis especiais, ibunal de campo de gue a, sen ença equi a i o, ne esidade de pagamen o, di ei o in e nacional, ibunais e cei os). Embo a a p imei a is a isso pa eça como nenuoscelção do abalho dos p epa ado es do dicioná io, ainda assim a pa i do edi o a do dicioná io J. Žiugždos (1936: 6) esc i os P akalbos (G e a in e nacionais de pala as no dicioná io <...> explica e alguns e mos da ciência Li u iška) ê-se que isso oi conscien e e anuome , al ando e mos de e minynas, ex emamen e necessá ia a decisão dos p epa ado es do dicioná io alguns e mos Li u iškus (ne a inius) e explicados no dicioná io in e nacional. TŽ 2013 odos 748 e mos ju ídicos e possí eis seus dėmenos são uma oodžiai. Segundo aišką eles pe encem ims classes de pala as: daik a a djiams, eiksmažodjiams e būd a djiams. Calculou-se que de 738 e mos ju ídicos e suas dėmenas, as as TŽŽ 1936, únicažodžių e minų, eiškiamų daik a a džiu, são 566, ou 76,7 p oc. de odos os e mos ju ídicos p esen es no dicioná io; eiksmawodžiu 69, ou 9,8 po cen o. ; e minos es imenos, eiškiamų būd a džiu, 45, ou 6,4 p oc. ; e mos compos os de 53, ou 7,1 po cen o. De 748 e mos ju ídicos e seus êmenos, as os TŽŽ 2013, daik a a dinių e minų são 573, ou 76,6 p oc. de odos os e mos que es ão no dicioná io; açõesmažodinių e minų 92, ou 12,1 p oc. ; e minos dėmenų, eiškiamų būd a džiu, − 83, ou 11,3 p oc. ; Lis a de e mos compos os de i ulação de pala as 0 (Fig. 1). 4 É necessá io ac escen a que de e minos ju ídicos compos os como a osenos exemplos de TŽŽ 2013 ap esen ada pa a 21 de 83 no domínio di ei o us ojamų ca ac e a džių, exemplo: pa a ju ídico ende eço ju ídico, pessoa ju ídica, pa a c iminalínis c iminalínis deli o imas, pa a ope a i is ope a i ė in o mação e e c. De o al 27 dados ais exemplos de e mos compos os. Dado que de ambos os diccioná ios ecolhe apenas nos í ulos os e mos de di ei o za ixados e seus possí eis ca ac e a diniai dėmenys, es es exemplos de e mos compos os não são con abilizados na ge al TŽŽ 2013 e mos de di ei o sumą con am-se apenas como i ula es pala as za ixados ca ac e zij. 7 1 quad o. Exp essão de e mos de di ei o in e nacional e seus es idos de aco do com pa e da linguagem TŽ 1936 e TŽ 2013 TARPTAUTINIAI TEISS TERMINAI SKOLINIO IR DARINIO DILEMA An es de ap esen a as es a ís icas de e e ências de línguas de o igem dos e mos de di ei o compos os encon ados em ambos os dicioná ios, é necessá io de ini os c i é ios pelos quais o e e encial de e e ências é calculado, pois em ambos os dicioná ios TŽ 1936 dos e mos de o igem não é indicada a pa e de pala as ou de e bos que a e imologia do e mo indica. Embo a nenhuma edação de diccioná io não es eja explicinada, po quê sob e a pa e pala as não denu ody a língua de o igem, pode aze p essupos o, que aquelas pala as, que êm lie u išką p iesagą e a quais não o necida e e ência de língua de o igem, e e i amen e a uam não como skoliniai, mas como da iniai, cujo da ybos undamen o é ou o pala a in e nacional. Também é p o á el que TŽŽ 1936 o ganizado es em ce as ocasiões não inham dados su icien es de e mina algumas pala as o igmę, além disso, pa e de pala as sem e e ência de o igem podia ica e pe e oidą. Pelo menos keblumų calculando e mos de aco do com suas línguas de o igem c ia monožodžių daik a a dinių e minų g upė, pois em ambos os dicioná ios na maio ia desses e mos es á indicada língua de o igem (TŽŽ 2013 ela es á indicada em odos 573 daik a a džiais, e TŽŽ 1936 não es á indicado apenas em 12 de 566 daik a a džių, p z.: alsi ika as, asizmas). Isso a es a que dos o ganizado es de pala asynas eles são conside ados skoliniais. Šių daik a a džių odas mo emas, excep o galūnę, são es animas o igem. Espe a-se que es es daik a a džiai em língua li uãs en ou ga a i, só aqui lhes, adap ando ao g ama ís ica sis ema da língua li uãs, o am adicionadas galūnês. Tais pala as po conside a de edo es, não 5 5 linguo y oje Li uãos pa e dos cien is as ais daik a a džius conside em emp és imos, no en an o ou os pesquisado es nelie u iškus baigmenis con enčius daik a a džius, g e a cujo lie u ių kalboje é e co esponden e seman i icamen e 0 100 200 300 400 500 600 700 Daik a a džiai Veiksmažodžiai Būd a džiai Sudė iniai e mos az sen ido eles da ybiškai di idi e Te minų i jų dėmenų aiška TŽ 1936 TŽ 2013 8 analisados de aco do ca ego ias de da ybos. A aliando a pa i da análise mo emís ica pe spec i a ê-se, que a maio pa e desses doik a a dzes em língua li uãs eio com in e nacionais p eessagas. A maio ia dos daik a a díns mono odícios e mos de di ei o in e nacional, зафиксированных в обоих словарях, em in e pau inę присаг -aция (ce ca 20 p oc. de odos os daik a a dных терминов) и -ija (ce ca 19 p oc. de odos os daik a a dных терминов), ap oximadamen e 40 p oc. daik a a dных терминов характерна одна из следующих присаг: -alas, -(i)an , -a as, -(i)a as, -ažas, -ek as, -enas, -en as, -e is, -ė, -esas, -e as, -ika, -is as, -ė, -is ika, -i as, -izmas, -y a, -y as, -( )o ius, -ė, -(i)ū a, -u as, -umas; po um ou dois as a e mos com os seguin es apêndices: -ada, -anas, -an as, -ends, -e is, -e a, -ezė, -ėja, -ids, -ie ė, -ie ius, -ik as, -ina, -inas, -ingas, -ionas, -isas, -izė, -y as, -olas, -onas, -o as, -ulas, -usas. 20 p oc. dos es an es e mos de di ei o in e nacional de i em a en os cons i uem e mos Sob e a) com o igem es anha p e ixel e apêndice, exemplo, coalição; b) apenas com an eceden e de o igem es anha, exemplo, p eambulê; ou c) não endo nem p e i ício, nem p eessagens, exemplo: ak as, cenzas, ak as, no a, pasas, en a, s igma. Apibend inan en a ėž ina, que a igo discu i daik a a diniai e mos conside am skoliniais e suas classi icação bem calcula čiação segundo língbas de o igem não oi p oblemá ico. Quan o di e en e si uação em des aqueja olhando pa a os e mos de di ei o de ações e na á ea do di ei o especialąja signi icado us o Majo ds mo emína compos o onde que maio pa e desses leksem, di e en emen e do que an es isso discu i daik a a dinia e mos, são cons i uídas de um componen e in e nacional (pama o) e pa e de um componen e Li u iško (pagos ies), não con ando galūnė, en ão ais e mos e suas leções podem se baseados não em emp és imos, mas em doc os. Que em g upos de açõesmajodá ios e a ibu dó ios os o ganizado es de ambos os diccioná ios olhassem p ecisamen e a pa i dessa pe spec i a, i. i. en ando de e mina , quais deles à língua li uânica a kelia am p on os, e a o de da ybos acon eceu na língua li uânica, dos quais se ê o que à não a pa e de açõesmajodó ios e a ibu dó ios em ge al não há e e ência à o igem da língua, e da a pa e TŽŽ 2013 açõesmajodó ios e a ibu dó ios indica um indicado . A odos os TŽŽ 1936 encon ados 69 e minos accionmažodiniams ca ac e ís ica p eesaga -ou i, например.: apelia , jus i ica , p o oguo i. 91 dos 92 eiksmažodinių eisės e minų, as ų TŽŽ 2013, em lie u išką p iesagą -uo i, p z.: amnes uo i, ink iminuo i, eglamen uo i, suspenduo i, e 1 eiksmažodis p iesagą -au i: ad oka au i. Na língua li a ia ais p e ei os, adicionados a es anho kamieno, p incipalmen e execu a unção de adap ação mo ológica, po meio deles a pala a é incluída em sis ema kai ybos, ambém em ce os casos, quando į kalbą pode se lendado não um um pala a endo o mesmo kamieną, e en ão, quando um deles mo ologicamen e mais complexo, já é possí el con empla sinch oninį da ybos yšį (Pake ys 2013 2014): Assim, en ão, quando leksema da ybiamen e desmemb a impossí el, pois na língua li uânica ela não possui undamen o de pala a, e apésaga execu a apenas unção de adap ação mo ologicas do emp és imo, bem o malmen e elacionada pala a, conside a co eliaciniais da inais. D ejopą ais daik a a džių ac a imą plačiau discuia Jolan a Vaskelienė P ak inėje bend inės lie u ių kalbos g ama ikoje (Balčiūnienė and k . 2024: 366371). 9 e en ão, quando na língua li uanianas encon a-se bend akamienias daik a a džių ou būd a džių, pode aze p essupos ą, que al p esaga execu a não só adap ação da pala a na g ama ônica sis ema da língua li uânica, mas e da ab icação unção, e al eiksmažodis já pode se in e p e ado como da inys. O a igonyje az-se p essupos o, que p ecisamen e a ais c iado es de dicioná io da iniais a ujados açõesmajodžių e e ência de o igem não são ap esen adas, e a aqueles, que a am-se como skoliniai, são ap esen adas. TŽ 1936 de 69 açõesmažodinių eisės e minų e e ência de o igem ap esen a-se a 60 pala as, например.: ap obui , no i ica , e a 9 não ap esen a-se, например.: bank u uo i, kodi ikuo i, kon olia i, legaliza i. Embo a nes e momen o osse complicado adi inha , quais pala as undamen ais pala as TŽŽ 1936 o ganizado es conside a am desses açõesmažodžių como codi icua e compensa casos, pos e io men e, calcula calculando e mos de aco do com suas línguas de o igem, al decisão dos o ganizado es do dicioná io não se á k es ioná el e essas pala as se ão a ibuídas a aqueles, aos quais língua de o igem não anudida. Do TŽ 2013 exis en es 92 açõesmažodinių eisės e minų ies 36 pala as ambém nenu ody a língua de o igem, p z.: ad oka au i, con iska , licencijua , pa en ua . Esse g upo de pala as no a igo a ibui-se a aqueles, aos quais a língua de o igem nãou ody a. Espe a-se que os o ganizado es do dicioná io esses açõesmaodícios sejam conside ados da iniais. Pon oėž ina, que į adia dos chamados in e nacionais eiksmažodžių da ybinį s a usą lie u ių kalbo y oje cê mais equen emen e olha com cau ela, po que his o icamen e eles e com akamenos dik a a džiai podem se apon ados independen emen e, ad do p óp io da ybos ac o em lie u ių kalbo y a pode e não bū ė, e só endo sinch oniamen e aquela elação įžiū ime (Pake ys 20132014: 9). TŽ 2013 sob e a pa e açõesmažodžių, quando želgian sinch oniškai ambém se ia possí el įžiū ė i da ybos eiksmą, indicykle o necida e e ência em numanomą undinho pala a, p z.: amnes uo i [↑ amnes ija], kon ojuo i [↑ kon ojus]. Tokių eiksmažodžių TŽŽ 2013 é 13. S aipsnyje a língua de o igem des es açõesmazodžių se á de e minada de aco do skliaus os o necido numanomo pala a basei o língua de o igem. Que o igem e da ybinė in e nacionalinių eiksmažodžių análise é complexa e diskusinė s i is, e idenciado e mui as ezes di e en e a abo dagem de ambos os edac o es de diccioná ios à mesma pala a kilmę, po exemplo, TŽŽ 1936 à pala a alsi ica não há e e ência de o igem, e TŽ 2013 indica que ele p o ém do la ynų k. da pala a alsi ica e, e po con a TŽŽ 1936 2013 esc e e-se que iz iz iz iziz de p ancūzų k., e TŽ 2013 iziz é e oneamen e inse ida uma e e ência, sem nenhum nen a que isso pode se um emp és imo. Teisės e minų būd a dinių dėmenų g upė mo eminės sudė ies požiū iu gapla em duas pa es. P imei o g upo a a ibui a ibu a džiai, os quais cons i uem es animas o igens kamienas e lie u iška galūnė. Olhando em ais kamienus inse imos, pode-se dis ingui duas p ecei as in e nacionais -y us, -i e -alus, -i. Essas p ecei as cla amen e se ê e no e imone TŽ 2013 indicado ao lado do e mo, en ão é ób io que o a o de da yba com es a p ecei a, se em ge al al oi, oco eu não dos li uanos, mas do šal ino ou in e mediinkes kal: p e en iy us ( anc. p e en i ), impe a i us (lo . impe a i us), legalus (lo . legalis). TŽ 1936 do o al do p imei o g upo de būd a džís зафиксирована 8 de 45, ou 18 p oc. de odos būd a dinių dėmenų: 3 deles com in e nacionaline p ésaga -y us, -i, например., объективus, and 5 com p ésaga -alus, -i, например., 16 eks e i o ialus. TŽ 2013 línguas pala as e posagias, que daquele empo li uãos alboje unciona a como es animas línguas ci ações. Užicada e bas an e di e en e de o og a ia e minos. TŽ 1936 oi quali a i amen e p epa ado, alioso e ú il diccioná io, no p imei o pe íodo de independência, na ausência de publicado diccioná io de e mos ju ídicos li uaniano, juolab exyno ou bases de dados de e mos, ao lado dos abalhos ju ídicos e cien í icos li uanos pelo menos alguns anos (a é a ocupação do país) pode e sido uma das on es de e mos ju ídicos básicos, e TŽ 2013 en a e signi icado em uma língua menoskesnė, pois aqui o núme o ela i o de e mos ju ídicos, calculado em compa ação com o núme o de odas as pala as ju ídicas independen es, é meno do que TŽ 1936. ŠALTINIAI TŽŽ 1936: Ta p au inių žodžių žodynas, K. Bo u a, P. Čepėnas, A. Si u y ė-Čepėnienė, [Kaunas]: Sakalas. TŽŽ 2013: Ta p au inių žodžių žodynas, A. Kaulakienė, S. Keinys, B. Ku kulis, V. Račiūnai ė, V. Žalkauskas, Vilnius: Alma li e a. LITERATŪRA Balčiūnienė As a, D uk einis Albinas, Kazlauskai ė Rū a, Vaskelienė Jolan a 2024: P ak inė bend inės lie u ių kalbos g ama ika [P ac ical G amma o Common Li huanian Language], Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Bendo ienė Aldona, Bogušienė Vi ginija, Dagy ė Emilija, Da žinskai ė Toleina, G igas Gin au as, Gudžinskas Zigman as, Jukna Feliksas, Kinde ys Algiman as, Ku kulis B onislo as, K ie kauskas Valdema as, Mo kūnas Vaido as, Mudėnienė Regina, Ski man as Pe as 2004: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds], Vilnius: Alma li e a. B iaukienė Bi u ė 2004: Medicinos e minai Ta p au inių žodžių žodyne [Medical Te ms in he Dic iona y o In e na ional Wo ds]. – Žmogus kalbos e d ėje [elek oninis iš eklius]: a p au inės mokslinės kon e encijos mokslinių s aipsnių inkinys, 2003 m. gegužės 8–9 d., Kaunas, 3(1), 559–565. Gai enis Kazimie as 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos i a kybos me menys [Li huanian Te minology: Ou line o Theo y and Regula ing], Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla. Gedze ičienė Dalia 2023: Dėl eisės e minų pa eikimo „Ta p au inių žodžių žodyne“ [On he Submission o Legal Te ms in he Dic iona y o In e na ional Wo ds]. – 17 Respec us Philologicus 43(48), 24–35. P ieiga in e ne e: h ps://www.zu nalai. u.l / espec us-philologicus/a icle/ iew/29669/30792. Koženiauskienė Regina 2004: Ta p au inių žodžių a ojimas eisininkų kalboje [In e na ional Wo ds in he Language o Lawye s]. – Skoliniai i bend inė lie u ių kalba, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 189–196. K ie kauskas Valdema as 1985: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds], Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija. Lemchenas Chackelis 1951: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds], Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Lemchenas Chackelis 1969: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds], Vilnius: Min is. Macke ičienė Aldona 1999: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds], Vilnius: Gim inė. M. i S. 1923: S e imų i a p au iškų žodžių žodynėlis [Dic iona y o Fo eign and In e na ional Wo ds], Šiauliai: „Vil ies“ d -jos leidinys. No kus Jonas 1924: S e imų i nesup an amų žodžių žodynėlis [Dic iona y o Fo eign and Incomp ehensible Wo ds], Kaunas: „Vai os“ b- ė. Pake ys Ju gis 2013–2014: Naujųjų skolinių duomenų bazės eiksmažodžių mo ologija [Ve bal Mo phology in he Da abase o New Bo owings in o Li huanian]. – Taikomoji kalbo y a 3, 1–26. P ieiga in e ne e: h ps://www.zu nalai. u.l / aikomojikalbo y a/a icle/ iew/17480/16652. Pe ė ienė Angelika, Mikalajūnai ė Ži ilė 2010: 1936 m. „Ta p au inių žodžių žodyno“ polig a ijos e minai [P in ing T ade Te ms in In e na ional Wo ds’ Dic iona y o 1936]. – San alka. Filologija. Edukologija 18(4), 93–106. P ieiga in e ne e: h ps://www.ceeol.com/sea ch/a iclede ail?id=125445. Rudai ienė Vida 2006: Dėl a p au inių žodžių seman inių pokyčių adminis acinėje kalboje [On he Seman ic Va ia ion o In e na ional Wo ds in he Language o Managemen ]. – Specialybės kalba: y imas i dės ymas, Vilnius: Mykolo Rome io uni e si e o Leidybos cen as, 123–133. Šlapelis Ju gis 1907: S e imų i nesup an amų žodžių žodynėlis: skai y ojams paleng inimas [Dic iona y o Fo eign and Incomp ehensible Wo ds: Help o Reade s], Tilžė: Š iesa. Umb asas Al ydas 2001: Teisės e minijos padė is Lie u oje 1918–1940 me ais [The S a e o he Te minology o Law in Li huania in 1918–1940]. – Te minologija 8, 76–94. P ieiga in e ne e: h ps://jou nals.lki.l / e minologija/a icle/ iew/698/789. Umb asas Al ydas 2008: Lie u ių eisės e minog a ija: nuo ank aščių iki duomenų bazių [Li huanian Te minog aphy o Law: om Manusc ip s o Da abases]. – Specialybės kalba: e minija i s udijos: mokslinių s aipsnių inkinys, Vilnius: Mykolo Rome io uni e si e as, 100–109. 18 Umb asas Al ydas 2010: Lie u ių eisės e minija 1918–1940 me ais: pag indinių kodeksų e minai [Li huanian Legal Te minology in 1918–1940: Te ms o he Main Codes], Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Umb asas Al ydas 2021: Teisės e minijos a kyba Te minologijos komisijoje (1921–1926): Te minologijos komisijos 100-mečiui [The O de ing o Legal Te minology in he Te minology Commission (1921–1926): on he Occasion o he 100 h Anni e sa y o he Te minology Commission]. – Te minologija 28, 225–238. P ieiga in e ne e: h ps://jou nals.lki.l / e minologija/a icle/ iew/2102/2227. Umb asas Al ydas 2024: Legal Te minology Managemen in Li huania. – Glossa Iu idica XI, 11–28. Vai ke ičiū ė Vale ija 2007: Ta p au inių žodžių žodynas [Dic iona y o In e na ional Wo ds], Vilnius: Žodynas. Vlada skienė Rasuolė 2004: Dėl eisės ak ų e imo [On T ansla ions o Legal Ac s]. – Skoliniai i bend inė lie u ių kalba, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 177– 188. Vlada skienė Rasuolė 2014: Naujos a p au inių žodžių eikšmės adminis acinėje lie u ių kalboje [New Meanings o he In e na ional Wo ds o he Adminis a i e Li huanian Language]. – Taikomoji kalbo y a 3, 1–16. P ieiga in e ne e: h ps://www.zu nalai. u.l / aikomojikalbo y a/a icle/ iew/17482/16654. Vlada skienė Rasuolė 2019: Ta p au inių žodžių seman ikos pokyčiai adminis acinėje kalboje [Changes in he Seman ics o In e na ional Wo ds in Adminis a i e Language]. – Bend inė kalba 92, 1–13. P ieiga in e ne e: h p://www.bend inekalba.l /?92. Žiugžda Juozas 1936: P akalba [P e ace]. – Ta p au inių žodžių žodynas, [Kaunas]: Sakalas, 5–7.