Nauji žodžiai su dėmeniu „techno-“

J. Mikelionienė. nuo e pa ole con dėmeniu echno-185 JURGITA MIKELIONIENĖ kauno echnologijos uni e si e as nAUJi ŽoDŽiAi SU DėMeniU TECHNOkalbos e cul u a connessione è mol o s audus. lingua subi o eaga a nuo e mani es azioni cul u ali, le inse endoli in pa ole s aniimas o di p op ia o igine. In ques o a icolo da a i aspe i engono analizza e le pa ole, denominan i una delle subcul u […] ealijas della echnokul ū as e u in ys essa meglio app esen an e elemen o dėmenį echno- (g . echnē ama as, a e) che è pi masis sudu inio delle pa ole dėmen o, denesian e la lo o connessione di signi ica o con ecnica, a e, me odo (TŽŽ 2003: 731). Nei negozi di Pla one, Soc a e o A is o ele ques o conce o si leghe à con il go e no s a o menu, cu a, cacciaccia, cos uzione, essima, suonim lui a o ly a, nai yba, abb icazione di uo e e anco a in alcuni mes ie i, ed in senso ampio in gene ale con iloso ia o modo di i a (B ennan 2002). sebbene o a dėmenį echnopasisa ino na u ales e p ecisie scienze, ma ediamo che seman iche zauomazghe iu a a e signi icazioni. Pe an o non do ebbe osse a e echnokul u as e in gene ale u e le lexico con ques o dėmeniu seman inė į ai o ė. Technokul u a, che in eu opa espopula ì 20 a. 9-meno decenme io, già inse i o in massina cul u a e di enne popula i a g ande pa e della gio en ù. Da pa ienė a ualmen e di uno o dell'al o nuo o e odo a osena quando mai può di en a e uni e so ine, quindi da inių con dėmeniu echnoapž alga e analizė sono a uali. Technoi in lui simili dėmenų (ekspo-, in o-, popi . .) s a usas nei pa lo y o li uani non esis e una eikšmis. Ano S asio keinio (1999), ale sandas in e nazionale, come e ale ca a e e p ededėlis, addendo p ima di qualsiasi sanda os pa ola, la sua es aiškos u a nekeiu ando. Tokie sandai sono a si mezzia a iksai (a iksoidai). Tu a ia lo o e i lo o da ini polinkis gausėjimo sono aki aizdus (kupčinskai ė 1997). A pa e sono esamina i dėmenys mo o- (klima ičius 2005), eu o- (Ryklienė 1999). non ino a de ini a la posizione degli elemen i none u iški nel sis ema della lingua Li uanea, oppo poco s udia a ealioji lo o a osena u bū le agioni più impo an i, pe me en i a ali elemen i di a si di onde e e o a si con essi a nuo i ami. 186 kAlBoS kUlTūRA | 81 La maggio pa e di ques e nuo e pa ole sono lon ane dalla p ima ia ecno eicchezza dell'addemens, i. e. non an o di e amen e collega a con qualche ecnica, e conc e amen e con nuo o ipo di musica, nuo a ispaizza, a ui uo azioni, do e engono disegna i non adizionali d akonai, cuo i o icklia, ma amzdy ( echnobiomechanika), in e ieu , o namen i con al e sin e in, anche con nuo i a maci e con u e le elemen a ie che scon olgono e non a o iscono la socie à. Technos ilius neigia passa o, jaukumą, idealią a ką, o se pe ciò i nos i lessiconi sono mol o p uden i en elleissendolo į a dijančius naujažodžius. Nella diziona io della lingua li a ia, più ecen i edizioni a uali della lingua li a ia e in e nazionali di pa ole dizionì in u o inclusa solo 11 analizza i modelio leksemų (ž . 1 len elę): echnok a as, echnok a ė e da lo o de i a e izmas, echnok a ija, echnok a inis, -ė, aip pa echnologas, echnologė – echnologija, echnologinis, -ė, echnologiškas, -a, echnologiškumas. naujesni echnok aiš diziona i issuo ų echnomusica e echnos e a. 1 lenTelė. Nelle dice e e e ma i le pa ole con dėmeniu echnolkŽ DlkŽ TŽŽ ecnoc a a, echnok a ė +++ echnok a ija +++ echnok a inis, -ė + ecnoc a ismo + echnologos, echnologė +++ echnologija +++ echnologinis, -ė + echnologiškas, -a + echnologiškumas + echnomusika + echnos e a + Tokią lyg i negausią a p au inių žodžių su dėmeniu echno a oseną paneigia pa yzdžiai, зафиксированы Daba inės lie u ių kalbos eks yne (h p:// donelai is. du.l ) o di e amen e consuma i lie u iškuose e i in e ne inklalapiuo- J. Mikelionienė. nuo e pa ole con dėmeniu echno-187 se. È e iden e che il lessico si iempì delle nuo e bo se o da di o igine es ena ( al ol a anche abbie nona a ankiške) pasidi e pa ole ( echnod omas, echnog upė, echnoindi idas, echnoko ido ius, echnopa kas, echnozau as), andasi e hib idinių naujada ų o e ų ( echnoamžius, echnosk uzdėliukas, echno aka ėlis). Be sudu inius pa ole con pi muoju dėmeniu echno-, engono u ilizza i pa ole combininiai, nei quali ques o dėmuo di en a sa a ankiška leksema. Così succede allo a, quando ale p epozicino elemen o di en a mol o equen e. Ši okią echno a oseną issuoja popula us a besimokančių anglų kalbos B onislo o Piesa sko Didysis anglųlie u ių kalbų žodynas (2002)4), e il suo pag indu p epa a o diziona io ele onico Tildė (200 do e accan o iene p esen a a i e oda naujažodis i muzika de iniė kaip elek oninė šokių. Jung con leksema echno p edomina nel lessico del mondo musicico: echno musica, so gen i echno melodie, echno inilai, echno clubas, echno es i alalis, echno scena o in gene ale echno s ilius, echno design, echno cul u a, anche echno ideologija e . . ne e ai a echno o a e mini di specie su cui sono c eu a e (dio, gu u, legenda, pionie i, bandie a) si usa il nome di una pe sona, u in ina nemažą echnomusika g obį au o i e , eg. [...] A ualmen e nella capi ale edesca s abili o minimal echno/ echno g u u ha inizia o la sua ca ie a on a ijuje; In Li uu à a i e JAV echno le g en da; Noni p esen azioni non ichieden i dell'I ish minimal echno anco a i a nešys, au o e di e album [...] Teks yno s a is ika (2 abella) e iden emen e indica che massime mezzi di comunicazione sono p incipale luogo, da cui sklinda ali da nesa a ankiških in e nazionali dei dėmenų a e pa ole, a cosa pa la e su necensū uojamas e ne edaguojamas la ghezze in e ne . 2 lenTelė. Techno, come sa a ankiškos leksemos, a osena Daba inės lie u ių kalbos eks yne Teks yno pa e Ve odi Pa a ojimų nume o pe iodika echno 82 g ožinė li e a ū a (knygos) echno 7 neg ožinė li e a ū a (knygos) echno 3 del o ale indica i nelle pa i 92 188 kAlBoS kUlTūRA | 81 come is o, di ale ca a e e lessika p e ala eks yne accumul uose pe iodiche pubblicazioni. Tu a ia echno, come sa a ankiškos leksemos, no miškumo ques ione è discu uo ino. nijolės Sližienės e Adelės Valeckienės (1992) pa eng oje no minėje knygoje Lie u ių kalbos ašyba i sky yba nu odoma, che nesa a ankiški in e nau iniai dėmenys, p z.: o o-, mo o-, e moi k . sepa a amen e ieni ne a ojami. e sebbene a elenca i dėmenų echnonepaminė as, do ebbe capi e, che gli sc i i nella lingua in cos de e esse e applica e le s esse egole. Tu a ia p e ixa i esempi, nei quali echno, signi icando echnomusiką, a dell'azione o supplemen a e, e non del nede ina i o pažyminio (come p eceden emen e da i casi) posizionezione, indicano semp e c escen e sa a ankiškumą di ques o elemen o, ecc. : Suona a pesan e echno; Mamos anche ascol a echno. In ali casi, quando nekai omo pa ola di al a lingua in linguaggi li uanei ha sa a ankiško pa ola signi ica o (p.g.: al a dalelė, hindi kalba, ondo muzika), esso iene sc i o sepa a amen e (lkRS 1992). La maggio pa e dei nuo i o semplicemen e non egis a i nei diziona i ( odėl a odan i nujais) pa ole di cui si a a in ques o a icolo sono conside i ini necessa iisiais o e minologiniais naujažodžiais, pe ché chiamano nuo e ealijas: Meilės pa adas, a cui il saba o Be lyne suplaukė almeno 800 mila. anbnomusikos; ... egli non negeė che ecnokul u a sia lega a a na co ici; [...] echnos e a s e a della c ea i i à scien i ica e ecnica umana e umanis ica; [...] nazionale e in e nazionale ecnobiu oc a ija, al i unziona i dello s a o. T apigli esempi appaiono e esp esy esnių s ilis inių naujada ų, dei quali p incipalmen e pe iodinėje publicis ikoje, g ožinėje e iloso inėje li e a ū oje. A lui appa ene a u i quei echnosk uzdėliukai, pa o ije k aipan i i lo o ūselius, sp oginan i k aišas akeles; Geoindi idai, echnoindi idai non sogge i: pe sonališkumas egali esse e o ganiche p op ie à della na u a; Techno-op imis i di anno che p ima dieci anni nessuno c ede a che ogni bambino a ebbe un cellulųjį ele ono. non di u e inno odž con dėmeniu echno a osena soddis a i equisi i della no ma: alcuni solo g ama icamen e į o min i ( echnohauzas, echno anas), appassi o e comple amen e non ada a i ( echnopa y), ecc. : oggi a au in echnopa y; Vaka ykš is echnohauzas ebeūžė ausyse... in al e lingue (p z., okiečių, usų) engono u ilizza i quelli s essi naujažodžiai come e lie u ians pa lando, specialmen e į a dijan ys muzikos dalykus. Tokio ipo nuo ažo- J. Mikelionienė. nuo e pa ole con dėmeniu echno-189 džių in menziona e lingue sono ben di più, pa icola men e c in a negli occhi gausa di anglybių non ada a i (Techno-Boys1, Techno-Clus e , Techno-Queen, Techno-Powe , Techno-T-Shi s). Così è u bū pe ché che quasi secondo ne ašy ą acco do, le di ezioni di musica mode na o in gene ale con empo aniesa enomini cul u ali p es i i nomi non cambiano: Techno T ance, Techno Ha dco e, Techno Acid e k . (Gi čienė 2005). dall ine zia, spesso nelsami o s esso o pa en isco con es o, eme ge e più nonada a i s e imybių. Ad esempio: okiečių Techno-Boys, Techno-Queen, Techno-Powe , Techno-T-Shi s, Techno-Ra e, Techno-G oo e; usų Техно-парти, Техно-стар, Техно-арт, Anche come e in lingue li e is e pa allag ečiai engono u ilizza i e nuo i ib idi, eg.: okiški Techno-Abend, Techno-He z, Techno-Jah e, Techno-E zählung, Techno-Liebhabe ; usiški echno- olna, eknno-новинки, eknno-сила; nei Техно-Траффик, Техно-триллер. li u išku es i зафиксировать echnoaidas, echnoamžius, echnoaudinys, echnomėgėjas, echno aka ėlis e . . In lingua usse più spesso con ques o dėmeniu engono a i i nomi delle aziende, anche più che in lingua li uana sono da inių, di e amen e ela i i a speci iche ecnologie, e non con musica o echnokul u a; dėmuo echno non a amen e a e secondo wo dio sandu, p z. : KaskadТехно, Драйв-Техно (lie u ių pa lando o a o l'unico eu o echno). Analogiche s u u e o o igine al i linguaggi esempi solo con e ma il a o che l'in luenza inglese è uni e so ina, a p e isioni u u e p ome e semp e più maggio e nume o dei nuo i debi o i, o specialmen e e ini e hib idini da ini. Technokul ū as ilgaamžiškumas di icilmen e p escėjamo, quindi impossibile p e ede e, quan o e quali di nuo e pa ole di en à o se e non uni e so iniei, ques o almeno in elemen en ais dei dizionyn. Ano a o JAV Dialek ologų sąjungos p esiden e Alano Me kal o (2002: 168), ku uojančio ža goną i naujažodžius, il pe iodo p o os is, du an e il quale si esaiškėja, se la p ospe i a naujažodka sa à sos enibile, o sa à i iu a o, è 40 anni. Egli sc i e che anche pa icola men e di use nuo e e odžiai qualche ol a non man engo ques o esame. Tu a ia il i mo della globalizzazione, analogiche esempi issazione e in al e lingue pe me e a e assunzione, che in u u o do ebbe gausė i da inių con dėmeniu echnoa qualu al o, i lin cio nuo o mani es azione cul u ale. Acceso e il a o che nesa a ankiški elemen i da da ybos o man ų non pesan emen e pa e sia i sa a ankiškomis leksemomi. poiché la u u a lexicog a ia a à semp e più g ande in luenza delle ecnologie compu e izza e, nulemsiančios, che la ocilinema leksemos ixsazione decide à equenza, e non sogge i ūs 1 Dėkoju kTU s uden ei Ais ei Š aby ei, iscelcelusiai esempius da okieč sc i y inės kalbos eks yno CoSS ii (h p://www.Moids-mannheim.de). kAlBoS k 190UlTūRA | 81 gua da si nella a uale condizione della lingua e nuo i suoi cambiamen i, isol e e, cosa è casuale a osena, e cosa già isul a o k i e ijai, s a bu, kad a osenoje plis ų ik ai eikalingi i kiek įmanoma labiau p ie lie u ių kalbos sis emos p i aiky i naujažodžiai. Bū ina a si- dello s iluppo della lingua (ūkkniš a 1996: 37). non meno impo an e, che, in quando non c'è ino a ine chia o ale ipo di linguaggio elemen sų (kaip echnoi in lui panašių) s a us, sa ebbe osse a a nusis o ėjusių lie u ių kalbos spellings no mų. liTeRATūRA B ennan T. 2002: Technē. – in e. C aig (ed.), Rou ledge Encyclopedia o Phi- losophy, london: Rou ledge. Re ie ed May 15, 2006, om h p://www. ep. ou ledge.com/a icle/A135 Gi čienė J. 2005: Naujųjų skolinių a i ikmenys: s uk ū a i a osena, Vilnius: lie u ių kalbos ins i u as. keinys S. 1999: Bend inės lie u ių kalbos žodžių da yba, Šiauliai: Šiaulių uni- e si e as. klima ičius J. 2005: Mo o- i mo o -: a p au iniai skoliniai i lie u iški da iniai. – Kalbos kul ū a 78, 90–110. kniūkš a P. 1996: kalbos a kybos ikslas – ugdy i kalbą. – Kalbos kul ū a 68, 28–39. ku p č i n s k a i ė A. 1997: nelie u iškų kalbos elemen ų (dėmenų) a ojimo polinkiai. – Kalbos kul ū a 69, 56–61. M e c a l A. 2002: P edic ing. New Wo ds: The Sec e s o Thei Success, Bos- on, nY. Piesa skas B. 2002: Didysis anglų–lie u ių kalbų žodynas, Vilnius: Alma li e a. Ryklienė A. 1999: Eu as, eu o, eu o-. – Kalbos kul ū a 72, 47–50. lkRS 1992: Lie u ių kalbos ašyba i sky yba. Pa engė n. Sližienė i A. Valec- kienė. Vilnius: Mokslas. TŽ 2003: In e nazionali pa ole di diziona io, Vilnius: Alma li e a. Rice u a 2008 07 11 J. Mikelionienė. nuo e pa ole con dėmeniu echno-191 neW WoRDS WiTH THe ConSTiTUenT TECHNO- Summa y The pape gi es an o e iew o de i a i es wi h he in e na ional componen echnoand o e s hei s uc u al and seman ic analysis. in li huanian usage he numbe o he abo e- ype o wo ds due o he impac o english and englishspeaking coun ies is on he inc ease. Some o hose wo ds e e o concep s o sub-cul u es; o he s should be ea ed solely as s ylis ically ma ked language inno a ions. A simila si ua ion migh be obse ed in Ge man and Russian. The spelling o wo ds wi h he componen echno a ies. The mos de ian is he usage o echno as an indi idual lexeme. i is impo an o obse e and egis e he ac ual use o he new lexemes and gi e e alua ion o i ; howe e , i is also impo an o obse e he exis ing spelling ules. JURGiTA Mikelionienė kauno echnologijos uni e si e as Gedimino g. 43, lT-44240 kaunas [email p o ec ed]