Albertas Rosinas (1938 02 07–2010 07 23)

372 Kultura Języka | 83 JONAS KLIMAVIČIUS Instytut Języka Litewskiego ALBERTAS ROSINAS W duszne południe lata, na wysokim wzgórzu Antakalnis, staliśmy pogrążeni w smutnej zadumie przy grobie drogiego kolegi – wybitnego towarzysza pracy (1938 02 07–2010 07 23) naukowej Alberta Rosinasa. Droga jego życia i nauki była zmienna jak tamto lato – i słońce, i deszcze, i upały, i wichury, a on wciąż idzie naprzód! Może nie całkiem naukowe, ale przede wszystkim przychodzą na myśl słowa księcia Hamleta, którymi scharakteryzował nikczemnie zamordowanego ojca: To był prawdziwy mężczyzna! Tymi słowami Hamlet skorygował ocenę swego przyjaciela Horacego: To był wspaniały król! Uczeń, który osłonił przed ciosami młodą nauczycielkę, bity przez nastoletnich chuliganów. Duchowo mordowany przez partyjnych nikczemników. Przez połowę swego życia naukowego odcięty od studentów humanistów, wypychany ze świata nauki, uparty litewski Żmudzin najpoważniejszymi pracami mocno się w nim zakorzenił. tylko cień chwały znów spóźnił się za zasługami. ale zdążył. Wśród, ogólnie rzecz biorąc, niezbyt licznych badań zaimków prowadzonych przez językoznawców szczególnie monumentalnie wyróżnia się sześć książek Alberta Rosina – J. KlIMavIčIus. albertas rosinas 373 Semantyczna i morfologiczna struktura zaimków Daukszy. siódma księga jest wyjątkowa – z zakresu łotewistyki. trzy słowniki terminów budowlanych (ze współpracownikami). ale i znowu – człowiek zupełnie pozbawiony książek w obecności Rosinasa (i zresztą dość publicznie) wypalił: „no, Crystalas napisał 100” (swoją drogą sądzę, że chodzi o liczbę publikacji, a nie dzieł). Albert kiedyś powiedział: „Czasami mówię sobie: Alberciku, bądź człowiekiem!” ale nie zawsze odpowiadał na zaczepkę: Kolego, bądź człowiekiem! Ale – powtarzam – zawsze w swoich, w trudach, walkach, pracach, potknięciach i wzlotach języka litewskiego i Litwy był prawdziwym mężczyzną. wszędzie – wśród pierwszych, często – sam pierwszy: dzięki pracom naukowym (ze stopniami i tytułami) oraz jako kierownik – kierownik katedry, dusza licznego grona uczniów bałtystów, przewodniczący Komisji Językowej i jej prężny działacz, przewodniczący Towarzystwa Języka Litewskiego. Kierownictwo Wileńskiego Instytutu Inżynierii Budownictwa (obecnie Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina) zaangażowało etatowego nauczyciela języka litewskiego do tworzenia i normalizacji terminologii budowlanej, a zauważywszy jego nieetatowe prace z zakresu językoznawstwa – skierowało go na studia doktoranckie. W pracach nad tworzeniem banku terminów Albert Rosinas był niezastąpionym autorytetem w dziedzinie gramatyki terminów i ich definicji. „Struktura zaimków języka litewskiego i wszystkich języków bałtyckich: semantyka, słowotwórstwo, morfologia – synchronia i diachronia”; w szczególności – zmarły Mikołaj był jednym z nielicznych specjalistów w dziedzinie językoznawstwa historycznego i teoretycznego, a zarazem owocnie i bez wzdragania się wykonywał naukową, praktyczną pracę nad kulturą języka i kształceniem językowym. Każdy pracownik tej dziedziny jest Mu szczególnie wdzięczny za autorytatywne wsparcie oraz zrozumienie i docenienie włożonych wysiłków. Zbiór artykułów z tej dziedziny najlepiej ukazałby Jego problematykę, metodologię i argumentację. Nie należy zapominać, że podejmował się najtrudniejszych zagadnień językowych, najbardziej naruszających system języka. I przyglądał się im konsekwentnie, wytrwale dążąc do walki. Na przykład w 1971 r. opublikował niemały artykuł „Co znaczy odczłowieczyć człowieka” (Mūsų kalba, nr 4, s. 14–17), a około 2006 roku mówił mi o tym jako o trudnym do wykorzenienia zjawisku, które jednak koniecznie należy korygować. Książeczka Tylko proszę bez histerii Publicznie ujawnił znaną współpracownikom, cenną cechę swojego charakteru – talent do humoru i ironii. tylko nie należy zapominać, że sięgnięto po niego nie z dobrego życia, lecz że mowę kaleczy się bez żadnego wstydu i sumienia, a przed krytyką językoznawców broni się tarczami ambicji. nie do odparcia było hasło bojowników o kulturę języka Ambicjom do klap! Hasła już nie ma, a ambicje się rozrastają. Zarówno w narodzie, jak i we wspólnocie językoznawców rzuca się zjadliwe oskarżenia. z okazji pożegnania z nieboszczykiem wspomina się o wspólnocie żywych i umarłych czyż nie zobowiązuje ona do życia w pokoju? Pax – mater artium. Pacem cum hominibus, bellum cum vitiis habe.