Linksnių vartojimas veiksmažodžių abstraktų junginiuose

R. VladaRskienė. użycie przypadków w połączeniach z abstraktami odczasownikowymi 173 RASUOLĖ VLADARSKIENĖ instytut języka litewskiego użycie przypadków abstraktów odczasownikowych Język litewski jest językiem czasownikowym, jednak od czasowników tworzy się rzeczowniki, których połączenia są używane zamiast wyrażeń czasownikowych. W zaleceniach językoznawców abstrakty odczasownikowe są często wymieniane jako niewłaściwy sposób wyrażania treści tam, gdzie myśl można wyrazić płynniej za pomocą czasowników. W języku administracyjnym najwięcej problemów sprawia użycie abstraktów odczasownikowych z przyrostkiem -imas (-ymas), na przykład za niewłaściwe uznaje się używanie celownika rzeczowników abstrakcyjnych do wyrażania celu z odcieniem przeznaczenia (kP s1: 49, 50). Jednak język litewski nie może obyć się bez abstraktów odczasownikowych, tym bardziej że ani język administracyjny, ani naukowy, ponieważ w tych obszarach użycia języka częściej mówi się o uogólnionych działaniach i abstrakcyjnych rzeczach. w artykule analizowane są połączenia rzeczowników oznaczających nazwy czynności1 (abstraktów czasownikowych). Taki przedmiot artykułu wybrano z dwóch powodów – nazwy czynności są rzeczownikami najczęściej tworzonymi od czasowników, a ponadto w języku administracyjnym ze względu na jego specyfikę takie rzeczowniki występują szczególnie często i rodzą pewne praktyczne problemy dotyczące ich użycia. celem artykułu jest omówienie struktury połączeń abstraktów czasownikowych oraz przeanalizowanie istotnych dla języka administracyjnego przypadków użycia przypadków gramatycznych w tych połączeniach. w artykule najwięcej uwagi poświęcono derywatom z najbardziej produktywnym przyrostkiem -imas (-ymas). sTRUkTURa i ZnACzENiE pOŁąCzEŃ aBsTRaKtów CzAsOwNiKoWyCh struktura i znaczenie połączeń rzeczownikowych w języku litewskim zostały opisane w Gramatyce języka litewskiego, Gramatyce współczesnego języka litewskiego oraz w pracach Jonasa Balkevičiusa, Vytasa Labutisa i Jurgisa Pakerisa. w analizie czasowni1 nie analizuje się przypadków wyrażania obligatoryjnych predykatywów; zob. o nich Pakerys 2009:125–145. 174 kalBOs kUlTūRa | 83 W przypadku połączeń abstrakcyjnych podkreśla się przede wszystkim, że większość z nich wywodzi się z odpowiednich połączeń czasownikowych, jednak wyrażają one różne relacje2. Połączenia czasownikowe wyrażają relacje obiektowe, natomiast odpowiadające im połączenia rzeczownikowe – relacje atrybutywne (lkG 1976: 17), por. tikrinti dokumentus – dokumentų tikrinimas; darbuotojai dalyvauja – darbuotojų dalyvavimas. Uznaje się jednak, że połączenia z abstraktami czasownikowymi, obok znaczenia atrybutywnego, mają także dodatkowe odcienie znaczeniowe. Vitas labutis określa znaczenie takich połączeń jako „[s]woiste znaczenie atrybutywne, charakteryzujące, z głębiej odczuwalnym odcieniem podmiotowym, przedmiotowym lub jakimś okolicznikowym” (labutis 2002: 91). W Gramatyce współczesnego języka litewskiego połączenia z abstraktami czasownikowymi analizowane są w rozdziale „Związek podrzędny”, w omówieniu wyrażania dopełnienia, podmiotu i okoliczników (dlkG 2006: 512, 514–515, 517, 519, 526, 555). Gdy połączenia czasownikowe przekształcają się w rzeczownikowe, znaczenie członów zależnych pozostaje podobne. We współczesnym języku litewskim abstrakty czasownikowe najczęściej tworzą połączenia z dopełniaczem. Dzieje się tak dlatego, że większość litewskich czasowników jest przechodnia, a utworzone od nich rzeczowniki przyłączają dopełniacz, tzn. biernik zależnego członu połączenia czasownikowego staje się dopełniaczem połączenia rzeczownikowego, por. patvirtinti biudžetą – biudžeto patvirtinimas; naudoti išteklius – išteklių naudojimas; apriboti ginkluotę – ginkluotės apribojimas; paskirstyti darbą – darbo paskirstymas. W ten sposób oznaczany jest bezpośredni obiekt połączenia wyrazowego. Dopełniaczem połączenia rzeczownikowego staje się również mianownik połączenia czasownikowego, np.: bendrovės skyla – bendrovių skilimas; darbuotojai dalyvauja – darbuotojų dalyvavimas; kapitalas juda – kapitalo judėjimas; opłata maleje – zmniejszanie się opłaty; regiony współpracują – współpraca regionów. Tu dopełniacz ma znaczenie podmiotowe – oznacza wykonawcę czynności wyrażonej przez połączenie. Jeśli czasownik łączy się z dopełniaczem, to po utworzeniu od czasownika rzeczownika przypadek się nie zmienia: poszukiwanie pracy (szukać pracy), brak demokracji (brakować demokracji), niedobór mieszkańców (brakować mieszkańców), niedobór żywności (brakować żywności), unikanie podatków (unikać podatków), utrata obywatelstwa (utracić obywatelstwo), rezygnacja z propozycji (zrezygnować z propozycji), nieprzestrzeganie prawa (nie przestrzegać prawa). dopełniacz jest również używany w połączeniach, w których w artykule 2 nie zagłębia się w dyskusję dotyczącą typów związków składniowych (zob. Vaskelaitė 2003: 143–158; Pakerys 2006: 127–133). R. VladaRskienė. użycie przypadków w połączeniach z abstraktami odczasownikowymi 175 główne człony – rzeczowniki utworzone od przeczących czasowników przechodnich, np.: niezatwierdzenie sprawozdania (nie zatwierdzić sprawozdania), nierozpowszechnianie broni (nie rozpowszechniać broni), niestosowanie cła (nie stosować cła). Możliwe są przypadki dwuznaczności, gdy nie wiadomo, jaki odcień znaczeniowy ma dopełniacz – przedmiotowy czy podmiotowy, np.: kontrola celna – urząd celny kontroluje czy kontrolują urząd celny; finansowanie wspólnoty – wspólnota finansuje czy finansują wspólnotę. Rzeczowniki oznaczające nazwy czynności tworzą połączenia z celownikiem, gdy czasowniki, od których te rzeczowniki zostały utworzone, łączą się z celownikiem: zwrot odbiorcy (zwrócić odbiorcy), komunikat dla prasy (poinformować prasę), przynależność do terytorium (należeć do terytorium), aprobata dla handlu (przyznać rację handlowi), kierowanie służbą (kierować służbą). celownikiem oznacza się obiekt. przypadek ten może być używany także w takich połączeniach rzeczownikowych, których główny człon został utworzony od czasownika niełączącego się z celownikiem, np.: szacunek dla praw człowieka (szanować prawa człowieka), nienawiść do wroga (nienawidzić wroga), pomoc rodzinie (wesprzeć rodzinę), wpływ na środowisko (wpływać na środowisko), szkoda dla środowiska (szkodzić środowisku). z narzędnikiem abstrakty odczasownikowe tworzą połączenia w przypadkach, gdy odpowiedni czasownik łączy się z tym przypadkiem: zaopatrzenie w mieszkanie (zaopatrzyć w mieszkanie), wymiana walutami (wymieniać się walutami), zatrucie pokarmem (zatruć się pokarmem), wymiana pracownikami (wymieniać się pracownikami), korzystanie z praw (korzystać z praw), rozczarowanie systemem (rozczarować się systemem), sprzedaż pocztą (sprzedawać pocztą), zadowolenie z pracy (zadowolić się pracą), zaufanie państwu (ufać państwu), opieranie się na wnioskach (opierać się na wnioskach), śledzenie kamerami wideo (śledzić kamerami wideo). Narzędnik może oznaczać obiekt (wymiana walutami) albo środek (oznakowanie etykietami). Miejscownik członu zależnego również pozostaje niezmieniony, gdy połączenie czasownikowe przekształca się w rzeczownikowe, np.: wypadek w pracy (wydarzyć się w pracy), udział w wydarzeniu (uczestniczyć w wydarzeniu), przechowywanie w magazynie (przechowywać w magazynie), migracja w mieście (migrować w mieście), nauczanie w miejscu pracy (uczyć w miejscu pracy), przystosowanie się w szkole (przystosować się w szkole), reklamowanie w sklepie (reklamować w sklepie), sprawdzanie na drogach (sprawdzać na drogach), gospodarowanie na terenach pagórkowatych (gospodarować na terenach pagórkowatych). Miejscownik ma znaczenie konkretnego miejsca, dziedziny, sfery. Abstrakta czasownikowe mogą tworzyć połączenia z przyimkami, które pozostają takie same jak w odpowiednim połączeniu czasownikowym, np.: 176 kalBOs kUlTūRa | 83 (zwolnić od kary), praca przy taśmie produkcyjnej (pracować przy taśmie produkcyjnej), spór o właściwość sądu (spierać się o właściwość sądu), przejście na emeryturę (przejść na emeryturę), kształcenie według potrzeb (kształcić według potrzeb), sprzedaż z licytacji (sprzedać z licytacji), mianowanie na stanowisko (mianować na stanowisko), podział według wieku (podzielić się według wieku), zawiadomienie o inwestycji (zawiadomić o inwestycji). ochrona przed oszustwem (chronić przed oszustwem), zwolnienie od kary. Podsumowując, można powiedzieć: najczęściej abstrakt czasownikowy łączy się z dopełniaczem (w który przekształca się biernik i mianownik połączenia czasownikowego), takie połączenie może mieć odcień znaczeniowy podmiotowy, przedmiotowy, a w rzadkich przypadkach także okolicznikowy. Celownik obiektu połączenia czasownikowego w połączeniu rzeczownikowym pozostaje niezmieniony, ale czasami w celownik połączenia rzeczownikowego może przekształcić się biernik lub inne przypadki połączenia czasownikowego. Miejscownik pozostaje niezmieniony, zazwyczaj nie zmienia się narzędnik ani konstrukcje przyimkowe. Prawidłowości rządu abstraktów odczasownikowych Mówiąc o użyciu abstraktów odczasownikowych, często pojawia się pytanie: z wyrazami w jakich przypadkach ich używać. W gramatyce języka litewskiego napisano, że duża część związanych na zasadzie rządu połączeń rzeczownikowych wywodzi się z odpowiednich połączeń czasownikowych, a przy zmianie formy członu nadrzędnego forma członu zależnego w większości przypadków pozostaje niezmieniona, por.: trokšta mokslo – mokslo troškimas; atsidavė šeimai – atsidavimas šeimai; pasipriešino įsakymui – pasipriešinimas įsakymui; ginčijosi su tėvais – ginčas su tėvais. Jednak w pewnych przypadkach forma członu zależnego połączenia czasownikowego i odpowiedniego połączenia rzeczownikowego nie jest zgodna, na przykład połączenia czasownikowe tworzy się z biernikiem, a rzeczownikowe z dopełniaczem, por.: pjauna medį – medžio pjovimas (lkG 1976: 16). Z takiego sformułowania nie wynika jasno, czy te pewne przypadki, w których forma członu zależnego połączenia czasownikowego i odpowiedniego połączenia rzeczownikowego nie jest zgodna, obejmują jedynie zmianę biernika w dopełniacz, czy też mogą występować inne przypadki. Inne takie przypadki ujawniają się przy omawianiu połączeń rzeczowników odczasownikowych z dopełniaczem, choć nie podkreśla się tu zmiany rządu ani nie określa warunków, kiedy mogłoby do niej dojść, jednak wyraźnie widać to na podstawie przedstawionych przykładów. W gramatyce języka litewskiego napisano: „dopełniacz może oznaczać także pośredni obiekt czynności, np. : pieśń Birutė (por. dainuo- R. VladaRskienė. użycie przypadków w połączeniach z abstrakcyjnymi rzeczownikami odczasownikowymi 177 ją o Birutę i pieśń o Birutę), pieśń wojny (por. śpiewa o wojnie), pomocnik ojca (por. pomaga ojcu), przedstawiciel narodu (por. reprezentuje naród), praca rąk (por. pracuje rękami)“ (lkG 1976: 205). Również celownik obiektu może być wyrażany z niektórymi rzeczownikami utworzonymi od czasowników przechodnich, rzadziej od innych czasowników, np.: miłość do rodziców, szacunek dla człowieka, współczucie rodzicom, uwaga poświęcona dziecku, nienawiść do wroga (lkG 1976: 206). Dopełniacz o znaczeniu okolicznikowym również pojawia się zamiast innego sposobu wyrażenia: walki powietrzne, hałas klasy, odgłosy lasu, uderzenia otoczenia. Zatem z podanych przykładów wynika, że rzeczowniki odczasownikowe mogą łączyć się z innymi przypadkami niż ich wyrazy podstawowe tylko wtedy, gdy zostały utworzone za pomocą innego przyrostka niż -imas (-ymas) albo w drodze derywacji końcówkowej. Rzeczywiście, w książce Jonasa Jablonskisa Linksniai ir prielinksniai można znaleźć przykłady, w których połączeniom czasownikowym z przyimkami odpowiadają rzeczownikowe połączenia dopełniaczowe, np. : Wtedy przelazł przez płot i poszedł do miasta. To wspinanie się przez płot i pójście do miasta jeszcze długo będzie mu się odbijać echem (Jablonskis 1957: 572), jednak we współczesnym użyciu takich wyrażeń jest niewiele. W Gramatyce współczesnego języka litewskiego możliwość łączenia się rzeczowników odczasownikowych z rzeczownikami w określonych przypadkach opisano przy omówieniu wyrażania dopełnienia, podmiotu i okoliczności. Można to uogólnić następująco: przy przekształcaniu konstrukcji czasownikowej w rzeczownikową dopełniacz pozostaje niezmieniony, w tym przypadku występuje dopełnienie bliższe konstrukcji czasownikowej, a także może wystąpić inna forma (przykłady podano takie same jak w lkG) (dlkG 2006: 512). z celownikiem łączą się rzeczowniki utworzone od czasowników rządzących celownikiem oraz od niektórych czasowników rządzących innymi przypadkami (dlkG 2006: 514–515). Rzeczowniki utworzone od czasowników łączących się z narzędnikiem przyłączają dopełnienie w narzędniku (dlkG 2006: 517), natomiast abstrakcyjne rzeczowniki odczasownikowe przyłączają te same formy wyrazów o znaczeniu okolicznikowym co odpowiednie czasowniki (dlkG 2006: 555). PRObleMatYCZne PRzYPaDki RZeczOwnIkÓW OdCzasOwnIkOwYch PrzYPaDki RZĄdZeNiA Zasadę przekształceń składniowych połączenia czasownikowego w połączenie rzeczownikowe bardzo jasno sformułował Vitas Labutis: „tworząc rzeczownik abstrakcyjny (najczęściej z przyrostkiem imas, ymas) od czasownika przechodniego, wyraz wskazujący podmiot działający (obiekt) otrzymuje dopełniacz [...]. 178 kalBOs kUlTūRa | 83 gdy rzeczownik abstrakcyjny tworzymy od czasownika, który wymaga obiektu lub okolicznika wyrażonego innymi przypadkami, przypadek zależny od takiego rzeczownika jest taki sam jak w przypadku czasownika podstawowego”. (1995: 13–14). Zasadniczo takiej zasady przestrzega się przy poprawianiu użycia przypadków w połączeniach rzeczownikowych. Jeśli rzeczownik został utworzony nie za pomocą przyrostka -imas, wówczas może zostać zachowane zarówno rządzenie czasownika podstawowego, jak i używany może być dopełniacz, na przykład w Słowniku europejskim podano następujące połączenia ze słowem prekyba: knygų prekyba, meno kūrinių prekyba, ginklų prekyba, a także prekyba produktais, prekyba moterimis, prekyba vaikais, prekyba žmonėmis, prekyba žmonių organais. Z przykładów widać, że narzędnik jest częściej używany, gdy obiektem jest osoba, ponieważ może być niejasne, jaki odcień znaczeniowy będzie miał dopełniacz – podmiotowy czy przedmiotowy. Nie jest to jednak prawidłowość, której ściśle się przestrzega. W Banku terminów podano terminy prekyba augalų apsaugos produktais, prekyba laukiniais gyvūnais, choć możliwe byłyby również augalų apsaugos produktų prekyba, laukinių gyvūnų prekyba. W broszurach Porady językowe podano niemało nienormatywnych przypadków użycia przypadków w połączeniach z rzeczownikami odczasownikowymi, np.: pasipiktinimas kam, pasitikėjimas kam, prisitaikymas kam, skundas apie ką, rūpestis apie ką, atsiskaitymas dėl ko, poveikis į ką, įtaka į ką, spaudimas į ką, tikėjimas į ką (kP s1, s2). Jednakże błędy te nie są już bardzo aktualne w redagowanym języku administracyjnym3. Mówiąc o normatywności połączeń z abstraktami odczasownikowymi, przede wszystkim należy podkreślić, że problemy stwarzają połączenia rzeczowników utworzonych od tych czasowników, w których naruszana jest poprawność rekcji. Najczęściej korygowano rekcję czasownika atitikti i utworzonego od niego rzeczownika atitikimas. Historia korygowania połączenia tego czasownika zaczyna się od prac Jonasa Jablonskisa; później ten błąd w użyciu celownika wspomniano również w opracowanym przez Viktorasa Kamantauskasa Krótkim słowniczku niepoprawności językowych i barbarzyzmów (1928), a także w Poradniku językowym (1939). Poprawna rekcja czasownika atitikti jest stale przypominana w wydawnictwach normatywnych i dydaktycznych dotyczących języka; ten błąd w użyciu celownika został włączony do wykazu wielkich błędów językowych, zatwierdzonego przez Państwową Komisję Języka Litewskiego 3 Występowanie wspomnianych połączeń sprawdzono w bazie wyszukiwania aktów prawnych Sejmu Republiki Litewskiej – w aktach prawnych przygotowywanych na Litwie oraz w tłumaczeniach dokumentów Unii Europejskiej. Znaleziono tylko kilka przypadków użycia niepoprawnych połączeń. R. VladaRskienė. Użycie przypadków w połączeniach z abstraktami odczasownikowymi 179 komisji. Jednak obecnie częściej popełnia się błędy, używając połączenia z abstraktem czasownikowym, niż używając czasownika (szerzej zob. Vladarskienė 2004). Świadczy o tym również taki przypadek, gdy w tym samym dokumencie używa się czasownika z biernikiem, a utworzony od niego rzeczownik z celownikiem: Projekt ustawy o d p o w i a d a w y m o g o m Ustawy o języku państwowym i innych normatywnych aktów prawnych. [...] Z g o d n o ś ć (= odpowiedniość) projektu z p o s t a n o w i e n i a m i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz d o k u m e n t a m i Unii Europejskiej (uzasadnienie, 20101007). Takie szczególnie charakterystyczne dla języka administracyjnego wyrażenia są stale poprawiane, jednak, jak widać, nadal pozostają aktualne. Przy tworzeniu połączenia rzeczownikowego pojawiają się niejasności, ponieważ trzeba oznaczyć zarówno podmiot czynności, jak i jej obiekt, a oba oznacza się dopełniaczami. Redaktorzy dokumentów nie zgodzili się z propozycją językoznawców, aby dopełniacz podmiotu zapisywać przed abstraktem czasownikowym, a po nim dopełniacz obiektu; takie wyrażenie nie przyjęło się z powodu niezgrabności i niestylowości, por. zgodność projektu z postanowieniami. Jednak w użyciu utrwalił się inny proponowany wariant zgodność z czymś, który uzasadniano przypadkami opisanymi w gramatykach języka litewskiego, gdy celownik obiektu może być używany z niektórymi rzeczownikami utworzonymi od czasowników przechodnich, niemających przyrostka -imas: szanować kogo/co, szanowanie kogo/czego, ale szacunek dla kogo/czego. Innym przypadkiem budzącym wątpliwości użytkowe jest połączenie abstraktu czasownikowego atstovavimas. Tutaj również można dostrzec związek z niezalecanym rządem czasownika atstovauti, ponieważ ci, którzy niepoprawnie używają konstrukcji atstovauti ką, mogą zastosować niewłaściwą konstrukcję ko atstovavimas. Zdaniem Vito Labutisa, skoro mówi się atstovauti valstybei, to również atstovavimas valstybei. Wyrażenie valstybės atstovavimas byłoby właściwe, gdyby chodziło o to, że jedno państwo reprezentowało jakąś grupę państw, związek lub wspólnotę (labutis 1995: 14). Tutaj autor przypomina o możliwym podmiotowym znaczeniu dopełniacza w połączeniu rzeczownikowym, omówionym w gramatykach. Innego zdania jest Vytautas Būda: uznając, że atstovavimas prawidłowo wymaga celownika, nie krytykuje również dopełniacza w konstrukcji Lietuvos piliečių reikalavimų atstovavimas (Būda 1996: 15). Należy jednak zwrócić uwagę na to, że uzasadniony jest taki dopełniacz, który można rozumieć wyłącznie jako mający odcień dopełnienia, tzn. należy wykluczyć możliwość dwuznaczności. W dokumentach używane są zarówno połączenia abstraktu tego czasownika o jednej, jak i o drugiej strukturze. czasami nawet w tym samym zdaniu z rzeczownikiem używany jest dopełniacz, a z formą czasownika (imiesłowem) – 180 KULTURA JĘZYKA | 83 celownik: W punkcie 25 Procedury reprezentowania państwa w spółkach akcyjnych i zamkniętych spółkach akcyjnych pojawił się wymóg, aby podmioty reprezentujące p a ń s t w o w spółce na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy zgłosiły tylu kandydatów do rady nadzorczej lub zarządu, aby stosunek ich liczby do liczby członków rady nadzorczej lub zarządu nie był mniejszy niż udział głosów wynikający z liczby akcji posiadanych przez państwo (Valstybės žinios, 20070203, nr 14524). Takie użycie potwierdza tendencję do stosowania dopełniacza z abstraktem odczasownikowym, niezależnie od rekcji czasownika, a zarazem odrzuca możliwość, że połączenie to zostało prawidłowo utworzone ze związku czasownikowego o niedopuszczalnej strukturze. W połączeniach ze słowem reprezentowanie istotne są odcienie znaczeniowe, ponieważ dopełniacz może mieć zarówno znaczenie podmiotowe, jak i przedmiotowe, określające. W przypadkach, gdy w połączeniu wyrazowym ważne jest ścisłe rozróżnienie tych znaczeń, dopełniaczem należy oznaczać podmiot (kto reprezentuje), a celownikiem przedmiot (kogo reprezentuje), np. : Należy także zwrócić uwagę na r e p r e z e n t o w a n i e k o b i e t na stanowiskach kierowniczych w sektorze sportowym (Biała księga Komisji Europejskiej, 20070711); Analiza składu rad i senatów instytucji nauki i studiów wyższych pokazuje, że r e p r e z e n t o w a n i e k o b i e t jest tu znacznie mniejsze niż reprezentowanie mężczyzn (Valstybės žinios, 20080612, nr 672537); chociaż przedmiot nie jest wskazany, jest jednak domyślny — kobiety reprezentują określone grupy ludzi; Reprezentowanie niektórych partii politycznych (= Reprezentowanie niektórych partiom politycznym) w tej instytucji nie zapewnia równości wszystkich partii politycznych i innych uczestników procesów politycznych (uzasadnienie, 20090428); Obecnie w Radzie LRT nie przewidziano reprezentacji mniejszości narodowych (= reprezentowania mniejszości narodowych) (uzasadnienie, 20070926); wskazując obiekt, któremu się reprezentuje, dopełniacz jest dwuznaczny i niewłaściwy. osobno należałoby omówić połączenie nusikaltimas kam. W Poradach językowych jest ono krytykowane jako niewłaściwe do stosowania w celu scharakteryzowania rodzaju przestępstwa, gdy obiekt przestępstwa nie może być adresatem czynności, np. nusikaltimai finansams poprawia się na finansiniai nusikaltimai. obok zaznacza się, że takie połączenie może być używane, gdy obiekt przestępstwa rozumie się jako adresata (kP s1 40). Pranas kniūkšta, mówiąc o specjalnych potrzebach języka administracyjnego, zauważa, że „charakter (treść) przestępstwa w kodeksie wygodnie jest wszędzie opisywać za pomocą jednej ogólnej formuły, dlatego rozszerza się zakres użycia połączenia z celownikiem, zgodnie z nusikaltimas subjektui (nusikaltimas žmogui); gdy połączenie wyrazowe nie jest uznawane za termin, należałoby R. VladaRskienė. Użycie przypadków w połączeniach z rzeczownikami odczasownikowymi 181 w ten sposób formułowana jest także treść innych przestępstw: przestępstwo przeciwko naturze (stopień przechodniości) i przestępstwo przeciwko życiu (przedmiot przestępstwa)” (Kniūkšta 2005: 33–34). Najwyraźniej dlatego w bazie konsultacji Państwowej Komisji Języka Litewskiego uzasadnia się także użycie celownika w wyrażeniu nusikaltimai finansams. Połączenia z celownikiem utrwaliły się w języku prawnym, przede wszystkim w kodeksie karnym Republiki Litewskiej, np.: przestępstwa przeciwko dziecku i rodzinie; przestępstwa przeciwko zdrowiu człowieka; przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu publicznemu; przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu; przestępstwa przeciwko własności intelektualnej; przestępstwa przeciwko systemowi finansowemu; przestępstwa przeciwko gospodarce i porządkowi działalności gospodarczej. z tego kodeksu takie sformułowania rozpowszechniły się również w innych aktach prawnych, a także takie terminy z celownikiem występują w Słowniku europejskim, np.: przestępstwo przeciwko środowisku; przestępstwo przeciwko porządkowi podatkowemu; przestępstwo przeciwko własności; przestępstwo przeciwko pokojowi; przestępstwo przeciwko prawu międzynarodowemu; przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu państwa; zbrodnia przeciwko ludzkości; prawdą mówiąc, tutaj rodzaj przestępstwa wyrażany jest również przymiotnikiem: przestępstwo gospodarcze, przestępstwo komputerowe. użycie celownika w tych połączeniach rzeczownikowych jest uzasadnione właściwościami rządu czasownika. Należy przyznać, że w połączeniach z abstraktami czasownikowymi przeważającym przypadkiem jest dopełniacz, dlatego czasami ten przypadek stosuje się zamiast innego sposobu wyrażenia: narzędnika, np. geležinkelių susisiekimas (susisiekti geležinkeliais, por. susisiekimas geležinkeliais), kelių eismas (eiti keliais, por. eismas keliais); w takim połączeniu wysuwa się na pierwszy plan znaczenie określające, a związek z czasownikiem podstawowym staje się mniej istotny; konstrukcje przyimkowe – przez analogię do połączeń gyvybės draudimas, nuosavybės draudimas, paskolos draudimas, turto draudimas pojawiły się również Nelaimingų atsitikimų draudimo taisyklės (= Draudimo nuo nelaimingų atsitikimų taisyklės), bez uwzględnienia tego, że w tym połączeniu należy wskazać nie to, co jest ubezpieczane, lecz przed czym należy ubezpieczać. zachować rekcję podstawowego czasownika, np. : W celu wymiany informacji i doświadczeń (= W celu wymiany informacji i doświadczenia) Dyrekcja Generalna ds. Transportu i Energii będzie stale organizować spotkania koordynatorów europejskich (decyzja Komisji Europejskiej, 20090722); Właściciel lub właściciele wcześniejszej rejestracji oraz zgłaszający [...] podejmują odpowiednie działania, aby uzgodnić wspólne korzystanie z informacji (= korzystanie z informacji) (zezwolenie specjalne, 20041230, nr 1, dyrektywa Rady).