Jono Jablonskio leksikografinė veikla

44 Kultura Języka | 83 Vilija Sakalauskienė Instytut Języka Litewskiego Działalność leksykograficzna Jonasa Jablonskisa Zasługi Jonasa Jablonskisa na polu tworzenia litewskiego języka ogólnego oraz prac normalizacyjnych są niewątpliwe i niepodważalne. We wszystkich dziedzinach – ortografii, fonetyce, morfologii, składni, leksyce – osiągnął bardzo znaczące rezultaty: ustalił zasady pisowni, normy językowe opracowywał, opierając się na żywym języku ludu, tworzył nowe słowa, które są używane do dziś. Jubileusz 150. rocznicy urodzin skłonił do ponownego przejrzenia prac Jonasa Jablonskisa i nowej oceny niektórych z nich, z punktu widzenia leksykografa, a także do zainteresowania się słabo zbadanym dorobkiem w tej dziedzinie. O poszczególnych jego pracach leksykograficznych pisano, można też znaleźć pewne wzmianki o kartotece słownika. Prace w tej dziedzinie szerzej omówił Antanas Lyberis (zob. Lyberis 1982: 16–20). Nasz słowniczek – jako ważną pracę leksykograficzną – omówił Stasys Keinys (1990: 14–19). Dziedzictwo leksykograficzne J. Jablonskiego nie zostało dotąd dokładniej ocenione, zatem celem niniejszego artykułu jest dokonanie przeglądu prac językoznawcy związanych z leksykografią. Artykuł nie ma na celu przeprowadzenia wyczerpującej analizy działalności leksykograficznej J. Jablonskiego, lecz raczej stanowiłby początek badań tego rodzaju. Redagowanie litewsko–polskiego słownika językowego Antanasa Juški Pierwsze kroki w pracy leksykograficznej J. Jablonskis stawiał, redagując litewsko–polski słownik językowy Antanasa Juški2, który przygotowywało rosyjskie ministerstwo1 Литовскiй словарь А. Юшкевича съ толкованiемъ словъ на русскомъ и польскомъ языкахъ. Томъ i, вып. 1, СПб, 1897; вып. 2, СПб, 1904; вып. 3, Piotrogród, 1922. 2 Słownik języka litewskiego–polskiego Antanasa Juški (1819–1880) zaczęto pisać około 1860 roku, a później był wielokrotnie redagowany, uzupełniany i poprawiany. W ostatecznej redakcji słowa tłumaczono na język rosyjski. O redagowaniu tego słownika pisała Birutė Tolutienė w swojej dysertacji (Tolutienė 1961: 110–273). Druga część tomu I (litery E–J), zredagowana przez J. Jablonskisa, została wydrukowana w 1904 r. (Palionis 1995: 194–195). V. SaKalausKienė. Działalność leksykograficzna Jonasa Jablonskisa 45 Akademia. Na początku 1897 r. Aleksiej Szachmatow zaprosił J. Jablonskisa na stanowisko redaktora. Językoznawcę interesowało, jak akademia nauk spojrzy na poprawki objaśnień znaczeń, które można było wprowadzić jedynie poprzez bezpośrednie sprawdzenie całego materiału w dialektach. Po spędzeniu dwóch lat w lecie na Litwie J. Jablonskis sprawdził rękopisy liter E, G, I, J (zob. tolutienė 1961: 237, 238). „Zapoznawszy się z rękopisami słownika A. Juški, J. Jablonskis dostrzegł niemało jego braków: nie wszędzie rozróżnia się samogłoski długie i krótkie, formy gwarowe podawane są niejednolicie, akcentowanie jest nieudane, nie rozróżnia się intonacji, brakuje dokładniejszych objaśnień znaczeń wyrazów itp.” (lyberis 1982: 17). J. Jablonskis opracował plan redakcji słownika, zgodnie z którym charakter słownika miał się znacznie zmienić. Zapisując z ust ludzi wypowiedź lub frazę, A. Juška wygładzał je, uzupełniał, starając się uczynić je poprawniejszymi i bardziej literackimi, i w ten sposób całkowicie zmieniał właściwości wielu z nich. W Słowie końcowym do drugiej części tomu I słownika z 1904 r.3 J. Jablonskis wskazał na to, ostrzegając czytelników, że „...korzystając z tego słownika jako z materiału do scharakteryzowania syntaktycznych i stylistycznych właściwości języka, należy, moim zdaniem, być bardzo ostrożnym. Możliwe, że z moją opinią w tej kwestii, dotyczącą materiału zebranego przez A. Juškę, nie zgodzą się specjaliści w dziedzinie składni i w ogóle budowy języka litewskiego ludu.” Tak czy inaczej, wydaje mi się niewątpliwe, że w słowniku języka ludzkiego istnieje również, i to w dość dużej mierze, element subiektywny, także w tych przypadkach, gdy dane słownikowe mogłyby posłużyć jako materiał do badania osobliwości składni języka litewskiego.“ (Piročkinas, red., 1991: 116). w słowniku znajdowało się mnóstwo nieznanych słów, których autentyczność okazała się bardzo wątpliwa. dlatego J. Jablonskis podjął się sprawdzenia tych słów na miejscu4. Latem 1897 r. odwiedzał Veliuonę5, Vilkiję, Jurbarkas i inne miejscowości, sprawdzając i wyjaśniając zapisane przez A. Juškę słowa. Następnego lata przebywał w Kaltinienach, Szyłowie, Betygole, Alsėdžiai6. 3 Litewski słownik A. Juszkiewicza z objaśnieniem słów w językach rosyjskim i polskim. Wyd. drugi, Sankt Petersburg, 1904, i–liX. (dalej słownik ten oznaczany jest w tekście skrótem ls.) 4 później K. Būga, redagując litery K–L, również martwił się, że w słowniku jest bardzo wiele zupełnie niesłyszanych słów, i udał się na Żmudź, aby je sprawdzić (Vosylytė 1956: 93–94). 5 Z podróży z 1897 r. zachowało się pięć zeszytów. Z zapisanych w nich przykładów wynika, że J. Jablonskis odwiedził także Żagary, być może Subocz i Rosienie, lecz najwięcej czasu spędził w Płokszczach, Wielonie, Wiłkowyszkach, Jurbarku (Piročkinas 1977: 139). 6 W Olsiadach największym pomocnikiem i informatorem był miejscowy gospodarz Feliks K. Būbelė (Piročkinas 1977: 200). 46 Kalbos Kultūra | 83 sprawdzając słowa w tych miejscowościach, J. Jablonskis zapisał jeszcze około 2000 nowych słów, których nie było w rękopisie A. Juszkiewicza. Wielu słów zapisanych przez A. Juszkiewicza językoznawca nie znalazł w żywej mowie (takie słowa w zredagowanym przez siebie tekście oznaczał na końcu długą kreską). Wśród nich znajduje się niemało nieznanych i niesłyszanych słów: grúlis7 „człowiek wykonujący czarną pracę; zwykły robotnik” (ls 478), įdtas „nadzieja”: Aš turiù vsą įdtą ant tàvęs (ls 507), łogas „nawyk; aistra“: łogas, kurs įsłoge bũdą (?) (ls 524), ilgióti „elgetauti“ (ls 523), kitas „durų juosta“ (ls 517): Įkita į dùris įkryžiavóti ir kt., których nie ma w kartotece wielkiego Słownika języka litewskiego, gromadzonej niemal przez sto lat. jednak część słów A. Juški, które J. Jablonskis oznaczył jako nieznane, jest dziś używana także w języku ogólnym: įnorngas, -a „kapryśny, chimeryczny“ (lKž odnotowane na podstawie piśmiennictwa i prasy), rajis „wyjedzona przez rybę rzecz“ (dlKž), irštvà „zimowe legowisko niedźwiedzia, barłóg“ (dlKž) (zob. Lyberis 1982: 17). redagując słownik A. Juški, językoznawca mógł lepiej zapoznać się z żywym językiem i jego dialektami. zgromadził mnóstwo materiału do badania litewskiego języka pisanego. współpraca z rosyjskimi uczonymi F. Fortunatowem, A. Szachmatowem, J. Baudouinem de Courtenayem, F. Korszem i innymi pomogła mu lepiej zrozumieć teorię i praktykę redagowania słowników. Kartoteka Jona Jablonskisa i SŁOWNIK JĘZYKA LITEWSKIEGO szczególny stosunek J. Jablonskisa do Słownika języka litewskiego. Kazimieras Būga w 1921 r. w „Sprawozdaniu redaktora Słownika języka litewskiego“ pisał: „Redakcja słownika otrzymała już od naszego językoznawcy Jona Jablonskisa kilka skrzyń słów, z których obecnie sporządza się odpisy (będzie 25–30 tysięcy kart)“ (Būga 1959: 380). wynika z tego, że już wówczas J. Jablonskis zgromadził mnóstwo słów. Z jego kartoteki K. Būga przepisał około 10 tysięcy fiszek, które później weszły do zasobów wielkiego słownika. Wzmianek o kartotece J. Jablonskiego było niewiele. A. Lyberis wspomniał o tym w swoim artykule, ale nie całkiem dokładnie. Wskazał on, że „w Centralnej Bibliotece Akademii Nauk ZSRR pozostało 10 pudełek materiałów słownikowych zebranych przez J. Jablonskiego, zawierających ponad 14000 słów. cały ten materiał został przepisany i włączony do wielkiego „Słownika języka litewskiego” V. Sakalauskienė. Działalność 7 LKŽ grlis „robotnik“. leksykograficzna Jonasa Jablonskisa 47 funduszy kartoteki” (Lyberis 1982: 18; nie sprecyzował jednak, że kartoteka J. Jablonskiego znajduje się na Litwie). Istnienie kartoteki i miejsce jej przechowywania bardzo wyraźnie wskazano w uwagach do I tomu pism Juozasa Balčikonisa, gdzie powiedziano, że kartoteka Jonasa Jablonskisa jest przechowywana w dziale rękopisów Centralnej Biblioteki Akademii Nauk Litewskiej SRR (Balčikonis 1978: 396). O zachowanym kartotece nieco uwag przedstawiono w artykule Aldonasa Pupkisa, w którym mowa o spuściźnie rękopiśmiennej J. Jablonskisa (zob. Pupkis 2010: 40). Obecnie kartoteka słownika J. Jablonskisa (ponad 14 tysięcy fiszek, dokładnie – 14 455)8 nadal jest przechowywana w dziale rękopisów Biblioteki im. Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk. Na fiszkach kartoteki funduszu J. Jablonskisa zaznaczono materiał do Słownika języka litewskiego. Litery A, B (1210 fiszek) datowane są na koniec XiX wieku (rozmiar fiszek – 7,5 × 12,5 cm). Zaznaczono, że słowa na inne litery zostały zapisane w XX wieku. Rozmiar fiszek nieco się różni: długość wynosi 12,5 cm, a szerokość niektórych to 7,7 i 7,8 lub 8,0 cm; są fiszki, których szerokość wynosi 11 cm, a długość – 18 cm (takie są fiszki na literę P)9. Na fiszkach J. Jablonskis zapisywał słowa gniazdami. Na przykład na fiszce ze słowem taisýti podano czasowniki z przedrostkami įtaisyti, sutaisyti itd.: tas žmogus mane labai įtasė (įpainiojo, įvarg[ino]); urządziłem się (podczas kłótni); On mnie oszukał (Jokantas). co on robi? – oprawia książki (переплетает); por. apýtaisas, knŷgtaisis (skapiškis). na tej samej kartce obok czasowników zapisano również rzeczowniki (zob. ryc. 1). Na karcie jako hasła podano: w przypadku czasowników – formę bezokolicznika, w przypadku rzeczowników – mianownik (przy przymiotnikach zazwyczaj podano obie formy rodzajowe, zob. ryc. 2), hasła i ich formy opatrzono akcentami. najwięcej danych zapisano z Alsėdžiai10. Późniejsze redakcje „Słownika języka litewskiego” dokładnie przejrzały pisma J. Jablonskiego i wypisały z nich do słownika słowa, których zebrało się jeszcze około 14 tysięcy (zob. Lyberis 1982: 19)11. W kartotece lKž znajdują się fiszki z podobnymi zapisami. 8 Powstaje pytanie, dlaczego w obecnej kartotece J. Jablonskiego znajduje się tylko 14,5 tys. fiszek, skoro K. Būga otrzymał 25–30 tys. fiszek i przepisał je. Do kartoteki lKž nie mogły trafić nieprzepisane fiszki, ponieważ mają inny rozmiar. 9 Wymiary fiszek pozostałych liter (cm) odpowiednio: d, E – 8,0 × 12,5; G – 8,0 × 12,5; K – 7,5 × 12,5; L, M – 7,5 × 12,5; n, o, P – 7,7 × 12,5; P – 11,0 × 18,0; R, Š, t – 8,0 × 12,5; s – 7,8 × 12,5; u, v, ž – 7,5 × 12,5. 10 W Dziale Rękopisów Biblioteki im. Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk przechowywane są również zapiski z ekspedycji alsėdzkiej. Na okładce pierwszej książeczki J. Jablonskis napisał: „I podróż 1902. do Alsėdžiai, w miesiącu lutym”. (Piročkinas 1977: 200). 11 Chodzi tu nie o te 14 tys. fiszek, o których była mowa wcześniej. 48 Kultura Języka | 83 1 rys. Fiszka wyrazu taisýti 2 rys. Fiszka wyrazu talpùs 3 rys. Fiszka wyrazu tálžyti 4 rys. Fiszka wyrazu taisýdinti Przykłady fiszek z kartoteki Jonasa Jablonskisa, przechowywanych w dziale rękopisów Biblioteki im. Wróblewskich Litewskiej Akademii Nauk. v. saKalausKienė. Działalność leksykograficzna Jonasa Jablonskisa 49 Językoznawca wypisywał słowa także z rozmaitych pism, na przykład: czasownik taksénti zapisano z nieokreślonych pism – Širdis pradeda labiau taksenti12, zdanie Jį ož plaukus so lazdo aptalže (db 139) w fiszce czasownika tálžyti (zob. rys. 3) wypisano z dzieła Simona Daukantasa Būdo senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių wraz ze wskazaniem strony. W LLKŻ zdanie Ėmęs pritaisydinęs laivą visokių gėrybių ir išvažiavo į svečią šalį (z adnotacją s. dauk.) znajduje się przy haśle pritaisydinti, jednak to, że jest to zdanie przepisane z kartoteki J. Jablonskisa, pozostało zupełnie nieznane (zob. rys. 4 i 5). W LLKŻ przestrzegano zasady, że przy podawaniu zdań języka pisanego sprawdza się oryginał, a zdania ilustracyjne cytuje się zgodnie z oryginałem. Dlatego fiszka kartoteki LLKŻ zawiera więcej informacji, niż widać w tekście słownika. Zapisane przez J. Jablonskisa fiszki wskazują, że jego kartoteka zaczęła być gromadzona pod koniec XiX w., natomiast początek kartoteki słownika K. būgasa przypada na początek XX w.13 J. Jablonskis zawsze był przekonany, że potrzebny jest słownik żywego języka litewskiego. O pierwszym zeszycie Słownika języka litewskiego opracowanym przez K. būgasa, który ukazał się około 1924 roku, pisał, że jest to „bardzo niezwykły” słownik własnego języka, jakiego tymczasem dla potrzeb społeczeństwa nie wydają ani Łotysze, ani Polacy, ani Rosjanie. W słowniku zapisane są wszystkie słowa, które do dziś są używane w piśmie i w mowie. Społeczeństwo, które oczekiwało od profesora K. būgasa jedynie słownika języka pisanego, znajdzie teraz w słowniku „wiele różnorodnego materiału, nadającego się i potrzebnego do badania etymologii, historii i dialektów naszego języka” 12 To zdanie znajduje się w artykule hasłowym lKž słowa taksenti z adnotacją J. Jabl. 13 Za początek kartoteki słownika K. būgasa uznaje się rok 1902 (vosylytė 1956: 85), kiedy językoznawca zaczął zapisywać słowa na fiszkach (vitkauskas 2002: 8). Rys. 5. Fiszka kartoteki lKž 50 Kalbos Kultūra | 83 (Jr 1935: 294–296). I tutaj ubolewał, że „omawiany słownik jest przeznaczony głównie dla tych ludzi, którzy już dość dobrze znają podstawowy język piśmienniczy i mogą, mając przed sobą zdrowy i niezdrowy materiał dla nauki o języku, należycie się w nim orientować dla własnych potrzeb” (tamże, 296). Nasz słowniczek jeszcze podczas redagowania słownika A. Juški J. Jablonskis postanowił sam napisać słownik. Przez cały czas zbierał słowa z żywego języka i piśmiennictwa oraz zgromadził niemały kartotekowy zbiór, jednak słownika nie wydał. Tylko niewielka część tych słów została włączona do niewielkiego objętościowo Naszego słowniczka14, wydanego w 1918 r. w Woroneżu. W słowniczku podano ponad 1500 słów języka ogólnego z litewskimi objaśnieniami znaczeń i tłumaczeniami na język rosyjski. Wszystkie słowa zostały opatrzone akcentami (zob. także Piročkinas 1978: 134–136). W słowniczku znalazły się słowa, których używano nie we wszystkich dialektach i których uczniowie mogli nie rozumieć, czytając przygotowaną przez niego „Szkołę nędzy”, jednak ponad połowa słów nie została użyta w „Szkole nędzy”. celem słowniczka było czysto praktyczne zadanie – pomóc uczniom czytać i rozumieć litewskie podręczniki. dlatego „do słowniczka trafiły przede wszystkim wyrazy gwarowe i neologizmy, które językoznawca zalecał stosować w języku ogólnym” (Gedrimas 2001: 40). Według J. Balčikonisa „będą to wszelkie najbardziej potrzebne inteligentnemu człowiekowi słowa wraz z przykładami i wskazówkami, jak powinniśmy ich używać; zwłaszcza wiele terminów szkolnych. O ile wiadomo, wiele z tych słów zaczerpnięto z jego własnego, gromadzonego przez długi czas słownika, który wciąż jeszcze znajduje się w rękopisie” (Balčikonis 1978: 44–45). mimo to trudno powiedzieć, o jakim słowniku pisał tutaj J. Balčikonis. Z tą wzmianką o istniejącym słowniku rękopiśmiennym można powiązać uchwałę Komisariatu Oświaty Ludowej15, w której J. Jablonskis został scharakteryzowany i oceniony jako leksykolog. Według A. Piročkina „[...] wynikałoby, że w Woroneżu rzeczywiście zamierzał, a nawet być może rozpoczął opracowywanie słownika języka litewskiego. Najprawdopodobniej nie był kontynuacją słownika Jušków, co do wartości którego Jablonskis już pod koniec XiX wieku miał wątpliwości. tym bardziej że i rękopisy Jušków były wówczas dla niego niedostępne” (Piročkinas 1978: 136). słowniczek mógł rozrosnąć się w litewski pisany14 Nasz słowniczek. dodatek do „szkoły biedy”. zebrał rygiškis Jonas. „drukarnia litewska” w Woroneżu, 1918, 64 s. 15 są dane, że w 1919 r. Komisariat Oświaty polecił J. Jablonskiemu opracować taki słownik (zob. Vosylytė 1955). V. SaKalausKienė. Działalność leksykograficzna Jonasa Jablonskisa 51 słownik tego języka. rozważając tę myśl, można przypuszczać, że J. Jablonskis, mając obszerną kartotekę i doświadczenie w pracy leksykograficznej, mógł napisać taki słownik, – tym bardziej że stale wspomina się również o jego pragnieniu samodzielnego napisania słownika. Przeznaczenie słowniczka sprawiło, że znalazło się w nim niemało specjalistycznego słownictwa różnych nauk. opierając się na prawach języka ludowego, J. Jablonskis sam również tworzył słowa potrzebne językowi pisanemu. W słowniczku znajdują się nowo utworzone słowa, na przykład: kurinỹs16 (s. 62) zamiast używanego tverinys, kūrýba – zamiast tveryba, papėdiniñkai (s. 63) „ten, kto mieszka (mieszkał, będzie mieszkać) po kimś” – zamiast potomki; vaizdakalỹs (s. 54) „rzeźbiarz” – zamiast skulptorius; vaizdarašỹs (s. 54) „malarz”, vaizdãraštis (s. 54) „malowidło” i in. ponadto podano tu wiele terminów matematycznych: atėminỹs, atimts, dalklis, dalinỹs, dalýba, dalmuõ, daugklis, dauginỹs, daugýba, ieškinỹs, álgebros reiškinỹs, sándauga, skačius, trùpmenos skaitklis, skaitmuõ, tkstantas, tkstantis, vardklis; geograficznych: atšiáuris „kraina lodów”, atógrąža „zwrotnik” (Raka i Koziorożca), atóslūgis, aukštumà, dienóvidinis, ledýnas, sausumà, ssiau ris, seklumà, speigratis, žiemia; botanika: osika, ẽpušė, jodła, topola, barszcz, wierzba, jałowiec, jałowiec, tatarak, żibùtė, żibuõklė; zoologia: jeleń, chrząszcz, cierń, bocian, czapla, kukułka, jaszczurka, ryjówka, niedźwiedź, miętus, p e lnas, nosorożec; chemia: kwas węglowy, węgiel, spalanie węgla, tlen, gaz ziemny, czysty węgiel, beztlen, skastvaris, wodór, wodanik i in. (więcej o terminach słowniczka zob. Gedrimas 2001: 41–45). w słowniczku znajduje się kilka słów oznaczonych skrótem żem. : krýtis, krýtė, krytẽlė oraz grýtis, grytẽlė „czerpak, chochla do łapania ryb”, Jegutalis, Jeguts „bożek”, paprti (wrony paprusios kołyszą się po ścierniskach). oprócz Naszego słowniczka i arytmetycznych trudów dla szkoły, J. Jablonskis, mieszkając w Woroneżu, wraz z matematykami17 intensywnie tworzył podstawowe terminy różnych dziedzin nauki. Gdy matematycy postanowili stworzyć terminologię matematyczną, J. Jablonskis chętnie zgodził się pomóc w tej pracy (Žemaitis 1966: 195). Językoznawca wyznaczył czas, kiedy specjaliści mogli u niego zbierać się, aby konsultować kwestie tworzenia terminologii. Nasz słowniczek jest ważny nie tylko jako źródło nowych terminów, lecz także w ogóle jako pierwszy słownik normatywny języka ogólnego (zob. Keinys 1990: 15). 16 pisownia jak w Naszym słowniczku. 17 w tym czasie w litewskich szkołach jeńców wojennych pracowali P. mašiotas, m. Šikšnys, Z. žemaitis. Organizowali posiedzenia, na których omawiano terminy matematyczne. Na tych posiedzeniach zaproponowano również kilka litewskich terminów chemicznych, które trafiły do Naszego słowniczka. Niektóre z nich szybko ugruntowały się w podręcznikach i języku ogólnym (gedrimas 2001: 40). 52 Kalbos Kultūra | 83 recenzowanie słowników J. Jablonskis interesował się wszystkimi wydawanymi wówczas słownikami, wiele z nich recenzował. Językoznawca szczegółowo przeanalizował18 i omówił Słownik litewsko-łotewsko-polsko-rosyjski księdza Mykolasa Miežinisa, wydany w 1894 r. w Tylży. Recenzent zauważył, że nie trafiły do niego słowa uwzględnione w słownikach F. Kuršaitisa i G. H. F. Nesselmanna; ponadto zabrakło danych z dzieł M. Daukšy, M. Valančiusa i S. Daukantasa, a także nie ma litewskich pieśni, bajek, przysłów i zagadek zebranych w guberni kowieńskiej i już wydanych, nie ma słów zapisanych w guberni kowieńskiej i opublikowanych w wydawnictwie Mitteilungen der litauischen litterarischen Gesellschaft, w odrębnych opracowaniach, ani w wydanym przez E. Woltera litewskim katechizmie M. Daukšy. J. Jablonskis gani autora słownika za to, że słabo zna języki litewski, łotewski, polski i rosyjski (Piročkinas, red., 1991: 87–88). Te okoliczności zadecydowały również o jakości słownika. Według J. Jablonskisa do słownika trafiło 15 tysięcy słów, jednak wśród nich jest wiele form tego samego słowa, które należy wykreślić, na przykład: imiesłowy obok czasowników podstawowych, formy liczby mnogiej obok liczby pojedynczej, formy zaimkowe przymiotników obok zwykłych, formy rodzaju nijakiego i przysłówki, formy stopnia wyższego przymiotników i przysłówków obok zwykłych. ponadto M. Miežinis sam wymyślił słowa (ašaruvė, beržyninis, beržotinis, brolieninis, eglyninis, gyvskrosena, granžalas), które nie są używane w żywym języku litewskim. Do tego słownika niepotrzebnie trafiły słowa łotewskie (skabas, apgerbs, pret). „tak czy inaczej można tak sądzić, gdy w słowniku nie znajdujesz takich słów jak darbštus, grožis, kelmuotas, kvailas, lokys, purus, pustyti (dalgį) albo gdy znajdujesz w słowniku formy imiesłowowe apkrikštytas, pasigėręs, a obok nich nie ma form apkrikštyti, pasigerti. jasne, że tutaj bardzo wiele zaważyła po prostu niedbałość autora, który podjął się nie swojej pracy.“ (Piročkinas, oprac., 1991: 89–90). O tłumaczeniu litewskich słów J. Jablonskis powiedział, że „tu czasami zdarzają się po prostu kurioza: tłumaczenie rosyjskie nie zgadza się z polskim, a polskie przeczy łotewskiemu“ (tamże, 90). Nieco lepiej przetłumaczone na języki łotewski i polski słowa otrzymały znaczenia niepokrywające się z językiem rosyjskim. recenzenta nie zadowalała również pisownia litewskich słów. autor „po prostu nie ma rozeznania i miesza różne dialekty języka litewskiego“ (tamże, 93). litewskie słowa nie są nigdzie akcentowane. w recenzji podkreślono również zalety pracy: 1) w słowniku znajdują się takie litewskie słowa, których nie spotyka się w innych słownikach; 2) jest wiele zagadek, przysłów, a recenzja 18 została opublikowana w czasopiśmie Живая старина, 1896, вып. II, 249–254.