Jonas Jablonskis ir lietuvių spaudos draudimas

V. Labu is. Jonas Jablonskis e la in e dic ion des p esse Li uaniennes 19 VITAS LABUTIS Il es Uni e si é de Vilnius JONas JabLONskis IRETUVI SPAUDOS DRAUDIMAS XIX a. seconde moi ié dans les Li uanies langue e lie u ybė ken ėjo en e kūjo e p iekalo en e nuožmios usi ikacijos e lė os, cependan déjà depuis long emps commencées polonizacijos lenkinimo e lenkėjimo. Rusi ikació pa iculiè emen doulou eusemen aogé in odui les Li uiniens p esse p ohibimen la inisko pag indo ašmenimis (18641865 m.). Jau p obablemen cela a su écu sub enduse Li uiniens sh iesuomenė, mais p essupudai d'une maniè e ou d'une au e ésis asi la plus g ande pa ie des Li uiniens nau us. Jonui Jablonskiu aussi kliu a o ca ines p épudos kūjo smūgių, ca il é ai e publicininkas. Dans ses sou eni s cela ema qua e An anas Sme ona: Dažnas di a que J. Jablonskis é é un ancien seulemen lebinnik, que lui ne sou enue ni poli ique ni ie de socié é. Ne iesa. Lui p éoccupé ou , qui oudai les Li uiniens des in, labiausiai, bien sû , leu langue e éc i s. - Sme ona 1930: 43. Enco e plus dé aillémen Jono Jablonskio publiomeniškumu déc i a son éc i s édi eu Juozas Balčikonis. Dans la biog aphie de J. Jablonski, il a di : Apdonné d'un g and e beauisciu esp i , il pou ai pa eni loin anchi les mu s de la science de la langue li ou ienne e se déma que à la commune science linguis ique, si n'eû a sis ojusi c oix de chemin une au e ca ac é is ique de sa pe sonne son in incible dési de se i à son pays, dési que ses ésul a s de science soien apposés à une plus la ge socié é. [...] Lui impo ai égalemen ou e la ie des Li uiniens: jouyai de ses peuples ies éalisa ions, paudemen a jausdai des malheu s, lui is-à- is où pou an con ibuai son a ail e dėkle. [...] Où e quand seulemen mè e ynée appelai ses en an s, il p emie écou e ai sa oix e p emie dansdai lui se i . (Balčikonis 1932: XI). Galu inai J. Jablonskis appuya décidai de consac e sa ie a aille au bien de Li uu e é e p incipalemen s'occupe des Li uiniens langue, quand 1881 m., baigès Ma- 20 KALBOS KULTÜRA | 83 ijampolės gimnaziją1, a commencé à é udie à l'uni e si é de Moscou2. Ceį dé e minisimu encou agé de plusieu s ci cons ances: 1) ac i s depuis l'agissan aupa a an Moscou é udian s Li uiniens, scy usius eux des polkų, bu eau de ac i i és; 2) l'impo ance de la langue li uanienne aux é udes d'au es langues soule ées pa les con é encie s F. Ko šo (g aikų, plus a d e la inų kalbos), F. Fo una o o (ligninamoji kalbo y a3, pa iculiè emen son enseigné cou s de langue li uanien; plg. Pi očkinas his o ia 1977: 32), V. Mile io (Ry ų); 3) Moscou a i ée ici déjà a endai l. 1883 P ūsijoje appa ue illégali Auš a4. Il au se sou eni e é a e ique J. Jablonskio kilmę du moins a ec ée poloniza ion de Užnemunės pap ūsės, e Li u iškumo kibi kš is, qui lui en aîna enco e des années de gymnasium de encon es a ec Pe u K iaučiūnu e Jonu Basana ičiumi. m. commencée la in e dic ion des p esses Li uanies5 a é é dangs omas no u ius a i e du polkų, cependan sa les gou e dinks su ou p éoccupè en la na ion Li uiniens assimile , é abli esą quelque ois ex- an use uni isą usų als ybę, dans laquelle pa lée e éc i e usiquemen 18646. Tou le p og amme des Li uiniens usinimo cons i ué 1 Ma ijampolės gimnaziją J. Jablonskis baigé médaille d'o , acquisie ap ès nonbadus bases des langues classiques e nonli é de yeux bien e silpnokai enseigni o cou s des Li uiniens, donnéesikusio possibili é ob eni la s ipendie de l'uni e si é de Moscou. 2 XIX. dans la seconde moi ié de l'uni e si é de Moscou é udiai non g and g oupe de u u s enjymes de Li uanie de socié é e science J. Basana ičius, A. Bo y ius, K. G inius, J. Jablonskis, P. Mašio as, S. Ma ulai is, V. Pie a is e k . 3 F. Fo uno e V. Mile io a o iskumu J. Jablonski p obablemen en o cé e leu a an ce e année a isi é e déc i e Liud ina, ou e p oche de Jablonski (j . MUI, 1872, No. 1). A oi , F. Fo una o encou agé J. Jablonskį domė is au osaka e gy ąja kalba. A ec Fo una o Jablonskis neu aukée des liens e so i à l'uni e si é plus que 20 ans. 4 J. Jablonskis aussi ô commença Auš ai s'en oye des ko espondences de Moscou e de son pays des gens de ie (ž . Palionis 1957). 5 Abondan e li é a u e su l'in e dic ion de p esse ici nė nebandoma ab ėp i men ionnée seulemen quelques au eu s des: Ruseckas 1929; Me kys 1978, 1994; Vėb a 1992; Tyla 2004; S aliūnas (sud.) 2004 e k . 6 L'in e dic ion de la p esse é ai e une des mesu es ep essionnelles, don la puissance usse ėmėsi con e les Li uiniens na ion ap ès 1863 m. é ol o. Son malšinimu di igeai le com e M. Mu a jo , qui déjà é ai paga sėjęs en lu e a ec 18301831 m. pa icipan s à l'insu ec ion, isi kęs ca ą p oposan de clô u e Vilniaus uni e si e ą e aka inių gube nijų mokyklose iską dės y i usų kalba (I inskij, Masionienė e k . (sud.) 1998: 212). De enuu Vilniaus gene algube na o ium, donnan les p é igues o d es in e di e Li uiniens p esse à lie u iškomis aidėmis M. Mu a jo ui k aš as, de lequel é ai né J. Jablonskis, Augus a o (Su alkų) gube nija en enai dans la soi-disan e oyau é de la Pologne n'é ai pas sub aldus, mais di ec emen M. Mu a jo exigea que ses po a kiai puissen s'y end e à cause de l'in e dic ion de p esse. D'ailleu s, J. Jablonskis ne men ionne d'au es in e dic ion de p esse somany ojs e exécu ojs, seulemen elionį g a ą Mu a jo ą. E leu s bū a nonžo du g oupe: K. Kau mans, I. Ko nilo as, V. Kulinas, S. Mikuckis, N. Miliu inas e k . (j . Me kys 1978). V. Labu is. Jonas Jablonskis e Li uanies p ados p ohibi ion 21 li uanies langue cons ic ion dans la ie o icielle, enseignemen s Li uanies langue écoles in e dic ion, lie u iškos p ados la ynišku e go išku aidynu in e dic ion e au lieu d'eux usiques éc i s in oduc ion, Ka alikų bažnyčios pe sécu ion e s ačia ikybės p o ega imas, in e dic ion Li uaniens ca holiques a aille enseignan s, employés de l'adminis a ion, e leu emplacinan dans usų a siklius (pl. 8). Tyla 2004: Lie u iškos spaudos la yniško pag indo ski a ašmenimis p ohibi ion les plus impo an es ailles é aien elemen o iai e mokyklų ado ėliai, maldaknygės, calenda iés, au e publiomenei li é a u e, pe iodinė spauda. Plus a d des excep ions limi ées commencées applique seulemen aux a aux de science. Depuis les emps de é udes J. Jablonskis engagea dans la lu e a ec l'in e dic ion de p esse idéejinie ondemen s, pa icipai ac i emen à la p esse p ohibjiamoje, la slépė, pla ino, aidėjo knygnešiams, a pais éc ė libalies usses jou naux ainsi que magazines e plus la ges ques ions du li au s a. Ce e ko a pe smelkée ses ois dizains de années pedagogiques e scien i iques d'ac i i é. Pa con e, ca ines p p udos po a kiai e aldininkų ep essions éguliè emen lamdė p op e J. Jablonskio ie. Tou le emps J. Jablonskis neišleido du akies e polonizacijos e e des Li uiniens languebi e pačiai lie u ybei. É an un é udian du oisième cou s, 1884 m. us. legalaiai p esse a p ésen é 5 g ands a icles, don la di ec ion es indiquée e les i es: Lie u a i abėcėlė jai, Ceci celui su Li uanie, La o ce des cle cs li ua os, La oix de l'Li uanie (Da abou he le e ), Dėl P. Mu aška Visi Mu aus P ussianis a sisky imas nuo lie u ių lenkų7. Ici p incipalemen g ildenams deux hèmes: nesèkmingi en a i es applique cy ilicą Li u iškiem éc i s e ul é ieu e polonizacijos pli imas, auquel con ibua e nemaža pa ie ka alikų kunigų. dans le p emie a icle, polemisan a ec quelquecuns monsieu P. B., essayan de p ou e que la cy ilica es u ilisée dans les éc i s li ou iques d'ancien e leu ou e pinkan i, J. Jabauglonskis eje e ous p é endus p. P. B. a gumen s, appelle que les Li uaniens ne dé es aien pas les li es en le es usiques, e même les b ûlen , e o mulen con enablemen les p incipales aisons, pou quoi les Li uaniens ne con iennen pas de ces li es: 1) le li ou es éc i en le es la ines depuis soixan e ans e il es en é dans le co ps e le sang; 2) la na ion Li uanienne, p incipalemen ag icul eu s, assez conse a y i e neno omis enonce à des o mes ieilles; 3) la nou elle abėcėlę pasme kė didelę į aką u in ys ie iniai 7 Les qua e p emie s a icles publiés dans le jou nal Современные известия, e le cinquième magazine Русь. (Répondsi A. Pi očkino à l'é ablissemen de ces a icles e aux aduc ions ou nies dans sa compila ion composée; oi Pi očkinas 1991: 1254). 22 KALBOS KULTÜRA | 83 p êgais; 4) ou monde li uanis ai u ilise la inynišką abėcėlę imp usdindami lie u iškus ex us; 5) le ai même qu'o d e es donné d'imp ime usiquemen , agi complè emen con ai e (Pi očkinas, sud., 1991: 15). Ponui P. B., a i man que ous les sons de la langue li uanienne peu en ê e ma qués ussischemis ca ac è es, J. Jablonskis p opose paî e au moins en F. Fo una o o e V. Mile io éluissés Li uiniens liaudies chansons, dans lesquelles en e usiques as comme jus e la iniens e même nou ellemen s'y son suggé és des le es e des signes, ne con enan pas de co espondmenes uses en abécélè. Dans le Legaliame Rusijoje publié jou nal, J. Jab lonskis une pai e de ois ci e de la P ūsie l'a ėjusią Auš ą e en in d oi emen acon e: Rusų planai Li uanie bank u a o...8 Baigès 1885 m. Uni e si é de Moscou, J. Jablonskis qua e ans e demi che chai a ec di icul é un p o esseu à Vilnius, Va so ie e dans d'au es lieux de science. Especiellemen lui i ai Ma ijampolės gymnazie, où a aillai quelques connaissances enseignan s e inspec eu des onc ions ėjo ce k aš o žmogus And ius Bo y ius. Malheu eusemen , ce de nie , sequii é pou Li uu ybę a ec sla o ilu di ec eu um, à pa i de ces mêmes années augpjü s 1 d. a déjà é é éle é à Kališą (ž . Ci kulia 1885: 253). J. Jablonskis a quelque emps dû e se des a aux occasionnels. Pa p o ek ion J. Jablonskiu 1889 m. éussi en in ob eni le lieu de p o esseu des langues la ynes e g ecques Min aujoje. Voici i ai e mokėsi nemaja Li uiniens. Jablonskių namai pasida ė un ai Li uiniens mokslei ių e sh iesuomenės židiniu, dans lequel ac i i és inclue ou e amille (Pi očkinas 1977: 7375; Lukėnai ėG iciu ienė 2009: 25). Min aujoje di e semen e sous di é en es o mes J. Jablonskis a a aillé le a ail de p omadin oy de Li uu ie: a aidé ins alle sec è emen Kūdikio d augijai, a collabo é a ec V. Kudi kos sumany ąja Li e a iškąja d augija, a aidé à o ganise a pininkų su ažia imus, ici il le isi ai e knygneš Ju gis Biel (ž . A ižonis 1921: 532). Especiellemen p oduc i emen di e ses slapy a džiais signa u e an ce e pé iode il a collabo é a ec V. Kudi kos edaguojamu Va pu. A. Pi očkino calculan , 18901894 m. J. Jablonskis Va pe a publié plus que 24 a icles (Pi očkinas 1977: 78). Ils y considé e les a ai es des écoles Li uanies e élémen ai es, les héma iques de li es des inés aux ag icul eu s e k . Va pininkai 8 Po quelquesolicas ans des Li huanian p ess p ohibi ion be il iškumą e p incipales de son nonusuccession aisons similai emen ėmė le e quelques-uns apdai esni ussia aldininkai: 1896 m. Va šu os gene algube na o ius A. Ime e inskis, Kauno gube na o ius S. Suchadolskis, plus a d aussi e Vilniaus gene algube na o ius P. S ia opolkasMi skis, o eigiau, eikiamas selon l'in o ma ion accumulée, e minis as des a ai es in é ieu es (bien que, appuisgès ou e la Li huanian p ess p ohibi ion) V. Plė ė (1904). Bien sû , il y a ai e des adminis a eu s a callius, gynusių l'in e dic ion des p esse Li uanies (Tyla 2004: 5, 9). V. Labu is. Jonas Jablonskis e Li uiniens p essus p ohibi ion 23 déjà pe ce ai que dans la lu e a ec p essus p ohibi ion e polonisa ion au p end e soin e des Li uiniens langues a eni imi, ad imp usdino e communine languebai onda us klojusius J. Jablonskio a aux, même e el didelį g ynai kalbinį son a ail comme Medega au syn ax. Plačiai je an un coup d'œil dans lie u ybės a ai es, J. Jablonskis pe me i e dans des discussions pou l'his oi e de Li uanie. Pakanka men ionne du Va pe publib us a icles de ce e sphè e (ž . Jablonskio éc i s 1932: 1322, 2324). La p emiè e souligne, comme édui le ni eau scien i ique du cong ès des a chéologues usses o ganisé à Vilnius exigean aux scien i iques li uaniens e polkks de li e les appo s que usse langue (la plupa des a chéologues de ces pays 'amènen au cong ès du ou n'ayan pas pa icipé). J. Jablonskis, en appelan en langue ocaine lui e celle d'A. Bezzenbe ge , acon e a li siolei ak ualię men į: Kaip smagu, so ėjus de bjau ies poli iques landynių, oi de ses p op es yeux, que é i able science oujou s se qui e science. - Jablonskio éc i s 1932: 17. Des Min aujos J. Jablonskio éc i es quelques le es de le es aux scien i iques us des magazine Ži á s a ina édac eu V. Lamanskiu, p o . F. Fo una o , A. Šach ma o e k . (Pi očkinas, sud., 1985: 205206). J. Jablonskis insis e que a é é ecueilli en i on 1000 Li uiniens liaudies dainos e en i on 100 pasakų (collec ée nau osakos des inée inconnue). Dans une au e le e Lamanskiu appelle qu'a an 1215 ans les p o esseu s de l'uni e si é de Moscou F. Ko šas, F. Fo una o , V. Mile is on essayé c ée des Li uiniens philologues socié é, qui leu s a aux é ai numachiusi imp uden i en le es la iniens. Malheu eusemen , compagnie n'ayan eçu la pe mission agi , ca esą a pu p omene Li u išką sa imonę. J. Jablonskis 1896 m. eikęs E hnog aphijos sky iui s eig i lie u ių i la ių d augiją, panašią kaip kadaise Mosk oje neleis a lie u ių ilologų d augija. ès s ic emen J. Jablonskis suk i ica o P. B iance o, qu'il considé ai lui-même éc i ain, his o ien e publicis e, un li e Oche k древней Литвы и западной России (išleis ą Vilniuje 1891 m.)9, dans laquelle il es a i mé que la g ande pa ie des Li uiniens déjà depuis XIII a. puikiai pa lėję usiškai, bu ę p iėm usų pap očius i s ačia ikių ikėjimą. P. B iance o apyb aiže ayan dû ep ésen e Li uie adap ée à un manuél de l'his oi e de Russie, essayusį p ou e Li uiniens e usų au ų bend ys9 Pa elo B iance o (son nom n'es Dimi ijus) apyb aižos ex ai peu ê e ou é il y a quelquesdouze ans émise ch es oma ijoje (ž . I inskij, Masionienė e k . 1998: 242243). P. B iance as, sembleis, p e endai gagne gagne il y a long emps M. Mu a jo o annoncé la compé i ion éc i e No d Occiden des iné k ach u une speciales guide de l'his oi e de Russie. Bien qu'ai é é p omiei ée solidi 1000 oubles p imeja, plusieu s années l'uni e si é de Moscou examini au concou s pe sonne ne sesža ėjo (ž . MUI 1872). 24 KALBOS KULTÜRA | 83 celle depuis les plus anciens emps, qui ca o poli ici ès p éoccupėję. Daugiapusė J. Jab lonskio ac i i és, en pa iculie son in lux aux jeunes, a i é les yeux des genda mes usses e il a é é éle é plus loin de Li uanie en Taliną (Re elį). Taline J. Jablonskiu a eu di ec emen subi les pe sécu ions de la p esse Li uanienne menées pa les aldininkų usses. Ils leu p oposen galas é ai , quand, beaucoup où aisan k a as, Palangoje chez L. Vaineikį ou é nemažai ad esses, en e eux e J. Jablonskio. Em a k ės i ous Li u ius, u ėjusius des liens a ec L. Vaineikiu. 1900 m. in oc ob e k a a ai ai e e J. Jablonskio bu e. Les ganda ai p i en ou e la manusc ip ine ma é iel, nemaja li es. P asidėjo a dymai, Liepoja genda ų i šininko padėjėjas A. Vonsiackis ėmė ku p i bylą10. Au suje des dossie s eigą e me amus accusinimus J. Jablonskis assez dé aillémen éc é uses académiques F. Ko šui, F. Fo una o , A. Šachma o , magazine Ži á s a ina édac eu à V. Lamanski. D'eux espé ais de l'aide. Dans Ses le škues discu é, quie menqui les di s obje siniai p eu es. Ce é an juod aščiai deux V. Kudi kai éc i aien des le es, de l'a icle Apsid audimo d augija nuo pe sekiojimo juod aš is, zap ašų knygu ė a ec di e ses no es ilologiques. Le plus e ayan appa u un nood a is, dans lequel é ai use neg aži azė: Užuos kokį niekniekį šungal iai, e sain dispa u11. De plus, i yškėjo, que Va pe slapy a džiu Obuolai is pasi ašinėjęs pe sonne es J. Jab lonskis. Pe a dymus e éc i iniuose miaiškinimuose su ou es les accusa ions J. Jablonskis dédaigneusemen se dé endi , cependan a é é o cé p ésen e demande ê e a le é du a ail de enseignan . Ene gingai J. Jablonskį ėmėsi gin i F. Ko šas, bien connainojęs Rygoje a aille busį science olyga dos, laquelle appa enai J. Jablonskis, cu a o ių A. Š a cą, cependan ce, au e ois é é son la ines langue p éda eu , main enan J. Jablonskį considé ai éd illegalinių kū ėju e pla in oju. Hélas, a ai e a ein le Pe e bou g p oku a u e , A ai es in é ieu es e Te Jus ice minis è es. J. Jablonski ne pu pas aide ici ni académiques. Suis ca o minia lui e g oupe au es Li uiniens adminis a i emen maniè e a é é nubaus i publicąja su eille de la police d ejiem anams e em imi. T em i lieu J. Jablonskis choisi Psko ą. Bien e 10 Il y a quelques années le même A. Vonsiackis daužė Ma ijampolėje Sie yno d augiją. Tou le dé oulemen des a ai es soule ées à J. Jablonski es discu é en dé ail dans un a icle spécial A. Pi očkinos (Pi očkinas 1971: 113124). 11 Depuis 1900 m. 7 décemb e. le e à F. Fo una o (ž . Pi očkinas, sud., 1985: 105). Ce e au es aš iški é idences déc i e e m. le 2 é ie 1901 d. le e à V. Lamanski, seulemen ici enco e i yškin a, que ce le es éc i éc i en ougeon enc e ( ammen, 222224). Appa emmen , genda us ce ougeon encal ou en ui . V. Labu is. Jonas Jablonskis e des Li uanies p esse in e dic ion 25 imposlêg es, em yje kalbininkas ne laido mains12. De Psko il en oya à l'académie des sciences usse nusié A. Juškos dic ionno du p emie omo,,Baigiamąjį žodį (en i on 50 p.). Ici, en e au e chose, il es men ionné que les gens, eme usius au dicyn ma iè e, en so an записнаятоджу, genda a s pa ois sans cé émonies é k a yda o (Pi očkinas, sud., 1991: 143). De plus, 1903 m. J. Jablonskis da sa en oye Va pui pluoš ą ses a semenimų cependan seulemen su l'en ance, mokymąsi, Auš os appa aissemen , Kudi kos a si e imą, mais su ien a ail Min aujoje e su son bylą. Ceux sou eni s signè en un pa iculie pseudonyme Ki elis Nusmuko (Jablonskio éc i s 1932: 6973). J. Jablonskiui ex is a é é ab égée e laissa apsigne à Šiauliuose, ca app ochai l'annula ion de l'in e dic ion p essus. Déjà de Psko à Po il Višinski dans une le e éc i e J. Jablonskis de la p esse usse ape çu de els signes13. L'a en ulme des na ions Li uanies de di e ses maniè es dé endan Li u iškąją spaudą (čia nemažas e J. Jablonskio indėlis), usų mokslo žmonių e ce ains des aldininkų o es, que ce e in e dic ion nepasi eisinęs14, dans ou l'impé ie usse p asidėjęs e oliucinis judėjimas e nepasi enkinimas ka o su baigija Japon imi ou cela inalemen pa écé la Russie e m. mai 7 d. 1904 u publié l'o donnance de sa annule ce e in e dic ion. Au suje de l'annula ion de l'in e dic ion p esse J. Jablonskis Šiauliuose app i de jou naux. E l'o d e sa aussi ô même Li u iquemen a é é publié e Vilniaus Š . Mikalojaus à l'église. Sui udés, les gens encon aien des pa ašus eme cie le gene algou e neu S ia opolkuiMi ski ou même e le sa . J. Jablonskis de els padėkų ne paikai . 12 P. Mašio as es ap emen ema qué: [j]uo ek ai Jablonskiui skaudesnė peusmė, lui pa la sui e s a kiau p enai asai du a ail in e mi en (Mašio as 1930: 46). 13 À l'époque dans la e ue No é čas, jou nalis e expé imen é Se gejus Sy omia niko as, éc isan non seulemen dans di e s usses, mais aussi é ange s des publica ions de la p esse, publia un a icle, indiquan que le pou oi en in s'es p éoccupé de la solu ion de la ques ion du li iško š i a e que le plus ô se ai -ce que soi le ée l'in e dic ion d'imp ime lie u e zemaičių knygas lie u ių usla ynų š i a, le se a plus a an ageux pou la cause (Pi očkinas, sud, 1985: 393). 14 Li uu es p ados lie u iškaislo yniškais ašmenimis eikalai di e ses ins i u ions de l'empi e usse on é é considé és plus de 7 années: depuis 1896 m. jusqu'à 1904 m. commencemen 10). (plg. Tyla 2004: Bū a e gynusių in e dic ion de p esse, e consen inan le emplace en pa ie pe me e la inyniškomis aidėmis imp imdi i seulemen elemen o ius, maldaknyges e calend ie , e exigeusių ce e in e dic ion de p esse complè emen annule . É onnammen , que les opposan s à la le ée de l'in e dic ion é aien p incipalemen du Liaudies minis è e de l'éduca ion, e des shalininkų du minis è e des A ai es in é ieu es (K. S olmans, V. Plė ė e k .). Le Tsa é ai o mé spéciales comi é, qui u i annule ou es anks esnius décisions du gou e nemen usse e po a kius, ap ibojusius Li uiniens e zemaičių aš iją dans ses magasins; sans usiques ca ac è es, laisse u ilise la yniškus e au es ca ac è es. Ca as 'a commi ee's déc e con i mé. 26 LEBROS CULTURA | 83 Il lašku Po ilą Višinskį in i ai ou de sui e à eni ou de sui e à Šiaulius, e le lendemain déjà p omi ai condui e à Vilnių pa oi , ce que on ilniečiai. La plus g ande es i i é J. Jablonskis enai ce jou , quand Vilnius a commencé à laisse le quo idien Vilniaus žinios. Legalūs lie u iški laik aščiai, calenda iés, éc i s à ous comp éhensible bonne langue, a aien à le e les Li uiniens sa imonę; en plus, enco e a endai un du kick pou Li u iques écoles e joms app op iés guidilles. la Li uanie é ai enco e pa ie de l'empi e usse, la censu e de p esse n'es pas dispa ue, ebesiplė ojo polonisa ion15. Sunki é a é pa iculiè emen p égnai écoles a ai es. Vilniuje a é é leis a lec u e langue li oue ijose écoles, cependan le pou oi am a gen nesky ė. Les gens eux mêmes langue Li uanienne a ai e au dedo a gen , d'où šiokia elle alga mokée e dans ce a ail kibusiam J. Jablonskiui. P o inciejoje é ai enco e pi e. Šiauliues e Pane ėžyje, comme 1912 m. J. Jablonskis éc é J. Basana ičiui, son iens ai polkų kalbos moky ojai, e des lie u ių kalbos là pe sonne ne nemoko. La e i alisa ion de la p esse Li uanies impo ance Jonas Jablonskis bien pe cepé, cependan comp i e quels di icul és enco e de on ép ou e pou le en o cemen de Li uu ie e des a ai es de langue Li uanies. Il l'p éhensions comme commun inès Li uiniens de langue puoselė oja, no minamosios no e g amma ikos kū ėją, cependan de ions app écie e comme isuomenės eikėją, ko o oją pou lie u ybės, pou lie u ių kalbos eisių. LITERATūRA A i ž on is P. 1921: Jablonskis Min aujoj, Re ely, Psko e. – Lie u ių mokykla, N . 12. A i ž on is P. 1930: Žodis ki as apie Joną Jablonskį. – Kalba 1 (2), 48–55. B a l č ikon is J. 1932: T umpas [Jablonskio] gy enimo ap ašymas. – Jablons- kio aš ai 1, XI–XXX. B iance P. D. 1891: П. Д. Брянцев. Очерк древней Литвы и запад ной России. – Русская литература в Литве: XIV–XX в. в., Vilnius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla, 1998, 241–243. C yl o N. I. (sud.) 1866: Н. И. Цылов. Сборник распоряжений графа Ми хаи ла Николаевича Муравьева. – Русская литература в Литве: XIV– XX в. в., Vilnius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla, 1998, 213–217. 15 P ieš pa spaudos a ga imą polonizacijos mas ais Lie u oje laiške kun. J. TumuiVaižgan ui baisėjosi i Ša ijos Ragana (ž . Žėkai ė 1986: 142). V. Labu is. Jonas Jablonskis i lie u ių spaudos d audimas 27 Ci kulia 1885: Циркуляр по Варшавскому учебному округу, N . 9. i inskij P., Side a ičius R., Masionienė B., Me ž inskai ė B. 1998: Русская литература в Литве: XIV–XX в. в. Хрестоматия, Vil nius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla. Jablonskio aš ai 1932: Jablonskio aš ai 1. Visuomenės s aipsniai. Sud. J. Bal- čikonis, Kaunas. L i i n s k a i ė D. 2005: Ki ilikos E angelijų ašyba: Lau ynas I inskis i Jonas K eščinskis. – A chi um Li huanicum 7, 123–138. Lukėnai ėG iciu ienė E. 2009: Kons ancijos i Jono Jablonskių šeima, Vilnius: Lie u os nacionalinis muziejus. M a š i o as P. 1930: Šis as iš Rygiškių Jono sunkaus gy enimo. – Kalba 1 (2), 44–48. M e k e l is A. 1930: Jonas Jablonskis. – Kalba 1 (2), 7–36. M e k ys V. 1978: Nelegalioji lie u ių spauda kapi alizmo laiko a piu (ligi 1904 m.), Vilnius: Mokslas. Me kys V. 1994: D audžiamosios lie u iškos spaudos kelias 1864–1904 m., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. MUI 1872: Московскиe университетскиe известия, N . 1–4. Pa li o n i s J. (sud.) 1957: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Peckus V., Viliūnas V. 2005: Ma ijampolės moky ojai, Šiauliai: Saulės del a. P i oč ki n a s A. 1971: J. Jablonskio bylos medžiaga. – Kalbo y a 23 (1), 113–125. P i oč ki na s A. 1977: P ie bend inės kalbos iš akų, Vilnius: Mokslas. P i oč ki na s A. 1980: Jonas Jablonskis, Kaunas: Š iesa. P i oč ki na s A. (sud.) 1985: Jono Jablonskio laiškai, Vilnius: Mokslas. P i oč ki na s A. (sud.) 1991: J. Jablonskis. S aipsniai i laiškai, Vilnius: Mokslas. R u s e c k as P. 1929: Spaudos d audimo gadynė, Kaunas: Spaudos ondas. Sabaliauskas A. 1979: Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija iki 1940 m., Vilnius: Mokslas. S m e o n a A. 1930: A siminimų b uožai. – Kalba 1 (2), 37–44. S a l iū na s D. (sud.) 2004: Raidžių d audimo me ai, Vilnius: Lie u os is o i- jos ins i u as. S u b a č i us G. 2006: Kazimie o Lelio i Ipoli o Liu os anskio lie u iškos ki- ilikos modeliai, 1887–1891. – A chi um Li huanicum 8, 279–316. Ty la A. 2004: Lie u ių spaudos d audimo panaikinimo byla, Vilnius: Lie u os is o ijos ins i u as.