Dėl veiksmažodžio „garsinti“ kirčiavimo normos

178 Lobos Kul ū a | 84 VIDAS KAVALIAUSKAS Lie u os edukologijos uni e si e as Dl VEIKsMaŽoDŽIo GARSINTI KIRČIAVIMo No Mos Palab as esmenías: p eesaginis eiksmajodis, ki chiación no ma, ki chiación a ian e, ealioji a osena. en abajos de la accen ología de la lengua li uana y dicciona ios así como conocynas muy s y a usi accionmaodi i (: gasas; ga sùs, -, gasų, -ią) ki čiación no ma: gá sin i, gá sina, gá sino (MKŽ 172; Vai ke ičiū ė 2004: 165); sonn i, sonna, sonno (lV 262; Ž 204); sonn i, sonna, sonno y gá sin i, gá sina, gá sino (Kaman auskas 1929: 39); gá sin i, gá sina, gá sino y ga sn i, ga sna, ga sno (iKŽ III 142; lK Ž 103; būga 1958: 441; laigonai ė 2002: 103; s undžia 1995: 140; Vi kauskas 1995: 27, 80); gá sin i, gasin i, ga sn i (De ksen 1996: 350). No minamasis Daba inės lie u ių kalbos žodynas eikė du ki čia imo a ian es: gá sin i, gá sina, gá sino y ga sn i, ga sna, ga sno (DŽ1 199, DŽ2 164, DŽ3 166, DŽ4 166, DŽ6e). Muchos adio y ele isión pe iodis as ap endie on o ecomá p es ijina de es e accionmawo d ki chiación no ma y aho a no a as eces escuchamos epo ando, quién įgá sino películas o p og amas. más concienciosos usua ios de la lengua ambién ap endie on así ki čiua , aunque šnekamojoje lengua segu amen e elegi ían o a ( i agalės šaknies) a ian e de ki čiación ( a ian e con akū ine me a onija mencay apoyado de usua ios de la lengua). Tokio ipo p iesagos -in i eiksmažodžiuose galima akū inė me a o- nija: gá bin i, gá bina, gá bino (: ga b, gabę), kál in i, kál ina, kál ino (: ka as, -à), mé gin i, mé gina, mé gino (: me gà, megą), s éikin i, s éikina, s éikino (: s ekas, -à), š én in i, š én ina, š én ino (: š eñ, -à), é in i, é ina, é ino (: e as, -à; e , e ę as) y k . V. KaValIausKas. Debido accionma ozodio p oclami i ki chiación no ma 179 pe o ella oli g ažu no es egula a i. en la habla comúne a aps u ejemplos, cuando se man iene la palab a base i agalé p iegaidė: añ in i, añ ina, añ ino (: añ as, -à), daũsin i, daũsina, daũsino (: daũsos), jaũsmin i, jaũsmina, jaũsmino (: jaũsmas), skabin i, skabina, skabino (: skamb i, skaba), spa in i, spaalia, spa ino (: spa ùs, -; 125; sp ų, -), aũ in i, aũ ina, aũ ino (:à, aũi), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a), ( a); ( a); ( a); (; 2011; 125; - - - Exis e į eisin ų y ki čiación g e ybių dáilin i y dalin i, dá din i y dadin i, má min i y mamin i, áinin i y anin i, skáid in i y skad in i, ámsin i y asin i y k . (Ka aliauskas 2000 53:72; Ka aliauskas 2005: 114118; Ka aliauskas 2011: 124125). Es adoybinė lie u ių kalbos komisija ( oliau VlKK) 2005 m. pa ikslino eiksmažodžio ga sin i ki čia imo no mą ue abandonada el kalboje p ak iškai isai ne a ojamo p iesaginio ki čia imo a ian e y ins i ucido ecunos kalboje i agalės šaknies ki čia imo a ian e: gá sin i, gá sina, gá sino y gasin i, gasina, gasino. ales c uciación g e idades se indican y en la más ecien e li e a u a de acen ología (Mikulėnienė, Pake ys, s undžia 2008: 260; s undžia 2009: 220). ¿es e o ecimien o ViKK es á apoyado po los usua ios de la lengua? con obje o de esponde a es a p egun a, en 20082011 se lle ó a cabo una in es igación del consumo de es e ad e bio en cua o egiones li uanas: Dzūkijoje (Veisiejai y sus apellinkės), su alkijoje (Vilka iškio ciudad y dis i o), aukš ai ijoje (u ena y Ignalina) y Žemai ijoje ( aseinių ciudades y al ededo es). pa icipa on en el es udio 800 pe sonas, 200 po cada egión. esponden esos ue on in i ados a lee o aciones con el in es igado acciónmažodžiu (ellos no sabían que se in es igaba un palab a ki čiación). a los esponden es leyendo dados las o aciones Nues o país lo sonina mucho áńximios pe sonas y Ope a o ius įga sino es a ilmá, en las encues as ue ma cimasi, que i iamojo accionmawo ld del ki chiación a ian e elegido. en la encues a pa icipa on seleccionados alea o iamen e di e sos de edad (nuo 17 a 81 años) esponden es. Se ob u ie on es os esul ados (ž . abelę y ig.): 180 Las Cul u a | 84 lEN El. Veiksmaojo di di undi ki chiación en sepa adas egiones de Li uania egión Gá sin i Ga sn i Gasin i Dzūkija 21 (10 po cien o) 0 197 (0 po cien o) 179 (90 po cien o) Su alkija 3 (1 po cien o) 0 (0 po cien o) (99 po cien o) aukš ai ija 23 (11,5 po cien o) 0 po cien o) 177 (88,5 po cien o) Žemai ija 34 (17 po cien o) 0 po cien o) (16 (083 po cien o) PaV. Veiksmajodžio p oclami i ki chiación pol ieji gene inkiai es udio mos é, que VlKK n e minación enuncia p iesaginio ki chiación a ian e es comple amen e azonada ni un solo esponden e nepasop ko al ki chiación a ian e. P es ijino a ian e de ki chiación con me a onía gá sin i eales de a osenos no es muy apoyado sólo 1 po cien o. su alkiečių elec i la p incipal a ian e de ki chiación, cuán o más Dzūkijoje, aukš ai ijoje y Žemai ijoje (žiaina amai 10, 11,5 y 17 po cien o aplaus ųjų) (plg. s und 1995: 138). Visu con incen emen e p e alo i agalesa šaknies ki chiación a ian e gasin i. Es os esul ados con i man los comunes e bo p onuncia polinkios de consumo de a ian es de ki chiación, que son ijados y po p o . an anas Pake ys una encues a de es udian es mos ó que la p eesaginal a ian e de ki chiación no consume, p edomina la a ian e de ki chiación i agales: exgasin i (35) y izgá sin i (6) (ž . Pake ys 2002: 336). 2011 m. ealizada en la uni e sidad li ua os de pedagogología li uanis ikos acul ado 50 s uden sos li uanis ų, neišklausiusių akcen ologijos ku so, encues a mos ė da yškesnius i agalės šaknies V. KaValIausKas. Debido al e bo di undi ki čiación no ma 181 los polinkios de consumo de es e e bo: izgasin i (48) y izgá sin i (2). aigi los esul ados de odos los es udios apoyan VlKK p opues a de p opo ciona dos a ian es des e accionmawo do ki chiación. Sin emba go p oclami i la no ma de ki chiación, eniendo en cuen a a la eal a osenes polinkius, en el u u o pudie a se o a ez e isada, sukeiciando ki chiación g e ybes luga es: gasin i y gá sin i. i agalės šaknies a ian e es más apoyado de los usua ios de la lengua, además, nesike a con esama p ecesagos -in i eiksmažodžių ki čiación sis ema. Simila es p ác icas ha habido y an es: en an e io es ediciones DŽ se ue on į eisin i a ian es del accionmajo do condensin i (: saũsas, -à) ki čiación sin me a onía y con me a onía saũsin i y sáusin i (DŽ1, DŽ o DŽ2), 3, DŽ4, DŽ6e dejados sólo i agalės šaknies a ian e sin me a onía saũsin i; DŽ1 suge ida i ap adicialmen e ki čiuo i eiksmažodį áizdin i, y DŽ2 cambiada no ma de ki čiación, į eisin as como único i agalės šaknies a ian e azdin i. IŠVaDos 1. La decisión es a al de la Comisión de la lengua li uanas e isci el accionmaojo di p oclamin i ki chiación no má, enunciando al p iesaginio ki chiación a ian e y p opo cionando ambos i ap adės y i agalės šaknies ki čiación a ian es, sopo a ealioji a osena. es o mues a en las cua o egiones li uanas ealizado un es udio de es e accionmajo dio ki chiación y da os de encues as de es udian es. 2. los esul ados del es udio mos a on a la nue a ing esi ada i agalesa šaknies a ian e gasin i siendo muy popula es y cla amen e lide ando con a el p incipal i ap adés šaknies a ian e gá sin i. De 800 esponden esas i agales šaknies a ian e la elec i incluso 719 (90 po cien o.) apun ab. 3. Tal ez debe ía una ez más p ecisa es a no ma de ki chiación de accionmajo i iendo a ian es luga esos i agalės šaknies a ian e gasin i es más apoyado ealosios a osenes y nojejea la exis en e p ecesaga -in i accionmajo ji del sis ema de ki chiación. lEI a ū a I Šal INIaI b ū g a K. 1958: Rink iniai aš ai 1. sud. Zigmas Zinke ičius, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os imp en a. D e k s e n . 1996: Me a ony in Bal ic, ams e dam-a lan a: odopi. DŽ1 Daba inės lie u ių kalbos žodynas. ed. espues a J. K uopas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os edykla, 1954. 182 Lengbos Kul ū a | 84 DŽ2 Daba inės lie u ių kalbos žodynas. ed. espues a J. K uopas, Vilnius: Min is, 1972. DŽ3 Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. s. Keinys, Vilnius: Mokslo y enciklopedías edi o ial, 1993. DŽ4 Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. s. Keinys, Vilnius: Mokslo y enciklopedías ins i u o de publicación, 2000. DŽ6e Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. s. Keinys, Vilnius: ins i u o de la lengua li uanas, 2006. Kaman auskas V. 1929: T umpas Li u ias lengua ki cio mokslas. 2. Ki čio Dic iona y, Kaunas: Š y u io bend o ė. Ka aliauskas V. 2000: Bend inės lie u ių kalbos p iesaginių eiksmažodžių ki čia imas, Vilnius: alga ė. K a a l i a u s k a s V. 2005: Debido a algunos accesagiones accionesmažodžių ki čiación no mos. Cul u a de lenguas 78, 111127. K a a l i a u s k a s V. 2011: accen ua ion sys em o su ixed Ve bs in s anda d li huanian. Bulle in o he Geo gian Na ional Academy o Sciences 5 (3), lKŽ III 123–131. Dic ionynas Li u ias 3. a s. ed. K. ul ydas, Vilnius: Es adoybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1956. l a i g o n a i ė a. 2002: Lie u ių kalbos akcen ologija, Vilnius: Gim asis žodis. lV Li u ias guía de lengua. sud. P. ska džius, s. ba zdukas, J. M. lau inai is, biele eld: lie u ių em inių bend uomenė, 1950. lK Ž Lie u ių kalbos a ies žodynas. sud. V. Vi kauskas, Vilnius: Mokslo y enciklopedías ins i u o de publicación, 2001. Mikulėnienė D., Pake ys a., s undžia b. 2008: Bend inės lie u ių kalbos ki čia imo žinynas, Vilnius: Vilniaus pedagoginio uni e si e o leidykla. MKŽ Encomasis lingüís icos de Li uania de esc i u a y ki chiación. sud. P. Kniūkš a y a. lybe is, Kaunas: Š iesa, 1996. Pa k e y s a. 2002: Akcen ologija 2, Vilnius: Mokslo y enciklopedijas ins i u os de publicación. Ž Dicciona io de esc i u a de la lengua Lie u ių. ed. K. Gaspa a ičius, N. G igas, J. lazauskas, K. ul ydas, a. Ži gulys, Kaunas: Vals ybinė enciklopedijų, žodynų i mokslo li e a ū os leidykla, 1948. s undžia b. 1995: Lie u ių bend inės kalbos ki čia imo sis ema, Vilnius: Pe o o se o. s u n d ž i a b. 2009: Bend inės lie u ių kalbos akcen ologija, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Vai ke ičiū ė V. 2004: Bend inės lie u ių kalbos ki čia imas, Kaunas: Š iesa. V i k a u s k a s V. 1995: Lie u ių kalbos ki čia imo žinynas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Recibió 2011 06 14 V. KaValIausKas. Debido al ad e bio p oclami no mas de ci cunčiación 183 oN HE aCCEN ua IoN No M oF HE VE b GARSINTI Summa y In linguis ic wo ks on li huanian accen ology as well as dic iona ies and e e ence books he e has been conside able luc ua ion in he accen ua ion no m o he e b ga sin i (‘ o sound, announce, p oclaim). The no ma i e Daba inės lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o Con empo a y Li huanian) o e s wo accen ua ion a ian s: o acu e oo (gá sin i, gá sina, gá sino) and su ixal accen ua ion (ga sn i, ga sna, ga sno). he su ixal pa e n in ac ual usage has become almos ex inc . In 2005 he s a e Commission o he li huanian language amended he accen ua ion no m o he e b by ejec ing he su ixal pa e n and app o ing he popula a ian o he ci cum lex oo , c . gá sin i and gasin i, espec i amen e. he esea ch in o he usage o he e b in h ee di e en egions o li huania has demons a ed ha he newly app o ed a ian o ci cum lex oo accen ua ion is mo e popula han he main accen ua ion a ian o he acu e oo accen ua ion (c . 90 pe cen and 10 pe cen , espec i amen e). Conside ing he ac ual usage and endencies in he accen ua ion o he e bal su ix -in i, he pape sugges s ha he accen ua ion no m o he e b should be speci ied in he ollowing way: he ci cum lex oo accen ua ion pa e n should be gi en as he main, p ima y a ian (gasin i), and he acu e oo accen ua ion a ian as seconda y (gá sin i). KEy wo ds: su ixed e bs, accen ua ion no m, a ian s o accen ua ion, ac ual usage. VIDas KaValIausKas Lie u os edukologijos uni e si e as . Še čenkos g. 31, l -03111 Vilnius [email p o ec ed]