Naujažodžiai su dėmeniu „(-)tinkl-“

J. GIRČIEN. Naujaodžiai con dėmeniu (-) inkl-165 JURGITA GIRČIEN Ins i u o de lenguas Lie u ių NAUJAŽODŽIAI SU DMENIU (-)TINKLEsmINIAI palab asžIAI: naujažodis, naujada as, da ybos: lizdas, būdas, ipas, ca ego ía, signi icado, (p iešdėlio, p iesagos, galūnės) edinys, dū inys. Úl imo decencio el a oseno apa eció po cen á eidechim naujažodžių1 nue os da inių, con enedo es dėmenį (-) inkl-, ej.: iki inklinis, į inklin i, inkla aš ininkau i, inklumas, inklalapynas, supe inklas, inklae d ė, plepa inklis, mik o inkla aš ininkas. Ellos son el obje o de es e a ículo: e ec uada cualybinė y quan i ybinė 123 naujažodžių2 es uc u a y a osenos analizė pasaci s amien o po pa e de la lengua, kilmę, da ybos modos y ipus, da ybos ca ego ías. Ap ícianse nue os da íns ípicos y (glaus ai) con ellos elacionados elación de con di e sasšakniais duble inías nue as inancie as, sus unciones así leksikalizaciones y socializaciones, i. i. ij i inio en el sis ema de lengua y a osenoje, cues iones. 1. P ime o an es hay que deci que el a ículo discu iamos nue ajeodžius unijcien e dėmenį daik a a dį edklas (angl. ne wo k) ambién puede conside a se neologizmu, sólo, di e en emen e que i iamajai imčiai pe eneusančios naujosios leksemos, él a ibuible a naujosi sememoms. Signi ica i o en el Skai meniniame agjiue es a palab a es ingobés nue o in e ne 3: en dicciona ios de compu ado ía 1 Naujažodis a ículo adicionalmen e en endido como cualquie ipo apa ecido nue a palab a. Neologismo puede se nue o apode ado, nue o pasadi o ó adęsis como consecuencia del desa ollo seman ís ica. En la lengua li a ias ellos suelen llama se nue os p és amos, naujada ais, seman iniais neologizmais. Naujada es adicionalmen e en endido más es echamen e: es naujažodis, su gido debido a palab as de da ybos, i. i. nue os da inys (ž .: U bu is 1978: 2829; Jakai ienė 1980: 8284; O o d 2001: 98; Gi čienė 2006: 7475 y k .). 2 Tan o naujažodžių con dėmeniu (-) inklap ik a ašy inėje y elec ónica a osenoje has a 2011 m. augpjücio mes. Siendo gene alinés elos, según la común in e ne paeseškos sis ema Google adicionalmen e ue e i icada odo posible da ybos pa adigma, aba cando odos hipo e inius eclasa de daik a a džio edinius así dū inius. 3 Plg. Miliūnai ė 2010: 109; es e caso se ía posible in e p e a y como e minologizada palab a de lengua bend inesa ed signi icación, i. y. comunicación, caminos, ías y k . linijas sis ema (DLKŽ, LKŽ). 166 KALBOS KULTÜRA | 84 una ed se de ine como g upé de compu ado as y o os disposi i os, conec ados po líneas de comunicación de mane a que sea posible el in e cambio de da os en e ellos, y la mayo ed de compu ado es se conside a In e ne (EKŽ). Se en iende que muchos é minos de compu ado ía ed de da ybos lizdui pe enecien es nue osada os ambién son é minos de compu ado ía, desempeñan e e en ina unción. Nó ese que noiaja pa e de ellos adosi como di e sašaknių nue os p és amos co espondimenis, ej.: inklalapis (( eb)peidžas, angl. web page), žinia inklis ( ebas, angl. Wo ld Wide, Web), po inklis (subne as, angl. subne , subne wo k), inkla aš is (blogas, angl. blog). 2. En ep naujažodžių, como y habi ual nominación expansión a psniais (Цу ру- па 1984: 181; Cichocki 1996: 779), p edomina daik a a džiai (77 po cien o; ej., ideo inkla aš ininkas). Veiksmajodžiai son menos ecuen es casi seis eces (14 po cien o.; ej., inklė i), adje i os once eces (7 po cien o.; ej., inkla eikinis), p e eiksmių ė a os unos cuan os (2 po cien o.; ej., žinia inkliškai). 1 PAV. Dis ibución po pa e del lenguaje (p oc.) 3. Daugum (80 p oc.) nue os da inių son lie u iški, p z., inklad augis. Sólo penk adalis (20 po cien o) naujada ų son hib idiniai, i. i. iene y p es in o elemen o, ej., o o inkla aš is (plg. skolinį o oblogas, angl. pho oblog). hyb id En epín de da ines p incipalmen e dū ín (16; ej., mega inklas), casi es eces menos in e nacionales an esdėlius edinių (6; ej., sub ink las), ečiausi naujada ai, u in ys nelie u iškų p iesagų (3; ej., ink lis as). J. GIRČIEN. Naujaodžiai con dėmeniu (-) inkl-167 4. plu alidad de abo diables nue osada os conside a y ini ipiškais da iniais. Ellos ep esen an a odos los modos de a e ía4 ( éase ig. 2). 2 PAV. Naujada os pasi ización según da ybos modosus (p ocen ais) Sob e la mi ad (48 pe cen .) naujada os son dū inie, ej., inklažmogis. Menzías que ečdalis (16) de 59 dū inių son hib idiniai, ejemplo., skau a inklis. Nó ese que sob e la mi ad de ales dū inių cons i uye an e io men e las palab as de la lengua li uanas da ybai hubie on noūdingi dū inių y in e nacionales dėmenų híb idos, ej., ideo inkla aš is. 53 dū inių uno sandas es daik a a dis edklas, 6 inkla aš is, p z.: da ba inklis, pseudo inkla aš is. Nó ese que sudu inį kamieną iene aún más naujada ų, que jun o con dū inias o man más de la mi ad i iamosios naujažodžių im ie de un o al 73 unidades, po que 14 (keliapakopių) dū inių son edinių pama iniai palab as, ej., o o inkla aš ininkas, inkla aš ė i. Gausūs dū inių ediniai alida ini como nue o da ybos polinkis, él es yškėjo pas a aisiais dešim mečiais (Keinys 1979: 155; Gai enis 1980: 31; Mikelionienė 2000: 1012, 17; Gi čienė 2005: 5354 y k ). Es o p obablemen e decida la comunicación acili an es p ecislesnės nominación po eikis, api eškian is aspi au ace ca la lexis del donino y da ybos signi icado (plačiau ž . Gi čienė 2005: 54 y k .)5. Tales p ocesos son ca ac e ís icos y a o os 4 Sang ąžiniai ediniai se conside an ep esen an es de un modo de ab icación sepa ado según DLKG: 406409. 5 Al usa el e bo como unidad léxica, pa ece ía, su mo i ación, de la p opia e bin sanda os emanaen e signi ican e debe ía pe manece en somb aly (Gai enis 1996: 31). Sin emba go, da iniai son secunda ias unidades nomina i as, en las que ija la in o mación no sólo sob e cie o obje o de la ealidad, sino ambién sob e cie as elaciones, exis en es en e los obje os de la ealidad y las palab as que los acompañan (Jakai ienė 1988: 24, 92). Kol da inio mo y acija aúnė a aiški, su unkciona imas is 168 KALbOS KULTÜRA | 84 idiomas (Picone 1996: 15) (daik a a diniai dū iniai más ampliamen e discu idos en daik a a džių da ybos analizės posky ija 5.1). dėl o di ie e de la simple palab a. La es uc u a del e bo indica sus pau as de consumo, obs aculiza lexinea signi icado a sali más allá de cie os lími es (U bu is 1978: 5664). De di e sas a ie as léxicos en a oseno suelen adqui i aquellos, cuya o ma sono a es no engañado a y máxicamen e in o ma i us (U bu is 1978: 6365; Haugenas 1994: 23; Ska džius 1997: 7980; Gi čienė 2005: 107127). 3 PAV. P iesagų apa illamien o po núme o edinių J. GIRČIEN. Naujajodžiai con dėmeniu (-) inkl-169 Po dū inius pocoug a esni (36 po cien o) p iesagų ediniai, p z., inklija. Sob e diezadalį (11 pe cen .) nue os da inių cons i uye an esdėlių ediniai, ej., be inklis. Muy a a sang ąžiniai (3 po cien o; po ejemplo, įsi inklin i)6 y galūnių (2 po cien o) ediniai, po ejemplo, inklius. 64 edinių haibai en o al u ilizado 20 di e en es p eesagų, de los cuales es nelie u iškos (ž . 3 ig.); 12 di e en es an espues os, de los cuales cinco s e imkilmiai: po dos an espues os nei supe edinius; po uno be-, en-, de-, po-, za-; an i-, in e -, me a-, sub edinio; 2 dis in as galūnés: po uno -is y -us edinio. En ep edinių p edomina a dažodiniai da iniai (73 p oc.; 47), eiksmažodiniai ediniai cons i uye menos que ečdalį (27 p oc.; 17). 3 Desde la imagenlo se puede e que da iausi o man a p eesagos -im y -ininkas. 5. Ya se ha mencionado, que la mayo ía de in es igables nue a oodjes con dėmeniu (-) inklsuda o daik a a džiai, po lo que a ellos segui y se des ina á p incipalmen e a ención. En ep 95 daik a a džių ambién p edominan dū inos (62 po cien o), po ellos menos que pe pus p eesagų edinių (29 po cien o), menos que dešim adalis p iešdėlių edinių (7 po cien o), ellos mismos ečiausi galūnių ediniai (2 po cien o.). 5.1. La mayo ía (75 po cien o) 44 de 59 dū inių, como en lengua li uáneos habi ual (plg. DLKG 151; Keinys 1999: 69), es hace con an uoju daik a a diniu sandu. En ep ellos popula ísimos daik a a dis edklas al segundo Sandó iene 21 dū inys, de los cuales casi la mi ad es á con jungiamuoju balsiu, ej., nauda inklis. An as según ecuencianumá naujažodžių imčiai pe enecien e sudu inis palab a inkla aš is, que es 6 o os, ya an os pakopos, dū inių an asis sandas, p z., mik o inkla aš is. No ablemen e, que odos al segundo sandá u ís icos híb idos: sus p ime os sandai son in e nacionales elemen os o o-, ideo-, mic o-, mak oi k . Es os sudu iniai daik a a džiai a osenoje no malmen e concu en no sólo con skoliniu, sino y d ižodžiu lie u išku su a i ikmeniu: plg. audio inkla aš is y audioblogas, sonido inkla aš is. En ep dū inių con segundo sandu la ed hyb idinių es casi mi ad, ej., mega inklas. Pa cial de ellos a ibuí ini no ipškiim, pa ienės a osenos dū iniams, p z., socia inklis. En e ellos es áma es ilis iicamen e ma cė ų naujažodžių, wi hou e e en inės, a liekančių y emocionalina exp esina, me aling is inę unkciju (plg. Jakobson 2004: 1017 y . .), ej. : Va gu o hay sen ido línea mundial 6 Tokios mo emínas sanda os palab as pueden se conside adas y an edėlius ediniais de sang ąžinių eiksmažodžių, en es e caso inklin is (ž . V. U bučio įž algas apie da inius su nenusis o ėjusi da ybos pakopų a ka: U bu is 1978: 9193). 170 PALBOS KULTÚRA | 84 es echa o di idi según su con enido. En onces equi i á y paskala inklio, plepa inklio, po no inklio y . . [in e n. kom.]. La mayo ía del segundo daik a a dinį sandą con enedo es sudu inių daik a a džių son de e mina i amen e, i. i. el p ime suand de ine, susiau ina el signi icado del segundo sando (U bu is 1961: 68; LKG I: 457; DLKG: 151). Pe seisš adalį (13) dū inių iene el segundo eiksmažodinį sandą, ej., inkla alda. Es o co esponde esencialmen e a los polinkios de la da yba naujada ų de la lengua li uana: a i mase que ap oximadamen e sólo cada penk o dū inio segunda sandad se basa eiksmažodžiais (Keinys 1999: 69). Todos de ellos el p ime sandad es daik a a dín ( ed) y odos ellos ienen jungiamgo į -a-, excep o uno ( inklokū a, pe o se u iliza y sinónimo inklakū a). La mayo ía de abo dajes dú icos p ime sandu adicionalmen e pasakomas segundo sandu eiškiamo obje o de acción, ej., inklus aida. T adicialmen e abiem de es e ipo dū inių sandais suelen a neiš es iniai kamienai, ej., inkla a ša (plg. Gi čienė 2005: 68). Sólo dos dū inos ienen di e en es cajas: uno de ellos būd a dinį: inklapalaikis; o o en eikš ą nesa a ankišku elemen o in e nacional: inkloma as (ž . Mikelionienė 2000: 132 y k .). Apibend inando dū inos pasaki ina, que sólo pocas de ellas son ya adqualėję en a osenoje e minías compu ado ías, nukonku a ę duplice inius skolinius. Tales pueden conside a se página web, inkla aš í, žinia inklį. Va osenoje ambién p in a los nue os dū inia inkla ie ė, inkla eika, inklažmogis. po cie o, el úl imo no sólo como p és amo equi alen e in e nau : exis e ex os de, donde es e nue a palab a se usa más es echo que usua io de in e ne , especializada signi icado es jauni 2029 m. pione os de in e ne , que los p ime os quie en p oba odas las no edades, ges ión de asun os in e ne sus cadadienybė; in e ne les es imp escindible como o ma de au odexp esión, eque ida pa a comunica se, pe mi i lib e alacimien o. Plg. o os ipos indicados de usua ios de In e ne : obje i oingieji, socialieji, ine iškieji, konse a y ieji (ž . h p://mediame amo ozes.wo dp ess.com/2011/02/05/in e ne o- a o oju-pa eikslas-lie u oje-2011-m). 5.2. En ep nue os p eesagines daik a a džių (27), 65 de es os con 12 di e en es p eesagų, casi el doble más a dažodinių p oc.) que eiksmažodinių (35 p oc.) edinių. En gene al p e iesaginiai daik a a džiai ep esen a a seis ca ego ías de da ybos. Gausia a dazodines ca ego ía de enedo es (31 pe cen ), a la que pe enece de es di e en es p iesagos ediniai. Da ia de ellos p oduc i a es a ca ego ía apesaga -ininkas (plg. DLKG: 94). Šeši nauji da iniai: inkla aš ininkas, o o inkla aš ininkas, mik o inkla aš ininkas, ideo inkla aš ininkas, inklasai ininkas, inkla eikininkas, cuyos J. GIRČIEN. Naujaodžiai con dėmeniu (-) inkl-171 unda ai ambién son naujada ai (keliapakopiai) dū inie, u in ys dėmenį - inkl-, į a dija pe sonasis según p o esión, pomėgį o con ellos elacionadoį dalyką (plg. DLKG: 114). De los menė ųos edinos más a osenoje adqui ilėjęs el p ime e e en ina uncion a liecancio ambién muy ecuen e nue o nue o del p es inio bloge is co espondencia. Ki i naujada ai, u in ys dėmenį - inkla aš i į a dijan ys es eu esnes, pa iines concep os, ambién endę plis i. Toda ía dos no ada ai pe enecien es a la ca ego ía de enedo es de peculia idades a dazodinas p eesagos -išius edinys inklišius y da inys con in e nacionaline p eesaga -is as inklis as son daik a a džio inklas ediniai. Va osena da os indican que se a a de unaka iniai, es ilis iicamen e ma cados naujada ai, e ec uan es, sin e e en inas, y emocional exp esina, me aling is ina unció, ej. : Bajo es e e miną se puede o ma inė i o os, exac amen e nosakančius kažku ios o as i as (incluso su icien emen e es eu os!) specialis ą has a kaulų smegenų (kas pi mas pasakė inklišius?;-) [in e n. kom.]; Realmen e, apelca en Alge dą, él con noso os ue e inklis a [in e n. kom.]. Nó ese que žaismingumas, juego lingüibis es conside ado pos mode nismo epochos, a la cual en gene al i in ca ac e ís icos neologizmas, exclusi o cuožu (Lapėnienė 2007; Lyo a d 2010: 32 y k .). Segunda según da inių gausą nomb es de acciones, o eiksmažodžių abs ak ų, ca ego ía (23 po cien o.). Ella a ibui ini seis p oduc i ias de es a ca ego ía p ecesagas -imas (plg. DLKG: 94) ediniai: inkla aš inimas, inkla aščia imas, inkl(i)a imas(is), inklėjimas, inklinimas(is), į(si) inklinimas. Es o keliapakopias pa ienesa a osenes (excep uando dos úl imos) da iniai, cuyas undamen ales palab as ambién son i iamosios im ies naujada ai. Cuán menos nue os de inių pe enecen a la ca ego ía de los enedo es de ca ac e ís icas, o a dažodžių abs ac s, (15 po cien o.). Es o cua o de es di e en es p eesagų -um, -ys ė y in e nacionales -izmas ediniai. Uno de ellos es p ime a pakopos da inys no del odo ípico daik a a džio edklas edinys inklum. Es as p ecesagas ediniai gene almen e se hacen de būd a džių (ž . DLKG: 100101), plg. o o keliapakopį da inį inkliškumas. O as de es a ca ego ía, cuyas undamen ales palab as an im ies naujada ai inkla aš ys ė y inkla aš izmas, alidini como es ilis iškai žymė i konku uojan ys leksikos a ian es, col que, como y o os dos, a osenoje muy a amen e. Va osenoje endę plis i an o pa naujada ų u inčiai ca ego ías de nomb es de luga es (15 p oc.) p iski ini p iesagų -ija y -ynas ediniai, cuya da ybos undamen o ambién es im ies naujada as inkla aš is: es o inkla aš ynas y inkla aš ija. El úl imo, aunque y no del odo ípico, con éxi o compi e con el nue o p és amo blogos e a (plačiau ž . Gi čienė 2008). LEBROS CULTÚRA | 84 172 6. Apibend in inai digai ina que casi seš adalis naujažodžių (22), que con ienen dėmenį (-) inkl-, son o os nue os da inių, que o man sob e ečdalį odas im ies (44), undiniai palab as. La mayo ía de ellos ienen po uno edino, ej.: inklažmogis → inklažmogiškas; inkl(i)uo i → inkl(i)a imas; inklinė i → inklinė ojas. Kela palab as son dos de es edinių doibes undamen os, ej.: inkla eika → inkla eikininkas, inkla eikinis; inklalapis → inklalapynas, inklalapiškas, inklalapin i. Gausias del nue o sudu inio daik a a dío inkla ach is da ybos niddas. Es e naujažodis es incluso 19 nue os ge inos base palab a, ej.: inkla aš is → inkla aš ininkas, inkla aš iškas, inkla aš ija, inkla aš ynas, inkla aščiau i, mik o inkla aš is ( odos casos ž . naujažodžių są aše). Él ambién es 8 keliapakopias da inių dėmuo, ej.: inkla aš ininkau i, inkla aš iškai, inkla aščia anje, mik o inkla aš ininkas. Aiškios mo i aciones, sis emiški (suda an ys adek ačią s e imžodžiams sis emą), compa a ekonomški i da ūs naujada ai, u in ys dėmenį) inkla aš -, spčiai plin a a osenoje, geba konku o i no sólo con duplice iniais skoliniais, pe o y o os sus a i ikmenimis: plg. inkla aš is y blogas, osob aš is, in e ne dieno aš is (plačiau o skolinių su šaknimi)blogi i a i a į ai šak njiho ih a i ikmenų, whose mo e han hal u in ys (-men) klaskla aš į suda o konku encijos pol inus. Gi čienė 2008). IŠVADOS El úl imo decencio a osenoje apa eció 123 nue aspalodžiai nue os da iniai, u in ys dėmenį (-) inkl- например.: įsi inklin i, be inklis, žinia inkliškai. En ep de ellos p e alece lie u iški naujada ai (80 p oc.), hib idiniai da iniai, ej., mega inklas, cons i uye sólo penk adalį im ie. Nemažai naujada ų adosi como e e en inę unción desempeñan es di e sosšaknių naujųjų skolinių a i ikmenys, pa e de los cuales conside ábani en é minos compu ado ijos, ej., žinia inklis ( ebas). Así palab as de doyba neabejo inai ebelieka impo an e o o nue awodžių adimosi modo p es inimosi p oceso a s a a. Exis a y ales nue os da íns, en e ellos y pos mode nybei i in ca ac e ingos es ilis iicamen e cono uo os, a liecancios emocional exp essina, me akalbinę y k . unciones, los cuales noie ini con conc e os skoliniais y e minis de compu ado ía, ej., plepa inklis. Nominaciones de expansión en epnios es ca ac e ís ico que en e naujažodžių p edomina daik a a džiai (77 po cien o.). Muchosidad nue osada os laiky ini ipiškais da iniais. De gene esnių naujų da ybos polinkių menciona an e io men e palab as de lengua li uánica da ybai nebū- J. GIRČIEN. Naujaodžiai su dėmeniu (-) inkl-173 dingų dū inių i a p au inių dėmenų hyb idų, ambién dū inių edinių gausa, p z. ideo inkla aš is, inklalapynas. Incluso ace ca de la mi ad (48 po cien o) im ie o man dū inos, en e los cuales adicionalmen e p edominan de e mina i inos, con en igi el segundo daik a a dinį sand, ej., inklad augis. Sudu ines palab as, que lenguas li uanas an es no e an an ca ac e ís icas, la ecuencia con i ma pasa aisiais decenicios iz yškėjusį su gausėjimo polinkį. Es o p obablemen e lemb a la comunicación acili an p ecislesnės nominaciones po eikis a osenoje suelen adqui ili naujada ai, cuyo sonido pa adal es noailaidinan e y maximamen e in o mi us: así disminuída la ca ga de memo ia, acili ada nue as palab as in eg acion en ac i ació lexicikos ond. Segundo i po ecuencia (36 pe cen .) p eesagos ediniai, ej., inklija. Sob e diezadalí (11 po cien o.) nue os da iones o man an esdėlius ediniai, ejemplo., po inklis. Muy a sang ąžiniai (3 po cien o) y galūnių (2 po cien o) ediniai. Vedinių da ybai de o al u ilizada 20 di e en es p eesagos, 12 an esdėlios y 2 galūnés. Da iausi o man ai p eesagos -imas y -ininkas: as a po šešis edinius, p iski inus eiksmažodžių abs ak ų (p z., inkla aš inimas) y a dažodinės peculia idades u ė ojų (p z., inkla aš ininkas) ca ego íasmas. casi seš adalis naujažodžių, con enedo es elemen ą (-) inkl-, son o os nue os da inių, suda ančių pe ečdalį odas im ies (36 pe cen .), palab as pama iniai. Más abundan e nue o compue eño obik a omio inkla ach is da ybos nido (27). Rápidos p ocesos de leksikalización y socializaciones da yba chakojimasis, g an pa e de nue osada os, ej.: inklalapis, inkla aš is, inkla aš ininkas, inkla ie ė, žinia inklis, a osenos ecuencias, capacidad de compe i con di e sos nšak skoliniais y o os sus co espondimenimis, mayo umai nue ajeodžių su dėmeniu) inklpalankus pe mi e un discu so elec ónico habla sob e la nue ajaodžių au o ių kalbinę y ambién la sociedad y la posible ul e io desa ollo. AbCLINIS NAUJAŽODI SU DMENIU (-)TINKLSąRAŠAS an i inkla aš is audio inkla aš is be inklis da ba inklis o o inkla aš ininkas o o inkla aš is iki inklinis in o inklas in e inklas in a inklas izsi inklin i iz inklin i in o(si) inklin is in oluc inklin i en inklin i mak o inš is mega inklas me a inklas mik o inklans is mik o inkla aš ininkas