scieee Open visual document viewer

Priešmokyklinio amžiaus vaikų rišliojo pasakojimo ypatybės

Ingrida Balčiūnienė; Agnė Kalninytė

Full text

212 Cul u a de Línguas | 86 INGRIDA BALČIŪNIENĖ Vy au o Didžiojo uni e si e as AGNĖ KALNINYTĖ Vy au o Didžiojo uni e si e as P IEŠMOKYKLINIo aMŽIaus PAIK IŠlIoJo PasaKoJIMo YPa Ybs ESMINIAI VOZŽIAI: aidos psicholing is ica, išlusis con a jão, p é-escola inis amžius. ĮVaDas Desen ol imen o da linguagem de c ianças e qualidade sociedade ak ualus ques ão, ao qual se es o ça esponde linguis as, pedagogos, psicólogos. Cada ez com mais equência ala-se sob e o que adul os e especialmen e c ianças ala du an e o ul imo décimo ano no a elmen e escu dėja, len a mais emsia ina, mais di icil adquisa linguís icas e comunicaccionais habilidades. Veiksnių, galinças de e min i linguagem desen ol á, gausa e di e sidadelipiskidade es imula busca busca no os mé odos de in es igação, combina linguis icinos, socioling is inius, psicholing is inius mé odos de in es igação cien í ica. desen ol imen o da língua dos ilhos li uanos in e essou-se ainda an es II mundial gue a começada obse a e записнаяти спонтанная детская речь (Kalnius 1993), po ém em pouco empo es a a i idade nu ūko. Mais a de, c iando e desen ol endo escolas de logopedia li uanas, i in mui o a enção dedicada aos aspec os pedagógicos do desen ol imen o da linguagem in an il, diagnós ico e co eção de pe u bações da linguagem, ao p epa a ó io lingüís ico do c iança (Glebu ienė 1977; Fede a ičienė 1978; Gied ienė 1986; Ga š ienė, I ošku ienė 1993; I ošku ienė e k . 1997; Mazole skienė 2000, 2003; G igai ė 2004 e k .). Úl imas décadas a décadas es uda am c ianças li uanas a língua mui as ezes oi apliquado a me odologia de obse ação na u al longo p azo (sa ickienė 1999, 2003; Wójcik 2000; balčiūnienė 2009; Kamanduly ė 2010). Cada ez mais equen es são ealizados es udos expe imen ais (que pe encem maio ia linguís icos es os), expandida aixa de idade dos ilhos in es igados (Dabašinskienė 2010; uzai ė, Dabašinskienė 2010; Kamanduly ėMe eldienė e k . 2010), po ém semi expe imen al ambém chamado specia I. balčIūNIEN, a. KalNINY . As peculia idades do ela o išlioio dos c ianças de idade p é-escola 213 lios a e a […] mé odo ainda só começando a aplica (sa ickienė e k . 2009; balčiūnienė 2013) línguas Li uãs. Um dos clássicos meios expe imen ais mé odos é a análise de na a i o išlio. Es e mé odo oi desen ol ido JaV XX a. 78ajame deš. e em pouco empo de ido a que é pa icula men e lexí el e acilmen e adap á el a á ios g upos sujei os e obje i os de pesquisa o nou-se popula em odo o mundo. A ualmen e a me odologia de išlio na a i o é aplicada a compa a i os es udos de línguas (be man, slobin 1994), a aliando lingbinį p epa ação c iança escullai (Hudson, shapi o 1991), pa a e i ica ou co igi ce os diagnós ico de doença psiquiá ica (Ga ad 2005), a alia in e e enção de línguas d ikalbys ės (daugiakalbys ės) caso (Gülzo , Gaga ina 2007; Gaga ina e k . 2012). na Li uânia išliojo na a i o me odica, como já mencionado, só começa-se aplica . Desen ol em-se e es am-se ins umen os de desen ol imen o da linguagem diagnós ica e co e o ia (balčiūnienė, Po ilai ienė 2012; Gaga ina e k . 2012), en a-se es abelece na u alą išlio na a i o aid (balčiūnienė 2013), 2011 inicia es udos de na a i o išlio dos ilhos li uanos (balčiūnienė e k . 2011; balčiūnienė, Kalniny ė 2013; Gaga ina e k . 2013). Nes e a igo são esumidas as ca ac e ís icas do na a i o išlio de c ianças de idade p é-escola , de e minadas aplicando a análise de na a i o išlio ( iPa) me odiką (balčiūnienė 2013). o g upo de es udo oi escolhido endo em con a o a o de que o p é-escola amžius (i. i. úl imos anos an es escola) é pa icula men e impo an e da ma u idade lingubinês e linguís ico p epa ação escola lai pon o de is a. espe a-se que os esul ados do es udo pelo menos ligei amen e a iem o conhecimen o sob e a linguagem de c ianças de idade p é-escola e se ão ú eis não só pa a cien is as, mas ambém pa a p a ican es, cujas a i idades es ão di e amen e elacionadas com o desen ol imen o da linguagem diagnós ico, co eção e linguís ico c iança educam pa a escolas. 2. Y IMo MEDŽIaGA E METODIKA 2.1. Acumulamen o de ma e ial de pesquisa ealizando de idade p é-escola c ianças li uãs in es igação de na a i o išlio, oi escolhido na a i o sob e in en ado acon ecimen o c iação de aco do siuže inių pa eikslėlių seką. al escolha de e minou a li e a u a cien í ica e me odológica de países es angei os ap esen am a gumen os, que a) a c iação de na a i a melho e ela a qualidade de na a i a do c iança išlioio do que o e a amen o 214 Cul u a de Línguas | 86 (Hedbe g, Wes by 1993, ci ado de Hughes e k . 1997), o b) a seqüência de pic ó iais melho ajuda (compa ado com pa ilhões e ilmes paulinosos) a c iança a pe cebe e cons ui siuže oa e es u u a da na a i a (Hughes e k . 1997). endo em con a os in es igá eis séculos, lingubiná e cul u alá expe iência, selecionadas ais sequas de pic slhões, nas quais ep esen ados c ianças conhecidos pe sonagens, e con a jimen os siuže as p óximos à cul u a Li uães. conside ada em que as ca ac e ís icas dos ela os išliços c iados c ianças es ão di e amen e elacionadas com a expe iência cul u al e ambien e (Gu ie ez, Quinn 1993), po an o selecionando ma e ial igu ado é impo an e a alia se ela co esponde à cul u a ambien e c iança. in es iga i os oma (24 ipiškos aidos monolingbiai lie u iai aikai, käkingis da želį i ugdomi pagal P iešmokyklinio ugdymo p og amą, ž . www.smm.l ), oi es ada duas ezes no início e no inal do ano de ciência. Du an e o p imei o es e os c ianças kū ė na a jimen o de aco do siuže inių pa eikslėlių seką Lapesa his ó ia (c . Fig. 1). 1 PaV. Lapės is o ijos siuže inių pa eikslėlių seka (Gülzo , Gaga ina 2007) du an e o segundo es e c ianças kū ė na ajimen o de aco do siuže inių pa eikslėlių seką Ka ės is o ija (ž . 2 ig.). I. balčIūNIEN, a. KalNINY . Especialidades do con a de c ianças de idade p é-escola 215 2 PaV. Ka ės is o ijos siuže inių pa eikslėlių seka (Hickmann 2003) E um, e ou a pa eikslėlių seką cons i ui sešių nespal o ų pa eikslėlių inkinys. du an e a in es igação, mos am-se odos os quad inhos (espelha-se sob e a mesa dian e aiką uma ho izon alia eile da esque da pa a a di ei a) e diga-se que neles es á nupieš a con ada. en ão solici a-se examina cuidadosamen e pic slêlios ( empo não limi ado). Ao menino ape cebe -se dos quad os, diz: O ago a gos a ia, que pasek as me es a pasaká. A his ó ia começa aqui... (pa odoma pa a o p imei o quad inslê). i iamajam na ando, in es igado na a i o nãope aukia, nãopadeda, nesu le uoja, só enco aja ele con inua a ala p i a dando pala as assim, mhm, aha, bem e e c. bem ap op iada mimika e in onação. Se a c iança elu a ala , pede conselho, o in e ogado não esponde di e amen e, mas pe gun a: E como u acha? E como e pa ece? O que mais pode ia dize ? assim p e ende aze quan o meno in luência ao siuže e es u u a da na ação, a ce as leksemas ou g ama ínicas ca ego ias e cons ução sin aksínicas escolha. Cada c iança es á el indi idualmen e, sua na ação į a išliojo na ação lexico di e sidadeè oi in es igada examinando p incipais na ação pe sonagens į a dijimą a dažodžių junginiais. du an e o es udo odas as his ó ias dos ilhos pa a o i o am di e gidas em seman icamen e neu alius1 (p z., cão, paukš is), hipe onimus (p z., animal) e 1 desc iúmen seman iicamen e 216 Kalbos Kul ū a | 86 shomas di o onu. Todas g a adas his ó ias (48 n .) o am ansc ibidas e codi icadas à análise au omá ica linguís ica CHIlDEs (angl. Child Language Da a Exchange Sys em, MacWhinney 2010). A pa i dessas ansc ipções oi cons i uído mo ologicamen e ano uado išlių pasakojimų eks ynas (bend a olum is 17 861 pala as) e p epa ada išliojo pasakojimo análise. 2.2. Análise do išlio na a i o Da a iedade de mé odos de ela o lišlio dis ingue-se dois mais popula es, p incipalmen e mé odos que o e ecem possibilidades, pe mi indo ápida e obje i amen e a alia a qualidade do ela o lišlio; isso išliojo na amen o linguagem (ang lakalbėje li e a u a cien í ica ainda chamadas mik os uk ū a) e es u u a (a i inkamai mak os uk ū as) análise. š l iojo p a sakaji m o kal b o s ana l izė inclui ce as linguís icas peculia idades, melho e elando a qualidade da linguagem na a i a, pesquisas. com base na expe iência de cien is as de países es angei os (loban 1976; Hughes e k . 1997; Jus ice e k . 2006; Mäkinen, Kunna i 2009; soodla 2011), es e es udo e e que escolhe ês indicado es essenciais de ca ac e ís icas linguís icas de ela o išlio: a) ge al ais p odu i idade, b) leksinė į ai o ė e c) complexidade sin ác ica. išlio de na ação a p odu i idade o al oi de e minada a aliando dois indicado es índice de du ação média de na ação ( oliau VPI) e índice de di e sidade de o mas léxicas e g ama icas ( oliau lGFĮ). VPI é um dos essencials g ama ica insis imen o indicado es, pa icula men e equen emen e eque ido es udos de desen ol imen o da língua p imi i a. Es e c i é io é usado e lišlio análise de na a i o, pois ajuda obje i amen e a alia quan i a i as na a i o analisá el ca ac e ís icas. o índice lGFĮ pode se desc i o como a elação de odas as pala as pau adas e di e en es suas o mas g ama icales. Es e indicado , como e VPI, é equen emen e usado em es udos p ecoce da g ama ica de desen ol imen o, po ém ecomendado e išlio de na ação de linguagem quan i a i a análise. em ealiza o es udo de na a i o išliojo dos c ianças de idade p é-escola , oi con abilizado a) bend asis ( isų žodžių), b) daik a a džių, c) eiksmažodžių e d) índice de a ibu os lGFĮ. neu alus usado como condicionalizado, da binis, a é que não endo ap op iamesnio. I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P ecu sionalidade idade c ianças išliojo na a i o ca ac e ís icas 217 equisi os, odas as his ó ias o am desag egadas em hiponimus (p z., buldogas, ša ka), i uome bu o apskaičiuo as p ocen inis jų pasiski s ymas. išliojo pasakojimo sin aksės sudė ingumas bu o į e in as aikan ko- munikacinių iene ų analizės me odą (loban 1976). laikan is šio me odo comunicacinius une us2, en ão calculado seu núme o e esnag inizada sanda a. išliojo análise da es u u a de na a i o inclui análise de išlumo e es u u al subalansuo ude do ex o. com base na expe iência de cien is as de países es angei os (bal axe, angiola 1996; benson 1997; Hughes e k . 1997; bliss e k . 1998; ba o éo, Cos a 2000; Mäkinen, Kunna i 2009; soodla 2011), pa a es e es udo o am escolhidos qua o indicado es essenciais de qualidade išlumo e es u u a de ex o: a) išlio subalansuo ume das pa es es u u ais de na ação, b) pag indína min ia e elação, c) ap esen adas quan idade de in o mação, d) ex o ex e no išlumas. in es igando a subalansuo idade das pa es es u u ais da na a i a, e i ica-se se išlusis na a i a em odas as ob iga ó ias pa es es u u ais, se es as pa es adequadamen e dispos as e cla amen e enunciadas. Nan es abelec a e elação p incipal da idéia, e i ica-se se o siuže as do ela o išliojo co esponde a siuže ą e a ada em pic slêli. Ao a alia a quan idade de in o mação o necida, conside a-se se a c iança o nece oda a in o mação siuje ís ica e in o mações adicionais. o ex o ex e no išlumo é a aliado de aco do e e ência aišką e comunicacinių iene ų yšius išliuosiuose pasakojimuose. 3. RESULTATAI 3.1. Ca ac e ís icas da linguagem de na ação išlio A p odu i idade ge al e ec uada após análise quan i a i a, e elou-se que as sen enças da his ó ia de Lapė de c ianças de idade p é-escola cons i uem ~78 pala as, Ka ės de his ó ia ~910 pala as, e a o al ípico VPI índice escala de 4.700 a 15,000. A pa e egis ada no g upo de inqué i os de casos de índice a ípico V é um ex emamen e baixo (2.909) 2 W. lobanas comunicacinįąąąąąą PI como um odo (a anki jo) com elemen os modi icados (1976: 9). na adicional g amá ica da língua li uânica, comuniccinis unidade co espondik ų (a) ien isininho sen inho; (b) um compos o encaixamen o sen ença; c) do complexo conjugan e sen ença dėmenį. explicando mis õesio ou semjun ukinho sen inho, a on ei a da unidade comuniccinio é de e minada endo em con a a ipo de ligações sin aksicas, i. i. sujungiamoj ou p ijungiamoj ligação. Kalbos Kul ū a | 86 e um ex emamen e al o (31,000) VPI indekso indicado es, i. i. um con o oi compos o de ~3ų pala as de sakinių, e ou o de ~31o pala a 218 sakinių. I in baixo Índice VPI indica, que išliajame na a i a é usada insu icien emen e (a endiendo à g upo de idade) longos cons uções e apsí iojama keliažodžiais asesias, exemplo. : (1) Lapė pediu peixe. Pucš ė ela mo deu. O pássa o i ou da lapês o peixe. I in al o índice VPI pe mi e alega que insu icien e compe ência de segmen ação de na a i a išliojo, po exemplo: (2) Pama ė ją cão, que ka ė lipa já em madei a, pa empė ela, mo dando em uodegą e empė, e nesse empo sepa ou-se o pássa o e com um ki minu, depois, e depois a ka ė passeou as c ianças do jaco e começou o cão a caudá-lo, e en ão o paxš is alimen ou o pão. Ga so į ape cap adas ca ac e ís icas de na ação (in onação, pauzes) e ela o que a c iança não en a di idi ex o em isoli os agmen os, es o ça-se uma sen ença dize quan o mais in o mação. A pa i quan i a i a análise esul ados de ê-se, que de idade p é-escola c ianças his ó ias ca ac e ís ico 0,596 (Lapės is o ija) 0,727 (Ka ės is o ija) ge al lGFĮ índice média. Nos con os é usado um o al ~66 pala as3 (~38 o mas di e en es), de modo que o índex lGFĮ é ~0,661. Pa a es ima mais p ecisamen e a léxico e o mas g ama ícas da na ação išlio, é impo an e conside a as signi ica í ias pala as da na ação, ais que du an e es e es udo oi examinada daik a a džio, eiksmažodžio e būd a džio léxico e o mas g ama ícas. depois de ealizados cálculos quan i a i os, e elou-se que nos con os de c ianças de idade p é-escola é usado ~16 daik a a džių (~9 o mas di e en es), e o índice lGFĮ igual ~0,614 (Lapės is o ijoje 0,491; Ka ės is o ijoje 0,737). cons a qua o ex emamen e baixas (0,273; 0,286; 0,333 e 0,353) daik a a džio lGFĮ indekso indicado es ( ipiško daik a a džių lGFĮ indekso medu kis = 0,641), indican es escu džią daik a a dinę leksiką i nedidelę g ama inių o mų į ai o ę, например.: (3) Puola ž u į p a u k š i s. Ją su algy no i. E que ia suja y aquela z u in o. E aquela z u in o ele comeu, e eio l a p ė. L a p ė e a nepa algius, kana. En ão que iam alcançá-lo, 3 con ando pala as, não con ando-se pasi aisymai (pgs., Aqui emina l a p ė... o i, lobo), nu ūkę pala as (pgs., Foi lá peu... peu ies g iaučiai), pauzios p eendymai (pgs., E pediu, que m m m lhe dessessem peixe). Mo ologicas samplaicas (p z., como alguma, mas qual) apa acionam a uma pala a. I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P eescola ínio idade c ianças išliojo na a i o ca ac e ís icas 219 nu, e ele que ia ele suės i. En ão lançado já ž u em, e en ão se ia suédus l a p ė. En ão lapė nubėgo pasiėmos, mas já en ė pul i. En ão l a p ė ugi i que ia. Nes puolê ela. En ão ele apėmė, en ão l a p ė que ia i i, aquela aga a e aga ou. I in al o (1,000) daik a a džio lGFĮ índice signi ica, que na na a i a comple amen e não há seiku u anças daik a a džių o mas, supeani, aiko daik a a dinė leksika é mais expandida, exemplo.: (4) Uma ez p a u k š i s obse ou i s k ą, que nea ei ų ž blogi ė y s. Pasams esc iu seu ilhoeli pa neš i algy i k a ė no egėjo pa og a i k e l i u s i i. Depois jinai começou a espe a , quando l i z d a s nuk is. Depois pensou que ela mesma pode ia zasika i sob e š a k o s e su algy i. Ši ą iué š u o, de imedia o iceu com is įsusiu l i e žu i u e įkando ela em u o d e g ą. Passei ėmė auk i, quando in e om aukê e aikėsi k a ę, a é a é jinai įžo casa. Po ou o lado, ex emamen e al o (1,000) daik a a džio lGFĮ índice pode se e pa icula men e pob e e umpo indicado de na ação, po exemplo.: (5) Ka ė en oupo em m e d in o. A sk ido b a l a n d i s. E ele desde uo d e g o s e i ijo ka ę. Nes e caso a na ajimen o cons i ui apenas ês sen inhos, e neles do o al pa a . apenas cinco de di e en es leks o i e a g ama ológicas o mas de daik a a džiai / Veiksmazônio maio lGFEmp esa índice do que baik a a dinho. Nos con os de c ianças de idade p é-escola usa ~16 eiksmažodžių (~13 di e en es o mas de), e o índice lGFĮ é ~0,892. ixa dois ex emamen e baixos (0,600) indicado es do índice lGFĮ de açãomažodžio ( ipiško eiksmažodžių lGFĮ índice média = 0,863). em ge al, e bemo od pode ia se desc i o como a maio lGFPR índice se ca ac e iza pa e da linguagem; mesmo e naqueles casos, quando ixado in e io do que ípico lGFĮ índice, não se pode dize que na na a i a al a al a eiksmažodinės leksikos, например.: (6) Uma só ez a na p a d ė j o kiaušinius, deles i š s i i o a niukai. Jinai i š sk i d o p ocu a comida, e ka ė ao mesmo empo p a m a ė lizdą susuk ą. Na, ela longgai z i ú ė dele e pa m a ė oi šinos. P a d ė j o jinai l i p i, šuo p am a ė, n e n o ė j o, que jinai s u ė s ų aqueles paukščiukus, g i e b ė po uodegos, n u m e ė ka ę e po o mãe g įž o su slieku, p am a i in o paukščiukus, o šuo j n u s i i o ka ę. Nessa his ó ia, ês ezes epe ido açõesmajo idade iu, e isso bem eduziu açõesmajo idade lGFĮ index. O mais al o índice de lGFĮ (= 1,000) ge almen e indica que a na a i a ca ac e iza pa icula men e desen ol ida eiksmažodinė leksika, po exemplo: endo em con a o a o de que o p óp io a ibwa dis em ge al é uma das mais di íceis emassassaminadas e ečiausiai šnekoje a o pa es u ilizadas da 220 Líbos Cul u a | 86 G y e n o paukš ė, que u ė j o seus paukčiukų e os mui o m y l ė j o. Umaą ez ji n o ė j j o i pa a eles p a n e š i a l g y i. Ka ė udo isso pa s e b ė j o e s u ga l o j in ol i p i in o aquela á o e e p a s i g o b i. Za kampo y k o j o cuo, que p a ž i n o j o paukš ę como sua melho a amiga e p a ga l o j o, que n e e i k i a l e i s i in o l i p i in o aquela lizdą. Ele ją p a g i e b ė po uodegos, s u č i u p o e i š e m p ė o a o lizdo. Ka ė n u b ė g o, e shuo da ją po s i i j o, e paukš ė elizmen e g į ž o com seus paukščiukus com comida. A es a na a i a é ca ac e ís ica não só sinonimia do e bma (pag iebė sučiupo) mas e d ina ės, ina ės ou mesmo ke u na ės eiksmažodinės kons ukcijas (suge ojo en a , não p ecisam pe mi i en a , que ia esco e pa a pa neš i algy i). Comple amen e ou os esul ados em yskėja esnag inėjus ca ac e a džio lGFĮ odik lius es a pa e da língua de idade p é-escola dos ilhos išliuosiuose con ojamen os quase não ne a ojama. De odos os 48 con os, os adje i os po a am apenas em seis; odos eles di e en es leksemos, po an o e seu lGFĮ índice = 1,000, po exemplo: (8) D i d e l i s paxš is inha es aikučius. [...] Em seguida žiū i ka ė. Pama ê lizdá. Wo i suja y eles, m a ž i u k u s paukš yčius. [...] E a segui mama l a i m i n g a, que suas paukšchiakas saudá eis. linguagem, se ia possí el hipo e icamen e a i ma que o uso de a ib a djies na na a i a išmokliaze do século p é-clínico é pa icula men e um sinal de desen ol imen o da língua. Lexikos į ai o ė conduzindo in es igação, odas os enca namijamen os de na a i ismos pe sonagens a dažodiniais junginiais o am subdi i ados em seman iicamen e neu alius, hipe onimus e hiponimus. con ando ha endo de cada g upo pala as (núme o de casos de pa a ojimen o), descob iu-se que em odas as his ó ias p edominam seman iicamen e neu os nomes de pe sonagens, a hipe onímicos, seman iicamen e neu ais nomes e hiponímicos elações dependem da sequência de pic slhões. Lapės is o ijoje seman iicamen e neu os nomes (paukš is, paukš ė) cons i uem 77 po cen o, hiponimai (e elis, žu ėd a) 22 po cen o, e hipe onimai (gy ūnas) apenas 1 po cen o. de odos os nomes de pe sonagens. Ka ės is o ijoje seman icamen e neu os nomes cons i uem a é 80 po cen o., hiponimai 4 po cen o., e hipe onimai 16 po cen o. de odos os nomes de pe sonagens. Hipe onimen os, seman iicamen e neu ais denominações e hiponimen os elação depende e do que, qual pe sonagem na a i o in oduzijamas. En e is ando Lapė his ó ia, c ianças escolhem apenas nomes seman icamen e neu us lapė, lapinas, lobkas, e as in oduções de pássa os são mais di e sas de hipe onímos paukš is, paukš- I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P ecisais do con a de c ianças de idade p é-escola 227 Pode-se a i ma que c ianças de jeunesni idade não semp e capazes pe cebe em e e ela odas siuže ines g andis ( odėl con osjamen os es am de ce os sp agų), po ém pos e io men e essas habilidades cada ez mais melho ei. de e ia chama -se especial a enção a ais casos, quando na na a i a é ap esen ada não oda siuže inė in o mação, po ém in oduz-se in o mações adicionais e p óp ias in e p e ações, exemplo.: (21) Va na ėjo pega peixos e pediu ela. Tuome ela, en ão... A n s a l o s o ė j o e. Va na a sk ido em á o e, e eio lapê, e essa lapê que ia pega o peixe, mas não alcançê po que que não sabia oa e o medaco do sh e a mui o alš a. Po que de žolės. Tenai medis bu o. I enai gy eno am medy o e- ai ė. Tenai an s alo s o ėjo puodukas su peiliu i šaku- odos con os) pode se do c iança incapaci ação pe cebe siuže ą sinais: e , que a c iança se concen a em p imei o quad oslê, c ia na a i o si uação an esis o ê, a nos snapas paėmė žu į. To, ku gy e n o o e a i ė. P iešmokyklinio amžiaus g upėje okie pasakojimai (jie suda o 4 p oc. po ém é incapaz e ela na a i o siuže inių linijas. Tex o ex e no išlumas in es igando išlioio na a i o ex o ex e no išlumą, o am examinadas duas peculia idades e e ências aiška e sakinių dėmenų mú uo elações. De aco do com a e e ência aiška, com base na expe iência de linguis as es angei os (Nicolopoulu e k . 2011), p incipalmen e o am esnag inadas cada um dos pe sonagens da na a i a as p imei as ês indicação e es abelecidos ipo dessas indicação: (a) in odução de i ik a a džiu; b) omissão de designação (aquí os exemplos signi icam 0 EF); (c) inse ção de um nome indica i o e um nome de objec o combinado; d) inse ção num apelido pessoal. en ão odos išlieji con os de aco do e e en e inse idadim oi susc i os 3 g upos. p imei oaj g upo pe encem na a i as, nos quais e e en es semp e in oduziam-se daik a a džiais, exemplo: (22) Aqui sk enda p a u k š i s žu i e s. V i l k a s a ėjo žu i e s, o žu į paėmė p a u k š i s. V i l k a s a sus ojo e não que ia pag ieb i p a u k š į. Pa u k š i s abandonou u žu in o, o i l k a s a s. O ju i e s icou só kauliukai. Vi l k a s pabėgo com ž u i m. Va n a pag iebė ž u į, o i l k a s gaudė. segunda a g upo pe encem his ó ias, nas quais e e en es in oduzijam daik a a džiais ou in oduzijim passidžiamas, exemplo.: (23) Foi ž u i s sob e mesa. E omou [žu į:0 EF] p a u k š i s. Chegiu l a p ė. E iuê que p a u k š i s paėmė ž u in o. L a p ė que ia dança , mas não alcançê. E Kalbos Kul ū a | 228 86 a a džių junginiais, e pa e į a dijimų passaidžiama, например.: (24) Puola ž u in o p a u k š i s, j ą que em su algy . E que ia su algy i p a u k š i s nume ė, nume ė l a p e i. I l a p ė pabėgo su žu i m . I ijosi pa u k š - i s. I ada paėmė p a u k š i s iš l a p ė s [žu į:0 EF]. ečiajai g upei p iklauso pasakojimai, ku iuose e e en ai į a dijami daik a a džiais, asmeniniais į a džiais i / a ba pa odomųjų į a džių i daik- ą žu in o. E ą žu in o j i s algė, e eio l a p ė. L a p ė e a nepa algius, kana. En ão [la pė:0 EF] que ia ê-lo, bem e que ia ela s seės i. En ão lançado já ž u em, e en ão se ia suédus l a p ė. En ão l a p ė nubėgo pasiêmos, mas já en ė a aca . En ão l a p ė ugi i que ia. Nes puolê ela. En ão j i s omėmė, en ão l a p ė que ia i i, ą aga a e agabo. His ó ias do p imei o g upo cons i uem 8 p oc. (em ou as g upos de idade delas nãoúž iksuada balčiūnienė 2013), his ó ias do segundo g upo 33 p oc., e do e cei o g upo 58 p oc. de odos os con os. Pode-se aze conclusão de que c ianças de idade mais jo em ca ac e izam in oduzi e e en es em daik a a džiais, mais a de ap ende-se a passa in oduzimen os em ce as posições ( ão manei a o ex o adqui e mais išlumo) e inalmen e passa a se acessí el uma mis u a e e en es de in oduzimen o em daik a a džiais (įp as ai minin ėją pela p imei a ez), conjun os de in oduzimen os e daik a a džių, pe sonalidades ou passando a in oduzimen o. No en an o, é p eciso menciona que a ap op iada e e en s in odução em idade p é-escola é uma das mais di íceis a e as c iando išlųjį pasakojimą. Mesmo e naqueles casos, quando é usado mis us ( e cei a g upo) e e en á de in odução mé odo, e , que as c ianças não semp e conseguem adequadamen e pa a o pe sonalinho in odução e ou passa a in odução na posição adequada, c ianças, po exemplo.: (25) Uma ez o pássa o pagimdé es e saiu pa a pa neš i, e eio a ka ė, po que que ia su a comida pucš elius. Pa m a ė j ą š u o, k a d ka ė li p a j a u in o medį, e pa empė ela, mo dando em uodegą [...]. encon ado e ais na a i as, quando p imei o se pau a o pe sonal in á dio, e pos e io men e suabejojoma es a escolha e pasi aisoma e e en e e i slizado daik a a džiu, exemplo. : (26) [...] e eio o shuo. E j a i, k a e i, po uodegos paėmė. (27) [...] Em seguida žiū i ka ė. Pama ê lizdá. Wo i su algy j u o s, m a ž i u k u s p a u k š yčius [...]. I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P ecisais do con a de išlio de c ianças de idade p é-escola 229 ais casos não conside am e o […] con a iamen e, pasi aisymai, pa ikslinimai mos am, que a c iança pe cebe ana o inės į a džių a osenos eg as e se es o ça adap a -as išliojam na ajimui não ioliscendo o ex o išlumo. aigi endo em con a a e olução dos e e en os ao nomeiamen o e c ianças su lanços di iculdudes pode-se conside a es e c i é io um dos impo an es išliojo na a i o es u u a de desen ol imen o indiciklių. segundo ex o de ex e no išlumo c i é io sakinių e (o ) suas dėmenų mú uo ligações. es angei os linguis as ( eilly e k . 2011) pesquisas mos am que išliojo na a i o sakinių e (o ) dėmenų sanda ai e ligishiam ca ac e ís icos qua o aidos e apai. inicialíssimo e apu na a jimen o cons i uem mu uamen e não jun a am dėmenys (sakiniai), pelos quais desc ibem-se pic slêlios p aizduidos obje os, exemplo. : (28) Aqui é cuo. Aqui es á ka ė. Mais a de passa-se no a em e apa, quando con a jimen o cons i uem mu uamen e não jun a am dėmenys sakiniai, pelos quais desc e e-se pe sonagens execu ados ações, exemplo /. : (29) Lapė omou o peixe. Pucš ė ela mo deu. O pássa o i ou da lapês o peixe. Ainda mais a de ap ends ama a jun a sakinius (dėmenis) linea iinu ligiu, exemplo: (30) A ėjo lapė, e a na nesse momen o upėjo em galho da á o e, e lapė biškį assim a i iu em pagalio e en ė pauzin aquela galaką. Pajudino biškį, e lá aquele peixe caiu. En ão lapê pegou e começou a co e , e a na começou y is e ecebeu aquele peixe, e en ão no amen e lapė en ou y is, e a na depois dela nãoi ijo. E ecialmen e a ingiu-se a ase, quando išliojo na a i o sakiniai (dėmenys) começam a liga azão ( ikslo) yšiu, exemplo: (31) Passei ka ė empė za lizdo, mas nenu empė, po que shuo jai empė za aodegos [...]. na ealização do es udo, oi baseada es a classi icação e calculado um índice de equência de cada um des es ipos de ligações. Apa eceu que p edomina na idade p é-escola a linea elação en e sen inhos e (ou suas dėmenas) seu índice de equência igual ~0,656. Mui os ečiau sakiniai e (ou seus es imenos) absolu amen e não jun ados (só se desc e em as ações dos a o es) des e ipo índice de equência ~0,321. čiais ases e (ou seus dėmenos) in e elação é azão (pasekmės) seu índice de equência ~0,023. quase em odos os išliosos con os usados não qualque um um, e á ios sakinių (dėmenų) modos de conexão, di e e só dessas manei as de elação. po ém de e ia 230 Kalbos Kul ū a | 86 chama uma especial a enção a ais casos, quando sakiniai (dėmenys) išlia na ijame comple amen e nejungiam, i. i. sakiniai (dėmenų) elacionamen o mú uo elações ė a a ingendo p imei o o e apa do aidos. al indiciclas signi ica, que na na a i a não seama nem linijá ios, nem azão ( ikslo) de ligações, isso pode se a ipiškos sinal de desen ol imen o da es u u a na a i o. IŠVaDos esumindo a idade p é-escola ípica das peculia idades do ela o išlioio, de e ia en a iza indi idualizados indicado es nuok ipio do es abelecido médiu kio abund. an o no ní el da linguagem de na ação išlio, quan o da es u u a dessas nuok ypias cap ada mais equen emen e, em compa ação com ou os g upos de idade (balčiūnienė 2013). is o pode es a elacionado com as di e enças indi iduais de desen ol imen o linguís ico e cogni i ê, a expe iência da c iança ou i con os e segui-los, adições amilia es e disposições le ou segui-la uma c iança con os e inco po á-los em co idiana comunicação4. 1. O con o de išlia de c ianças de idade p é-escola é ca ac e izado pelas seguin es ca ac e ís icas: o comp imen o médio do con o é ~89 pala as, po ém o índice indi idual des e es ima i o s y a en e 2,909 e 31,000, ou seja, há con os, cujos con os cons i uem apenas ~3 pala as (i in baixo indicado ), e ao con á io daqueles, cujos con os cons i uem mais de ~30 pala as (i in al o indicado ). No en an o, apesa des es casos não ípicos, pode-se alega que a maio ia dos ilhos išlioio na a i o média du ação do con ado não mui o a as ado do ipiško VPI médiakio (8,295), ais es e núme o pode ia se conside ado pon o de e e ência a aliando idade p é-escola dos ilhos išlioio na a i o média du ação do con ado. 2. Con osjimos de aco do se seis siuže inių pa eikslėlių seką cons i uem ~66 pala as (não con ando pasi aisymų e nu ūkusių pala as), deles ~38 di e en es o mas. Tende-se, po an o, o índice de léxico e g ama icais o mas de di e sidade (lGFĮ) igual ~0,661, em ou as pala as, cada pala a de na a i a ka o4 Segundo os in es igado es, em casa lhes pais, i mãos e i mãs mais elhos equen emen e leio li os in ikiškas (apie ožiuką, meškiuką, p incesę, Coliukę, audpu aonkei ę, bembį, ba uo o ka inu, Ha Po i ), ainda no zelai a educado a às ezes leio li os an es do almoço. Algumas c ianças a i ma am p óp ios lei o es li os, po ém ais espos as de em se a aliadas com cau ela (algumas al espos a de am c ianças a i ma am não conhecês an ys le as, além disso, con e sando com algumas c ianças explicou-se que o li o é conside ado pe gun o quando há e es i odos os quad osliukai do li o). Dalis ilhos menciou gos ando não só li os, mas e pe iódicos des inados c ianças ba bė, Donaldas, Flin as e k . I. balčIūNIEN, a. KalNINY . As peculia idades do con a de c ianças de idade p é-escola 231 jamas ~1,7 ezes. Os ela os ca ac e izam-se ampla indi idualaus lGFĮ indekso scala en e 0,422 a 0,800, e não ipški (i in baixo indekso) casos i in a olę do ipiško lGFĮ indekso. Adicionalmen e calculando o índice lGFĮ das pa es signi ica i as da linguagem, pode-se a i ma que nos con os de c ianças de idade p é-escola são usados ~16 daik a o dzes (~9 o mas di e en es, lGFĮ ~0,614), ~16 açõesmajodzes (~13 o mas di e en es, lGFĮ índice ~0,892). é p eciso menciona que an o ex emamen e al o, quan o ex emamen e baixo daik a a džių lGFĮ índice nes a g upo de idade pode se um sinal de baixa qualidade de na a i o (sku džios daik a a dinės leksikos ou neišplė o o na a i o siuže o). Índice lGFĮ do Veiksmajo di con aindo mesmo e nessas ocasiões, quando es á ex emamen e baixo, não signi ica g ande al a de léxico eiksmajodinės. Exceldinho p é-mokyk linio idade dos ilhos išliojo ca ac e ismo (compa ando com ou as g upo de idade, balčiūnienė 2013) pode conside a a ą būd a džio a oseną. endo em con a o a o de que o a ibu o em ge al é uma das mais di íceis insamiinamas e ečiausiai šnekoje a ojamų pa es da linguagem, pode aze p essupos ão, que mesmo e um a ibu o pa a ojamen o no p é-escola idade išliaja con ojime pode se é spa esnės do que ipiška sinais de desen ol imen o da língua. 3. leksikai ca ac e ís ica seman iicamen e neu alių daik a a džių, pelos quais in oduzi ijam-se pe sonagens na a i os (paukš is, paukš ė, lapė, ka ė), gausa. seman icamen e neu os nomes de pe sonagens cons i uem a é 79 po cen o, hiponimai (ša ka, a na) 13 po cen o, hipe onimai (animunas, z é is) 8 po cen o. de odos os pe sonagens in oduzimen os (pa a ojimo casos). Nes a aixa idade egis ada e de ais denominações, que não são comple amen e adequadas ao siuže de na a i o (s azdas, žu ėd a), po ém isso pode se elacionado não com kalbine, e com kogni y ine aiko aida. 4. sin axe ca ac e ís ica do índice de elação do núme o de unidades comuniccá ias e do núme o de cen os g ama icais ~1,084. Delo ę pa e dos con os (23 de 48) cons i uem uni o mana iais comunicacinia une ai (sa a ankiški dėmenys su p iklausomaisiais elemen ais), . i. des es con os comuniccinis une asa inclui só um g ama inio cen ą. 5. A es u u a do con ado em ge al pode se conside ada besi o muojančia ina e ela ca ac e ís ica 36imes dos 48ies a ados con os. Mais equen emen e con os êm começo e lec homąją pa e, po ém pabaiga não não é exp essa. Mesmo 10 his ó ias não co espondem comple amen e à es u u a de na a i a išlioio. 2 apenas es a es u u a de his ó ias des e g upo de idade pode ia se desc i a como comple amen e susi o mada ina ė, i. i. o con o em cla amen e exp essš ą começo, a pa e lecs omąją e im. 6. Des aca-se di iculdades da e elação da idéia p incipal das his ó ias. apenas a me ade das his ó ias ca ac e iza plenamen e e elada a idéia p incipal da na a i a, 232 Kul u as de Línguas | 86 ou os (35%) de pa e a skleis a ou (15%) comple amen e nea skleis a, i. i. me ade dos ilhos in es igados não en endeu de odas as na ação siuže inių linijas e (ou) não conseguiu adequadamen e as p onuncia . Ku dami išlųjį pasakojimą, g ande pa e dos ilhos (62 p oc.) indicou oda a imp escindí el siuže inę in o mação, po ém não subme eikė quaisque in e p e ações ou in o mações sob e o que não es á nupieš a, mas possí el de alhes ou in e p e ações, po ém a é 18 p oc. his ó ias al ko pa es bū ų numany i a spė i emian is kon eks u. Kele as pasakojimų (14 p oc.) ne ik a skleidė isą siuže inę in o maciją, be i bu o papildy a naujomis siuže inės in o mações. isso pe mi e aze p essupos o, que p é-escola je mais do que ou os (balčiūnienė 2013) encon ado ais casos, quando na his ó ia é amžiaus aikai da ne isuome pajėgūs su ok i i a skleis i isas siuže ines g andis, odėl pasakojimuose lieka am ik ų sp agų. Šioje amžiaus g upė- ap esen ada não oda siuže inė in o mação, po ém in oduzida de in o mações adicionais e p óp ias in e p e ações. 7. ca ac e ís ica g ande e e ência aiškos di e sidade. A alguns con os (4 de 48) ca ac e iza-se apenas o p óp io mais simples modo de exp essão de e e ência in e najamen o de pe sonagens daik a a dzes conjun i os, nou os (16 de 48) sem consumo de daik a a dzes conjun i os cap u ado habilidade de passa a in e enção de um agen e onde ele não seja necessá io, e mais de me ade (28 de 48) indica a habilidade de íssel dos con os pa a pasi elki a odos os possí eis modos de e e ências: daik a a dijos conjun i os, e bijamen o, pa omo i os e pe sonalizados. Nag inėjan sakinių e (o ) suas dėmenas junglumą, e , que c ianças de idade p é-escola já não sendoing o mesmo simplesíssimo modo de c iação de na a i o išlio, quando só desc údiam na a i o pic slêlios esan ys obje os. Maždaug ečdalis išliojo na a i o sakinių ou seus dėmenų ainda não es á jungiama, po ém eles desc e e-se não só obje os, mas e ações, aigi são numanos siuže o ligamen os. apexlamen e dois e ços de na a i ismos sakinių ou seus dėmenų ca ac e ís ico lineiniino elacionamen o, i. i. junção jun ukais e, o. sakinių e seus dėmenų junção azão ( ikslo) elações é pa icula men e a o, po ém de ido à pe cepção des e aišio e complexidade de elação isso não lequi ina g ande išlumo na a i o. Po ou o lado, exp essi ks a azão ( ikslo) ligação do p é-escola idade no con ojamen o pode ia se spa ne e išliojo con ojamen o de desen ol imen o sinalis. ealizado o es udo, embo a e de modes a ex ensão, e elou essenciais polinkios de na a i o išlioio dos c ianças de idade p é-escola , po an o espe a-se que nes e a igo esumidos os esul ados do es udo se ão ú eis em ealiza diagnós icos de pe u bações do desen ol imen o da linguagem e (ou) cons i uindo planos indi idualiuosius de co eção da linguagem. I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P eescola ínio idade dos ilhos išliojo na amen o peculia idades 233 imui. In es igação Poddoc o an ó ica išliojo pasakojimo lI E a ū a balčiūnienė I. 2009: Pokalbio s uk ū os analizė kalbos įsisa inimo požiū iu. Dak a o dise acija, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. balčiūnienė I. 2013: Rišliojo pasakojimo analizės me odas kalbos aidos y- analizės me odos kalbos aidos y imui mokslinė a askai a, Vilnius: lie u os mokslo a yba. balčiūnienė I., Kalniny ė a. 2013: Na a i e p oduc ion in li huanian D Mono and bilingual 56yea olds. P óximo Rela ó io lido na in e nacional cien í ica con e ência Child Language Semina -2013, 2013 m. junho 2425 d. Mančes e is: Manches e io uni e sas. balčiūnienė I., K i ickai ė E., Kalniny ė a. 2011: ilhos de o igem li uana, i endo não lie u oje, kalba: положения, влияния, тенденции. P óximo Rela ó io Lei ado en edalykinėje cien í ica con e ência Pasaulio lie u ybės idėja: šiuolaikinės mig acijos pa i ys, 2011 m. ou ub o 20 d. Kaunas: Vy au as Didžiojo uni e si as. balčiūnienė I., Po ilai ienė G. 2012: ugdymas da língua išliosios ikimokykliniame amžiuje: me odos de na amen o segundo pa eikslėlių seką. P óximo ela ó io lei o P o . a ū o uozuolo 48ojoje in e nacional na con e ência Kalbos g ama inė i leksinė sis ema, sua uncionalidade e no ma i i um, 2012 m. ma ço 1516 d. yga: la ijos uni e si e as. bal axe a. M., Dangiola N. 1996: e e encing skills in child en wi h au ism and speci ic language impai men . Eu opean Jou nal o Diso de s o Communica ion 31, 245258. ba o éo H. J., Cos a a. 2000: e e ence mechanisms in child ens o al and w i en na a i es a he age o en. Psycholinguis ics on he T eshold o he yea , 265270. benson M. s. 1997: Psychological causa ion and goalbased episodes: low income child ens eme ging na a i e skills. Ea ly Childhood Resea ch Qua e ly 12, 439457. be man . a., s l o b i n D. I. 1994: Rela ing E en s in Na a i e. A C osslinguis ic De elopmen al S udy. Psychology P ess, Hillsdale, NJ: E lbaum. bliss l. s., MacCabe a., Mi anda a. E. 1998: Na a i e assessmen p o ile: discou se analysis o schoolage child en. Jou nal o Communica ion Diso de s 31, 347363. Dabašinskienė I. 2010: he comp ehension o de i a ional mo phemes in ea ly childhood: an expe imen al s udy o li huanian. Es onian Pape s in Applied Linguis ics 6, 4351. Fede a ičienė E. 1978: Ikimokyklinio amžiaus aikų išliosios kalbos ugdymas, Vilnius. Gaga ina N., Klop D., Kunna i s., an ele K., Välimaa ., balčiūnienė I., bohnacke u., Wal e s J. 2012: MAIN: Mul ilingual Assessmen Ins umen o Na a i es. ZASPil 56 Decembe 2012, be lin: Zas. 234 Cul u a de Línguas | 86 Gaga ina N., Klop D., Kunna i s., an ele K., Välimaa ., balčiūnienė I., bohnacke u., Wal e s J. 2013: P oduc ion and pe cep ion o na a i e ex s ac oss languages and cul u es: MaIN. Ap esen ação lida na con e ência cien í ica in e nacional Child Language Impai men in Mul ilingual Con ex s, 2013 m. maio 2729 d. K oku a: K oku os Jogailaičių uni e sidade. Ga a d P. 2005: he e ec s o e y ea ly alzheime s disease on he cha ac e is ics o w i ing by a enowned au ho . B ain 128 (2), 250260. Ga š ienė a., I ošku ienė . 1993: Logopedija, Kaunas: Š iesa. Gied ienė . 1986: P adinukų kalbėjimo su ikimai, Kaunas: Š iesa. Glebu ienė V. 1977: Raida da Rainha p ecoce da oz: me odís ica ma é iaaga, Vilnius: Pedagogikas ins i u o de es udo cien í ico. G igai ė b. 2004: Lie u os aikų b andumas mokyklai: y imas i p oblemos, Vilnius: VPu. Gülzow I., Gaga ina N. 2007: Noun ph ases, p onouns and anapho ic e e ence in young child en na a i es. ZAS Pape s in Linguis ics 48, 203–223. Gu ie ezClellen V., Quinn . 1993: assessing na a i es o child en om di e se Cul u al/linguis ic g oups. Language, Speech, and Hea ing Se ices in Schools 24, 29. H i c k m a n n M. 2003: Child ens discou se: pe son, space and ime ac oss languages. Camb idge: Camb idge uni e si y P ess. Hudson J. a., shapi o l. b. 1991: F om knowing o elling: he de elopmen o child ens sc ip s, s o ies and pe sonal na a i es. De eloping na a i e s uc u e (eds. a. McCabe and C. Pe e son), Hillsdale NJ: E lbaum, Hughes D., McGilli ay l., schmidek M. 1997: 89–136. Guide o Na a i e Language. P ocedu es o Assessmen , aus in: P oED, Inc. I ošku ienė ., Mamonienė Z., Pečiulienė o., su eizdienė V. 1997. Ikimocyklinio idade dos ilhos ma camen e e mediamen e nãošsi elsciusios língua ugdymas, Šiauliai. Jus ice l. E., bowles . P., Kade a ek J. N., uk aine z . a., Eisenbe g s. l., Gillam . b. 2006: he index o na a i e mic os uc u e: a clinical ool o analyzing schoolage child ens na a i e pe o mances. Ame ican Jou nal o Speech-Language Pa hology 15, 177191. Kalnius a. 1939: Paikas e ala. Pe spausdin a: Gim oji kalba, (1), 1997 Kamanduly ė l. 2010: Li u ians kalbos 16–23. būd a džio įsisa inimas: leksinės i mo osin aksinės ypa ybės. Dic a o disse ação, Kaunas: Vy au as Maggiojo uni e sidade. I. balčIūNIEN, a. KalNINY . Especialidades do na a i o išliojo dos c ianças de idade p é-escola 235 Kamanduly ėMe eldienė l., Fü s b., D essle W. u., saue land u. 2010: on he acquisi ion o adjec i e g ada ion in li huanian and Ge man. T abalhai i dias 54, 267276. loban W. 1976: Language De elopmen : Kinde ga en h ough g ade wel e, Na ional Council o eache s o English. Mäkinen l., Kunna i s. 2009: Na a i e as an assessmen me hod in child en wi h slI and as/HFa. P óximo Rela ó io lei o Cos a i idades Is0804 abalho g upo WG2 Na a i es Mee ing memb os eunião, 2009 m. no emb o 1618 d. ams e damas: ams e damo uni e sas. Mazole skienė a. 2000: D ikalbys ė li u os em amílias. Pedagogika 42, Mazole skienė a. 2003: D ikalbių aikų lie u ių kalbos mokėjimo ypa umai. Meu ilhos. An escolegio ilho ugdymas (sud. o. Monke ičienė), Kaunas: Š iesa, 7696. 52–55. Nicolopoulou a., aksuKoc a., Kün ay a., ande sen Ch., Chang Ch., Ignacio M., slanco á D. 2011: a c osslinguis ic s udy o cha ac e e e ence in young child ens na a i es. P anešimo lei oi o no XIIajame no cong esso in e nacional 12 h In e na ional Cong ess o he S udy o Child Language, 2011 m. julho 1923 d. Mon ealis: Mon ealio Quebecos uni e sidade. eilly J. s., e k . 2011: Eme ging na a i es: a c osslinguis ic s udy. P anešimo lei oi o no XIIajame no cong esso in e nacional 12 h In e na ional Cong ess o he S udy o Child Language, 2011 m. julho 1923 d. Mon ealis: Mon ealio Quebecos uni e sidade. uzai ė J., Dabašinskienė I. 2010: speci ic language impai men and diagnosis: adap a ion o a diagnos ic es o li huanian. Da bai i dienos 54, sa ickienė I. 1999: Li uio aiko daik a a džio mo ologija. Dic a o disse ação, 277–300. Kaunas: Vy au as Maggiojo uni e sidade. sa ickienė I. 2003: The Acquisi ion o Li huanian Noun Mo phology, Wien: Ve lag de Ös e eichischen Akademie de Wissenscha en. sa ickienė I., Kempe V., b ooks P. 2009: acquisi ion o Gende ag eemen in li huanian: Explo ing he E ec o Diminu i e usage in an Elici ed P oduc ion ask. Jou nal o Child Language 36, 477494. soodla P. 2011: Pic u e-Elici ed Na a i es o Es onian Child en a he Kinde ga en-School T ansi ion as a Measu e o Language Compe ence. PhD Disse a ion, a u: a u uni e si y P ess. Wójcik P. 2000: The Acquisi ion o Li huanian Ve b Mo phology: a Case S udy, K aków: Qua is. Recebido 2013 10 06 Adop ado 2013 12 20 236 Logos Cul u a | 86 HE MaIN Cha aC E Is ICs oF Na a i e IN P EsCHoolE s Summa y he a icle p esen s he s udy o monologue (cohe en ) language o p eschoolage child en es ablishing he main mic o and mac os uc u al indica ions o li huanian p eschool age child ens na a i es. he s udy was based on he me hod o s o y gene a ion acco ding o a pic u e sequence: he child en pa icipa ing in he s udy we e asked o ell a s o y acco ding o a sequence o six ela ed pic u es. 24 child en o 56 yea s old a ending p eschool educa ion g oups pa icipa ed in he s udy; he sample was balanced in espec o social p ope ies; all child en we e monolingual; hey we e no diagnosed wi h any speech ela ed o o he de elopmen al diso de s. E e y child was indi idually es ed wice; hence, 48 na a i es in o al we e collec ed. he na a i es we e eco ded by a oice eco de , ansc ibed and mo phologically anno a ed o an au oma ic analysis o na a i e language and s uc u e using CHIlDEs so wa e. he analysis o he da a collec ed iden i ied he ollowing indi idual and gene al p ope ies: gene al p oduc i i y (including Mlu and ), lexical di e si y (namely, NP e e ences), syn ac ic complexi y (namely, Cu s uc u e), na a i e s uc u e, quan i y o in o ma ion and cohesion (namely, e e en ial and linkage de elopmen ) o he na a i e. he esul s ob ained enable us o compa e indi idual esul s, o make gene al conclusions and o iden i y he gene al endencies o na a i e de elopmen . KEYWORDS: de elopmen al psycholinguis ics, na a i e, p eschool age. ING IDa balčIūNIENĖ Vy au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 58, l 44248 Kaunas [email p o ec ed] aGNĖ KalNINY Ė Vy au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 58, l 44248 Kaunas [email p o ec ed]