Priešmokyklinio amžiaus vaikų rišliojo pasakojimo ypatybės
Full text
212
Cul u a de Línguas | 86
INGRIDA BALČIŪNIENĖ
Vy au o Didžiojo uni e si e as
AGNĖ KALNINYTĖ
Vy au o Didžiojo uni e si e as
P IEŠMOKYKLINIo aMŽIaus PAIK IŠlIoJo
PasaKoJIMo YPa Ybs ESMINIAI VOZŽIAI:
aidos psicholing is ica, išlusis
con a jão, p é-escola inis amžius.
ĮVaDas
Desen ol imen o da linguagem de c ianças e qualidade sociedade ak ualus
ques ão, ao qual se es o ça esponde linguis as, pedagogos, psicólogos.
Cada ez com mais equência ala-se sob e o que adul os e especialmen e
c ianças ala du an e o ul imo décimo ano no a elmen e escu dėja, len a
mais emsia ina, mais di icil adquisa linguís icas e comunicaccionais
habilidades. Veiksnių, galinças de e min i linguagem desen ol á, gausa e
di e sidadelipiskidade es imula busca busca no os mé odos de
in es igação, combina linguis icinos, socioling is inius, psicholing is inius
mé odos de in es igação cien í ica. desen ol imen o da língua dos ilhos
li uanos in e essou-se ainda an es II mundial gue a começada obse a e
записнаяти спонтанная детская речь (Kalnius 1993), po ém em pouco empo
es a a i idade nu ūko. Mais a de, c iando e desen ol endo escolas de
logopedia li uanas, i in mui o a enção dedicada aos aspec os pedagógicos do
desen ol imen o da linguagem in an il, diagnós ico e co eção de
pe u bações da linguagem, ao p epa a ó io lingüís ico do c iança
(Glebu ienė 1977; Fede a ičienė 1978; Gied ienė 1986; Ga š ienė, I ošku ienė
1993; I ošku ienė e k . 1997; Mazole skienė 2000, 2003; G igai ė 2004 e k .).
Úl imas décadas a décadas es uda am c ianças li uanas a língua mui as
ezes oi apliquado a me odologia de obse ação na u al longo p azo
(sa ickienė 1999, 2003; Wójcik 2000; balčiūnienė 2009; Kamanduly ė 2010). Cada
ez mais equen es são ealizados es udos expe imen ais (que pe encem maio ia linguís icos es os), expandida aixa de idade dos ilhos in es igados (Dabašinskienė 2010; uzai ė, Dabašinskienė 2010; Kamanduly ėMe eldienė e k . 2010), po ém semi expe imen al ambém chamado specia
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . As peculia idades do ela o išlioio dos c ianças de
idade p é-escola 213 lios a e a […] mé odo ainda só começando a aplica
(sa ickienė e k . 2009; balčiūnienė 2013) línguas Li uãs.
Um dos clássicos meios expe imen ais mé odos é a análise de na a i o
išlio. Es e mé odo oi desen ol ido JaV XX a. 78ajame deš. e em pouco empo
de ido a que é pa icula men e lexí el e acilmen e adap á el a á ios
g upos sujei os e obje i os de pesquisa o nou-se popula em odo o mundo.
A ualmen e a me odologia de išlio na a i o é aplicada a compa a i os
es udos de línguas (be man, slobin 1994), a aliando lingbinį p epa ação
c iança escullai (Hudson, shapi o 1991), pa a e i ica ou co igi ce os
diagnós ico de doença psiquiá ica (Ga ad 2005), a alia in e e enção de
línguas d ikalbys ės (daugiakalbys ės) caso (Gülzo , Gaga ina 2007; Gaga ina
e k . 2012). na Li uânia išliojo na a i o me odica, como já mencionado, só
começa-se aplica . Desen ol em-se e es am-se ins umen os de
desen ol imen o da linguagem diagnós ica e co e o ia (balčiūnienė,
Po ilai ienė 2012; Gaga ina e k . 2012), en a-se es abelece na u alą išlio
na a i o aid (balčiūnienė 2013), 2011 inicia es udos de na a i o išlio dos
ilhos li uanos (balčiūnienė e k . 2011; balčiūnienė, Kalniny ė 2013; Gaga ina e
k . 2013). Nes e a igo são esumidas as ca ac e ís icas do na a i o išlio
de c ianças de idade p é-escola , de e minadas aplicando a análise de
na a i o išlio ( iPa) me odiką (balčiūnienė 2013). o g upo de es udo oi
escolhido endo em con a o a o de que o p é-escola amžius (i. i. úl imos
anos an es escola) é pa icula men e impo an e da ma u idade lingubinês e
linguís ico p epa ação escola lai pon o de is a. espe a-se que os
esul ados do es udo pelo menos ligei amen e a iem o conhecimen o sob e
a linguagem de c ianças de idade p é-escola e se ão ú eis não só pa a
cien is as, mas ambém pa a p a ican es, cujas a i idades es ão di e amen e elacionadas com o desen ol imen o da linguagem diagnós ico, co eção e linguís ico c iança educam pa a escolas.
2. Y IMo MEDŽIaGA E METODIKA
2.1. Acumulamen o de ma e ial de pesquisa ealizando de idade p é-escola
c ianças li uãs in es igação de na a i o išlio, oi escolhido na a i o sob e
in en ado acon ecimen o c iação de aco do siuže inių pa eikslėlių seką. al
escolha de e minou a li e a u a cien í ica e me odológica de países
es angei os ap esen am a gumen os, que a) a c iação de na a i a melho
e ela a qualidade de na a i a do c iança išlioio do que o e a amen o
214
Cul u a de Línguas | 86
(Hedbe g, Wes by 1993, ci ado de Hughes e k . 1997), o b) a seqüência de
pic ó iais melho ajuda (compa ado com pa ilhões e ilmes paulinosos) a
c iança a pe cebe e cons ui siuže oa e es u u a da na a i a (Hughes e
k . 1997). endo em con a os in es igá eis séculos, lingubiná e cul u alá
expe iência, selecionadas ais sequas de pic slhões, nas quais
ep esen ados c ianças conhecidos pe sonagens, e con a jimen os
siuže as p óximos à cul u a Li uães. conside ada em que as
ca ac e ís icas dos ela os išliços c iados c ianças es ão di e amen e
elacionadas com a expe iência cul u al e ambien e (Gu ie ez, Quinn 1993),
po an o selecionando ma e ial igu ado é impo an e a alia se ela
co esponde à cul u a ambien e c iança. in es iga i os oma (24 ipiškos
aidos monolingbiai lie u iai aikai, käkingis da želį i ugdomi pagal
P iešmokyklinio ugdymo p og amą, ž . www.smm.l ), oi es ada duas ezes no início e no inal do ano de ciência. Du an e o p imei o es e os c ianças kū ė na a jimen o de aco do siuže inių pa eikslėlių seką
Lapesa his ó ia (c . Fig. 1).
1 PaV. Lapės is o ijos siuže inių pa eikslėlių seka (Gülzo , Gaga ina 2007)
du an e o segundo es e c ianças kū ė na ajimen o de aco do siuže inių
pa eikslėlių seką Ka ės is o ija (ž . 2 ig.).
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . Especialidades do con a de c ianças de idade p é-escola 215 2 PaV.
Ka ės is o ijos siuže inių pa eikslėlių seka (Hickmann 2003) E um, e ou a pa eikslėlių seką
cons i ui sešių nespal o ų pa eikslėlių inkinys. du an e a in es igação, mos am-se odos os
quad inhos (espelha-se sob e a mesa dian e aiką uma ho izon alia eile da esque da pa a a
di ei a) e diga-se que neles es á nupieš a con ada. en ão solici a-se examina cuidadosamen e
pic slêlios ( empo não limi ado). Ao menino ape cebe -se dos quad os, diz: O ago a gos a ia, que
pasek as me es a pasaká. A his ó ia começa aqui... (pa odoma pa a o p imei o quad inslê).
i iamajam na ando, in es igado na a i o nãope aukia, nãopadeda, nesu le uoja, só
enco aja ele con inua a ala p i a dando pala as assim, mhm, aha, bem e e c. bem ap op iada
mimika e in onação. Se a c iança elu a ala , pede conselho, o in e ogado não esponde
di e amen e, mas pe gun a: E como u acha? E como e pa ece? O que mais pode ia dize ? assim
p e ende aze quan o meno in luência ao siuže e es u u a da na ação, a ce as leksemas
ou g ama ínicas ca ego ias e cons ução sin aksínicas escolha. Cada c iança es á el
indi idualmen e, sua na ação į a išliojo na ação lexico di e sidadeè oi in es igada
examinando p incipais na ação pe sonagens į a dijimą a dažodžių junginiais. du an e o
es udo odas as his ó ias dos ilhos pa a o i o am di e gidas em seman icamen e
neu alius1 (p z., cão, paukš is), hipe onimus (p z., animal) e 1 desc iúmen seman iicamen e
216 Kalbos Kul ū a | 86 shomas di o onu. Todas g a adas his ó ias (48 n .) o am
ansc ibidas e codi icadas à análise au omá ica linguís ica CHIlDEs (angl. Child
Language Da a Exchange Sys em, MacWhinney 2010). A pa i dessas
ansc ipções oi cons i uído mo ologicamen e ano uado išlių pasakojimų
eks ynas (bend a olum is 17 861 pala as) e p epa ada išliojo pasakojimo
análise.
2.2. Análise do išlio na a i o
Da a iedade de mé odos de ela o lišlio dis ingue-se dois mais popula es,
p incipalmen e mé odos que o e ecem possibilidades, pe mi indo ápida e
obje i amen e a alia a qualidade do ela o lišlio; isso išliojo na amen o
linguagem (ang lakalbėje li e a u a cien í ica ainda chamadas mik os uk ū a)
e es u u a (a i inkamai mak os uk ū as) análise. š l iojo p a sakaji m o kal b o
s ana l izė inclui ce as linguís icas peculia idades, melho e elando a qualidade
da linguagem na a i a, pesquisas. com base na expe iência de cien is as de
países es angei os (loban 1976; Hughes e k . 1997; Jus ice e k . 2006; Mäkinen,
Kunna i 2009; soodla 2011), es e es udo e e que escolhe ês indicado es
essenciais de ca ac e ís icas linguís icas de ela o išlio: a) ge al ais
p odu i idade, b) leksinė į ai o ė e c) complexidade sin ác ica. išlio de na ação
a p odu i idade o al oi de e minada a aliando dois indicado es índice de
du ação média de na ação ( oliau VPI) e índice de di e sidade de o mas léxicas
e g ama icas ( oliau lGFĮ). VPI é um dos essencials g ama ica insis imen o
indicado es, pa icula men e equen emen e eque ido es udos de
desen ol imen o da língua p imi i a. Es e c i é io é usado e lišlio análise de
na a i o, pois ajuda obje i amen e a alia quan i a i as na a i o analisá el
ca ac e ís icas. o índice lGFĮ pode se desc i o como a elação de odas as
pala as pau adas e di e en es suas o mas g ama icales. Es e indicado ,
como e VPI, é equen emen e usado em es udos p ecoce da g ama ica de
desen ol imen o, po ém ecomendado e išlio de na ação de linguagem
quan i a i a análise. em ealiza o es udo de na a i o išliojo dos c ianças de
idade p é-escola , oi con abilizado a) bend asis ( isų žodžių), b) daik a a džių,
c) eiksmažodžių e d) índice de a ibu os lGFĮ.
neu alus usado como condicionalizado, da binis, a é que não endo ap op iamesnio.
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P ecu sionalidade idade c ianças išliojo na a i o
ca ac e ís icas 217 equisi os, odas as his ó ias o am desag egadas em
hiponimus (p z., buldogas, ša ka), i uome bu o apskaičiuo as p ocen inis
jų pasiski s ymas.
išliojo pasakojimo sin aksės sudė ingumas bu o į e in as aikan ko-
munikacinių iene ų analizės me odą (loban 1976). laikan is šio me odo
comunicacinius une us2, en ão calculado seu núme o e esnag inizada sanda a.
išliojo análise da es u u a de na a i o inclui análise de išlumo e es u u al
subalansuo ude do ex o. com base na expe iência de cien is as de países
es angei os (bal axe, angiola 1996; benson 1997; Hughes e k . 1997; bliss e k . 1998;
ba o éo, Cos a 2000; Mäkinen, Kunna i 2009; soodla 2011), pa a es e es udo o am
escolhidos qua o indicado es essenciais de qualidade išlumo e es u u a de
ex o: a) išlio subalansuo ume das pa es es u u ais de na ação, b) pag
indína min ia e elação, c) ap esen adas quan idade de in o mação, d) ex o
ex e no išlumas. in es igando a subalansuo idade das pa es es u u ais da
na a i a, e i ica-se se išlusis na a i a em odas as ob iga ó ias pa es
es u u ais, se es as pa es adequadamen e dispos as e cla amen e
enunciadas. Nan es abelec a e elação p incipal da idéia, e i ica-se se o
siuže as do ela o išliojo co esponde a siuže ą e a ada em pic slêli. Ao
a alia a quan idade de in o mação o necida, conside a-se se a c iança o nece
oda a in o mação siuje ís ica e in o mações adicionais. o ex o ex e no
išlumo é a aliado de aco do e e ência aišką e comunicacinių iene ų yšius
išliuosiuose pasakojimuose.
3. RESULTATAI
3.1. Ca ac e ís icas da linguagem de na ação išlio
A p odu i idade ge al e ec uada após análise quan i a i a, e elou-se que as sen enças da
his ó ia de Lapė de c ianças de idade p é-escola cons i uem ~78 pala as, Ka ės de his ó ia
~910 pala as, e a o al ípico VPI índice escala de 4.700 a 15,000. A pa e egis ada no g upo de
inqué i os de casos de índice a ípico V é um ex emamen e baixo (2.909) 2 W. lobanas
comunicacinįąąąąąą PI como um odo (a anki jo) com elemen os modi icados (1976: 9). na
adicional g amá ica da língua li uânica, comuniccinis unidade co espondik ų (a)
ien isininho sen inho; (b) um compos o encaixamen o sen ença; c) do complexo conjugan e
sen ença dėmenį. explicando mis õesio ou semjun ukinho sen inho, a on ei a da unidade
comuniccinio é de e minada endo em con a a ipo de ligações sin aksicas, i. i. sujungiamoj ou
p ijungiamoj ligação.
Kalbos Kul ū a | 86 e um ex emamen e al o (31,000) VPI indekso indicado es, i.
i. um con o oi compos o de ~3ų pala as de sakinių, e ou o de ~31o pala a
218 sakinių. I in baixo Índice VPI indica, que išliajame na a i a é usada
insu icien emen e (a endiendo à g upo de idade) longos cons uções e
apsí iojama keliažodžiais asesias, exemplo. :
(1) Lapė pediu peixe. Pucš ė ela mo deu. O pássa o i ou da lapês o peixe. I in al o
índice VPI pe mi e alega que insu icien e compe ência de segmen ação de
na a i a išliojo, po exemplo: (2) Pama ė ją cão, que ka ė lipa já em madei a,
pa empė ela, mo dando em uodegą e empė, e nesse empo sepa ou-se o pássa o e
com um ki minu, depois, e depois a ka ė passeou as c ianças do jaco e começou o
cão a caudá-lo, e en ão o paxš is alimen ou o pão. Ga so į ape cap adas
ca ac e ís icas de na ação (in onação, pauzes) e ela o que a c iança não en a
di idi ex o em isoli os agmen os, es o ça-se uma sen ença dize quan o mais
in o mação. A pa i quan i a i a análise esul ados de ê-se, que de idade
p é-escola c ianças his ó ias ca ac e ís ico 0,596 (Lapės is o ija) 0,727 (Ka ės
is o ija) ge al lGFĮ índice média. Nos con os é usado um o al ~66 pala as3 (~38
o mas di e en es), de modo que o índex lGFĮ é ~0,661. Pa a es ima mais
p ecisamen e a léxico e o mas g ama ícas da na ação išlio, é impo an e
conside a as signi ica í ias pala as da na ação, ais que du an e es e es udo
oi examinada daik a a džio, eiksmažodžio e būd a džio léxico e o mas
g ama ícas. depois de ealizados cálculos quan i a i os, e elou-se que nos
con os de c ianças de idade p é-escola é usado ~16 daik a a džių (~9 o mas
di e en es), e o índice lGFĮ igual ~0,614 (Lapės is o ijoje 0,491; Ka ės is o ijoje
0,737). cons a qua o ex emamen e baixas (0,273; 0,286;
0,333 e 0,353) daik a a džio lGFĮ indekso indicado es ( ipiško daik a a džių lGFĮ indekso
medu kis = 0,641), indican es escu džią daik a a dinę leksiką i nedidelę g ama inių o mų
į ai o ę, например.: (3) Puola ž u į p a u k š i s. Ją su algy no i. E que ia suja y aquela z
u in o. E aquela z u in o ele comeu, e eio l a p ė. L a p ė e a nepa algius, kana. En ão
que iam alcançá-lo, 3 con ando pala as, não con ando-se pasi aisymai (pgs., Aqui emina l
a p ė... o i, lobo), nu ūkę pala as (pgs., Foi lá peu... peu ies g iaučiai), pauzios p eendymai
(pgs., E pediu, que m m m lhe dessessem peixe). Mo ologicas samplaicas (p z., como
alguma, mas qual) apa acionam a uma pala a.
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P eescola ínio idade c ianças išliojo na a i o
ca ac e ís icas 219 nu, e ele que ia ele suės i. En ão lançado já ž u em, e en ão se ia
suédus l a p ė. En ão lapė nubėgo pasiėmos, mas já en ė pul i. En ão l a p ė ugi i que ia.
Nes puolê ela. En ão ele apėmė, en ão l a p ė que ia i i, aquela aga a e aga ou. I in
al o (1,000) daik a a džio lGFĮ índice signi ica, que na na a i a comple amen e não há
seiku u anças daik a a džių o mas, supeani, aiko daik a a dinė leksika é mais
expandida, exemplo.: (4) Uma ez p a u k š i s obse ou i s k ą, que nea ei ų ž blogi ė y
s. Pasams esc iu seu ilhoeli pa neš i algy i k a ė no egėjo pa og a i k e l i u s i i.
Depois jinai começou a espe a , quando l i z d a s nuk is. Depois pensou que ela mesma
pode ia zasika i sob e š a k o s e su algy i. Ši ą iué š u o, de imedia o iceu com
is įsusiu l i e žu i u e įkando ela em u o d e g ą. Passei ėmė auk i, quando in e om aukê
e aikėsi k a ę, a é a é jinai įžo casa.
Po ou o lado, ex emamen e al o (1,000) daik a a džio lGFĮ índice pode se e
pa icula men e pob e e umpo indicado de na ação, po exemplo.: (5) Ka ė
en oupo em m e d in o. A sk ido b a l a n d i s. E ele desde uo d e g o s e i ijo ka ę.
Nes e caso a na ajimen o cons i ui apenas ês sen inhos, e neles do o al pa a .
apenas cinco de di e en es leks o i e a g ama ológicas o mas de daik a a džiai /
Veiksmazônio maio lGFEmp esa índice do que baik a a dinho. Nos con os de
c ianças de idade p é-escola usa ~16 eiksmažodžių (~13 di e en es o mas de), e o
índice lGFĮ é ~0,892. ixa dois ex emamen e baixos (0,600) indicado es do índice lGFĮ
de açãomažodžio ( ipiško eiksmažodžių lGFĮ índice média = 0,863). em ge al,
e bemo od pode ia se desc i o como a maio lGFPR índice se ca ac e iza pa e
da linguagem; mesmo e naqueles casos, quando ixado in e io do que ípico lGFĮ
índice, não se pode dize que na na a i a al a al a eiksmažodinės leksikos,
например.: (6) Uma só ez a na p a d ė j o kiaušinius, deles i š s i i o a niukai. Jinai i š
sk i d o p ocu a comida, e ka ė ao mesmo empo p a m a ė lizdą susuk ą. Na, ela
longgai z i ú ė dele e pa m a ė oi šinos. P a d ė j o jinai l i p i, šuo p am a ė, n e n o
ė j o, que jinai s u ė s ų aqueles paukščiukus, g i e b ė po uodegos, n u m e ė ka ę e
po o mãe g įž o su slieku, p am a i in o paukščiukus, o šuo j n u s i i o ka ę. Nessa
his ó ia, ês ezes epe ido açõesmajo idade iu, e isso bem eduziu
açõesmajo idade lGFĮ index. O mais al o índice de lGFĮ (= 1,000) ge almen e indica que a
na a i a ca ac e iza pa icula men e desen ol ida eiksmažodinė leksika, po
exemplo: endo em con a o a o de que o p óp io a ibwa dis em ge al é uma das mais
di íceis emassassaminadas e ečiausiai šnekoje a o pa es u ilizadas da
220 Líbos
Cul u a | 86
G y e n o paukš ė, que u ė j o seus paukčiukų e os mui o m y l ė j o. Umaą ez ji n o
ė j j o i pa a eles p a n e š i a l g y i. Ka ė udo isso pa s e b ė j o e s u ga l
o j in ol i p i in o aquela á o e e p a s i g o b i. Za kampo y k o j o cuo, que p a ž i n o
j o paukš ę como sua melho a amiga e p a ga l o j o, que n e e i k i a l e i s i in o l i p
i in o aquela lizdą. Ele ją p a g i e b ė po uodegos, s u č i u p o e i š e m p ė o a o
lizdo. Ka ė n u b ė g o, e shuo da ją po s i i j o, e paukš ė elizmen e g į ž o com
seus paukščiukus com comida. A es a na a i a é ca ac e ís ica não só sinonimia do
e bma (pag iebė sučiupo) mas e d ina ės, ina ės ou mesmo ke u na ės
eiksmažodinės kons ukcijas (suge ojo en a , não p ecisam pe mi i en a ,
que ia esco e pa a pa neš i algy i). Comple amen e ou os esul ados
em yskėja esnag inėjus ca ac e a džio lGFĮ odik lius es a pa e da língua de
idade p é-escola dos ilhos išliuosiuose con ojamen os quase não ne a ojama.
De odos os 48 con os, os adje i os po a am apenas em seis; odos eles di e en es
leksemos, po an o e seu lGFĮ índice = 1,000, po exemplo: (8) D i d e l i s paxš is inha
es aikučius. [...] Em seguida žiū i ka ė. Pama ê lizdá. Wo i suja y eles, m a ž i u k u
s paukš yčius. [...] E a segui mama l a i m i n g a, que suas paukšchiakas saudá eis.
linguagem, se ia possí el hipo e icamen e a i ma que o uso de a ib a djies na
na a i a išmokliaze do século p é-clínico é pa icula men e um sinal de
desen ol imen o da língua.
Lexikos į ai o ė conduzindo in es igação, odas os enca namijamen os de
na a i ismos pe sonagens a dažodiniais junginiais o am subdi i ados em
seman iicamen e neu alius, hipe onimus e hiponimus. con ando ha endo de
cada g upo pala as (núme o de casos de pa a ojimen o), descob iu-se que em
odas as his ó ias p edominam seman iicamen e neu os nomes de
pe sonagens, a hipe onímicos, seman iicamen e neu ais nomes e hiponímicos
elações dependem da sequência de pic slhões. Lapės is o ijoje
seman iicamen e neu os nomes (paukš is, paukš ė) cons i uem 77 po cen o,
hiponimai (e elis, žu ėd a) 22 po cen o, e hipe onimai (gy ūnas) apenas 1 po
cen o. de odos os nomes de pe sonagens. Ka ės is o ijoje seman icamen e
neu os nomes cons i uem a é 80 po cen o., hiponimai 4 po cen o., e
hipe onimai 16 po cen o. de odos os nomes de pe sonagens. Hipe onimen os,
seman iicamen e neu ais denominações e hiponimen os elação depende e do
que, qual pe sonagem na a i o in oduzijamas. En e is ando Lapė his ó ia,
c ianças escolhem apenas nomes seman icamen e neu us lapė, lapinas, lobkas, e as in oduções de pássa os são mais di e sas de hipe onímos paukš is, paukš-
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P ecisais do con a de c ianças de idade p é-escola 227
Pode-se a i ma que c ianças de jeunesni idade não semp e capazes pe cebe em e
e ela odas siuže ines g andis ( odėl con osjamen os es am de ce os sp agų),
po ém pos e io men e essas habilidades cada ez mais melho ei. de e ia chama -se
especial a enção a ais casos, quando na na a i a é ap esen ada não oda siuže inė
in o mação, po ém in oduz-se in o mações adicionais e p óp ias in e p e ações,
exemplo.: (21) Va na ėjo pega peixos e pediu ela. Tuome ela, en ão... A n s a l o s o
ė j o e. Va na a sk ido em á o e, e eio lapê, e essa lapê que ia pega o peixe, mas
não alcançê po que que não sabia oa e o medaco do sh e a mui o alš a. Po que de
žolės. Tenai medis bu o. I enai gy eno am medy o e-
ai ė. Tenai an s alo s o ėjo puodukas su peiliu i šaku-
odos con os) pode se do c iança incapaci ação pe cebe siuže ą sinais: e , que a
c iança se concen a em p imei o quad oslê, c ia na a i o si uação an esis o ê,
a nos snapas paėmė žu į. To, ku gy e n o o e a i ė.
P iešmokyklinio amžiaus g upėje okie pasakojimai (jie suda o 4 p oc.
po ém é incapaz e ela na a i o siuže inių linijas.
Tex o ex e no išlumas in es igando išlioio na a i o ex o ex e no išlumą,
o am examinadas duas peculia idades e e ências aiška e sakinių dėmenų mú uo
elações. De aco do com a e e ência aiška, com base na expe iência de linguis as
es angei os (Nicolopoulu e k . 2011), p incipalmen e o am esnag inadas cada um
dos pe sonagens da na a i a as p imei as ês indicação e es abelecidos ipo
dessas indicação: (a) in odução de i ik a a džiu; b) omissão de designação (aquí os
exemplos signi icam 0 EF); (c) inse ção de um nome indica i o e um nome de
objec o combinado; d) inse ção num apelido pessoal. en ão odos išlieji con os de
aco do e e en e inse idadim oi susc i os 3 g upos. p imei oaj g upo pe encem
na a i as, nos quais e e en es semp e in oduziam-se daik a a džiais,
exemplo: (22) Aqui sk enda p a u k š i s žu i e s. V i l k a s a ėjo žu i e s, o žu į
paėmė p a u k š i s. V i l k a s a sus ojo e não que ia pag ieb i p a u k š į. Pa u k š i
s abandonou u žu in o, o i l k a s a s. O ju i e s icou só kauliukai. Vi l k a s
pabėgo com ž u i m. Va n a pag iebė ž u į, o i l k a s gaudė. segunda a g upo
pe encem his ó ias, nas quais e e en es in oduzijam daik a a džiais ou
in oduzijim passidžiamas, exemplo.: (23) Foi ž u i s sob e mesa. E omou
[žu į:0 EF] p a u k š i s. Chegiu l a p ė. E iuê que p a u k š i s paėmė ž u in o. L a p ė
que ia dança , mas não alcançê. E
Kalbos Kul ū a | 228 86 a a džių junginiais, e pa e į a dijimų passaidžiama,
например.: (24) Puola ž u in o p a u k š i s, j ą que em su algy . E que ia su algy i
p a u k š i s nume ė, nume ė l a p e i. I l a p ė pabėgo su žu i m . I ijosi pa u k š -
i s. I ada paėmė p a u k š i s iš l a p ė s [žu į:0 EF].
ečiajai g upei p iklauso pasakojimai, ku iuose e e en ai į a dijami
daik a a džiais, asmeniniais į a džiais i / a ba pa odomųjų į a džių i daik-
ą žu in o. E ą žu in o j i s algė, e eio l a p ė. L a p ė e a nepa algius, kana.
En ão [la pė:0 EF] que ia ê-lo, bem e que ia ela s seės i. En ão lançado já ž u em,
e en ão se ia suédus l a p ė. En ão l a p ė nubėgo pasiêmos, mas já en ė a aca .
En ão l a p ė ugi i que ia. Nes puolê ela. En ão j i s omėmė, en ão l a p ė que ia
i i, ą aga a e agabo.
His ó ias do p imei o g upo cons i uem 8 p oc. (em ou as g upos de idade delas
nãoúž iksuada balčiūnienė 2013), his ó ias do segundo g upo 33 p oc., e do e cei o g upo
58 p oc. de odos os con os. Pode-se aze conclusão de que c ianças de idade mais
jo em ca ac e izam in oduzi e e en es em daik a a džiais, mais a de ap ende-se a
passa in oduzimen os em ce as posições ( ão manei a o ex o adqui e mais išlumo) e
inalmen e passa a se acessí el uma mis u a e e en es de in oduzimen o em
daik a a džiais (įp as ai minin ėją pela p imei a ez), conjun os de in oduzimen os e
daik a a džių, pe sonalidades ou passando a in oduzimen o. No en an o, é p eciso
menciona que a ap op iada e e en s in odução em idade p é-escola é uma das mais
di íceis a e as c iando išlųjį pasakojimą. Mesmo e naqueles casos, quando é usado
mis us ( e cei a g upo) e e en á de in odução mé odo, e , que as c ianças não
semp e conseguem adequadamen e pa a o pe sonalinho in odução e ou passa a
in odução na posição adequada, c ianças, po exemplo.: (25) Uma ez o pássa o pagimdé
es e saiu pa a pa neš i, e eio a ka ė, po que que ia su a comida pucš elius. Pa m a ė
j ą š u o, k a d ka ė li p a j a u in o medį, e pa empė ela, mo dando em uodegą [...].
encon ado e ais na a i as, quando p imei o se pau a o pe sonal in á dio, e
pos e io men e suabejojoma es a escolha e pasi aisoma e e en e e i slizado
daik a a džiu, exemplo. :
(26) [...] e eio o shuo. E j a i, k a e i, po uodegos paėmė. (27) [...] Em seguida žiū i
ka ė. Pama ê lizdá. Wo i su algy j u o s, m a ž i u k u s p a u k š yčius [...].
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P ecisais do con a de išlio de c ianças de idade
p é-escola 229 ais casos não conside am e o […] con a iamen e, pasi aisymai,
pa ikslinimai mos am, que a c iança pe cebe ana o inės į a džių a osenos
eg as e se es o ça adap a -as išliojam na ajimui não ioliscendo o ex o
išlumo. aigi endo em con a a e olução dos e e en os ao nomeiamen o e
c ianças su lanços di iculdudes pode-se conside a es e c i é io um dos
impo an es išliojo na a i o es u u a de desen ol imen o indiciklių. segundo
ex o de ex e no išlumo c i é io sakinių e (o ) suas dėmenų mú uo ligações.
es angei os linguis as ( eilly e k . 2011) pesquisas mos am que išliojo na a i o
sakinių e (o ) dėmenų sanda ai e ligishiam ca ac e ís icos qua o aidos e apai.
inicialíssimo e apu na a jimen o cons i uem mu uamen e não jun a am
dėmenys (sakiniai), pelos quais desc ibem-se pic slêlios p aizduidos obje os, exemplo. :
(28) Aqui é cuo. Aqui es á ka ė.
Mais a de passa-se no a em e apa, quando con a jimen o cons i uem
mu uamen e não jun a am dėmenys sakiniai, pelos quais desc e e-se
pe sonagens execu ados ações, exemplo /. :
(29) Lapė omou o peixe. Pucš ė ela mo deu. O pássa o i ou da lapês o peixe. Ainda mais
a de ap ends ama a jun a sakinius (dėmenis) linea iinu ligiu, exemplo: (30) A ėjo lapė, e
a na nesse momen o upėjo em galho da á o e, e lapė biškį assim a i iu em pagalio e
en ė pauzin aquela galaką. Pajudino biškį, e lá aquele peixe caiu. En ão lapê pegou e
começou a co e , e a na começou y is e ecebeu aquele peixe, e en ão no amen e
lapė en ou y is, e a na depois dela nãoi ijo. E ecialmen e a ingiu-se a ase, quando
išliojo na a i o sakiniai (dėmenys) começam a liga azão ( ikslo) yšiu, exemplo: (31)
Passei ka ė empė za lizdo, mas nenu empė, po que shuo jai empė za aodegos [...]. na
ealização do es udo, oi baseada es a classi icação e calculado um índice de
equência de cada um des es ipos de ligações. Apa eceu que p edomina na idade
p é-escola a linea elação en e sen inhos e (ou suas dėmenas) seu índice de
equência igual ~0,656. Mui os ečiau sakiniai e (ou seus es imenos) absolu amen e não
jun ados (só se desc e em as ações dos a o es) des e ipo índice de equência ~0,321.
čiais ases e (ou seus dėmenos) in e elação é azão (pasekmės) seu índice de
equência ~0,023. quase em odos os išliosos con os usados não qualque um um, e
á ios sakinių (dėmenų) modos de conexão, di e e só dessas manei as de elação. po ém
de e ia
230 Kalbos Kul ū a | 86 chama uma especial a enção a ais casos, quando
sakiniai (dėmenys) išlia na ijame comple amen e nejungiam, i. i. sakiniai
(dėmenų) elacionamen o mú uo elações ė a a ingendo p imei o o e apa do
aidos. al indiciclas signi ica, que na na a i a não seama nem linijá ios, nem
azão ( ikslo) de ligações, isso pode se a ipiškos sinal de desen ol imen o da
es u u a na a i o.
IŠVaDos esumindo a idade p é-escola ípica das peculia idades do ela o
išlioio, de e ia en a iza indi idualizados indicado es nuok ipio do es abelecido
médiu kio abund. an o no ní el da linguagem de na ação išlio, quan o da
es u u a dessas nuok ypias cap ada mais equen emen e, em compa ação
com ou os g upos de idade (balčiūnienė 2013). is o pode es a elacionado com as
di e enças indi iduais de desen ol imen o linguís ico e cogni i ê, a expe iência
da c iança ou i con os e segui-los, adições amilia es e disposições le ou
segui-la uma c iança con os e inco po á-los em co idiana comunicação4.
1. O con o de išlia de c ianças de idade p é-escola é ca ac e izado pelas seguin es
ca ac e ís icas: o comp imen o médio do con o é ~89 pala as, po ém o índice indi idual des e
es ima i o s y a en e 2,909 e 31,000, ou seja, há con os, cujos con os cons i uem apenas ~3
pala as (i in baixo indicado ), e ao con á io daqueles, cujos con os cons i uem mais de ~30
pala as (i in al o indicado ). No en an o, apesa des es casos não ípicos, pode-se alega que a
maio ia dos ilhos išlioio na a i o média du ação do con ado não mui o a as ado do ipiško VPI
médiakio (8,295), ais es e núme o pode ia se conside ado pon o de e e ência a aliando idade
p é-escola dos ilhos išlioio na a i o média du ação do con ado. 2. Con osjimos de aco do se
seis siuže inių pa eikslėlių seką cons i uem ~66 pala as (não con ando pasi aisymų e
nu ūkusių pala as), deles ~38 di e en es o mas. Tende-se, po an o, o índice de léxico e
g ama icais o mas de di e sidade (lGFĮ) igual ~0,661, em ou as pala as, cada pala a de
na a i a ka o4 Segundo os in es igado es, em casa lhes pais, i mãos e i mãs mais elhos
equen emen e leio li os in ikiškas (apie ožiuką, meškiuką, p incesę, Coliukę, audpu aonkei ę,
bembį, ba uo o ka inu, Ha Po i ), ainda no zelai a educado a às ezes leio li os an es do almoço.
Algumas c ianças a i ma am p óp ios lei o es li os, po ém ais espos as de em se
a aliadas com cau ela (algumas al espos a de am c ianças a i ma am não conhecês an ys
le as, além disso, con e sando com algumas c ianças explicou-se que o li o é conside ado
pe gun o quando há e es i odos os quad osliukai do li o). Dalis ilhos menciou gos ando não
só li os, mas e pe iódicos des inados c ianças ba bė, Donaldas, Flin as e k .
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . As peculia idades do con a de c ianças de idade
p é-escola 231 jamas ~1,7 ezes. Os ela os ca ac e izam-se ampla indi idualaus
lGFĮ indekso scala en e 0,422 a 0,800, e não ipški (i in baixo indekso) casos i in
a olę do ipiško lGFĮ indekso. Adicionalmen e calculando o índice lGFĮ das pa es
signi ica i as da linguagem, pode-se a i ma que nos con os de c ianças de idade
p é-escola são usados ~16 daik a o dzes (~9 o mas di e en es, lGFĮ ~0,614), ~16
açõesmajodzes (~13 o mas di e en es, lGFĮ índice ~0,892). é p eciso menciona
que an o ex emamen e al o, quan o ex emamen e baixo daik a a džių lGFĮ
índice nes a g upo de idade pode se um sinal de baixa qualidade de na a i o
(sku džios daik a a dinės leksikos ou neišplė o o na a i o siuže o). Índice lGFĮ
do Veiksmajo di con aindo mesmo e nessas ocasiões, quando es á
ex emamen e baixo, não signi ica g ande al a de léxico eiksmajodinės.
Exceldinho p é-mokyk linio idade dos ilhos išliojo ca ac e ismo (compa ando
com ou as g upo de idade, balčiūnienė 2013) pode conside a a ą būd a džio
a oseną. endo em con a o a o de que o a ibu o em ge al é uma das mais
di íceis insamiinamas e ečiausiai šnekoje a ojamų pa es da linguagem, pode
aze p essupos ão, que mesmo e um a ibu o pa a ojamen o no p é-escola
idade išliaja con ojime pode se é spa esnės do que ipiška sinais de
desen ol imen o da língua. 3. leksikai ca ac e ís ica seman iicamen e neu alių
daik a a džių, pelos quais in oduzi ijam-se pe sonagens na a i os (paukš is,
paukš ė, lapė, ka ė), gausa. seman icamen e neu os nomes de pe sonagens
cons i uem a é 79 po cen o, hiponimai (ša ka, a na) 13 po cen o, hipe onimai
(animunas, z é is) 8 po cen o. de odos os pe sonagens in oduzimen os
(pa a ojimo casos). Nes a aixa idade egis ada e de ais denominações, que
não são comple amen e adequadas ao siuže de na a i o (s azdas, žu ėd a),
po ém isso pode se elacionado não com kalbine, e com kogni y ine aiko aida. 4.
sin axe ca ac e ís ica do índice de elação do núme o de unidades
comuniccá ias e do núme o de cen os g ama icais ~1,084. Delo ę pa e dos
con os (23 de 48) cons i uem uni o mana iais comunicacinia une ai (sa a ankiški
dėmenys su p iklausomaisiais elemen ais), . i. des es con os comuniccinis
une asa inclui só um g ama inio cen ą. 5. A es u u a do con ado em ge al pode
se conside ada besi o muojančia ina e ela ca ac e ís ica 36imes dos 48ies
a ados con os. Mais equen emen e con os êm começo e lec homąją pa e,
po ém pabaiga não não é exp essa. Mesmo 10 his ó ias não co espondem
comple amen e à es u u a de na a i a išlioio. 2 apenas es a es u u a de
his ó ias des e g upo de idade pode ia se desc i a como comple amen e
susi o mada ina ė, i. i. o con o em cla amen e exp essš ą começo, a pa e
lecs omąją e im. 6. Des aca-se di iculdades da e elação da idéia p incipal das
his ó ias. apenas a me ade das his ó ias ca ac e iza plenamen e e elada a
idéia p incipal da na a i a,
232 Kul u as de Línguas | 86 ou os (35%) de pa e a skleis a ou (15%)
comple amen e nea skleis a, i. i. me ade dos ilhos in es igados não en endeu de
odas as na ação siuže inių linijas e (ou) não conseguiu adequadamen e as
p onuncia . Ku dami išlųjį pasakojimą, g ande pa e dos ilhos (62 p oc.) indicou
oda a imp escindí el siuže inę in o mação, po ém não subme eikė quaisque
in e p e ações ou in o mações sob e o que não es á nupieš a, mas possí el
de alhes ou in e p e ações, po ém a é 18 p oc. his ó ias al ko pa es
bū ų numany i a spė i emian is kon eks u. Kele as pasakojimų (14 p oc.)
ne ik a skleidė isą siuže inę in o maciją, be i bu o papildy a naujomis
siuže inės in o mações. isso pe mi e aze p essupos o, que p é-escola je mais
do que ou os (balčiūnienė 2013) encon ado ais casos, quando na his ó ia é
amžiaus aikai da ne isuome pajėgūs su ok i i a skleis i isas siuže ines
g andis, odėl pasakojimuose lieka am ik ų sp agų. Šioje amžiaus g upė-
ap esen ada não oda siuže inė in o mação, po ém in oduzida de in o mações
adicionais e p óp ias in e p e ações. 7. ca ac e ís ica g ande e e ência
aiškos di e sidade. A alguns con os (4 de 48) ca ac e iza-se apenas o p óp io
mais simples modo de exp essão de e e ência in e najamen o de pe sonagens
daik a a dzes conjun i os, nou os (16 de 48) sem consumo de daik a a dzes
conjun i os cap u ado habilidade de passa a in e enção de um agen e onde ele
não seja necessá io, e mais de me ade (28 de 48) indica a habilidade de íssel dos
con os pa a pasi elki a odos os possí eis modos de e e ências:
daik a a dijos conjun i os, e bijamen o, pa omo i os e pe sonalizados.
Nag inėjan sakinių e (o ) suas dėmenas junglumą, e , que c ianças de idade
p é-escola já não sendoing o mesmo simplesíssimo modo de c iação de na a i o
išlio, quando só desc údiam na a i o pic slêlios esan ys obje os. Maždaug
ečdalis išliojo na a i o sakinių ou seus dėmenų ainda não es á jungiama,
po ém eles desc e e-se não só obje os, mas e ações, aigi são numanos siuže o
ligamen os. apexlamen e dois e ços de na a i ismos sakinių ou seus dėmenų
ca ac e ís ico lineiniino elacionamen o, i. i. junção jun ukais e, o. sakinių e seus
dėmenų junção azão ( ikslo) elações é pa icula men e a o, po ém de ido à
pe cepção des e aišio e complexidade de elação isso não lequi ina g ande
išlumo na a i o. Po ou o lado, exp essi ks a azão ( ikslo) ligação do
p é-escola idade no con ojamen o pode ia se spa ne e išliojo con ojamen o
de desen ol imen o sinalis. ealizado o es udo, embo a e de modes a ex ensão,
e elou essenciais polinkios de na a i o išlioio dos c ianças de idade
p é-escola , po an o espe a-se que nes e a igo esumidos os esul ados do
es udo se ão ú eis em ealiza diagnós icos de pe u bações do
desen ol imen o da linguagem e (ou) cons i uindo planos indi idualiuosius de
co eção da linguagem.
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . P eescola ínio idade dos ilhos išliojo na amen o
peculia idades 233 imui. In es igação Poddoc o an ó ica išliojo pasakojimo
lI E a ū a
balčiūnienė I. 2009: Pokalbio s uk ū os analizė kalbos įsisa inimo požiū iu.
Dak a o dise acija, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
balčiūnienė I. 2013: Rišliojo pasakojimo analizės me odas kalbos aidos y-
analizės me odos kalbos aidos y imui mokslinė a askai a, Vilnius: lie u os
mokslo a yba. balčiūnienė I., Kalniny ė a. 2013: Na a i e p oduc ion in li huanian
D Mono and bilingual 56yea olds. P óximo Rela ó io lido na in e nacional
cien í ica con e ência Child Language Semina -2013, 2013 m. junho 2425 d.
Mančes e is: Manches e io uni e sas. balčiūnienė I., K i ickai ė E., Kalniny ė a.
2011: ilhos de o igem li uana, i endo não lie u oje, kalba: положения, влияния,
тенденции. P óximo Rela ó io Lei ado en edalykinėje cien í ica con e ência
Pasaulio lie u ybės idėja: šiuolaikinės mig acijos pa i ys, 2011 m. ou ub o 20 d.
Kaunas: Vy au as Didžiojo uni e si as.
balčiūnienė I., Po ilai ienė G. 2012: ugdymas da língua išliosios ikimokykliniame
amžiuje: me odos de na amen o segundo pa eikslėlių seką. P óximo ela ó io
lei o P o . a ū o uozuolo 48ojoje in e nacional na con e ência Kalbos g ama inė
i leksinė sis ema, sua uncionalidade e no ma i i um, 2012 m. ma ço 1516 d. yga:
la ijos uni e si e as. bal axe a. M., Dangiola N. 1996: e e encing skills in child en
wi h au ism and speci ic language impai men . Eu opean Jou nal o Diso de s o
Communica ion 31, 245258.
ba o éo H. J., Cos a a. 2000: e e ence mechanisms in child ens o al and w i en
na a i es a he age o en. Psycholinguis ics on he T eshold o he yea ,
265270.
benson M. s. 1997: Psychological causa ion and goalbased episodes: low
income child ens eme ging na a i e skills. Ea ly Childhood Resea ch
Qua e ly 12, 439457.
be man . a., s l o b i n D. I. 1994: Rela ing E en s in Na a i e. A C osslinguis ic
De elopmen al S udy. Psychology P ess, Hillsdale, NJ: E lbaum. bliss l. s.,
MacCabe a., Mi anda a. E. 1998: Na a i e assessmen p o ile: discou se
analysis o schoolage child en. Jou nal o Communica ion Diso de s 31,
347363.
Dabašinskienė I. 2010: he comp ehension o de i a ional mo phemes in ea ly
childhood: an expe imen al s udy o li huanian. Es onian Pape s in Applied
Linguis ics 6, 4351.
Fede a ičienė E. 1978: Ikimokyklinio amžiaus aikų išliosios kalbos
ugdymas, Vilnius.
Gaga ina N., Klop D., Kunna i s., an ele K., Välimaa ., balčiūnienė I., bohnacke
u., Wal e s J. 2012: MAIN: Mul ilingual Assessmen Ins umen o Na a i es.
ZASPil 56 Decembe 2012, be lin: Zas.
234
Cul u a de Línguas | 86
Gaga ina N., Klop D., Kunna i s., an ele K., Välimaa ., balčiūnienė I., bohnacke u.,
Wal e s J. 2013: P oduc ion and pe cep ion o na a i e ex s ac oss languages
and cul u es: MaIN. Ap esen ação lida na con e ência cien í ica in e nacional
Child Language Impai men in Mul ilingual Con ex s, 2013 m. maio 2729 d. K oku a:
K oku os
Jogailaičių uni e sidade.
Ga a d P. 2005: he e ec s o e y ea ly alzheime s disease on he
cha ac e is ics o w i ing by a enowned au ho . B ain 128 (2), 250260.
Ga š ienė a., I ošku ienė . 1993: Logopedija, Kaunas: Š iesa. Gied ienė . 1986:
P adinukų kalbėjimo su ikimai, Kaunas: Š iesa. Glebu ienė V. 1977: Raida da
Rainha p ecoce da oz: me odís ica ma é iaaga, Vilnius: Pedagogikas
ins i u o de es udo cien í ico. G igai ė b. 2004: Lie u os aikų b andumas
mokyklai: y imas i p oblemos, Vilnius: VPu.
Gülzow I., Gaga ina N. 2007: Noun ph ases, p onouns and anapho ic
e e ence in young child en na a i es. ZAS Pape s in Linguis ics 48,
203–223.
Gu ie ezClellen V., Quinn . 1993: assessing na a i es o child en om
di e se Cul u al/linguis ic g oups. Language, Speech, and Hea ing
Se ices in Schools 24, 29.
H i c k m a n n M. 2003: Child ens discou se: pe son, space and ime ac oss
languages. Camb idge: Camb idge uni e si y P ess. Hudson J. a., shapi o l. b.
1991: F om knowing o elling: he de elopmen o child ens sc ip s, s o ies
and pe sonal na a i es. De eloping na a i e s uc u e (eds. a. McCabe and
C. Pe e son), Hillsdale NJ: E lbaum, Hughes D., McGilli ay l., schmidek M. 1997:
89–136.
Guide o Na a i e Language. P ocedu es o Assessmen , aus in: P oED, Inc.
I ošku ienė ., Mamonienė Z., Pečiulienė o., su eizdienė V. 1997. Ikimocyklinio
idade dos ilhos ma camen e e mediamen e nãošsi elsciusios língua ugdymas,
Šiauliai.
Jus ice l. E., bowles . P., Kade a ek J. N., uk aine z . a., Eisenbe g s. l., Gillam
. b. 2006: he index o na a i e mic os uc u e: a clinical ool o analyzing
schoolage child ens na a i e pe o mances. Ame ican Jou nal o
Speech-Language Pa hology 15, 177191. Kalnius a. 1939: Paikas e ala.
Pe spausdin a: Gim oji kalba, (1), 1997 Kamanduly ė l. 2010: Li u ians kalbos
16–23.
būd a džio įsisa inimas: leksinės i mo osin aksinės ypa ybės. Dic a o
disse ação, Kaunas: Vy au as Maggiojo uni e sidade.
I. balčIūNIEN, a. KalNINY . Especialidades do na a i o išliojo dos c ianças
de idade p é-escola 235 Kamanduly ėMe eldienė l., Fü s b., D essle W. u.,
saue land u. 2010: on he acquisi ion o adjec i e g ada ion in li huanian and
Ge man. T abalhai i dias 54, 267276. loban W. 1976: Language De elopmen :
Kinde ga en h ough g ade wel e, Na ional Council o eache s o
English. Mäkinen l., Kunna i s. 2009: Na a i e as an assessmen me hod in
child en wi h slI and as/HFa. P óximo Rela ó io lei o Cos a i idades Is0804
abalho g upo WG2 Na a i es Mee ing memb os eunião, 2009 m. no emb o
1618 d. ams e damas: ams e damo uni e sas. Mazole skienė a. 2000:
D ikalbys ė li u os em amílias. Pedagogika 42, Mazole skienė a. 2003:
D ikalbių aikų lie u ių kalbos mokėjimo ypa umai. Meu ilhos. An escolegio
ilho ugdymas (sud. o. Monke ičienė), Kaunas: Š iesa, 7696.
52–55.
Nicolopoulou a., aksuKoc a., Kün ay a., ande sen Ch., Chang Ch., Ignacio M., slanco á
D. 2011: a c osslinguis ic s udy o cha ac e e e ence in young child ens
na a i es. P anešimo lei oi o no XIIajame no cong esso in e nacional 12 h
In e na ional Cong ess o he S udy o Child Language, 2011 m. julho 1923 d.
Mon ealis: Mon ealio Quebecos uni e sidade.
eilly J. s., e k . 2011: Eme ging na a i es: a c osslinguis ic s udy. P anešimo
lei oi o no XIIajame no cong esso in e nacional 12 h In e na ional Cong ess o
he S udy o Child Language, 2011 m. julho 1923 d. Mon ealis: Mon ealio Quebecos
uni e sidade. uzai ė J., Dabašinskienė I. 2010: speci ic language impai men and
diagnosis: adap a ion o a diagnos ic es o li huanian. Da bai i dienos 54,
sa ickienė I. 1999: Li uio aiko daik a a džio mo ologija. Dic a o disse ação,
277–300.
Kaunas: Vy au as Maggiojo uni e sidade. sa ickienė I. 2003: The Acquisi ion o
Li huanian Noun Mo phology, Wien: Ve lag de Ös e eichischen Akademie de
Wissenscha en. sa ickienė I., Kempe V., b ooks P. 2009: acquisi ion o Gende
ag eemen in li huanian: Explo ing he E ec o Diminu i e usage in an Elici ed
P oduc ion ask. Jou nal o Child Language 36, 477494. soodla P. 2011:
Pic u e-Elici ed Na a i es o Es onian Child en a he Kinde ga en-School
T ansi ion as a Measu e o Language Compe ence. PhD Disse a ion, a u:
a u uni e si y P ess. Wójcik P. 2000: The Acquisi ion o Li huanian Ve b
Mo phology: a Case S udy, K aków: Qua is.
Recebido 2013 10 06
Adop ado 2013 12 20
236 Logos Cul u a | 86 HE MaIN
Cha aC E Is ICs oF Na a i e
IN P EsCHoolE s
Summa y he a icle p esen s he s udy o monologue (cohe en ) language o
p eschoolage child en es ablishing he main mic o and mac os uc u al indica ions o
li huanian p eschool age child ens na a i es. he s udy was based on he me hod o
s o y gene a ion acco ding o a pic u e sequence: he child en pa icipa ing in he s udy
we e asked o ell a s o y acco ding o a sequence o six ela ed pic u es. 24 child en o
56 yea s old a ending p eschool educa ion g oups pa icipa ed in he s udy; he sample
was balanced in espec o social p ope ies; all child en we e monolingual; hey we e no
diagnosed wi h any speech ela ed o o he de elopmen al diso de s. E e y child was
indi idually es ed wice; hence, 48 na a i es in o al we e collec ed. he na a i es
we e eco ded by a oice eco de , ansc ibed and mo phologically anno a ed o an
au oma ic analysis o na a i e language and s uc u e using CHIlDEs so wa e. he
analysis o he da a collec ed iden i ied he ollowing indi idual and gene al p ope ies:
gene al p oduc i i y (including Mlu and ), lexical di e si y (namely, NP e e ences),
syn ac ic complexi y (namely, Cu s uc u e), na a i e s uc u e, quan i y o
in o ma ion and cohesion (namely, e e en ial and linkage de elopmen ) o he na a i e.
he esul s ob ained enable us o compa e indi idual esul s, o make gene al conclusions
and o iden i y he gene al endencies o na a i e de elopmen .
KEYWORDS: de elopmen al
psycholinguis ics, na a i e, p eschool age.
ING IDa balčIūNIENĖ
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, l 44248 Kaunas
[email p o ec ed]
aGNĖ KalNINY Ė
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, l 44248 Kaunas
[email p o ec ed]