Lietuvių bendrinės kalbos sampratos istorija (XIX amžiaus antroji pusė – XX amžiaus pradžia)
Full text
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
JURGITA VENCKIEN
Lie u ių kalbos ins i u as
LITUVI BENDRINS LEGABOS SAMPRATOS HISTORIJA
(XIX SÉNIAJA ANTROJI PUS XX SÉNIAJA PRAGAJA)
1
ESMINIAI VOODŽIAI: bend iné habla, esc ibomoji bend iné habla, šnekamoji bend iné
habla, g ynumas, codi ikacija.
ĮVADAS
Li u ias bend ines del lenguaje ( bk) de la apa ición, inicios cues ión no ez abo dado kalbininkų abajos.
Gied ius Subačius es discu ido los pun os de is a de los académicos li uanos a bk his o ia gene almen e
ella es asociada con la his o ia de la nación: amp an excluido a una de e minada e apa de desa ollo de la
nación (es a idad) se habló y de una cie a e apa de desa ollo de la lengua es ánda (Subačius 2004: 89). Y
los lingüis as de Es ados Unidos y Eu opa Occiden al es udian el desa ollo de lenguas comunes en base a
las p opias lenguas peculia idades, especi icas lingüís icas y sociales asgojais (Subačius 2004: 97).
Eina as Haugenes dis inguió cua is bk o ma imosi aspec os: no ma elección, o ma codi icació,
unciones pe ulinimą y sociedad adėmimą (Haugen 1966: 252). Bk apa ición y aida elacionados con
sociomene, y pa icula men e du E. Haugeno indica aspec os: a mės elección bk y sociedad adėmimas.
El papel de la sociedad mucho an es le an ó y P anas Ska džius: como impo an es bk de apa ición, de
se aožą él señaló su gidasí sociedad (o al menos de su pa e) pe cepción de que ella iene común
lengua, y sus es ue zos esa lengua a consumi : [bk] es en oda e nog a in Li hu oj econocída, u ilizada
o se es ue za consumi [čia y más adelan e pa yškin a mano J. V.] como un medio uni e sal (Ska džius:
1927 341). El obje i o de es e a ículo basado en p ensa y egodocumen ais mos a , cuándo sociedadé o
al menos pa e de ella ‒ empezó a pe cibi ene bk y cómo ella en endido.
Li u ians bk susida imo p oblemas g ildenęs A noldas Pi očkinas sob e XVIXVIII siglo aš iją
esc ibió, que [ ]iek M. Daukšai, an o a o os de ese iempo lie u ių aš ijos empleados <...> aún no
había su gido conscien e común unía lengua pe cepción (Pi očkinas e : 1990 6, ambién.
1
A ículo p epa ado según el in o me Bend inės lie u ių kalbos samp a os k is aliza imosi is o ija, leyi a ą
moksliniame semina e Bend inė lie u ių kalba šiandien: ik o ė, iliuzija, siekinys? (2015 05 22), que o ganizó Li u ios
idioma ins i u o Bend inės kalbos y imų cen as.
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi adė XX siglo comienzo)|2 Pi očkinas 1986: 3031). Bend inés idea del
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
lenguaje ue sacada Uni e si as ling a um Li aniae (1737), pe o pos e io men e ella no se
desa olló (Pi očkinas 1990: 8).
2. BENDRINS LEBRAS SAMPRATA A LATE XVIII SÉCULE XIX SÉCULE
VIDURYJE
XVIII amžiaus pabaigoje i XIX amžiaus p adžioje bk apo ne ieno au o iaus mąs ymo
obje o. Bea si andan į bk po eikį, de di e sos au o es lowaiños (Juozapo Čiuldos, Simono
Daukan o, Juozapo A nul o Gied aičio, An ano Klemen o, Kip ijono Nezabi auskio, Ju gio
Amb aziejaus Pab ėžos, Ju gio Plia e io, Dionizo Poškos, Simono S ane ičiaus, e c.) en oque en
al lengua, es ue zo k la ku i y ė G. Subačius (Subačius 1991, 5864; Subačius 1996: 5159; Subačius
1998 y k .). Žemaičiai ėmė mąs i i, cómo lengua a hace común (plačiau ž . Subačius 1998: 2021), lo que
pe mi e habla sob e bk c eación inicia, aunque ninguna de ninguno de abo dajo iempo c e a
modelos noapo bk. G. Subačius econs uyo al de los au o es bajos ku õs o aspi aamõs c ea
bk samp a ą: bk se á común y idén ica a odos públicoji nau os kalba (Subačius 1998: 20 21), aunque,
en a iza, uni o modumb e, uni e so inumą, nación, lengua di e en es au o es concebían
desiguodai. Po ejemplo, J. A. Pab ėža mąs ė apie bk ien žemaičiams (apie 1831 me us), y S.
Daukan as a dly uoju pe íodo de c eación Didžiosios Lie u os žemaičiams i aukš aičiams bei
Ry ų P ūsijos lie u iams (Subačius 1996: 5354, 56).
Mo iejaus Valančiaus (18491875) du an e el pe íodo yskupamien o muchos kunigos esc ibie on
a minio mishiniu, más o menos man eniéndose a su medioinio pag indo, pe o s engdamiesi se y
aukš ai iški (Jonikas 1972: 135). Pa ies M. Valančiaus, di iga os a la li e a u a ikybina, ella
supe iso ėjusio, minčių sob e común lengua, pa eis, no hay illicusių. Sin emba go de los ojos no
ele a lo que M. Valančius cuidaba de eas e n aukš aičiams lib os deja en su a me, po que pa a
ellos esą desen endami žemai iški aš ai: 1852 m. com edęs Juozas Zene ićui en eas e n
aukš aičių a mę aduci Juozapo Žel io lenkiškai pa ašy ą ka ekizmą, 1865 m. aginęs An aną
Ba anauską k aji ašy i jų a me. Además, Pe as Jonikas es zapeęs y sob e M. Valančiaus
gany ojinius laiškus, ašy us ikin iesiems su a me (Jonikas 1987: 238). Es o es imonia ía que común a odos los li uanos habla
M. Valanči aún pa ecía imposible.
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi ad XX siglo comienzo)|3
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3. BENDRINS LEBRAS SAMPRATA EN LA SECONDEA SECONTA DÍA
Domis bk cues ión su in ensi ėjo en la segunda mi ad del siglo XIX. To me o egodokumen os,
p adoja gausu a s ymų sob e bk, discusiones a io iais lengua comun inimo cues iones.
3.1. Rašomoji bend inė kalba
Bend iones in es igado es de lenguas concue dan, que p ime o su ge, es anda izábase
(apie ai plačiau ž . Subačius 2001: 127). Ne išim is i lie u ių bk – ap a iamojo laiko a pio
esc i o a lengua al p incipio ella pe cep a sólo como esc i omoji.
Bend inés lengua, p incipalmen e asun o de enseñanza, p i eikė A. Ba anauskui, 1870 m. paski am
dės y i homile iką pamokslų sakymo eo iją i p ak iką lie u ių kalba Žemaičių (Telšių) d asinėje
semina ijoje Kaune (S akauskas 2003: 71). A. Ba anauskui cuidó c ea un común as asomosios
lengua ( ad. aszybos) modelį, šnekamoji kalba su p oyec o quedó a minė (Ba anauskas i.
1875 10 04 (16): 6):
A. Ba anausko esc ibomosios bend ines de lengua ( oliau bk) es uc u a ue ac ima me idiones de las
aka as alš aičių a mei (plačiau ž . Jonikas 1937: 50; Zinke ičius 1986: 78), pe o aš e p e e in a encodi ica y
o os a minos peculia idades. A. Ba anausko bk modelis, aunque y ue popula us en e cá alikos
sace do es, a Zemaičių yskupo kancelia ijoje a o as has a 1908 m., en bk neišaugo, como y zemaičių
2
au o ių p oyec os a p incipios del XIX siglo. Rbk, codi ican es a mines peculia idades, idėją plė ojo y
Kazimie as Jaunius, ambién (nuo 1885 m.) enseñado lengua li uánica en Zemaičių d asinėje semina ijoje Kaune
(Sabaliauskas 1979: 172). Él (Jaunius [18801892]: 6) en a izó que a sninė u iu aszyba no puede eizdė i en mes
os paczios que g an pa e de nues os jemaiczios ůs paczius palab as donde uo isz a ia como una li a a u
es o lo homb es de ciencia señala ůd i li a i sujenyi i en k u ą y aszy i szeip: lůma, lůkis, lůszas, klůnas,
szlů i, plůsz as y am o as palab as Panaszius, como skazy y oya es án gana in oluc adas en žmy Ap algo y
3
ol més en el luga
..
2
Lee más. Venckienė 2014.
3
ga sinė, one inė (LKŽe).
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi ad XX siglo comienzo)|4 A. Ba anausko y K. Jauniaus ku ą a mių de inio
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
eo ía, al menos en pa e p obada aplica y F anciškaus U bona ičiaus y Kazimie o
Žemaičių i Lie u os Apž algoje (1889–1896), Žemaičių d asinės semina ijos auklė inių
Pakalniškio leis ame pe iodiniame издании.
P. U bona ičius (1895: 3) ašė:
uo a osim ik ů.
Ta minos de a monización esc i omo en la lengua idėja encon é pa aukli y Jonui Basana ić (1899: 9):
Nos enemos e o mů i musun g aphikan al budu, que ella ap u kainà, uni e sališka iz eiškimui ella puede
4
isun a miun musun, eip que iz eikš us musu esc i u a signoslais palab asius gale u sai y sa iškai
pe sonas i ai iausiun lie u iškun dialek un.
Sus p opues as, como bk codi ica pa icula idades de a mių, como esc ibiendo e leindė i
di e en emen e a iamus sonus (bend a a is J. Basana ičiui ambién nea odé necesa ia), él
colocó en 1899 m. isėjusio lib o en P ie is o ijos ašybos, aún supplemen ė 1902 m. Ožkabalių dainų leidime.
5
Po ejemplo, a ika ą [dž] J. Basana ičius siūlė žymė i diak i ine aide <d>, ją [ž]emaiţiai u es
idu žodije kaipo pap as an d iš a ie (Basana ičius 1899: 12); [č] señalklino diak i iniu ašmeniu <ţ>
Žemai ijoj, donde ella aún no esuminkš in a qued i, u ši a ţ kaipo p as a išsi a ie (Basana ičius
1899: 13)
6
.
Así úl imos decenios del XIX siglo y incluso uelélia po ción bk c eado es y consumido es necesa ia y
adecuada encon é bk, que codio as di e sas a menes peculia idades, a ies compa in i neno e ada.
4
P eino gene as (LKŽe).
5
J. Basana ičiaus bk p oyec o in elec ualía debía se conocido y an e io men e, de su Ožkabalių dainų (1884) y
E nologiškų smulkmenų (1893).
6
Debido a peculia i as bk eo ía J. Basana ičius no ue in i ado con e i se en edi o de Va po (18891905) pe iódicos
edi o es ap ibie on, que él no oma a aplica la en es a publicación (ž . [Bagdonas] 1937 11: 01 [I]). Es o mues a que las
pe iódicas p ensas edi o es sen ían su bk modelį aún siendo muy en i má.
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi ad XX siglo comienzo)|5
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3.2. Bk elección del undamen o bk y ijación bk en la década de no en a del siglo
XIX
Li u iškos pe iodís icas p ados edi o es op a on o ookį camino negu a mių de inio bk eo ías
šalininkai. Desde Auš a (18831886), cuya edi o es decidie on basa se Augus o Schleiche io (1856) y
F ied icho Ku šaičio (1876) g ama icos li uanos, pe iodís icas p ados de la lengua base elegida
Didžiosios Lie u os ( DL) y Ry ų P ūsijos ( RP) a mė lie u ių aka ų aukš aičių. Basa ímonos una
decisión en a me 1893 m. Va pe g indė y Jonas Jablonskis: sa o ašyboje niekad nous aikismemos de
odos mųsų a mių (Jablonskis 1893 5: Bk apa ición ija muy impo an e conscien e pe cepción de
sociedad, que ella iene al lengua. En los úl imos decenios del XIX siglo empezando a i illegalmen e
Li u iškai spaudai, sociedadé, o más p ecisamen e, más educada pa e de ella, ėmė pe cibi , que
e minis undamen o bk elegido, y pasisakė u in i bk. Te čiaisiais Auš os de la edición años, 1885 m.
diciemb e, Se a inas Lau ynas Kušeliauskas kunigui Aleksand ui Bu bai esc ibió sob e kalbą abelną:
aszan del lie uwiu i žemajcziu, ejk ajkin is su kałba abełna (Kušeliauskas 1923: 12). Ne ukus bk
7
ijó An anas Vy a as (1887, ašlia iška kalba, éase más adelan e, 3.4 sq.), Juozas Tumas-Vaižgan as,
ašomoji, éase más adelan e, 27. 3.3 sq., Jonas Mačiulis-Mai onis (1891, 27, 3.4 sq.), Mečislo as Da ainis
(1891: 70), An anas Milčia iška kalba (1892: dialek as ašlia iška kalba), J. Jablon (1893, li e a is, éase
más adelan e, 8:4 sq.), Pie a Vincensky (wikipedia.o g 2007: 27) y o os.
Así pos e os XIX a. décadasmecios in eligen ija ėmė en ende u indi bend iné,
p incipalmen e esc ibomąją lengua. Es e ue un ejempdiis, sek inas modelo de lenguaje.
3.3. Šnekamoji bend inė lengua
Beques al mismo iempo, cuando ixsujada esan i bk, in eligencia ima le an a y šnekamosios bk
( oliau šbk) cues ion. No ez cien í icos mencionado J. Tumas-Vaižgan as, que desde 1888 m.
susidu dando con in eligen es, ėmęs kalbė i ašomąja kalba (Jonikas 1987: 352). m. 1891 šbk ijó J.
Mačiulis-Mai onis: Isz a mių isz ink a dejó Kauniszkē, que es dailiausē y la cual ya plu alidad szneka
8
(Mačiulis-Mai onis 1891: 181). Hagiendo así, comenzando al úl imo decenio del siglo XIX al menos
educa ena hablan es no solo pe cibían p esen e la común esc i a lengua, pe o en ella ėmė o ien a
y šnekamąja lengua.
7
Abelnas isuo inis, odo, común (LKŽe).
8
Ci ado se de J. Mačiulio-Mai onio lib o Apsakymai sob e Li uania p aeiga, que ue edi ada 1891 m. An aš iniame lib o
página en la que se indica que ella esc i a m., en onces sob e susi o ma usies bk au o ius pudo esc ibi no 1891 m., y 1886
y emp ėliau.
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi ad XX siglo comienzo)|6 Ne ukus, 1893 años, J. Jablonskis ambién acen aba el habla bk,
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ocu endo que ella es a á des inada ya no solo a in elligen s, sino a odos los usua ios del lenguaje (Jablonskis
1893: 9): si la ac ual lengua de esc i u as eis siemp e llyn y pe ecyn, sin cambia dialek ialmen e (= en sus
o mas), en onces o emp iaus o męs ia de in eligi as que emos que odos, Augis ais o Žemai šiai, puedan
habla y eip, como sus p imos, que emos habla odos los idiomas en Li uania. Pe o A ižonio Lie u iška
g ama ikėlė (1898), en e o a cosa, ue des inada enseña y šbk au o iaus se indica que ki čio señales a
žemaičiams y y ų aukš aičiams mues an, como a i ašomosios kalbos o mas (A ižonis 1898: 1).
Así pos e os XIX siglo decmecios in eligen ija oma pe cibi ene in i bk, pa em ą una
(kauniškių, заnemuniečių) a me, y empeda, s engiasi ja šnekė i. Se aspi a a que ella sea
acep ada y de o os es a os de sociedad.
3.4. Reque imien os bk. G ynumas
Desde p ensas y egodokumen os se puede e , que os su okus u imą bk, ella oma
le an a exigencia de pu eza.
El limbo exigía Auš os (18831886) edacción. En el quinc ajo núme o a Pe ui A minui-T upinėli le
di igida espues a de la edacción esc ibe: Miklink solo i a ok g iną kalbą ([Auš os edakcija]
1883: 151). Más a de ace ca de es o zazmené y Jonas Šliūpas: Kad eni se y a laiky i g inąją
kalbą, eiki, que odos asz ininkai paseneg u g inai y g aźiai aszi i (Šliūpas 1884: 147). P. Jonikas
es p esumido que Auš oje el c i e io de pu eza aplicado no solo lécikai, sino y a o os ni eles de
9
lengua (Jonikas 1987: 310), po ejemplo, de palab as de o igen ex año [ ] s eng asi žymė i <p> [p]
(g apas ‘g a as A6 1883: 156, pamiliją A2 1886: 59), [ch] <k> [k] (kole ôs sge oschol <g> gen. A5: 140
1883).
m. 1887 en el p ime pe iódico Š iesa (18871888, 1890) núme o p obablemen e An ano Vy a o esc ibió así:
Kalba musu laik aszczio will a ojama aszlia iszka g yna, añadiendo donde no donde o a palab a dēl
10
pa eiszkimo (Vy a as 1887 3: La pu eza de la lengua mencionó y Vincas Kudi ka, Aquí menciona lo y Jono
Palionio obse ación, que a auš iniks, sume imais de la limpieza de la lengua compues imos Li u iškumas,
9
e dad, ka ais y muy p as as (Palionis 2014: 1419).
naujada us ge manizmams, sla izmams i am ik iems a p au iniams žodžiams pakeis i, s a biausia bu o
10
El a ículonis Įžanga (p. 13) i mado E nes o Weye io, sin emba go, ano J. Tumo-Vaižgan o, Jaus e jau i aquí
kunigo abajo segu amen e pens o a sob e edi o ių A. Vy a ą. A. Vy a ą au o um del a ículo laikė y Vanda
Zabo skai ė, spėdama, que aquí pudo con ibui y Jonas Mačiulis-Mai onis (Tumas-Vaižgan as 1924: 10; Zabo skai ė
1987: 62).
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi ad XX siglo comienzo)|7 esc ibiendo Ūkininko (18901905), pa a lec o es
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
menos educados de un pe iódico, a nomb e de edi o es (Kudi ka 1890: 12):
Da puede apsidiį i en endimien o consumo pu o de lie u iszko lieźu io. <...> Vienok, jaigu i sunki bu u iszp adźiu
pu a lie u iszka kalba, es o g ei puede con jaje apsip as i. <...> Dēl o-gi no desmįsen los lec o es, jaigu 1. No.
Ukinįko bu u lyg pe sunku leído! oliaus se á lige us. De los mismos años Zemaičių y Li uania obž algoje llamaba
a p es a a ención a an kapių už ašų leksiką ([Pakalniškis] Zuikis 1890: 117):
¿Pa a noso os usa ex ainos kałbos źodźius, que noso os enemos okius-pa su kałboje. En
luga źonkos o sz oge kos o no g aźiaus bu u pa aszy i lie u iszkus źodźius mo e s y pa i? G ynumo
eque imien o, g e a adecuamas esc i ybos, 1891 m. kėlė y J. Mačiulis-Mai onis (1891: 182): negana es
jeib como aszy i, pe o ya eclamaujas nů aszy ojo paźinimo moksliszkos aszybos y kalbos
g ynumo. bū inybę eng i a mybių 1892 m. Vaikų kningelės ecenzijoje ašė i A. Milukas Sob e (1892:
27):
Iszda ėjas nepa daug ma y zada é sí del abajo iszdůdams szią kningelę: ne a isz žemai iszko į daba inį
aszlia iszką dijalek ą ( a mę), ienog o es o isz g ei umo, o es o isz nežinojimo de odos los įpa ybių abiejų
a mių, p ikaiszio e ė daug iszsi eiszkimų i o mų ne a ojamų daba iniam aszlia iszkam dijalek ę.
G ynai lie u iškos bk eclamó y Aleksand as Damb auskas (Adomas Jakš as) 1898 m. (ž . adelan e, 3.6 c.). B
g ynkumo cues ión conside ado y pe sonal en la co espondencia: 1885-aisiais es e eque imien o bk kėlė S. L.
Kušeliauskas (1923: 112113): Rejk que ik aj bu u g ina kałba y que wisi a kałba comp as u.
Vadinasi, su okdama u imą bk, no s da ne nesan kodi ikuojamo eikalo, ją a ojan i
pa e ya no be ole a o nelie u iškumo, ac ualus se con i ió bk c i e io de pu eza de la sociedad. Él
laiky inas seniausiu, pi miausia iškel u bk eikala imu, no s daba nebė a s a biausias (plg.
Gi denis, Pupkis 1970: 6567).
3.5. Te i o io de uso
En el pe íodo de discusión se conside ó y sob e bk e i o io de consumo. Como ya mencionado,
a inales de 1885 M. S. L. Kušeliauskas esc ibió, que bk esan i común Li uaniams ( . y. aukš aičiams) y
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi ad XX siglo comienzo)|8 žemaičiams (ž . 3.2 c.). No pasėjus nė diezmeci, 1893 m.,
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Jonas Spudulis b ėžė ya amplines bk ( asz kalbēs) lími es de consumo ella debe i se común DL y RP
li uios: eikia wēl s eig iesi, que bu u wienybē asz uose en e p usu y musu (Spudulis 1893 11 26: 3 ).
Da después penke ių años, 1898 m., A. Damb auskas en a izó, que bk ( ašlia iška kalba) es común a
odos los li uanos, independien emen e de su luga de esidencia: ella se u iliza no sólo
e nog a inėje Li uania de odos a minos li uanos, sino ambién en Eu opa, y Es ados Unidos
Amé ica
(Damb auskas 1898: 23):
Szendieną <...> žemai is o augsz ai is, dzukas o kapsas, zana ykas o guogas, odos susip an a ėsą
lie u iais, odos unokiai aspi an aszy i, iszsižadėdami sus a miškų kałbos peculia idades <...> Tokio budu
paleng ėl iszsidi bo e iszsig aldė iena lie u iszka aszlia iska kałba, la cual aho a y a oja casi odos los
ge esniej musiezi s gadynės asz ininkai, nežiu in en lo que a ęę i en en Eu opa o Amé ica. Así úl imos de
XIX siglo decenios bk concep o de e i o io de consumo expandiéndose: bk en endida como de odos
Li u iamen e hablancios e i o ios lengua, u ilizada y en o os países i ian es Li uanos.
3.6. Ex ensión de Funciones
Condiciones de p ohibición de p ensa su gidas bk unciones no pudo lib emen e expandi se, ella no pudo se
consumida en ins i uciones del gobie no, escuelas. m. A. Damb auskas, p olongeciendo J. Tumo-Vaižgan o y J.
Mačiulio-Mai onio es imonios sob e in eligen es es ue zos habla bk, exho ó a expandi bk ámbi o de consumo
ella debe ía se u ilizada no solo in eligencia de in e acción mu ua, sino ambién en la iglesia (Damb auskas 1898:
4): mucho mejo bu u, si cada li uu os sace do e, essimokin bien po pu eza de una li a iska aszlia iska kałbos,
en aquella kałb i skełb u isu Božie słowo, su is nesi upindo 1898 sob e la peculia idad de las a mas. <...> Y
dejul niecs no mio, buk nos czia alguna c ei a ikys ę p oclamamos. <...> Bažny iniuosę dalykuosę, cuan o
sabemos, isu ieszpa auja no a mės, pe o kałbos aszlia iszkos. cuya, pa eis, ne a žė los equisi os de las
au o idades an kapios zá ašus. En la p ensa ijada, que la mayo ía insc ibus pa ašy ų mokan ys g ama iką
A k eip as dėmesys i į da ieną, labai asmenišką i ka u iešą kalbos a ojimo s i į,
(Tu auskas 1901: 15):
lie u ių an kapių už ašų ašoma lenkiškai, aginama juos ašy i lie u iškai, siūloma, kad okius
JURGITA VENCKIENĖ. Lie u ių bend inės kalbos samp a os is o ija
(XIX siglo segunda mi ad XX siglo comienzo)|9 Zemai ėliai, pa įs siemp ejam esc ibyki kal iui en laš elio, kokie
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
palab as debe se en la c uz iskal i <...> pa į Jeis bien y g ama icamen e palab as sudė i nemoka , es o
p ašyki lo, que bien žemai išką g ama a iką moka, pa ašą sus a y i.
Así bk in e acción mu ua pa a el consumo pa e de la sociedad ėmė p eocupa se de su
p óli a y a o as s e as de consumo, donde e a posible, p incipalmen e en iglesia. A ac a
la a ención y en an kapios zá a os lengua.
3.7. Bk Necesidad de codi icación
Los úl imos decenios del siglo XIX su ge necesidadikis codi ica bk. V. Kudi ka aún 1889 m.
Va pe ašė (Kudi ka 1889: 105):
Sziandien cada aszējas abaja a sí g ama iká y cada sa o izkai aszo de o o y bu i no puede, collaik no
u ēsime g ama a ikos umpos, aiszkios, que en más impo an e lengua escuchamien o espondido s aczei, sin
d ejonēs ninguna.
Va po edi o is Juozas Adomai is-Še nas 1890 m. señaló, que g ama ica eque ida no mas de
esc i u a su ienodi i: Idan galē u, apa ece si y su gidos zassilaiky i unokia s a aša, necesi a y
uníco apoyo, uníco p ie ankio, de aquella del cual puede bu u odos ap ende i s a ašos
(Adomai is-Še nas 1890: 65). Siusdiendo necesidad de es ablece no mas de esc i u a, sob e 1890 m.
a pininkai ėmėsi inicia i as: hek og a a o V. Kudi kos pa eng ą ašybos aisyklių inkinėlį
S a ašos Ramsčiai (Jonikas 1987: 326).
Žemaičių y Lie u os Apž algos edac o is P. U bona ičius 1895 m. kėlė g ama icos klausimą: ada
ob end emos unokios aszybos, cuando nues os li e a u a di iges (p o eso iai) a sižadės
inginio, a iszdůs ge as g ama ikas (U bona ičius 1895: 3). 1897 m. esc ibi g ama iką agino
Tė ynės Sa go bend ada bis P anciškus Gaigalas: Isz iso ieko u iame upin ies, da buo ies,
que za e i musų kałbai y aszybai zoma us, idan aszydami nekłaidžio em
(Gaigal 1897: 18).
Toda ía en ausencia de adecuada g amá ica de la lengua li uana, Va po edacción buscaba
solución: a p incipios de 1898 o eció desen ol e se Juliaus Schiekoppo (18791881) la g ama ica,
nue amen e ecomendó e e i se a P. A ižonio Lie u iška g ama ikėle, en la cual p esen ado
el modelo de esc i u a Va po ([Va po edacción] 1899: 37):