scieee Open visual document viewer

Skolinių su kirčiuotais dvigarsiais „el“, „er“, „eu“ dabartinė kodifikacijos būklė ir galima kaita

Rita Miliūnaitė

Full text

BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 RITA MILIŪNAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as SKOLINI SU KIRČIUOTAIS DVIGARSIAIS el, e , eu DABARTIN CODIFICACIOS BUCKL E GALIMA CAITA ESMINIAI VOODŽIAI: ki chiação, bend inė língua, no mas codi ikação, linguagem planejamen o. INTADINS NOTABES Li uães do ins i u o p epa ando no o no minamen o o Bend inés da língua li uãs diccioná io, subs i uindo seis anos de ida, mas pouco bea naujinamá Daba inės lie u ių kalbos diccioná io ( oliau DŽ), conside a-se, como cons an emen e a ii ujanças no mas de esc i a, ki čiação, léxica e g amá ica (pa a mais e Liu ke ičienė 2015). Embo a desde 2014 m. Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( oliau BŽ) a ski ų Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos ( oliau VLKK) conside s y ų aidžių eks ais enha começado a publica numa In e ne , ainda não es á de ini i amen e apossę a sob e a ques ão da codi icação sis emá ica ki čia imo. Discussões sob e pala as emp es adas umpojo balsio e 1 peculia idade e ais pala as ki čiuo as d iga sių el, e , eu p iegaidės unka ín eus décadas. BŽ é aquele pon o de e e ência, no qual es as discussões ou con inua ão a deixa skolinių com ki čiuo ais 2 el, e , eu kodi ikaciju unde inėž o es ado io, ou inalmen e leis da um passo em cla a solução. O a igonyje apsi iza-se do es ado da codi icação de pala as alá eis, que klos osi XXI a. início, es udo. A maio pa e da a enção é dada como apenas codi icação, po que é in e essan e e bas an e exclusi o caso, ab angendo não paski us pala as, e nemažą bend inės kalbos skolinių g upę, além disso, codi ikacijos nenuoseklumas e ingiai ao longo do empo e c iou al p oblemą, que a é šiol emca na plio i. 3 Com base em mais de dez dos úl imos anos desen ol endoços de dí idos com c učiuo as duplasias el, e , eu codi ikação a s ymais, a igo keliam comun ines eó icas e p á icas 1 De ido às ci cuns âncias, mudadas, enquan o es e a igo oi p epa ado edi ybai, consul e 32 isnašą. 2 Mais amplamen e sob e o luga do enómeno alado no sis ema de sons da língua li uãs e a his ó ia da codi icação e . Pupkis 2016. 3 Po causa da obje i idade é p eciso dize que au o a a igoê com a adas p oblemas codi ikação não pe ence sp endimais, VLKK p iim ais iki 2012 m., niekaip nė a susijusi, o būdama 2012–2017 m. kadencijos VLKK na e, des a comissão Ta ies e ki chiaimen o subcomisei, só 20152016 m. pa icipou em duas de suas sessões. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppa siais el, e , eu a ual condição de codi icação e possí el BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 lie u ių kalbos kodi ikacijos p oblemos ( a ian ų s a usas, kodi ikacijos p incipų i k i e ijų mudança | 2 aplicação, écnica de codi icação e k .) e suas soluções podem se adap adas a ou os enómenos de linguagem plana imen o e codi icações kai ai. Assim, embo a a p óp ia dí idos com duplica sias el, e , eu ki čiação p oblema oli g ažu não seja no a, no a igo em ela lhagiama no a, ab angendo di e sos aspec os da eo ia e p á ica da codi icação. A é ago a, conside ando es a ki chiação p oblemá, p incipalmen e se azia ala sob e dažniau ik bend inius žodžius (p z., konse ai, sel e is, e apeu as, -ė) a ba i iš klasikinių kalbų in e nacionais pe cep os ce os nomes (pgs., He mis, Dzeusas). Va osenoja unciona e mais pala as, das quais neap enda pala as in e nacionais no que se e e e: isso e di e sasakilmia es animi pe sonagens adap ada, le adap ada o mas deles (p z., Ve nas, Zelma) bem como locaisa džiai (p z., Dže sis, Kelnas Ke čė), e no os skoliniai ( ambém aqueles que apenas começam a unciona das línguas li uanias e ainda não há codi ikuo i) ambém os saky i ei a em ala, e às ezes e po esc i o. Po an o, o obje o do a igo sis ema icamen e ab angidas de odas as pala as emp es adas, con endo ki čiuo os d iga sius el, e , eu, g upos. 4 Assim, o obje i o do a igo esnag ina a susiklosčiusią skolinių com ki čiuo ais d iga siais el, e , eu codi ikacijos condição e desc e e possí eis cai os des a codi ikação soluções. Le am-se a seguin e a e as: 1) discu i c i é ios a osenos e sua c edibilidade codi icação do alá el enômeno; 2) esna alia 20032014 m. VLKK ecomendações de ci cčiação dados e sen inhas sob e alá eis d iga sias ci cčiação, e ela sua essência e di ecingidade; 3) isnag ina dí idos com c učiuo as duplas el, e , eu codi icações p oblema iká baseado eo ia da codi icações (di ecções es a égicas da codi icações, compe i i as a ian es elações, codi icações p incípios e c i é ios, codi icações écnica); 4) a alia possí eis soluções de cai a da codi icação do enômeno alá el e suas pada inas. Du an e a ealização do es udo, o am p incipalmen e aplicados mé odos compa a i os e analí ico desc i omos. 4 Po que Duga siai en, em e e okas juose d ibalsis ei (plg. Dže nė, Ble as; e ė Monig islandês. cen ésima pa e de uma co oa; einš e nis 1. adioac i o a i icial quím. elemen o Es <...>; 2. E, nesis eminis ( i agalias), š iesos ene gijos iene as <...>“, TŽŽ 2013) kodi ikacijos p oblemų nekelia, nes kodi ikuo i kaip ne a ian iški pos e io men e sob e eles a igo não ala-se. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppa siais el, e , eu a ual condição de codi icação e possí el mudança | 3 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 1. PÁGINIS COLINI SU KIRČIUOTAIS DVIGARSIAIS EL, ER, EU QUESTIONE DE CODIFICAÇÃO 1.1. Va osenos y imo keblumai Daba ines g ama icas das línguas li uanas (WEB […] DLKG) ap esen ada bend inha das línguas li uanas balsias, d ibalsias e d iga sias sis ema ap ache (DLKG 2005: 21) indicada: <...> nos no os skoliniuose (in e nacionalizmos), às ezes e nomes, pasi aiko ba sai <ẹ, ɔ>, plg.: m< > as mè/ as, sp< > os. De ido à baixa eqüência (usado apenas em pala as de o igem es anha) [ɔ] conside a-se onema pe i e ine, e a oz [ẹ], alega-se apenas de pa e dos ep esen an es comuns da língua [pa yškin a mano. R. M.], é Panašiai ašo e Vi au as Vi kauskas in oduziu no akul a y usis onologinis elemen as ( ad. „d i eidė“ onema). ocabulá io a e (h p: LKTŽ) (no s no p óp io ocabulá io o malmen e conside a i ap ad el, e e ki čia; LŽKT: 6): Kai nossos especialis as oné icos exis em Vy-em e (pije-je, e lu-c e k ). Ši onema mui os anos obse ėjimu é ne ealus idioma ac as, mui o a amen e kieno consumama. Ela ac ualmen e não dis ingue pala as signi ica i os e o mas (ensina oda a nação ainda de um no o som, con endo menką dis inção a unção, diccioná io suda y ojas conside a bep asmiu sujei o; es e som a isu pode se subs i uído lie u išku umpuoju e, e li a ians one inė sis ema nė upučio não se á sua di a). [Visu pa yškin a meu. R. M.]. Impo an e é que é econhecido, que o alamen o ocį a ia a o usuá io da lingua bend inesa. Tikslesnių dados sob e sua disseminação DLKG não é dada, deles não conseguiu encon a e em ou as on es. Isso nada eia, po que sob e emp és imos com ozsiu e a osenos pesquisas ala mui o keblu: não há con iimen os c i é ios, como de e mina , qual de aco do quan i a i amen e e quali a i amen e supos o umpasis som, e especialmen e dubla siamen os qual p iegaidê é supos a. Expe imen ais e ins umen ais es udos nes e caso não êm mui o o que ajuda , pois es a ís icos comuns em língua alan es in o man a, especialmen e não classi ica esse som, o do ou ido não dis ingue (Ja osla ienė 2015): […]... du an e o es udo cla i icou-se que in o man a como sepa ado, i. e. isoliuo ai o p onunciado, o imagina a umpo [ ] (d i eidės iden imos on a ian o, ou ou a ez alo ono) e endia com o simples [e] ( onemose a ia u a), po an o isoliuo ai sem nenhum [/ ] i am no con ex o [ í ulo 9]. Conside a-se que neaukš u inio (medu ino) legado do o o [ ] i ma -se no sis ema de linguagem bend inês a apalha peculia uso (bem que, seu предназначение не отличты inė), bas an e baixas eqüências ( akul a i idade) e o que que aš e ele signi icado a mesma aide como e baixu inio pakilimo umpasis [e] <...> e po ou as azões. Nenhuma ou a aide não é ma cimi dois di e en es qualidade cu ieji oias <...>. RITA MILIŪNAIT. Skolinių su ki čiuo ais įp as iais d iga siais el, e , eu a ual codi icação condição e possí el BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 mudança | 4 De a o, o li iškojo [e] e o in e nacional [ẹ] di e ença de auscussão é ão pequena, que a 5 exis ência nemažo pag indo expe imen a o i subjec i idade: ou i isso, em que es en is ecido ou es acos umado a ou i , ixa o uncionamen o do [ẹlap] in e nacional, é p eciso de ou i e de pe cebe a sua emdamasis sa o susida y a bend inės kalbos a ies e alono samp a a. Ki aip a ian , no in ki oniškumą, y y y Li huaniškojo [e], ambém é capaz de p onuncia , o que os composi o es pode iam aze um expe imen o nedidel: passa po um conjun o de ins umen os de comunicação de língua comum (Papis, specialiai nemoky iems kalbos a o ojams o pada y i nepa yks a. Pè, Pēks, S auss, 2004), S . kilomè as, e momè as i k . (p. 51) 6 . Beje, ame pačiame šios plokš elės eks ų knygu ės 14-ame Os o os de pala as in e nacionais e semp e é umpas e p esen o simila men e como li ichas pala as umpasis e. Ac o iaus Juozo Ja uše ičiaus lei om nes e sen inho ambos e p on am comple amen e idên icos mesmo e poucos li uanis as ou idos não conseguiu aga a pelo menos alguma di e ença, en ão sob e qual um isí el panašumą pode ala ? Da es a li ogu ê comun inês a ia ap endeu e ap ende in ei a ge ação de li uanis as, jo nalis as e a o es, e di ícil se ia ac edi a que alguém dela ap endeu a i ou o in e aúdo e, do que a ia cu o o e em pala as li a iškuose (plg.: ès ų ès ų, Mèksika mègz i). O i ap adicialmen e a i d iga sių el, e , eu do odo não pôde ap ende i. Né de e ia pap as iems kalbos a o ojams kalbos p ak ikoje (šnekos s au e) neegzis uoja ( . y. nė a sąmoningai su okiama) ski is skolinys–lie u iškas žodis. esquece ambém o que Pode usa osenos pesquisas ajuda linguas de pesquisas de consumido es? Se in o man e o pedido de e mina e ma ca de pala as in e nacionais d iga sių el, e p iegaidę, não especialis a da língua isso em ge al é di icilmen e supe á el uma a e a, especialmen e nesse sub iliu caso. Se o pedido indica šokinėjančio ki čio pala as de alguns linksnių ki čio luga , os esul ados ambém não podem se con iá eis, se jun amen e nãoes iada, se ao in o man e em ge al não é 7 ca ac e ís ica a i auk i ki į. Isso e elou Rimos 5 S aipsnyje umpasis emp es ado oz e ma cado como e DLKG: [ẹ]. 6 Um de es a me odológica ins umen o au o esí Aldono Pupkio a i mação, bês au o esí ( u inčių ski ingą opinię dėl skolin o balsio e) aco da a nes e abalho não subme e de pala as in e nacionais com d iga siais el, e , eu a ies exemplos. 7 P ecisa e em men e que mesmo naquelas a mês, quais ki cio de galūnês nãoa aiu, mais ecen es emp es adas pala as aleg nias ki is às ezes a auquido. Plg. pa ienius casos mesmo na a ual da aka ų aukš aičių kauniškių kalboje: kap zus, ispãnus, Lo è a (V, Į) e pan. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppa siais el, e , eu a ual codi ikação condição e possí el mudança | BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 5 Bakšienės y imai. Se osse in e ogados li uanis as, po exemplo, es udan es, isėję a ies e ao que, o 8 que se que deles ex ai . Assim pode-se econhece que, a ualmen e, um ou ou o d iga sių el, e p iegaidės ki čia imo ku są, be eik neabejo ina, kad jie a ų i gi dė ų ai, ko bu o moky i, . y. aiky ųsi skoliniuose a a i ão é bas an e subje i o, baseado em con icção (uma cuja posição í ikėjimu), que nãožai lemb a di e en es pis as da ques ão, e às ezes al ez i u imas a minis, ski ingas nei bend inės kalbos one inės sis emos, pama as 9 . Mesmo se ossem ealizadas pesquisas ins umen ais, ambém es a ia abe a a ques ão sob e sua con iabilidade apenas já po causa de que ais pesquisas de ido ao complexo p ocessamen o de dados podem ab ange apenas mui o insigni ican e núme o de in o man es. De aco do com quais c i é ios seleciona in o man es pa a al pesquisa se ia ainda mais di ícil a a e a, especialmen e endo em men e isso, que bend inė a is de ido à p óp ia bend inês língua li uanas ju en ude maio pa e dos li uanos, con endo maio ou meno de alguma egional a ia base (neišski ian nė pačių aka ų aukš ai y a kauniškių), não congêni a, mas išmok a. Assim codi icação em ge al impo an e a osenos (empi inis) c i é io nes e caso não é de odo con iá el. No en an o, esponde à ques ão mais impo an e, elacionada com o a osena, como c i é io de codi icação, é possí el: a mudança eal de a osena po meio século não oco eu e a implan ação umpojo in e nacional [ẹ], jun amen e e cu os i ap adžių d iga sių el, e , eu no ma consumido es não oi inco po ąmonin a e ne apo ealiąja (ou ip dizendo, pelo menos em dois e çaliadis casos i a disso) no ma que cla amen e dis inguia esses i aga si. Em ais ci cuns âncias a impo ância da codi icação inusoce: ela o na-se ou de manu enção e es abilização de no mas eais, ou na u ais seus desen ol imen os s oppdžiu. 1.2. Usos ac uais e con adic o ia de a ian es codi icadas Com base no menė o DLKG (2005: 21) alegação de que balsį [ẹ] aia apenas pa e de comun inês língua usuá ios, dá-se a conclusão de que daqueles mesmos pala as de ki čiuo uose skiemenyse (pgs., poe a, química, el as, he bas, kempingas, cen as, pleu ą) alguns usuá ios da língua aia [ẹ], ou os [e]. Isso signi ica que da bend inês língua a osenoje ( isõs bend inês a ies mas u) o ozis e emp in ų pala as ki čiuo uose skiemenyse ( ambém e ki čiuo uose doppe siuses el, e , eu) de e ia e duas a ian es a ies: 1) 8 Os esul ados do es udo esumidos em ela ó io: R i m a B a k š i e n ė. In e nacional das pala as com doppa siais el, e ki čiação aka ų aukš aičių kauniškių pa a mėje. Semina Vidu inas ge ações in eligen es de ki chiação polinkias e suas elação com bend inês no mas da língua. Uni e sidade de Vilnius, 2016 03 30. 9 Naus maio es emp es adas pala as umpojo ki čiuo o e a imas lie u ių kalbos a mėse não é o obje o des e a igo, po isso só no a-se que, di e en emen e nei pama inė bend inės lie u ių kalbos a mė aka ų aukš aičiai kauniškiai, ou as a mės des e som mui as ezes não se a opela com lie u iškų žodžių umpuoju e e a ia ou osokius sons, p ide in us aos seus onologinių sis emas. RITA MILIŪNAITĖ. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu daba inė kodi ikacijos būklė i galima kai a | 6 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 a iamą kaip lie u iškuose žodžiuose (plg. gud èsnis, èk ų , žiaũ ų); 2) di ada di e en e do que nas pala as li u iškuas. Como mos a do in e nacional [ẹ] no minimo his ó ia, em balsių [e]: [ẹ] e mis iųjų d iga sių [el]: [ẹl], [e ]: [ẹ ], ambém d ibalsių [eu]: [ẹu] pa pode se is o como em seu e emp in o elemen o į ai ação, que e c ia emp in os pala as a ies e ki čiação a ian es. Aqui e su ge a p incipal ques ão de codi icação: qual é a alo no mminê dessas a ian es e a elação na língua comum? Inciden emen e, do in e nacional [ẹ] codi icação an es década ainda oi a is ijama como pa i maio bėda não só one icane, mas e al ez em odo comun inês linguagem codi icação abalho (Pupkis 2005: 240). Po an o pega emos, como pa ece a ual a dí idas com ki čiuo ais el, e , eu codi ikação condição. 2. BASSINDIAI OBARTINS KERČIAVIMO CODIFICACHAS CHALTINIAI IR SKOLINI SU KIRČIUOTAIS EL, ER, EU KODIFIKACIJOS BŪKL IKI 2003 M. Pa a pode íamos en ende , como ou o alamen os, con endo el, e , eu, codi icação de ki chiação no início do XXI a. , emos e em men e mais amplo con ex o da a ual ki chia codi icação e sua es a égia. A ualmen e, as e apas de codi icação do ki čiação da língua li uânica dependem mais da no miná eis pala asynas (pi miausia DŽ) publicação. Fac ina XX a. pab. ki chiação codi ikação padė io ixsa o DŽ4e. A é es a pe missão du an e oda a segunda me ade do XX a. dí idas com el, e , eu ki chiação codi icações di e sidade em ge al oi nemenka, começando com a essencial mudança a pa i TŽŽ 1951 (ž .1ą len elę). D4e jun amen e com TŽŽ 2001 e oi o mais impo an e pon o de e e ência da mudança de codi icação iniciada XXI a. início. Vėlesniuose DŽ publicações, 10 cujos padažnėjimą p incipalmen e lėmė não a ualização do con eúdo, e mudou isuomenės po eikiai e passagem pa a a o ma ele ônica, a é mesmo o 7-o edição b iskosos ki čiação codi icação mudanças não hou e. Pa a es a ki chiação di e sidade 2003 m. įsi e pê VLKK ecomendações ki chiação e de aco do com eles p epa ado, VLKK conside ado Bend inés língua Li uânica ki chiação conhecyn (BLKŽ 2007). Ao inal da DŽ7 edição é ac escen ada ce ca de 200 no as (2012) as ekomendacijas pe ėmė, kiek leido be eik nepapildy a pa ies žodyno apim is (šio lis as de de edo es). 10 a. no início lança am TŽŽ 2001 ( ambém seu undamen o p epa ado ele ônico INTERLEKSIS) e TŽŽ 2013 não é igo osa no sen ido da codi icação no miniai (jas ap esen adas no mas comun inês aos usuá ios da língua não são impe a i ios), mas o ien a em no miná língua e ėmėsi XXI p incipais DŽ no mas de ki chiação. Uma ez nes es TTŽ cons i uída daugiau skolin os leksikos, nei ap ėpė DŽ, su išlygomis jie aip pa gali bū i laikomi šių žodžių ki čia imo codi icações on es. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais d iga siais el, e , eu a ual codi ikação condição e possí el mudança | BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 1 LENTELĖ. Skolinių su d iga siais el, e , eu kodi ikacijos į ai o ė 1948–2001 m. 11 7 Šal inis belgas, -ė he bas konce as pe sas, -ė e minas e minis, e mosas pe sai, -as, TŽŽ be gai hè bas koncè as pè sai e minas è minis, -ė è mosas (belgai) ė -ė (2) 1. LKRŽ (1) 1948 be gas, -ė (2) he bas (2) konce as (2) pé sas, -ė 1951 1954 e minas (1) – e mosas (1) 2. TŽŽ -ė (2) (1) – hè bas koncè as – è minas e m nis, -ė è mosas 3. DŽ1 (1) -ė (1) è mos- (1) 1969 hè bas 1985 -ė (2) koncè - as be gai, as e -as, pè sai, -as, minas 4. TŽŽ – hè bas koncè as – e minas è minis, -ė è mosas 5. DŽ2 -ė 1972 (2) minas13 (1) (1) -ė hè bas (1) (3b, 1) koncè as (1) (1) be gai, -as, e minas pè sai, è minis, -ė -as, TŽŽ e mosas e 6. –12 hè bas koncè as – è minis, -ė è mosas 7. DŽ3 be 1993 (1) (1) gai, -as, - (2) -ė (1), hè bas (1, 3b) (1) koncè - (1) as pè sai, DŽ4 be pe sai, -as, -as, e minas è minis, -ė e mosas 8. gai, -as, 2000 (1) (1) hè bas - (2) -ė Tik inių žodžių ki čia imas (1) é o necido na Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje e koncè - (1, 3b) (1) as pè sai, (1) -as, e penkia omiame o dine Pasaulio ie o a džiai (www PV) e em seu online (kol kas d i omiame) pe sa minas è minis, -ė e mosas 9. 2001 a ian e (PV). nessas on es em ge al, que e com poucas exceções (p.g., Be gija), man ém-se i ap adžio el, e , eu ki čia imo (p.g., Alb, Pa è na, Pè sija, Kèlnas, Èu a). 14 11 Len elėje ki čiuo ės indicadas só onde elas ap esen adas nas on es. 12 Šiame žodyne y a žodis belgà „1926–46 Belgijos piniginis iene as“; a dininko ki čia imas galūnėje odo, que econhecida i agalė šaknies p iegaidė. 13 Šiame žodyne g e a i agalio e mino – os pačios kilmės ik inis žodis Tè minas „ omėnų ibų ( als ybės, campos) e os deus dos sinais ma candos; na an e io edição TŽŽ 1969 isso ap esen ada como i agališkai ki čiuojamo gene ico pala a e cei a signi icação. 14 Esse localo é gio no online PV a ian e ainda não exis e. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppa siais el, e , eu a ual condição de codi icação e possí el mudança | 8 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 3. POSTUMIS NA CÓDIFICAÇÃO CHERČIAVIMO VLKK KIRČIAVIMO RECOMENDAÇÕES NUO 2003 MET 3.1. P incípio de ecomendações de ki čiação no min i pe a ias A pa i de 2003 m. iniciou no a e apa da a ual codi icação da língua li uãs, p incipalmen e di e amen e sie ina não com no miná eis diccioná ios publicação, e com p e epiamio al abalho de publicação. VLKK, p epa ando Bend inės lie u ių kalbos žodyno, ao qual se p e ende ap o a como p incipal léxico e sua ki čia imo no minamąjį šal inį, apa ição, começou a e isi a ki čia imo no mas e o nece ecomendações sob e codi ikacijos kai os. Essas ecomendações necessá ias a im de se possí el mais sua emen e, pa a ianciu passa da DŽ4e codi icações (que em alguns casos já en ão bem não co espondiam a osenos polinkių) pa a no as, e le inças eais as no mas a osenos. Como ecomendações in oduzional na pa e o mulada, conside a-se į bend inės lie u ių kalbos ki čia imo no mų adições i šnekamosios kalbos polinkius (Recomendação K-3 e k .). O en ão VLKK Ta ia e ki chiação subcomissês p esiden e An anas Pake ys, quando em 29 de maio de 2003 oi publicada a p imei a ecomendação, o necido em comen á io sob e oda iniciada abalho esc e e (Pake ys 2003): Às ezes al ez a é não suspei amos, que a língua esnekamoji já es á bem a as ada da algumas pala as codi icadas da no ma de ki chiação. <...> Tokios pala as, cujas no ma de ki čiação é s y a usi e ago a ainda não es á oda nosis o ada, gene ininha língua Li uânica há á ias cen enas. […]...> Nas sen enças ge almen e discussam-se á ias ezes mais pala as. […]... nas ecomendações da Comissão de Linguas incluem-se apenas aquelas pala as, po causa das quais a de inição da no ma de c uci icação é aco dada. Além disso, é cons an emen e compa ada com a mais ecen e edição Daba inės lie u ių kalbos žodžio (DŽ4). Público são ap esen adas a ian es de ki chiação, que de uma ou a i kščiai – ud a 1, aud à 4); gad as 2, 4 (DŽ4 – ik gad as 2); smėlis 2 (DŽ4 – smėlis 2 i smėls 4) i pan. ou a o ma di e em da mencionada diccioná ia ixada no ma, plg.: aud à 4, ud a 1 (DŽ4 P adėjus pe s a s y i žodžių, u inčių umpąjį e d iga siuose, ki čia imo p oblema, – pi miausia p i eikus sp ęs i, kaip a iai uojančias no mas ki chiação, de imedia o con on u a e com skolin ų se á ki chiuojamo a pala a eu as. 3.2. Eu o ki čia imo p eceden as Li ui p epa ando 2004 m. s o i na União Eu opeia e padažnėjus da pala a eu as a osenai, 2003 m. p imei a VLKK ki čia imo ecomendação e oi especialmen e dedicada a es a pala a. 15 15 Ele esc e e: Nome da moeda eu as ki čiuo inas segundo a segunda ki čiuo ę eũ as 2. (Rekomendação K-1). RITA MILIŪNAIT. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu a ual codi ikação condição e possí el mudança | 9 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Eu as a é en ão já oi inse ido em Vy au o Vi kausko Lie u ių kalbos a ies žodyną (LKTŽ 2001) e In e nacional dos pala as Dic iona y (TŽŽ 2001) abieus on es ki čiuojamas segundo a p imei a ki čiuo ę (èu as). Na publicação de ecomendações de a amini ci cčiação DŽ4 eu o não ha ia naquele momen o (ele apa eceu só DŽ5e). 2003 m. 29 de maio d. VLKK ecomendação escolhido apenas um dos dois ( i ap adžio e i agalio) nes e caso eo icamen e possí eis i agalis d ibalsio ki chiação, embo a al a ian e eu o ki chiação ealmen e a é en ão não enha codi icado. Es a decisão oi impo an e pa a os consumido es, po que da p iegaidês depende e ki čio (ne)šokinėjimas. Se des e pala a skiemens eu i esse sido codi icada i ap adė p iegaidė èu as ( a ian e éu as ele não e ia mais u amas VLKK escolhação ki čiuo i a pala a eũ as i agališkai Boni acas S undžia ecomendação a osenoje), ypač dažnai a ojamas ienaskai os įnagininkas i daugiskai os galininkas daliai a o ojų, neiš a iančių i ap adžio èu, skambė ų kaip su a i auk iniu ki čiu: eũ u, eũ us. nos comen á ios explicou assim (S undžia 2003): a decisão mais impo an e do Tóquio mo i o eali a osena, em ou os e mos, assim ki chiuoja pessoas. Além disso, segundo a segunda ki čiuo ę ki čiuojami e nemaža ou a moeda nomeinanças pala as, например.: l as (plg. li ù, li ùs), lã as (plg. la ù, la ùs), zlò as (plg. zlo ù, zlo ùs), ùblis (plg. ubliù, ubliùs), s ã as (plg. s a ù, s a ùs). Assim, o es c i é ios de codi icação o am dois, e sua escolha lemb ou o p incípio de p ecisão. O p imei o c i é io ealioji a osena, pois indicado que a é en ão ha ia sido codi icado a a ian e pab ėžian , mas b e emen e esba endo o p imei o d ibalsio dėmenį a ealícia a osena não co esponde: Kadangi assim p onuncia pode só eina pessoas, desse ipo de ca čiação decidêse não codi ica . (S undžia 2003). Segundo c i é io sis emiškumas (mik osis emos, . i. seman iicamen e p óximos dos nomes moeda de nomeinanças pala as, ki čiação polinkiai). Nes e caso, a adição de codi icação oi apnasis (i. i. não a e ęs no o i agalio a ian o alo es) codi icação c i é io, po que anks esnė eu o com i ap adžiu d ibalsiu codi icação do odo ejei a e decž asi codi icação šuoliui. Ao legi ima dois al de equen emen e usada pala a ki čiação a ian es, ma y , apa eceu ne ikslinga. DŽ5e (2006) e DŽ6e en ou ainda em duas a ian es: eũ as (2), èu as (1), deles p immenidade p opos a i agaliam. Desde DŽ7 (2012), endo em con a a ecomendação VLKK, deixado só i agalis eu o ki čia imas. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais d iga siais el, e , eu a ual condição de codi icação e possí el mudança BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Tad kalbos a o ojams pe p as i sis emą i be žodyno mokė i ki čiuo i šiuos skolinius aip, kaip | 16 eles codi ikuo i, p a icamen e impossí el. Rekomendações quan o pa aisė padė į, po que econhece pelo menos eqünesnių pala as i agales a ian es aos consumido es pe mi e escolhe um qual acei a inesnį. Es udo de ecomendações mos ou ês assun os: į eisinimą de aco do ealíssima 1) gana nuoseklų ki čia imo kodi ikacijos su a ian inimą, . y. i agalių a ian ų a osenos polinkius lá, onde a é en ão o am codi icadas apenas i ap adžiai a ian es; 2) a codi icação ge al nenuoseklumą onde o am codi icadas apenas ê i agens a ian es ou ê i agens o am as p imei as; 3) embo a e pa em ą equência de uso de pala as, mas, sis emicamen e olhando, i acionalas manei a de esol e el, e , eu ki čia imo p oblemą, codi icando só alguns dos pala as ki čia imą lis ašais, po que po codi icação a ian iškumo limi es de não deixik ažai mais ečiau a ojamų bend inių žodžių, não alando ce os sob e. Du an e esse empo apa ece am mais duas DŽ publicações: DŽ7 (2012, papie inis) e online sua a ian e DŽ7i (2015) Lie u ių kalbos skai meninių iš eklių (www.lkiis.l ) sis ema. Nessas publicações oi omado em con a a VLKK ki čia imo ecomendações a é 2012 m., aiga g e a daquelas pala as, que en a am em ecomendações, i ap adžių a ian es su giu i agaliai. Hanisi, skolinių com ki čiuo ai d iga siais el, e , eu polinkis em i agališkumą į eisin as não só pi minės ( ecomendações), mas e slo yninės kodi ikacijos e apu. No en an o, odo o dicódino mas u skolinių com ki čiuo aias doppa siais el, e , eu codi ikacijos nesis emiškumas ainda mais es yškėjo: ienu įga o a ian iškumą, ki u ( . i. daquelas pala as, cujas ecomendações não) icou ge almen e i ap adis ki čia imas. Assim, em 2016 m. início, pode-se a i ma que dí idos com duplica sias el, e , eu ki chiação codi icação susike a dois sis emas, e gene ininha alboje desses pala as ki čiação é desubalansuado. Isso coloca keblumos bend inês de línguas an o saky inės, an o ašy inės (ki čiuojan pala asynus, žinynus, enciclopedías, ado ėlius e e c.) consumido es. 20142016 m. VLKK Žodyno pakomisėje analiss omas e dalimis anuncibiamas na in e ne (h p://bkz.lki.l ) no os no mminamasis BŽ em a ixsua ealiąją a ual a ual a bend inės, . i. no minės, condição do ki čia imo da língua Li uânia. Vodyno conside ações em imedia o i ykkėjo alamoji p oblema o que aze com emp es adois pala as, con enčiais ki čiuo us el, e , eu, mas nepa ekusiais ao VLKK ci cčiação ecomendações? Pi minė codi icação deles a si nãopale ê. Tendo isso em men e, es as ques ões o am no amen e le an adas VLKK Ta ies e ki chiação subcomissão desde o im de 2015. 2015 m. 21 de ou ub o. em sessão Boni acas S undžia 21 заменяла о возможном системном кодификации изменение: 21 VLKK Ta ia e c uciamen o Subcomissão 2015 10 21 eunião de Minu os No EP-62. RITA MILIŪNAITĖ. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu daba inė kodi ikacijos būklė i galima kai a | 17 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2008 m. po diskusijų pakomisė p iėmė komp omisinį sp endimą: nu a a g e a dažniau a ojamų, . y. labiau p ie sis emas da língua li uânica p i apusių, pala as in e nacionais i ap adžio a ian o, например., e apèu as, -ė 1, eik i i agalį e apeũ as, -ė 2. (F ežnumas e i icado VDU 100 mln. pala as de eks yne.) De aco do es abelecidos polinkius já é possí el a ian es apazigua luga es ou al ez aze sis emá ico al e ação i agalį ki čia imą skelb i no miniu, a i ap adį ole uo i iz adição. É su icien e a gumen os pa a es e passo de codi icação, in oduzindo i agalį ki čia imą como a p incipal no ma, ansi a ? Codi icação da língua bend inha em ge al impo an es ês assun os: sanda os peculia idades da língua bend inha, unções e lingbinés disposições (Ga in 1993: 3754). P epa ando cai a de codi icação, aconselha-se esponde a ais pe gun as di e amen e elacionadas a es es assun os (plačiau ž . Miliūnai ė 2007: 723): 1) exis e uma eal das mudanças nas elações de opções compe i i as ao longo de um de e minado pe íodo? 2) há p emissas pa a al e a a codi icação ixada g au de a aliação das opções? 3) di e e de ês ezes a osena codi icação no momen o de e isão? 4) se p ib endo empo muda codi icação? 5) é possí el espe a uma eação posi i a dos consumido es à al e ação da codi icação? 6) há p epa ado um plano, como amilia iza os consumido es da língua comum com a u u a al e ação da codi icação? A segui , o a igo e en a esponde a essas pe gun as. 5. TECINHO SCOLINI SU EL, ER, EU CODIFICACHONS CAULIMYB ASPECTO DE CODIFICACIAS TEORIJOS O 5.1. Escolha de di ecções es a égicas de codi icação Como is o de an e io es pa es do a igo, umpasis emp in os pala as ozis e é não pa ienios pala as, e odo bend inesa p oblema de codi icação do ní el sono o da língua Li uânica. Codi icando an o indi iduais dos ní eis da linguagem undamen os, an o sis ema iskamen e imamos conc e os desses ní eis enomenos, p incipalmen e ap esen a-se, kodi ikacijos kai os laiko a pis, kokių ikslų pe jį ke inama pasiek i i kokiomis s a eginėmis qual ab angendo e quan o pa a o u u o p oje ado codi icação k yp imis nele se á guiamasi. Os mais equen es pon os de e e ência são os seguin es: aumen a ou diminui a ian iškumo, pu i ica comun inha linguagem ou ole a o c escimen o de enómenos emp es ados, igo a ou libe aliza comun inha linguagem no mas. RITA MILIŪNAIT. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu a ual condição de codi icação e possí el mudança | BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 18 A escolha de di eções es a égicas de codi icação depende p incipalmen e da condição de desen ol imen o da linguagem bend inha (conc e aus seu ní el) e do ipo de linguagem polí ica escolh uo. O obje i o das kalbos aidos a psniu. Kiek galima sup as i iš VLKK ki čia imo ekomendacijų komen a ų, s a biausias ų ecomendações bend inhas ap oxima a a opelada codi icação de ki čiação à eal a osena. Mas sob e cai os de codi icação passos de exsidês imen o no empo e p ognozada esul ado a pelo menos apy ik iu momen o de desen ol imen o da linguagem bend inesa jô não ala a. En ão es a a ques ão quais di eções es a égicas de codi icação escolhe , quando se a a de skolinių su el, e , eu ki čia imą? 5.1.1. Va ian iškumas. Bend inês his ó ia do no minamen o da língua li uãs, especialmen e p imei os seus p imei o gy a imo dešim mečiais, odo į ai ių kalbos lygmenų kodi ikacijos k yp į mažin i a ian ų, a elando de a ii ujan es a minių ou es animų eiškinių aqueles, que ik ų bend inês sis ema de linguagem. Es e sis ema a es abelece em e à comuninha língua começa em a unciona sa a ankiamen e, a é mesmo XX a. inal oi sus en ado nuosaikus de odos os ní eis (išsky us neben ašybos s i į) a ian iškumas, en endendo que isso é uma condição necessá ia do ou o da língua. a. começo, começando sis ema icamen e pe s e s y i a codi icação da língua bend inês (pa y example, lexicikos e g ama icas ecomendações anunciamos Kalbos pa a imų se ijoje), codi ikuo as no mas começa am o na libe alesnės e a ian iškesnės, mais a liepianças cada ez dinamiskότερες a osena XXI mudanças. Ki čia io codi icações, juolab p incipal do no ma i o glodyno ge okai zádels õs e a ilikusios do a osenos polinkių, pe s a s a aqui não oi exceção. No en an o mul iplicando a iões é p eciso saiko, pois excessi amen e a ian iška e kai li no ma não ha moniza com a mesma bend inês na u eza da língua. Va ian idade de e se an o que ele mos asse di e si icadas a osenes polinkius e leis ų a língua kis i, mas não osse excessklish e não en a dy ų comuninha língua ealiza suas unções. Skolinių su el, e , eu kodi ikuo ų a ian ų pagausinimas ( . y. i agalių a ian ų į eisinimas) como apenas elacionado com a osenos polinkiais e é ins umen o subs i ui codi ikaciju, a ją pakei us, . i. pe ėjus à p incipal i agalės no ma e nusis o ėjus a osenai, de e ia se na u almen e eduzido, deixando uma a ian e. No en an o, pa a esse p ocesso é p eciso empo. 5.1.2. Skolin ų elemen os elação com li uãos sis ema da língua. Ao longo de oda bend inês his ó ia de no minamen o dos li uanos se es o ça segui o p incípio de noosaica pu idade, enunciando igo osas pu is inas posições, po ém emp in us elemen os ing essilejando cau elosamen e p ecisamen e e simplesmen e lá, onde eles uncionalmen e basei e não pode se subs i uídos seus elemen ais. Skolin o umpojo [ẹ] e d iga sių el, e , eu a ies e ki čia imo caso de e ia obedece a es a nuosaikaus g yninimo k ypčiai: skolin i elemen ai lie u ių kalboje nė a ikslingi, nes juos isiškai comunajai a s oja lie u iškas umpasis [e] e i agaliai el, e , eu. Como indica do in e nacional [ẹ] codi icações RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppelsiais el, e , eu a ual condição da codi icação e possí el mudança BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 | 19 his ó ia, es e elemen o na comunhinha língua oi in oduzido a i icialmen e e a a és de oda a sua codi ikação his o iją icou não só pouco uncionalos, mas e doen es ao sis ema de ki čiação da comunhinha língua, incen i ando nedėsningą ki čio a i aukimą. 5.1.3. Bend inês das no mas da língua ob igalomum. Libe alėjan soomene XXI a. início da polí ica de no minamen o da língua li uanas comumes azosi š elnesnė. De ígidos equisi os ai-se a ecomendações e ins i uíse mais a ian es uncionando no a oseno espe ando, que sąmoningieji usuá ios da língua mesmos consegui ão escolhe adequamíssima kalbinę aišką. Skolin ų pala as com el, e , eu ki čiação codi icação ambém co esponde es a libe aliąją di eção iek, kiek a o ojams pe einamuoju kodi ikacijos laiko a piu suda oma galimybė ink is iš kelių a a ian es. 5.2. Aplicação dos p incípios e c i é ios de codi icação Bend inė lie u ių kalba, sua a iujonan i a osena no miama es abelecendo alo es no minę de linguagem enominių pagal isualmen e acei os (i VLKK p o ocoliniu nu a imu ap o ados) codi ikacijos p incipis e k i e ijus (plg. Gi denis, Pupkis 1996: 15; P incipai 1997: 1 3; Pupkis 2005: 157). Os mais impo an es p incípios de no minização (i. e. ge ais disposições) são os seguin es: lexusis cons an o umas (išlaiky i comunhinės kalbos sis emos ęs inumą i suda y i komunhinės kalbos plė os sąlygas ( am não c . Ga in 1993: 43); no min i não šuoliškai, mas pe a ius); sis emiškumas (a end ei a in ínsecos dėsnius da língua os enómenos da língua 22 no mina não a um único, mas a odo o sis ema da língua, suas subsis emias, no mas e usuosenos con ex o); p ecisão (escolhe pa a um de e minado caso os mais o es c i é ios de codi icação e endo em con a as unções da língua na sociedade mais uncional meios de exp essão de aco do com as necessidades dos consumido es). Escolhendo es a égicos de edo es com duplica sias el, e , eu di eção de codi icação e baseado nes es p incípios, belieka a e , como nes e caso mu uamen e in e agem os c i é ios de codi icação e quais deles dão a esul ado da codi icação. Konk ečių kalbos eiškinių no minė e ė, apy ik iai pu ando, consis e de pa es de alo , sepa adamen e es abelecidos de aco do cada eiškiniui ak ualų k i e ijų. Pa a os di e en es ní eis de linguagem es es c i é ios aplicam não exa amen e igualmen e, de aco do com cada ní el speci iką: c i ijai alisês o de o ma di e en e de aco do hie a chiją (pa yପରି, desiguoda c i ijaus s o is em di e en es ní eis); umos ní eis de ins i uisama mais no ma a ias de, Sis emiškumas codi ikação 22 pe cebido e como um p incípio ge al, e como conc e usis linguagem enominių e inimo k i e ijus (Pupkis 2005: 170). K i e ijų lygmeniu sis emiškumas dažnai eina g e a su aisyklingumu. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppa siais el, e , eu a ual codi ikação condição e possí el kai a | 20 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ou os no ma (pa yքերով, ašybos) a ia a ia minimamen e, e . . Ta ia e ki čiação a ian es codi icação á ios c i é ios weo is ambém não é udo uni o me. P ima iamen e de aco do sis emiškumo Sis emá icos p incipą a siž elg ina į ga sinio bend inės lie u ių kalbos lygmens ypa umus (Pupkis 2005: 169): ligamen os i meza e cla idade pa icula men e se ca ac e iza onologia e mo ologia sis ema. Diz-se que é um echado sis ema, madžiõs bend inês anos de ida da língua nepasipildanças no os elemen ais, . i. negaminančios pãčios e nesiskolinančios de ou os sis emas. Das Vaka ų aukš aičių kauniškių a mės ga sinė sis ema, cons i uindo bend inės kalbos ga sinės como e lie u iškos kilmės pala ases. Isso pe mi e sis emos pag indą, a p au inio [ẹ] ne u i 23 . Skolin uose žodžiuose a iamas oks pa umpasis [e], in e p au inį [ẹ], jun o e i ap adžius d iga sius el, e , eu bend inėje alboje conside a nesis emiškais. Nes e caso, pa a se gene inha na lingua emlegi ima nesis emišką elemen o, seu especi icismo jus i ica 24 p ecisa de o es a gumen os. Também o c i é io sis emá ico exigem sob e es es enómenos ala não de conc e es pala as (da ybinių) de pala as g upių, segundo as quais p epa am-se ki čiação ecomendações, e ele adoes ní el, pois es es enóškiniai ab angem odas as pa es da língua, ik inius e comuns pala as, e de conc e as pala as sanda os nep iklauso. po an o e as soluções codi icacionis as de em se de um mais al o ní el sis emá ico. a) dis in i idade e economiaškumas: pa e dos usuá ios da comunhinha língua não econhece como sepa õs onemas que uncionam em ce as posições (nas pala as emp es as) juolab Pagalbiniai šiuo a eju ak ualūs kodi ikacijos k i e ijai, aldomi ikslingumo p incipo, y a okie: snnekos luxo não há po eikio econhece e de alguma o ma dis ingui as mesmas ca ego ias skolinių, de modo que nes e sen ido o in e nacional [ẹ] p esença na comunhinha pala a não é especí ico excessi o; b) p e alência e equência de consumo: de ido à escassez e à sua complexidade es es c i é ios aplica keblu, po ém e o p óp io i ap adis d iga sių el, e , eu ki čia anje é não na u almen e o iginado no a oseno, mas a i icialmen e ins alado, po an o pode ala apenas sob e a sua p igijimen o ou nep igijimen o; el, e , eu i agalização em mais comumen e usados deb á ios e ajinação a li u ichas pala as com el, e ki čia imo indica cla oų a osenos polinkį i ap adiškojo a ian o, como besilixan ó io de 25 23 Dado que bend inês sis ema de línguas li uãs, incluindo e sua sonsyna, em essência seusicu usa numa a mės undamen o (no s comuns em elação à língua de o igem isso é bas an e a o assun o, plg. Deume 2004: 3), codi ikaciamen e ap op iinga man e al ce ca o ní el, como one inis, ien isidade. (No a-se que na u almen e plė odamasi comun inês da língua soninha sis ema é in oduzida e um pouco no os, não coinciden es com a base da a mia soninho sis ema, sinais, po ém codi icação nes e aspec o e a da; plg. Miliūnai ė 2009: 4445.) En enda-se que ou os, não ais ce ados ní eis da língua bend inesa ele mais nãoapa in ini com pama ine a mės sis ema: bend iné língua já desen ol ojasi sa a ankiamen e. 24 Mais c i e ios de sis emicidade aspec os, incluindo analógicos skolinių com duplica s em, en, ambém ol, o ki čia imą, ž . Pupkis 2016. 25 Na almen e a oseno apa ecidas enikinhas ge almen e passa po algumas e apas de desen ol imen o, a é aplin a e pode se codi icuadas (plg. Ai chison 2013), e skolinių com el, e , eu i ap adis ki čia imas oi codi icoo as isso não obs an e. RITA MILIŪNAIT. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu a ual codi ikacijos būklė i galima kai a | 21 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 lie u iškojo i agalio, nesu okimą, po an o e seu nep igijimą pe ilgą bend inės lie u ių kalbos unkciona imo laiko a piu (ap imindo ês ge ações de consumido es); c) adição de no minamen o e c i é io de au o idade: a his ó ia da codi icação de dí idas com duplas el, e , eu ki čiação mos a su icien e p esença de opiniões au o i as, a gumen os de alhados jus i icando a mudança da codi icação em in e nacionais el, e , eu su i agalização; a gumen os de opinião con á ia au o i as são mais elacionados com os assun os écnicos e p á icos da codi icação e desejo man e a p óp ia codi icação quan o mais es á el; d) disposições linguís icas dos consumido es: elas são pouco es udadas, mas ambém a pa i de opiniões exp essas em á ias ocasiões pode-se adi inha essas disposições em á ias; dis in os dois g upos de usuá ios da comum inha linguagem: no mas disseminado es (p o esso es, edi o es de linguagem, abalhado es da mídia, a o es, e c.; suas opiniões o mam a exis en e codi icação e a uam u imi habi us, e 26 as duas coisas nes e caso não semp e coincidem) e comuns usuá ios da linguagem (a sua abo dagem à codi icação des e enômeno, como mencionado, bas an e neu al e o p óp io aspec o de pala as em ques ão não é pe cebido como p oblema). 6. CODIFICACHIO CHANGEÍSO PLANIAMENTO 6.1. In e io es de planeamen o de mudança de codi icação Falando sob e a codi icação kai á, é con enien e basea -se me odologia de planejamen o da língua de aco do qua u is dis inguidos in e alos de planejamen o da linguagem (plg. Ch is ian 1994: 3334): 1) de e mina-se p oblema (išsiaiškinama kalbinė si uacija, почему необходима кодификация kai a); 2) elabo a-se e implemen a-se um plano de mudança de codi icação: a) ecolhe-se dados sob e a si uação a ual; b) es abelece-se os objec i os e a e as do plano, p e ê-se os modos de sua implemen ação e os possí eis esul ados; c) sucessi amen e de aco do com o plano in oduzido phekinha; 3) a alia-se a e icácia do plano, i. e. execu a-se con olo da execução do plano e, se necessá io, o plano é ajus ado; 4) man ém-se ligação e oac i a com os usuá ios da língua. 26 De ido a di e en e de di e en es g upos de consumido es da língua elação com as no mas da língua e aidmens elas disseminando mais amplamen e e . Takahashi 2004: 173174. RITA MILIŪNAITĖ. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu daba inė kodi ikacijos būklė i galima kai a | 22 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Skolinių su el, e , eu ki čia imo kodi ikacijos pokyčio į i agalį ki čia imą plane (jo de alės e le e-se nos p o ocolos da VLKK Ta ia e ki chiação subcomissão, analisadas nas ecomendações de VLKK ki chiação e nos seus comen á ios) ac ualmen e alcançado e in oduzida 2 c. Res a ealiza a inalizan e ação des e pon o exiguini o sis ema de ki chiação. Embo a, como já obse ado, nos mencionados documen os di e amen e não se ale sob e numa omá o inal empo de mudança, po ém começamas dalimis publica BŽ, po mo i o do qual e o am começadas a se p epa adas ki čiação ecomendações, é aquela eali solo a, na qual es e codi icações mudança mais p ecising, po que u u as pe missões des e ocílio kažin ou isuomenės se ão su incadas com al dėmesiu, qual se espe a ago a, e seus e ei os a osenai se ão apnes. Se análogamen e a aliássemos an e io […] mais de meio século du ado codi icação e apo planą[…] inje i em li uãs de língua a oseną emp in o o cu o balsį [ẹ], pode íamos dize que segundo e cei o pon o a aliinus da e icácia daquele plano, explicou que ele não p ecisisino. 6.2. Possí eis soluções VLKK Ta ia e ki čiação em sessão 2015 m. ou ub o 21 d. degeng o impo an e passo: aco dou, que a codi icação mudança de e ab ange não pa ienius lis as de pala as, e odo o sis ema. Não conco da só po causa de mudança de in ensidade e disposição no empo. Na ac a des a sessão esc e e-se: P incipinis decisão sob e el, e , eu nas pala as in e nacionais não acei o. P e ende-se a es a a Opinião da Comissão da Língua, se o p incípio dos passos i agalį a ian ą ale econhece como g e ybę ago a já de odas (não só mais eqüen emen e us ojamų) pala as in e nacionais, se i agalį ki čia imą pode publica -se em ge al p incipaline no ma de ki čia imo (neišb aukian i ap adžio kaip g e ybės) e es a no ma a o alece Bend inės lie u ių kalbos žodyne. Tendo em is a, no p imei o caso suge e-se mos a de odos i ap adicialmen e ki chiuojamos skolinių com Duga siais el, e , eu i agalėjimo polinkį, ši aip en e eisinando uni e so inio des e subsis emaio a ian iškumą. Nes e caso aqueles, que se o ien am pa a o p imei o a ian e como p incipal, e con inua ão ki chiuos i ap adicialmen e. Tų pala as, cujos já ago a é codi icado apenas i agalis a ian e, ele, ma y , e lik ų i agalis (be gas, -ė, eũ as, pe las e e c.), aigi cuidadosš emes consumido es po seno ei codi ikação o cambio pa aes a pusiaukelėje, seu planeamen o pe manece miglo o. Vale a pena espe a mais 10 20 ek ų okius žodžius įsimin i. Kodi ikacijos nuoseklumui šis a ejis nieko neduoda. Taigi anos, a é que odas as pala as p isi aiky ų (e mais a as e nep isi aiky ų) ao sis ema de ki čiação da língua li uana, e só en ão se ia possí el ibe agalį a ian ą aze p incipal? No segundo caso, p opõe-se já ago a aligna o sis ema: RITA MILIŪNAIT. Skolinių com c ucijo as duplas el, e , eu a ual condição de codi icação e possí el mudança | 23 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 1) odas as emp es adas pala as com duplas el, e , eu p imei o a ian e se iam ki čiuojami i agališkai, no segundo caso consumido es não p ecisa iam espêlio a : Ki čiuojan i agališkai, semp e se ia 2) ų žodžių, ku ių iki ol bu o kodi ikuo as i ap adis a ian as ( ienin elis a ba pi mas g e a an o i agalio), as i ap adis a ian as bū ų palik as kaip an asis. sus en oma al no ma básica é e a osenos polinkis, e se kasasa ki čiuo i i ap adiškai, ambém não se ia conside ada Klaida. Es e caso VLKK Ta ies e ki čia imo pokomisėje nomeado e oliuciniu, embo a nenhuma e olução aqui não haja, se ala emos não sob e pa ienius pala as, e sob e oda skolinių com el, e , eu ki čia imo sis ema. Como oi is o a pa i ki čiação ecomendações p epa ando solo como jus am al codi ikação mudança. Sh aip de aco do na u alų polinkį em 2003, como mencionada, oi codi icado eu o nuo 2003 m. i jų komen a ų, gana nuosekliai pe a ian us einama į i agalį ki čia imą, ki čia ação, e isso comple amen e pas eijou. Ju o mais e olução não de e ia chama -se p e endido implemen a sis emicamen e p incípio aplica i agalį ki čia imą a odas as pala as emp es adas, con endo ki čiuo us d iga sius el, e , eu. Isso decide o p óp io pobúdis do signi icado alado. Codi ikações e oliução TŽŽ 1951 m. oco ida sem quaisque discussões. Ago a ac ialmen e é p eciso a i aisi i suas pada inas e ol a à 1948 m. Li uânia linguagem de esc i a ocodyne ixsuo a no mas, só, comp eendama, no o ni eleniu, incluindo mui os no os emp in os pala as, ambém algum empo o necendo p ecisingus šalu inius i ap adžius a ian es. 7. TÉCNICA DE CODIFICAÇÃO 7.1. Ações de mudança de codi icação Com base no c i é io a osena, a pa e de alo das opções ge almen e de e mina a sua na u eza de conco ência: a) início da conco ência, b) o alecidoan i conco ência, c) o e conco ência, d) silps an i conco ência, e) conco ência pabaiga (plačiau ž . Miliūnai ė 2006: 14). Uma ez que alado enômeno, como mencionada, su gindo não na u almen e, e de ido à a i iciais codi icações, além disso, ele ixa em i ojoje a oseno é complexa, mais p eciso é ala não sob e no mas a ias conco ência ealiojoje a osenoe, e sob e sua p ojeção codi ikação. Tad codi icação mudança depende mais da codi icação écnica do que de conco en inas a iões elações. Pa ies codi icações mudança esmė sis emicamen e passa pa a o i agalį ki čia imą, algum empo p ecisamen e deixando secunda in u a ian e i ap adį ki čia imą como anks esnės kodi ikacijos liekaną. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppa siais el, e , eu a ual condição de codi ikação e possí el BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 mudança | 24 Keičian codi ikação, eo icamen e possí eis ais ações: a) codi ica as a ian es das no mas suceiciam luga es, c) emo e-se um das no ma a ian es, d) emo e-se já nãoak uali no ma, Dado que b) į eisinamas naujas no mos a ian as, codi icação do ala i o enomenio oi nenuosekli, exligiamjam ao sua mudança, endo em men e isoli os pala as, se ia necessá io odas cinco ações (ž . 5-ą abelę). 5 LENTEL. Exigí el codi icação mudança de e) į eisinamas anksčiau neigiamai kodi ikuo as (nelaiky as no ma) eiškinys. ações com dí idos, con endo d iga sius el, e , eu, ki čia imo a ian es (a i ap adis ki čia imas, b i agalis ki čia imas) Ac ualís codi icações bū is (pelo VLKK ecomendações ou, se nenhuma delas, TŽŽ 2001) VLKK Ta ies e ki chiação pokomisės 2016 m. p opos as 1 caso 2 caso a (dè bis, 1. he menèu ika) a || b (dè bis || d bis; b| a (d he menèu ika || sob e codi icação BŽ bis || dè bis; he meneũ ika || he meneũ ika) 2. he menèu ika) a || b (hè bas || h bas) a || b (hè bas || h bas) b || a (h bas || hè bas) 3. (bbe gas, -ė, spel à, (?) eũ as) b (be gas, -ė, spel à, eũ as) (del is) b 4. è mosas) b || a ( e mosas || b ( e mosas) 5. è mosas) no as pala as que chegam a (?) || a ( e mosas || b (de is) Da abela 5-a ê-se que o planejamen o da mudança de codi icação esul ados p imei o e an u caso cla amen e di e em: o p imei o passo codi icação condições nãope ge ina, o segundo c ia aiškią sis ema. Falando sob e codi icação mudança de planeamen o, neišleis inas de olhos e ques ão, como a a com no a em língua li uânica pe encanças pala as (naujažodžiais)? Embo a pa celhas delas com o empo oco em lie u iškų a i ikmenų, be ada, kai p adedami a o i, jie kaip no s u i bū i ki čiuojami. Tokių RITA MILIŪNAIT. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu a ual codi ikacijos būklė i galima kai a | 25 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 naujažodžių į lie u ių kalbą a eina dia iamen e, po exemplo: de biai (klasikiniai a i ai su a s omi gydy ojas, y iški ba eliai“, in e nas, -ė „esan is in e na ū oje, . y. podiplominę p ak iką a liekan is sel is au opo e inė nuo auka, ge almen e é ele onada ismaniuoju i dedama 27 į socialinius inklus“, dalbe gija 28 „pupinių šeimos medis“ i k . (ž . ND). Baseando-se da nep i apusių dí idas ki čia imo lógica, de aco do com o 1o caso de e ia p imei o į eisin i i ap adį a ian ą e agua da ilgesnį ou mais cu o seu ajus eamen o ao sis ema ki čia imo da língua li uânica, e só en ão, se ele apa ece eqüen ais, pe ei i po passo p o su el, i agalio a ian o. Aki aizdu, kad okiu a eju i oliau neiš eng ume nesis emiško isų skolinių e , eu ki čia imo. 7.2. Relações de Va ian ų e s a us após uma possí el mudança de codi icação De aco do com a codi icação da língua li uana comum assen ada num sis ema de qua o dos mais impo an es g aus de a aliação no mas a ian es podem se ligia e čiai (a | b) ou um p incipal (p ác icamen e p e aujan e), ou o secundá io (a || b). Teo icamen e as elações das no mas a ian es indicam a sua condição de conco ência e polinkius de desen ol imen o ealiojoje a osenje no momen o de codi icação: o e conco ência das a ian es ou maio maio de uma delas pe spec i a (aspek u socioling is iniu e p es ijískumu). Se a codi icação não hága a asada do a osens e quando necessá io co igida, al sis ema de g aus de a aliação pe mi e lanksčiai no mos a ian ų san ykių aiška eikalinga iek kodi ikacijos kai ai pe a ian us iksuo i, iek kalbos a o ojams o ien uo is dėl kalbos polinkių. eage i a mudanças a osens. Assim es a o malioji Bend iné da linguagem p á ica sob e s a us das a iões p ecisa ala de dois ní eis: 1) codi ikação on es, 2) dos consumido es da linguagem. Codi icação de Ki čia anje impo an es lexicog a ia lojas (dažniausia o dodynai). Na p á ica de lexicog a ia, a i ula pala a, jun o e sua chi čiação, o og a ia, g ama ica o ma ge almen e é conside ada a p incipal a ian e, e jun amen e dele exis indo ou a a ian e ligia e čiu ou secundu inho (is o depende da de e minada on e ap esen ado es). Assim, p á icas de codi icação pa icula men e impo an e da posição do p incipal (p imei o) a ian e, po que em ge al qualque qualque a ian e 27 Embo a a es a anglybe apidamen e encon ou li iško co esponden e pe sonaukė, mas no a oseno pode p ecisa -se p onuncia e suki čiuo i e ele mesmo (plg.: Su sel iu eio e giminiški pala as sel in is, sel imanas). Da escolhida p iegaidês depende o luga do c uci. 28 Dalbe gija 21-u į ašu (su ūšiniais pažyminiais) ixada Li uânia República e minų banke (LRTB) a pa i de di e en es VLKK con i mados on es (ieško a ik a dininko, žiū ė a 2016 04 21). Es e e mo aqui suki cio ado dú idaopai: dalbè gija (18 ezes: VLKK ecomendações Dėl kai ku ių medienos pa adinimų, 2003; Dėl medieninių, pluoš inių, de inių, auginių i ki ų echninėms eikmėms naudojamų augalų lie u iškų pa adinimų, 2008; Dėl nuodingųjų augalų lie u iškų pa adinimų (AJ), 2016 e k .) e dalbe gija (5 ezes: Aiškinama e mens, kodi ikujem no medienos e minų žodyne, 2014). No s šiuo a eju oks į ai a imas nelemia ki čio ie os, be labai abejo ina, a mesmo pe íodo, de p incípio ele é necessá io. RITA MILIŪNAITĖ. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu daba inė kodi ikacijos būklė i galima kai a | 32 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 DLKG 2005: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Red. Vy au as Amb azas. 4-a emendada edição, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidybos ins i u as. DŽ1 1954: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Ansak. ed. Jonas K uopas. 1-a leid. Vilnius: DŽ2 1972: Daba inės lie u ių kalbos Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. žodynas. Ansak. ed. Jonas K uopas. 2-a leid. Vilnius: Min is. DŽ3 1993: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S asys Keinys. 3-a leid. Vilnius: Mokslo e enciklopedijų publikla. DŽ4 2000: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S asys Keinys. 4o leid. Vilnius: Mokslo e enciklopedijas ins i u o de publicação. DŽ4e 2002: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 4-as (elec onís) leid. Vy . ed. S asys Keinys. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. DŽ5e 2003: Ago ao inės lie u ių kalbos žodynas (elek oninis). Vy . ed. S asys Keinys. 5-as leid. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. DŽ6e 2006: Ago ao inės lie u ių kalbos žodynas (elek oninis). Vy . ed. S asys Keinys. 6-as. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. DŽ6i 2011: Ago ao inės lie u ių kalbos žodynas (in e ne inis). Vy . ed. S asys Keinys. 6-as leid. Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as. P ieiga na in e ne : h p://dz.lki.l / DŽ7 2012: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S asys Keinys. 7o amendo. e suplemen . pe mi . Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. DŽ7i 2015: Ago ao inės lie u ių kalbos žodynas (in e ne inis). Vy . ed. S asys Keinys. 7o amendo. e suplemen . pe mi . Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. P iega na in e ne : h p://lkiis.lki.l . LKRŽ 1948: Li u ians lingua ašybos žodynas. Red. K. Gaspa a ičius, N. G igas, J. Lazauskas, K. Ul ydas, A. Ži gulys. Es adoybna encyclopedijų, slo ynų i mokslo li e a ū os leidykla. LKTŽ 2001: Vi kauskas V. Dic ionynas a ies das línguas Lie u ių. 2 leid. Vilnius: Mokslo e enciklopedijas ins i u o de publicação. LKŽe Dic ioná io da língua Li uânica, a ian e ele ônico. Red. kolegija: Ge ūda Nak inienė ( y . ed.), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė, Vy au as Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 2005. Ve são a ualizada, 2008. Accesso à in e ne : www.lkz.l LRTB: Banco dos e minos do Es ado da Li uânia. P ieiga na in e ne : h p:// e minai. lkk.l ND: Li u ias línguas naujažodžių duomenynas. Con inus inis conhecimen o online desde 2011 m. Sud. Ri a Miliūnai ė. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. P ieiga na in e ne : h p://naujazodziai.lki.l ( e is o 2016 04 20). RITA MILIŪNAITĖ. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu daba inė kodi ikacijos būklė i galima kai a | 33 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 P o okolinis nu a imas PN-8: P o okolinis nu a imas „Dėl Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos m. de dezemb o de 2007 ecomendações No R-4 Dėl bend ųjų eikala imų e minynų engimo pakei imo, 2015 m. de dezemb o de 3 p ieiga in e ne e: h pwww lkk.l / lkknu a imai/p o okoliniai-nu a imai/del- als ybines- iu-boslie u-komisijos7-m- g uodzio-20-d- ekomendacijos-n - -4-bend-del- e minu-zod eikimo- eng ujuala imu-pakei imo (da a 2016 04-2004); No a edação dos equisi os comuns de elabo ação de Te minos Dic ioná ios. acessí el na in e ne : h pwww. lkk.l /ak ualiausios emos/ e minija:// e minu-zodynu- engimo-bend ieji- eikala imai ( isualizado 2016 04 21). PV: Mundiais localo i zes. Eu opa, 2006; Amé ica, 2008; Á ica. An á c ida. Aus ália. Okeanija, 2010; Ásia (A ganis ãoJung inai A abų Emy a ai), 2012; Ásia (CambodžaVie nã), 2014. Vilnius: Mokslo e enciklopedijas ins i u o de publicação. base de dados In e ne . Vilnius: Mokslo e enciklopedijas edi ybos cen as, VLKK. acessí el na in e ne : h p://pasaulio- a dai. lkk.l / (žiū ė a 2015 04 25). Recomendação K-1: Recomendação Dėl denominação da moeda eu as ki čia imo, 29 de maio de 2003 (N . K-1). acessí el na in e ne : h p:// lkk.l /ak ualiausios- emos/ a is-i ki cia imas/1-del-eu o ( isualizado 2016 04 07). Rekomendação K-3: Rekomendação Děl de alguns d iskiemenių es animas o igem daik a a džių ki čia imo, 2003 m. junho 26 d. N . K-3. Accesso na in e ne : h p lkk.l / lkknu a imai/://p o okoliniai-nu a imai/del-kai-ku iu-diskiemeniu-s e imos-kilmesd- aik a a dziu-ki cia imo ( isualizado 2016 04 12). Recomendação K-3.1: Decisão p o ocolal Dėl de 26 de junho de 2003 d. ecomendação No. K-3 Dėl de alguns d iskiemenių es animas o igens daik a a džių ki čia imo complemen amen o, 2 de ou ub o de 2008 d. No. PN-7 (k-3.1). Accesso na in e ne : h p lkk.l / lkknu a imai/://p o okoliniai-nu a imai/del-2003-m-bi zelio-26-d- ecomendações- -n -k-3del-kai-ku iu-d iskiemeniu-s e imos-kilmes-daik a a dziu-ki cia imo-papildymo (žiū ė a 2016 04 13). Rekomendação K-4: Rekomendação Dėl alguns mul idiaskiemenių es animas o igem daik a a džių ki čia imo, 2003 m. 26 ou ub o d. N . 5 (K-4). Accesso na in e ne : h p lkk.l / lkk-nu a imai/://p o okoliniai-nu a imai/del-kai-ku iu-daugiaskiemenius - e imos-kilmes-daik a a dziu-ki cia imo ( isualizado 2016 04 13). Recomendação K-4.1: P o okola O dem Dėl 2003 m. 2 de ou ub o ecomendação No. 5 (K-4) „Dėl kai ku ių daugiaskiemenių s e imos kilmės daik a a džių ki čia imo“ suplemen o, 2 de ou ub o de 2008 No PN-8 (k-4.1). Accesso à in e ne : h p:// lkk.l / lkknu a imai/p o okoliniai-nu a imai/del-2003-m-spalio-2-d- ecomendações-- RITA MILIŪNAITĖ. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu daba inė kodi ikacijos būklė i galima kai a | 34 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 n -5-k-4-delkai-ku iu-daugiaskiemeniu-s e imos-kilmes-daik a a dziu-ki cia imo-papildymo (žiū ė a) 2016 04 13). Rekomendação K-11: Rekomendação Dėl alguns p eesaginių būd a džių ki čia imo, 2004 d. 28 ou ub o No. 12 (K-11). Accesso na in e ne : h p lkk.l / lkknu a imai/://p o okoliniai-nu a imai/del-kai-ku iu-p iesaginiu-bud a dziu-ki cia imo (žiū ė a 2016 04 13). Recomendação K-11.11.: P o ocola y O de Dėl 2004 m. 28 ou ub o de ecomendações No. 12 (K-11) Dėl alguns ap ezagões a ibú dios de ki čia imo complemen amen o, 2 de ou ub o de 2008 m. PN-9 (k1). Accesso na in e ne : h p lkk.l / lkknu a imai/p o okoliniai-nu a imai/del-2004-m-spalio-28-d- ecomendações-n - -12-k-11del-kai-ku iu-p iesaginiu-bud a dziu-ki cia imo-papildymo ( isualizado 2016 04 13). Recomendação K-16.1: Decisão p o ocolal Dėl ecomendação No R-12 (K-16) de 10 de no emb o de 2005 Dėl adição de alguns p e eiksmių ki čia imo, 2 de ou ub o de 2008 d. No PN-10 (k1). Accesso na in e ne : h p lkk.l / lkk-nu a imai/://p ookoliniainu a imai/del-2005-m-lapk icio-10-d- ecomendaçõe- s-n - -12-k-16-del-kai-ku iup ie eiksmiu-ki cia imo-papildymo ( isualizada 04 2016 13). Recomendação K-16.2: Decisão p o ocola Dėl Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos 2005 d. no emb o 10 d. ecomendações No. R-12 (k-16) Dėl alguns p ie eiksmių ki čia imo al e ação e complemen ação, 2014 d. ou ub o 9 d. No. PN-4 (k2). Accesso na in e ne : h p lkk.l / lkk-nu a imai/://p o okoliniai-nu a imai/del-es a ybines-lie u iukalbos-komisi- jos-2005-m-lapk icio-10-d- ecomendações-n - -12-k-16-del-kai-ku iup ie eiksmiu-ki cia imo-- pakei imo-i -papildymo ( iu 2016 17 04). Recomendação K-20: P o okola O dem […]Dėl ki čia imo a ian ų a ojimo, 9 de dezemb o de 2010, No PN-9 (k-20). acesso na in e ne : h pwww. lkk.l / lkknu a imai://p o okoliniai-nu a imai/del-ki cia imo- a ian u- a oji- mo (žiū ė a 2016 04 17). TŽ 1951: In e nacionais pala as de dicioná io. Red. Ch. Lemchenas. Vilnius: Es adoybna poli ická a ědecká li e a u y yda ykla. TŽŽ 1969: Ta p au inių žodžių žodynas. Red. Ch. Lemchenas. Vilnius: Min is. TŽ 1985: In e nacional dos pala as de dicioná io. A s. ed. V. K ie kauskas. Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija. TŽŽ 2001: Ta p au inių žodžių žodynas. A s. ed. Algiman as Kinde ys. Vilnius: Alma li e a. TŽ 2013: In e nacional dos pala as de dicioná io. Red. Do ilė S e ikienė. Vilnius: Alma li e a. RITA MILIŪNAIT. Skolinių com ki čiuo ais doppa siais el, e , eu a ual condição de codi icação e possí el mudança | 35 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 LITERATŪRA A i ch ison J . 2013: Language Change: P og ess o Decay? 4 h edi ion. Camb idge Uni e si y P ess. Ch i s ia n D . 1994: Kalbų plana imas kalbo y os požiū iu. – Socioling is ika i kalbos kul ū a. Sud. L. G umadienė, R. Ma cinke ičienė. Vilnius: Gim oji kalba, 29–40. D eu m e A. 2004: Language S anda diza ion and Language Change. The dynamics o Cape Du ch. John Benjamins Publishing Company: Ams e dam / Philadelphia. G a i n P. 1993: A concep ual amewo k o he s udy o language s anda diza ion. – In e na ional Jou nal o he Sociology o Language 100/101, 37–54. P ieiga in e ne e: h p://ukonline-web.uni-koeln.de/ ema ks/d5134/ m2180577.pd (žiū ė a 2016 04 07). G i de n is A., Pu p ki s A. 1996: Kalbos no minimo p incipai. – Gim oji kalba 8, 1–5. Ja o s l a i enė J . 2015: Lie u ių kalbos umpųjų i ilgųjų balsių kiekybės i kokybės e alonai. – Bend inė kalba 88. P ieiga in e ne e: h p://www.bend inekalba.l /H ml/88/Ja osla iene_BK_88_s aipsnis.pd L i u k e i č ienė D . 2015: Bend inės kalbos no mų pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne. – Bend inė kalba 88. P ieiga in e ne e: www.bend inekalba.l /S aipsniai/88/Liu ke iciene_BK_88_s aipsnis.pd M i li ū nai ė R. 2003: Kalbos eiškinių e inimo laipsniai. – Ac a linguis ica Li huanica 48, 97–104. M i li ū nai ė R . 2006: Kodi ikacijos i a osenos san ykių modelis. – Kalbos kul ū a 79, 9– 28. M i li ū nai ė R . 2007: Kodi ikuo ų no mų kei imas: už i p ieš. – Kalbos kul ū a 80, 7–23. M i li ū nai ė R . 2009: Daba inės lie u ių kalbos a osenos a ian ai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P a ke ys A . 2003: Komen a as dėl ki čia imo ekomendacijų (2003 07 09). P ieiga in e ne e: h p:// lkk.l /naujienos/ki os-naujienos/komen a as-del-ki cia imo- ekomendaciju (žiū ė a 2016 04 12). P a ke ys A ., Pu p k is A. 2004 [1968]: Lie u ių kalbos bend inė a is. 2-as papild. i pa ais. leidimas [su kompak ine plokš ele]. Vilnius: Gim asis žodis. P incipai 1997: Lie u ių bend inės kalbos a kybos p incipai, kodi ikacijos k i e ijai i jų aikymas. – Gim oji kalba 4, 1–3. P u pk i s A . 2005: Kalbos kul ū os s udijos. Vilnius: Gim asis žodis. P u pk i s A . 2016: Da ka ą dėl ekspe o, konce o i pan. žodžių ki čia imo. – Bend inė kalba 89. P ieiga in e ne e: www.bend inekalba.l /S aipsniai/89/Pupkis_BK_89_s aipsnis.pd RITA MILIŪNAITĖ. Skolinių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu daba inė kodi ikacijos būklė i galima kai a | 36 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 S u n d žia B . 2003: Komen a as dėl „eu o“ ki čia imo (2003 07 09). P ieiga in e ne e: h p:// lkk.l /naujienos/ki os-naujienos/komen a as-del-eu o-ki cia imo (žiū ė a 2016 04 07). S u n d žia B . 2008: Dėl s e imžodžių su ki čiuo ais d iga siais el, e , eu p iegaidės (2008 12 05). P ieiga in e ne e: h p:// lkk.l /naujienos/pakomisiu-naujienos/del- s e imzodziu-su-ki ciuo ais-d iga siais-el-e -eu-p iegaides (žiū ė a 2016 04 07). S u n d žia B. 2013: Ki čia imo no minamąjį da bą ęsian (2013 12 23). P ieiga in e ne e: h p:// lkk.l /naujienos/ki os-naujienos/boni acas-s undzia-ki cia imo-no minamaji- da ba- esian (žiū ė a 2016 04 20). T ak a h as hi H . 2004: Language no ms. – Sociolinguis ics. An in e na ional handbook o he science o language and socie y. Ed. Ammon U., Di ma N., Ma heie K. J., T udgill P. 2nd ed., V. 1. Wal e de G uy e , 172–179. Į eik a 2016 05 03 Adop ado 2016 07 05 RITA MILIŪNAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed]