Profesorius Kazimieras Romualdas Župerka – lietuvių kalbos stilistikos kūrėjas

BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA KNABIKAIT PROFESORIUS KAZIMIERAS ROMUALDAS ŽUPERKA LIETUVI KALBOS STILISTIKOS KŪRJAS Famous lie u ians kalbininkas s ilis as Kazimie as Župe ka ques 'anno mini 80-ies anni giubiliejų. Pa binamas scienzia o e su a ie occasioni en a izza: S ilis ika mi u lem a. Kazimie o Župe kos scien i ico aki a is mol o la gus. La p oblema ica delle ice che scien i iche comp ende la gene ale eo ia s ilis ica, uncinè e p a ica s ilis ica, mezzi linguis ici conco enza, codaggio e decodi icazione s ilis ica, me aling is ica, nep o esionale pa lo y à, s ilis ica dida ica, es o e e ninè s ilis ica. Ques a p oblema ica si i le e K. Župe kos disse azioni, lib i, a icoli, elazioni di con e enze e lo o esisies, guidau ų la o i scien i ici ema ikoje. Dal 75 numbe io K. Župe ka scienza i is a Kalbos kul ū a (nuo 2014 m. Bend inė kalba) memb o del collegio degli eda o i, qui pubblica oęs e nemaža s aipsnių. K. Župe kai, come scienzia inkui, e a pa icola men e impo an e aspi an u a Vilniaus uni e si à nel ka ed o della Li ua ia (19661969 m.). Il capo scien i ico p o esso e Juozas Pikčilingis, ling is iche li a is e s ilis icos pedia inico, si può di e, insieme con gabiu aspi an u klojo ondamen i a s ia nuo a kalbo y os s ičiai. J. Pikčilingis in i ò K. Župe ką alkin i sc i endo lib o Leksinė i g ama inė sinonimika (1969). K. Župe ka di enne cod aau o iumi di ques o scien i ico negozio e bene escilis uiu discepiniu J. Pikčilingio. 1969 m. e icacemen e apgynè do a o (anuome e ilologies sciencesų kandida o) disse azione Šalu inių sakinių i daly ių, pusdaly ių bei padaly ių kons ukcijų sinonimika daba inėje kalboje, do e p ecisino s ilis ikos ogge o di s udio. U ilizzando il li ello sin assese, discu è signi ica o dei sinonimi sin assis ici VAIDA KNABIKAIT. P o esso ius Kazimie as Romualdas Župe ka c ea o e della lingua li e ians BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 s ilis ikos | 2 sin aksinei s ilis iki, mos ò i lo o s ilis ini di e enumus unkciniuose s ili. 1971 m. K. Župe kai da o il i olo di docen e. 1974 1975 m. K. Župe ka s aža osi Čekijos B no uni e si e e. Qui bene p amoco cecų e slo akų lingue, in e essò il p o esso io dell'Uni e si à B no Milano Jelineko (Jelínek) eo ia dei mezzi linguis ici conco enza. Da šiol si può a e ma e che K. Župe ka c ea la sua samp a à s ilis ica, a si collegjamąją g andį a J. Pikčilingio e M. Jelineko eo ijų. Egli espande ling is iche s ilis iche li uani ogge o s umen i della lingua compe izione s udi. Pe la p ima ol a nel linguo y eo Li uano la conco enza dei mezzi di esp essione della lingua K. Župe ka e minologicamen e in eisina nel lib o P ak inė s ilis ika (Sinonimai) (1978), quali icadai aiu a a c ea e comuni a ia eo ia dei sinonimi li uani, poiché sinonimi samp a a (ne solo nel linguo y eo li uano) non e a anco a unoda, nusis o nel XX a. de in uo decennicio. L'aspe o della conco enza ampiamen e iene applica o e Li u ians kalbos s ilis ikoje (1983). L'au o e desc i e la esmę del e mine conco enza, nsaco ca a e is icinosi segni di ques a nozione. Secondo K. Župe kos, s ilius è il po e e sceglie e. Tadgo nel lib o p incipalmen e si sc i e su iso se della lingua nonché isgales. Nei iso se s ilis ini se o i ien ano uni à conco uojan i ( a ian i, sinonimi, s iliaus igū os). Nuo i discussiamo sinoniminių aiškos mezzi unzioni. Ques o lib o K. Župe ka desc i omąją e p a ica la s ilis ichà della lingua li uanea aki aizdžiau po uko unzionali s ilis ikos e so. La p op ia a i i à scien i ica kalbininkas desc i end ino 1985 m. habili azione la o o Kalbos p iemonių konku encija kaip lie u ių kalbos s ilis ikos objek as, apgin ame Vilniaus uni e si e e 1996 m. O 2000 m. K. Župe kai assegnik as i olo di p o esso e. Toliau p o esso io s udiò me aling is iche unzioni aišką nelling is iniuose es i. Pubblicazioni, sc i e in XX a. de in uojudešim uoju decennimečiu spegni i e mini me akalbinis commen as e me akalbinis une a, de aglia amen e s udia i me akalbinie commen i in neling is iniuose es i, mos a o, come socie àè capi a s iliaus no me, cui nuo i e mini del linguaggio p incipalmen e no i ica. La p ecisione degli s udi è basa a sia eo icamen e, sia p a icamen e. Pa icola men e p eziose quelle me akalbinie uni à, nei quali i commen i me akalbinie a i ano a enzione non in qualì nuo a pa ola, e in con empo aniškos kalbėsenos polinkius. Da gausių a icoli, elazioni con e enze a ques o ema isu gì de aglia a monog a ia Me aling is ica. Nekalbininkų kalbo y a (2012). VAIDA KNABIKAIT. P o esso ius Kazimie as Romualdas Župe ka c ea o e della lingua li e ians BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 s ilis ikos | 3 K. Župe ka, i damas di e si mezzi della lingua ecip ocos appo i (konku enciją) e unc ioncinius s ilius, u ilizza i mode ni me odi di p agma ine lingu is ikos. Ques o è chia amen e is o nello s udio Reklamos eks as: p agma ika, s ilius, kalba (2008). L'au o e en a izza, che sgua do più in pubblici à da posizioni p agma iche suppone non solo un'al a analisi, ma e al i e mini. Nuo e, o iginalias in uzghe p op ie e mokykla des ina oam di igėliu Li u ians lingua. S ilis ica. Vado ėlis XII classei (2001). Chia endo s iliaus e uni à di lingua appo o, l'au o e sc isse non solo su linguà e pa ola, s ili e o ma di pa ola, ma e su s ili e es o. In ques a guidaèlyla impo an e […] l'insegnamen o chia ezza, coe enza, inse igum, eo ie e p a iche a monna. Ques o è un pe e o esempio di dida inea s ilis ica. Nemaža a enzione K. Župe ka ha assegna o a is ino s iliaus sa i umui discu i, g ožinių kū inių s ilis inei analisi, poe ikai e s ilis ikai, segė Li u ians g ožinės li e a ū os aidą. Jį domino s iliaus eo ia come base dell'analisi es o. A inio s iliaus e m più equen emen e kei ė kalbo y oje acquisalinčiu apibend inamuoju e mine libe i iei s iliai, ai quali engono conside a i a inis e šnekamasis, nonché publicis inio s iliaus eksp esi usis pos ilis. Un comple amen e nuo o app occio ai ees yle si di onde in un a icolo app o ondi o s udio Regionali iden i à aiška nei es i e ųjų s ili (2014). In esse ice ca a qua o delle e nog a iche egioni Li uane (Aukš ai ijos, Dzūkijos, Su alkijos e Žemai ijos) abi an i iden i à nonché aiškos pecula o mondiale aizdžio. Scel i e con egionine iden ybe ela i i dėmeny: e d ė ( egiono k aš o aizdis), egioninis cha ak e is (mąs ymas, jausena, elgsena) e kalba, kalbėsena. K. Župe ka come scienza della lingua b anaką discu e e ninę s ilis iką nell'a icolo Dėl kalbos e nos ilis ikos objek o, uscp in ame 2013 m. accol a a icoli in Šiuolaikinės s ilis ikos di ec ions and p oblemos. Au o iaus scopo de ini e linguaggio e nos ilis ica ogge o e discu e e ques a ama s ilis ica ema icia di ice ca. A icolo conclusoe nusakomi e nos ilis ikos, come lingua scienza šakos, ema ikos apma ai. Quindi K. Župe ką si può conside a e e nos ilis ica p ecu so ecuo nel linguo y o Li uani. Sc i endo su li uani nazionale men ali à, lo g e ina con la ians nazioninio cha ac e ak e iu, così con ibuendo le basi g e inamajai s ilis ika nell'a icolo Dėl g e inamosios la ių i lie u ių kalbų s ilis ikos (Linguis ica Le ica, 1999), con e enze Lie u aLa ija XX amžiuje nel epo ezėse La ii e le u ie: nacioninio cha ak e io i nacioninio s iliaus ko eliacija (1998). VAIDA KNABIKAIT. P o esso ius Kazimie as Romualdas Župe ka c ea o e della lingua li uanea s ilis ikos BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 | 4 S eicinamas 80-ies anni jubiliejaus p aga, K. Župe ka so olineò, che o a più o ebbe esse e chiama o e nos ilis u, pe ché già due decennimi kaupia, o dko e sis emina e nos ilis ikos ma e iale, y inėja, come lie u ių kalbėsenoje, nei es i i le ono i au s del au os lie u ių. Si a a di g ande e udizione e di sapienza ichieden e la o o. K. Župe ka è e au o e di ques o a icolo do a o disse azione Ling is inės lie u ių s ilis ikos aida XX amžiuje, išaugusios į o pa s pa adinimas mokslinę monog a iją (2006), la o o capo. La monog a ia con iene anche un capi olo che iassume i eicoli scien i ici K. Župe ka Lalbo mezzi eo ia della conco enza plė o ė (154165 p.). Cong a ulando p o esso i con g ažiu jubiliejumi, oglio gli ing azia e since amen e pe il a o che egli anuome è iducia i me e mi ha sos enu a non solo come gio ane scienzia ice, ma e come assis enza nonché assis enza necessa ia umana. K. Župe ka ėmėsi ugdy i p o essionalią kalbininkę e da mokiniškų s aipsnelių išaugino ino sub endusios s ilis ės. F isingamen e nonché signi ica i amen e comunica e con do o an e aiu ò non solo il alen o pedagogico di ele a o scienzia o, p o essionali à, e udicia, saggezza, ma e inna o suo senso di humo , o imis ino a eggiamen o e so la i a. Tu o ques o anuome do e a impa a e da p o esso eus. Oggi cus odama e ugdoma ama o p o esso eus sen o mol o s ip esnė nel campo pa lo y os. Juk mi consul a il più illus e s ilis a Li uano Kazimie as Župe ka. Ag adù a Lei, P o essiau. Į eik a 2017 10 27