„Chaki“ dabartinėje lietuvių (rašto) kalboje

BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Ins i u o das línguas Lie u ių CHAKI DABARTINJE LIETUVI (RAŠTO) KALBOJA ESMINIAI VOZŽIAI: skolinys chaki, semân ica, kons ukcija, co a, ocynas, eks ynas. ANOTACIJA O obje o des e a igo leksema chaki. Aimslas com base Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial, escla eškin i chaki seman iką a ual na língua do aš o lie u ių e sua pag indu,,pama y i chaki spal ą. As denominações de co são analisadas aspe o sin aksiniu-seman iniu. Es ímima mos ou que é possí el ala sob e pe einamucios de e des (žolės) e udos (žemės) chaki a spal ius. Paaiškėjo, que na a ual alância li uãs chaki nomes de co es consumidos e a ian iamen e, e opoziciamen e. Isso elacionados com o ipo da cons ução (a ibu inė s. p edika inė) e (ou) seman iniu junglumu (na ū alus s. di b inis daik as). ĮVADAS. TEORINS PRELAIDOS Spal a, com base no acadêmico dicodyne do idioma Li uânico (LKŽe) o necida des a pala a de inição, é egimas ons de luz. Sendo ine en emen e elacionada com o humano ma ymo, ou ma ymo uni e salija (angl. seeing uni e sal, plg. concep o SEEing), ela domina á ios ep esen an es de 1 ciência aakų: isiologos, psicólogos, ísicos, químicos, dailė y ininkus, kalbininkus. Os úl imos em á ios aspec os dos nomes de co pesquisam an o no es angei o, quan o na Li uânia (ž . Biggam, Hough, Kay, Simmons 2011; Kazlauskai ė, Ramanauskienė 2011: 178179; G i ėnienė 2017: 136137 e lá a li e a u a mais ci ada). Es e a igo o b j e k a s nome da co chaki. Ty imo i ks l a s explaiškin i chaki seman iką na a ual língua li uânica ( aš o) e sua pag indu,,pama y i chaki colo ą. Keliami u ž d a i n i ai: compa a chaki 2 de inições em dicioná ios de línguas indi iduais e em es udos de denominações de co es; endo em con a isso e com base no ma e ial da Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT), de ini a signi icação chaki da a ual língua lie u ių; se i chaki a oseną na conjunção e na ase; iden i ica possí eis seus sinônimos; do con ex os de ini chaki co . Nomes des a co no a igo 1 Plačiau apie ai ž . Wie zbicka (1996: 78–82, 287–301) i en ci uojamą li e a ū ą. 2 Quando se ala no a igo sob e a pala a como nomeamen o de co (eng. colo e m), ele signi ica-se pas i uoju š i u (chaki), quando em in enção em co a (eng. hue) s ačiuoju š i u (chaki). LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uânica ( aš o) alboje | 2 examinados BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 sin aksiniu-seman iniu aspek u. Quan o conhecida, assim chaki em línguas li uãs não oi pesquisado. É um es udo baseado no ex o. Ma e ial de In es imen o 409 sakiniai de Vy au as o G ande uni e si e o Kompiu e inės ling is ikos cen e suda y o DLKT 3 . Teo icamen e pon o de e e ência do es udo omamos Eka e ina Rakhilina (2007) e sua e Galinos Pa amei (2011) abalhos ensinado abo dagem à co . Rakhilina (2007) baseia p incipalmen e Annos suas Wie zbickos (1990; da ž . 1996: 291) min imi, kad spal os konk ečioje kalboje nė a abs akcijos; elacionadas com esqukilias (angl. salien ) um pon o de is a cul u al ealijas, ma e ializuojanciais (angl. ei ying) aquela co . E noling is ina da co signi icância, ou concei o, de iničiai, Rakhilina opinião, ambém impo an es são cons uções (angl. cons uc ional-based amewo k), nas quais há (podem se ) usado o nomeamen o da co . Analisa-se signi icados da co do a ibu o a osena a ibu á ias e p edika á ias cons uções (plg.: chaki uni o ma oi no a e no a uni o ma oi chaki). Além disso, ao examina a denominação da co , adicionalmen e suge e-se conside a em seu seman ínio com os junglumą (angl. combinabili y) (Rakhilina, Pa amei 2011): spal ą eiškiančio būd a džio a oseną chamados na u ais ou a i iciais i ens (angl. na u al objec s su aces s. a e ac s) ma cinčiais daik a a džiais (plg.:?chaki ke pės e chaki uni o ma). Segundo isso é possí el de e mina a co 4 ma e iização (angl. colo ei ica ion): coisas que são (gali se ),,nuscol in i aquela co . Rakhilina (2007: 367368, 375376; ambém éa Rakhilina, Pa amei 2011: 121 ) a i ma que no ojo, dou o modo alando, secundá io (angl. seconda y colou e ms), nomeamen o de co a caminho do sis ema de linguagem é ilgas. Em p imei o luga , sua opinião, o a ibudis signi icância da co sem limi ações jun a-se com daik a o džiais, ma cinčiais p odu os do abalho humano (angl. man-made a e ac s), i. i. ais coisas a ibuída a co é,,di b inė; homem os assim nudažé. Depois disso, o nome secundá io pe e biase em co nomeamen os com coisas na u ais á ea, i. i. (mui o) limi adai jun a-se com baik a o dzes, žyminčiais coisas, que al co êm de na u eza; inalmen e sem limi ações omado usa com odos os i ik a a dó ios. Saulu ė Juzelėnienė (2001: 19), esnag inhando a semân ica de ca ac e a džių signi icância da co ,,XX século Li uães poesia, de e minou que spal ų signi icância ca ac e a džiai ge almen e jun a-se com daik a a džiais, ma cinčiais daik us, são quais ca ac e ís ica co . Con udo, dis inguem-se cla amen e dois casos: (1) o de en o da ca ac e ís ica é ealmen e am e dadei as al co […] ... /; 2) o de en o da ca ac e ís ica necessa iamen e é am e dadei as al co . Ou ipolgando, uns dos daik ų co é al 3 DLKT p ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l . Medžiaga s aipsniui ink a 2018 me ų asa io, ko o de na u eza (žalia mėnesiais. 4 Po mais sob e na u al e a i iciais do que di e encia eja. Rakhilina, Pa amei (2011: 124) e lá ci ojada li e a u a. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uânica ( aš o) ala _ 3 zolė), aos ou os co é dada BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 homem (žalia suknelė). Exis em casos em que na u al de coisa em sen ido amplo a co di e e de seu ípico nomeamen o de co (plg. zalia a lė). Rakhilina (2007: 375376) com Pa amei (2011: 129) a i ma que p incipalmen e o nome secundá io da co é usado com daik a a džiu co a (plg. chaki co es uni o ma), mais a de p amaišiu modelį pasida omas kai colo ą eiškian is būd a dis (plg. ( a ian iškai) imamas a o i be jo (plg. chaki uni o ma), kol pagal kalboje y aujan į da ybos *chakinė uni o ma). Au o ės chama a enção e em isso: se o secundá io nome de co jun a-se com daik a a džiais, ma cinčiais us ai e des ke pės esp.?chaki ke pės). na ū alius daik us, ku į laiką ka u a ojamas i senasis, ki aip, pi minis, spal os pa adinimas (plg.: O a igonyje abo dagem es u u al pa a o signi icado é combinado com kogni y inio. Aqui analisam-se pala as in e - elações conjunção e sen ença e ê-se, que in o mação po eles denskiada, i. e. qual e balizá el chaki concei o como linguagem consumido es conscien ieza glūdin i cingan i concep ual in o mação, pensamen o con eúdo, es a égia (plg. Jakai ienė 1988: 4243, 5794; 2010: 1718, 4546, 50). Seu undamen o se ia possí el ala sob e o chamado mundialė aizdį da linguagem como comp eensão do 5 con eúdo cap ado nos elemen os da linguagem; uma ce a a o ê in e p e ação no galboje (plačiau s . Guda ičius 2007: 10, 2009: 1117, plg. Wie zbicka 1996: 13, 15 e ali ci ada li e a u a). O a e as, como se á 6 is o abaixo, chaki concei obo língua li uãs não há sa i as e nocen inis. No es udo aplicados análises seman inas, es u u acionais, desc i omasis, compa a amases mé odos. 1.BENDRASIS TIRIAMOJO OBJETO DEPRESTAção: CHAKI VOODYNUOSE IR SPALV PAVADINIM TYRIMUOSE Būd a dis chaki comum bo oinys em mui os idiomas, em língua li uânica a kelia ês po izinha, izinhas e (ou) ou as línguas de língua pe sa, onde khak signi ica zemė, pu as. Em dicioná ios in e nacionais de pala as (TŽŽ1 1985: 83; TŽŽ2 2007: 188) chaki A siž elgian į ai, oliau žiū ima šio žodžio eikšmės ne ik lie u ių, be i la ių, usų, lenkų, okiečių, anglų kalbų žodynuose bei spal ų pa adinimų y imuose. de ine-se como us ai žals a co a; dessas co es ecinys ou d abužis. Aiškinamuosios dicioná ios da língua li uanas chaki apa eceu ecen emen e. Jį como nekai omą būd a dį, eiškian į us ai žals a (spal a), Plg. Ru ko skos, Sme onos, Sme onienės (2017: 22) us ojam a e mão imagem do mundo em 5 linguagem (PVK). 6 E noling is ine concei o de concei o é baseado e, po exemplo, Ju ijaus S epano o (1997), S e lanos Te Minaso os (2000), Valen inos Maslo os (2001) nos abalhos. Da e . lá ci ojada li e a u a. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual dos li uanos ( aš o) em língua | 4 o necem Bend inės BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 lie u ių kalbos žodynas (BŽe). A designação de co a que iada não es á no acadêmico dicioná io da língua Lie u ių (LKŽe) e Daba inės lie u ių kalbos dicioná io (DŽe). Leksikai i oje Kalbos pa a imų knygelėje (KP4 (L1) 2005: 36) chaki, como eng iną s e imybę, suge e-se oisa compoiniu us ai 7 žals a (spal a). Em complemen os e co igidos léxicos Kalbos pa a imuose (KP4 (L12) 2013: 21) chaki é conside ado como uma a ian e secundá ia da no ma, compoinys us ai žals a (spal a) p incipal (neu alusis). Sinonimiškumo undamen o de DLKT pesquisa o am selecionados e sakiniai com us ai žals a (ž . 2 sky ių). Kaimyninės la ias pala as em diccioná ios chaki (la . haki) de ine-se como žals ai uda (la . zaļganb ūna) (LLVVe; LVVe) ou us ai gel ona, us ai zalia (la . b ūngandzel ena, b ūnganzaļa) (MLVVe) co ; dessas co es ecinys. Em anos 2006 publicados no dicioná io da língua Le ônica (LVV 2006: 334) chaki é o necido como gels ai ou žals ai pilkš ai uda (la . dzel eni ai zaļganpelēki b ūns). Baseando-se a explicação com os ocódnais da língua usas, isso ( us. haki) é us ai e de ( us. коричневато-зеленый) (SRJ 1984: 746; TSRJe), us ai e de com cinku ( us. коричневато-зеленый с серым) (TSJeRJ2e) ou pilkš ai e de com udu e lecal iu ( us. серовато-зеленый с коричневым оттенком) (NTSSR; SRJ 1988 IV: 590) co . Em lenkós, chaki (lenk. khaki) signi ica pilkš ai zalią (lenk. kolo sza ozielony) (DSJPe), pilkš ai us ai zalią (lenk. kolo sza o-b ązowozielony) (SJPe) e gels ai us ą kolo ą (lenk. kolo wyblakły żół ob ązowy, płowy lub sza o- 8 b ązowo-zielony) (SOJPe); okios spal os audinį. Vocodigos de We me s de inem es e do inglês passoolin o būd a dį ( ok. khaki kaki) como zemės udą ( ok. E d a be, e db aune Fa be) (DW 2000: 705) ou us ai gels ą ( ok. ins Gelbliche übe gehendes E db aun) (DUDEN 2007: 917). Falando ingleses chaki isso žals ai ou gels ai us a (angl. 9 a dull g een-b own o yellow-b own colou ) (LDOCEe), žals ai ou us ai gels a (angl. A dull g eenish o b ownish-yellow colou ) (OXFORDe, plg. CONCISE 1995: 10 744) ou gels ai us a, às ezes comendo g als ą a spal į (anglês A d ab yellowish-b own 11 dus -colou ; some imes wi h a g eenish inge) (DC 2003: 223) co ; dessas co es ecinys ou d abužis. 7 Veng ina isso,,mos a que o ap eciado enômeno não es á ins i uído como no ma de linguagem gene inês: ele eng ino como já neno minis e nãoe u in is pe spec i as ou ainda neno minis, insu icien emen e es udado e e c. (KP4 (L1) 2005: 11). 8 Plg. lenkų kalbos chaki sinonimas: mo o, aly uogių, pilkš ai zalia. P ieiga na in e ne : h ps://synonim.ne /synonim/khaki. Pilkš ai e de como chaki sinônimo o necido e DSJPe. 9 Plg. : B aun on de Fa be euch e E de (DUDEN 2007: 331). B aun goldgelb (DW 2000: 293). 10 ,,Dull [a]s ega ds colou s, dim o indis inc ; lacking in b igh ness o i idness. Synonyms include: obscu e, la , d ab, [...] blu ed, gloomy, colou less (DC 2003: 142). 11 ,,D ab: Dull b own o g ey colou ; o a dull ligh -b own o yellowish-b own; lacking in colou . Also oli e d ab (DC 2003: 142). LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uãs ( aš o) alboje | 5 Vis i que a de inição li uãs chaki é a BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 mais es ei a; ais signi icados chaki encon a-se ainda dicioná ios de línguas la ias e usas. Kaimyninės la ias língua ca ac e ís ica chaki em p incipalmen e po enciais signi icâncias. Es a co a ab êpia di e en es e des, cas anhos ou ama onos a spal ius. Segundo de inição simples (chaki) 12 e compos o (p z., us ai žals as) (angl. simplex o complex lexemes) nomeamen os de co são sinônimos. Sin aksialmen e compos o nomeamen o da co é a ib a dinis compoinys (BJ), cujo p incipal dėmen o é 13 de di e en es linksnių co es signi icância a ib zii žals as, zalias, us as, udas ou gels as, gel onas, 14 pe enomasis co ą eiškian ys p ie eiksmiai žals ai, us ai, gels ai ou pilkš ai. Fundamen al dėmeniu do junção passando būd a dis signi ica y aujančią (pag indinę) co , dependomasis p ie eiksmis pasako būd a džiu eiškiamas colo as a spal į. Segundo a p incipal co a e somb a o elação, a lebian e do conjuncionamen o peculia p incipal e pe enomá io dėmení, o ca ac e a džio chaki de ini ys em diccioná ios desc i end adas 1-oje abelhe. Aqui o na impo an e isso, se (kaip) na linguagem di e enciada sepa adas chaki signi icados. Po exemplo, ku i chaki signi icado u ima omenyje, quando, digamos, esc e e Haki k āsas d ēbēs ģē bušies pasažie i (MLVVe). 1 LENTEL. Būd a džio chaki de ini ys diccioná ios P iklausomasis BJ pala a, eiškian is e lec al į co es A p incipal BJ pala a, Žals ai gels ai (anglų k.) ou gels ai (la ių, lenkų, anglų eiškian is y aujančią spal ą Pilkš ai (lenkų k.) ou pilkš ai us ai Ve melho c u ( usų, lenkų k.) Rus ai (lie u ių, la ių, usų k.) Žals ai pilkš ai (la ių) ou Rudas us as k.) žals ai (la ių, anglų k.) Rus ai (la ių, Gel onas gels as / okiečių, anglų k.) Žals ai (anglų k.) Nekai omas chaki é denomina i o: pasmade de al co p odu o do abalho humano ecido, siu inho eiškiančio daik a a džio chaki (chaki ( okios colo os audinys) > chaki (spal a) > *chakinis (-ė); plg.: bo do ( ynas) > bo do (spal a) > bo dinis (-ė); a eėlis (smulki, bi i zemė (pagal 12 Plg. :,,The desc ip ion o a wo dʼs meaning may wa y, legima ely, in comple eness o m one wo k o ano he , bu i should no di e in i s basic con en . A,,de ini ion is mean o ep esen he u h abou a wo dʼs meaning (Wie zbicka 1996: 259). 13 ,,Simplex lexemes ha e meanings, which canno be de e mined om in e nal componen s. They all ha e o had noncolou physical-objec senses in addi ion o colou senses (Whi e 1990: 188). 14 ,,Seconda y colou e ms ei he ha e o ha e had polysemous en i y colou ela ionships. I he colou e m has bo h en i y sense and colou sense, i is a anspa en colou e m (Casson 1997: 232 , ainda ž . 1994: 6). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 6 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 DŽe)) > co de a eia > a eia-linis (-ė)). Es e a ibu o, como secundá io nomeamen o da co , é elacionado com qua uias p imá ias denominações de co es (angl. basic colou e ms; plg. 15 con ensional colou ): e de, cas anho, ama elo e cinzas. Ap a iama escu i co (angl. da k colou ; 16 plg. dull, g ab colou ) é mixida de dois (ou iços e e des, cinzen os e e des, ama elos e cas anhos, e des e ama elos) ou de ês (cinzen os, cas anhos, e des ou e des, ama elos, cas anhos) co es; en a em e de, cas anho e (ou) ama ono diapazônio. Po ou o ala , chaki a ibui-se a um dos p incipais concei o de co es. O concei o de e de chaki a ibui à pesquisado a das denominações de co es da língua la ia Ani a Roze (2005: 123 ; plg. 2018: 233). Os nomes das co es da língua Rusas desc i as em á ios aspec os e seus ca álogos cons i uídos Aleksand as Vasile ičius, S e lana Kuzneco a e Se gejus Miščenko (2005: 180) a i mam que chaki, a elia endo à língua usas no inal do XIX a. na a ual língua usas g imai pilkš ai us us de co es e des e al on diapaz ( us. диапазон оттенков серовато-коричневато-зеленого цвета; ainda plg.: seроватозеленый с грязно-желтым оттенком ( . p.: 123); chaki de inição NTSSRJe; SRJ IV 1988: 590; TSRJ2e). G e a aly uogios, balos, ži nių, salo inės e ou os nomes de co e de chaki mini Julija Zolniko a (2009: 89). Os nomes de co ui a chaki, em inglês a kelia usį século XVIII., a ibui Hen ika Flo én (2005: 9, 25). Mais especi icamen e alando, chaki, sendo en e o cas anho e o e de, é mais do cas anho diapazone ( . p.: 25, 37) (plg. chaki de inido į LDOCEe). Au o ė al conclusão ez com base em 20 17 esponden es de pesquisas sem izualização (s imulo), onde gim akalbių oi pe gun ada, que co à qual a liepia uma ou ou a pala a. É na a ual ala de li uanos chaki é uma eikšmis? Tendo em con a o a o de que es e a ibu o é skolinys, e mencionado diccioná ias suas de inições em ou as línguas, ac edi a-se que os consumido es de línguas li uãs chaki podem pe cebe semelhan emen e, como e de ou as línguas consumido es. Keliama p essupos o, que as a uais línguas li uãs chaki, sem menė a, pode e e ou a (-ų) signi icação (-ių). 15 Apie pag indinių spal ų pa adinimus a ski ose kalbose i jų su okimą plačiau ž . p z.: Be lin, Kay (1969); Wie zbicka (1996); Ha din, Ma i (1997); Flo én (2005); Roze (2005); Vasile ič, Kuzneco a, Miščenko (2005). 16 le es e escu as co es mais amplamen e Sob e eja Wie zbicka (1996: 288 ). Da plg. DLKT sen inhas: (i) Niū ios chaki spal os sienos, s alas, ašomoji mašinėlė, spin a... (ii) Vilkėjai buodą odinį š a ką, gol ą de co escsiosa (be ods chaki). 17 ,,Fo khaki he classi ica ions a e di ided be ween b own and g een, wi h a majo i y o hi een su eys ma king khaki as b own (13/20). Six ca ego ise khaki as g een (6/20), and he e is one ma k o whi e (1) (Flo én Zalias 2005: 25–26). LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uãs ( aš o) alboje | 7 1ame pa eiksle BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 is o chaki co a segundo uma de suas sinonimichas denominações us ai e alia. Nes e chaki p e alece e de, ou g olês, co a. De ido inco po isi a ma om, ou 18 caš ono, du pių, e a, madei a, chocolado ou pan. (ž . 2 pa eikslą), ela em us ą 19 a spal į. Se maišomas aladas em co es p edominam a uda, e e des são menos, e 20 (ii) chaki e melhai udas. 21 22 23 1 PAV. Chaki spal a Também plg. : (i) Rus ai e de 24 (ii) Fe o iá io 25 18 como zolės (apie co ), BŽe), que de co g êssia (DŽe); ais co es como g olė (LKŽe). Būd a džio e alias de inido yse žolė minima em odos os menė os la ios, usos, okiečių, ingles idiomas diccioná ios. 19 Rudas como cas ono semen es (apie co ), cas ono semen es co es (BŽe). Plg. : endo co de canica, já ei o ca é, espelhado jeлудя (NTSRJe). 20 Rudas que u pias de co (DŽe). Plg. : cas anho amsiai gel ão (LKŽe). ,,I belie e ha <...> b own can be hough o as he colou o he g ound [naked ea h]; o a leas as ha colou which is likely o make people hink o he gound (Wie zbicka 1996: 327). 21 B aun on de Fa be euch e E de (DUDEN 2007: 331). B own he colou o ea h and o wood (DC 2003: 70). 22 B own as o da k wood o ich soil (CONCISE 1995: 166). 23 B ūns aquele, com e, piem., xocolādes, g auzdē as ka ijas k āsa (LLVVe, LVVe, MLLVe). 24 Spal os pa eikslėlis as as Google aizdų na šyklės paieškos laukelyje į ašius us ai žalia i g een chaki. Rašan o a igo assim p ocu ada e ou os pa eikslėlių co es ai ilus a . 25 Spal os pic slis encon ado ia Google imagens dos na šyklės paêškos campo nele į ašius la iškai zaļganb ūna. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual língua Li uânica ( aš o) | 8 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2 PAV. Ve de e ma om segundo p o ó ipoą 26 2. EMPIRINĖS MEDŽIAGOS ATRANKA IR SKIRSTYMAS Como dizida, examina chaki escolhida ex yno pag indo. Desde 1992 m. a é ago a c iado DLKT a maio pa e cons i ui esc i inas, mui as ezes edaguo as, de di e en es gên ões: publicis ikos, g ožinės, neg ožinės ou adminis a i as li e a u a, ex os de linguagem. Pa e deles são e s iniai. DLKT saky inės língua exemplos de são poucos. Pa a DLKT es endês inas paieškos políelį į ašius chaki a ink i sakiniai com ele. Tendo em con a a possí el sinonimismo de denominações de co , diccioná ios mencionados nomes compos os ambém a opelados pesquisa. Po exemplo, paie sea ches campo en adas us ai de ila a ele i exemplos de di e en es o mas de us ai žals as (-a) zalias (-a) gels as (-a) gel onas (-a), į ašius žals ai su žals ai us as (-a) udas (-a) / / e pan. U ilizado paí sea ch c i é io coincide. Segundo chaki закласą DLKT encon ado 101 exemplo. Aqueles que ep ojasi, in es igime não con am-se. De aco do us ai zaqlausą DLKT encon a espec i amen e 202 exemplos, į ašius pilkš ai 192, e žals ai ou gels ai 282 e 475 casos. Di igindo-se a diccioná ios de ou as línguas o necido 26 P o ó ipo kalbinės bend uomenės bem conhecida na u eza ealija, econhecida como scleidėja de co es (Kazlauskai ė, Ramanauskienė 2011: 179; ainda nes a ques ão plg. Wie zbicka 1996: 289290; Guda ičius 2009: 66 69). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 9 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 chaki de inição e dando p essupos o, que a semân ica chaki dos idiomas li uãos possi elmen e a ima dos desc i os nos dicioná ios das línguas mencionadas, de pilkš ai, us ai, žals ai, gels ai exemplos de paeili escolhidos e de o mas di e en es dos mencionados nomes de co es compos os (žals ai udas, gels ai udas e e c.). Do as as 1252 exemplos selecionados pa a es udo 409 sakiniai com minimumiu con ex o (300 sinais de aco do DLKT conco danso eilu ės plo į), onde são usados abo damieji simples e sudė iniai nomes de co es: 96 sakiniai com chaki, 61 sakinys com us ai, 69 sakiniai com pilkš ai, 114 exemplos de gels ai e 69 com žals ai. Segundo a co (nesc i ando sua sod umo (angl. sa u a ion)) análisei im i sakiniai 2oje abelhei despa i segundo o que, se o nome da co é usado do aik a a dinio compos o (DJ) ou mais sakinio lygmeniu. Pagal spal os sod umą duomenys išskleis i 2a len elėje. Sakinio lygmeniu kiek equen emen e usados compos os sod esnių nomes de co es. No en an o, endo em con a o ela i amen e pequeno núme o de exemplos, man ém-se opinião de que sod umo de co não em in luência essencial de nomeamen o compos o de co a osenai pala a de combinação ou sen ença. As denominações de co ge almen e são usadas ao ca ac e a dji ca ac e ís ico a ibu o unção. 2 LENTEL. Nomeações simples e compos os de co Nome da co ( odos 44 linksnių e i) núme o o mas) encon ados Sakinyje Junginyje giminių (daik a a di- p edika iška- Chaki 91 (95 po cen o) 5 (5 po cen o) 96 Rus ai (žals as) e de 8 po cen o) 2 (20 po Rus ai (gels as) Žals ai (gels as) gel onas gel onas Žals ai ( us as) udas da combinação de casos a ibu á ias e p edika á ias a osena us ai e ias eikiau co eliuo os com o i ik a dinio škai, Pa yzdžių 37 (72,5 p oc.) 14 ca ac e ís ica de signi icado é a i ício daik ą žymin is daik a a dis (plg. 2729 sakinius). Em ou os conjuginio chaki co es (plg. 3033 sakinius). DLKT ais exemplos, como chaki co es ka osas, ka osas são (27,5 p oc.) 51 20 (45,5 p oc.) 24 (54,5 p oc.) Pilkš ai (žals as) e de cen o) 10 32 (76 po cen o) 10 Pilkš ai ( us as) (24 po cen o) 42 16 (59 po cas anho Gels ai ( us as) cas anho cen o) 11 (41 po cen o) 27 64 (56 po cen o) 50 (44 po cen o) 114 (80 chaki co es ou longos chaki co es aisko is, aisko is longos, chaki co es, não (plg. 20, 2324 sen inhas). 18 (72%) 7 (28%) 25 Do o al: 286 (70 po cen o) 123 (30 po cen o) 409 (100 po cen o) LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 16 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Simpl ojo chaki a osena é limi á el, quando se ala de na u ais i ens. Assim, ge almen e chaki pe cebe-se como al us ai e de, com a qual homem pode quê nu(si)dažy i (mais plg. 34-ą sakinį), e chaki e us ai e de são sinônimos, quando signi ica co de coisa a i icial (mais éja mais). 27) Mama a sidusu e anquilico da mesa es as indus. Não, Nes a. Sei que é di ícil, po ém, a é as coisas não seusi a kys, nada ai. Puikiai josi com us ai žals omis kelnėmis (plg. chaki kelnėmis) e ma škinėliais. Assim não honinha. 28) Lais as no en o dezmecio banquei o aje silue a eno ado usando ecidos e inados. Odiniai š a kai, us ai colo es e des kelnės (plg. chaki kelnės), p igludé silue ai, šiugždan ys b an i ma škiniai combinados com gausiai ma gin ais kakla aiščiais. 29) G ažios e masinės scenas. Realmen e admi o que o pin o conseguiu de ês co es aze pelo menos in a us ai žals ų a spal ių (plg. in a chaki a spal ių). Qual gi, desejo K on ai sucesso e u omense in en idade. 30) Milda ai do io ska džiu olhando pa a o us ai e deu andenį (plg.?žiū ėdama į chaki andenį, mas: olhando pa a o chaki colo os andenį), do io ska dis lėkš ėja, lançando-se em d ėgną pie ą, e me gai ė įb enda em aje us. 31) Em mim in il a-se o e o . Didžiulės b ancas olhos esguu ados e iššokusios, como didžiulės ulna ys abipus šnipo. O DIEVE! Vandenį ekšnoja milžiniški [pabaisos] čiup u ai, eles iesiasi olyn e i šun, us ai žals i e gli ūs (plg.: pabaisos čiup u ai, *chaki e gli ūs, mas: pabaisos čiup u ai, chaki co es e gli ūs), nusags y i čiulp u ais, ele jais mojuoja, aškosi, kelia sūku į. Nos įsuka aquele sūku ys. Ten o g i a . 32) P im ojo ka oso co po nas al as, de xonų suplo as, ž ynai s ambūs. Sonai ge almen e de co dou ada. Nuga a issigaubusi, amsi, us ai žals a (plg.: *ka oso nuga a amsi, chaki, ka oso nuga a amsi, chaki co es). Nas Du pinguas, a água é ca osai mais escu a. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 17 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 33) Consomagadas chãs e eu ilizadas. Sob e no os galakų aisinės kekės comp os, sob e elhos de comp imen o médio. Kekės eiis lona, eslinusa. Vaisko is ilgas, us ai e des (plg.: * aisko is ilgas, chaki, mas: chaki co es os), lonas. 34) Reacção com concen ado sul a o ácido, 96 po cen o. e anóleo e 10 po cen o. e o de (II) sul a o com solução solução desidažė us ai co e de (saponinai) (plg.). i palas desidažė us ai e des; nusidažė chaki co a, mas: zasidažė žaliai, *nusidažė chaki). 4.1.2. Apib ėžian chaki diccioná ios usos e polkų g e a us as e e des menciona pilkš a. DLKT exemplos de, onde se ia consumidos junginiai pilkš ai us ai e de, us ai e de com cinku ou e c., nãoas a. No en an o exis e ais, como 3537 sakiniai, onde usadas di e en es pilkš ai o mas de e de leis ų esse nome de co liga com chaki (plg. DSJPe). Em ou os pala as, se a co do uni o me, que ipicamen e pe cebe-se como chaki, é e pilkš ai žals a, pode-se pensa que pilkš a é (pode se ) uma das chaki a spal ios e ambém en a em e de chaki diapazoną. Po ou o lado, a possibilidade pilkš ai žals ą con ai com us ai žals a mos a as p esen e di e en es de e de a spal ius, plg. : Vy as ilkėjo não pilkš ai zals ą, mas us ai zals ą chaki uni o mą,?Vy as ilkėjo não us ai zals ą, mas pilkš ai zals ą chaki uni o mą ( ambém z . 38-ą sakinį). P esen es usuá ios de línguas li uanas dis inguem chaki e aly uogios zalią, . i. us ai zalią e 30 pilkš ai zalią (plg. 3942 sakinius). 35) Sabia que sou nudai ada. Pasukau a galios. Flowe s linkčioio a si 31 aleg mi conhecidos aikučiai, a é le a a elas pa a an eškamba į. Jaučiausi k ailai com pilkš ai e de sa ano ės uni o ma (plg. chaki sa ano ės uni o ma) e i eque í el, não assim como médicos e en e ugês b ancos ou mesmo limpado as cas anhos uni o mes. 36) Uni o ma de ecido de desenho kamu liajino. T iko ažiniai ma škinėliai, megz inis, be e ė e zieminė iko ažinė kepu ai ė ne yškios pilkš ai zals as co es (plg. ne yškios chaki co es, ne yški chaki), a alynė e di žas buodi. 30 Plg. ,,O icie sky e de [] escu o se o-olí kowy (Vasile ič, Kuzneco a, Miščenko 2005: 164). ,,O enoc de p ima e a [] luzный голубовато-зеленый или нежнооливковый ( . p.: 154). ,,Oливковый [] цвета,,Oli e [] he спелых оливок или пареной травы, желтозеленый ( . p.: 122, plg. 81). yellowish-g een colou o un ipened oli es. […]...> Oli e d ab [] he oli e g een o US a my uni o ms (DC 2003: 278). 31 Plg. da aly uogias juodą DLKT sakinyje Pamilome me gai ê desde aquele acimun , quando ela imos. Seus cabelos spindėjo, o akys bu o juodųjų aly uogių spal os. – Be ės šeimoje bu o p ieš a aujančių mūsų sp endimui, – pasakojo Loidas. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uãs ( aš o) alboje | 18 37) Desde isco de ha BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 no o homem oz, especialmen e de oz, laikysenos, de kie o, a si emd ož o os o, isso o que, que bonžaus, po im a é de pilkš ai zals o seu š a ko (plg. de seu chaki š a ko) sklido kažkokios bangos, kokių nelabai desejidaujame. Com ais pessoas como a es e, não pasiginčysi, nei paside ėsi. 38) Kulka e a kulka, da qual podias des ia ou a ob e , e duas pa es es a am uma con a a ou a, ma cadas com suas co es e melha e p e a ou chaki e cinkai e de, sem d ip asmybių, ou pelo menos anuome assim apa eceu. 39) O mais escu o seu ma iz, o mais longo se á de endido p óp ios in e esses. Ol uogias e des é e de e cincas mis u a, po an o ac edi a-se que incen i a aidância, enganulê e sa iapgaulê, nenuoši dumą. I a on ade p ocu a culpa de. 40) Oda bal a į mels umą, ka ais su pilkai žals u aly uogių a spal iu (pie ie iškas ipas), olhos amei ma om ou azuis, pilkš ai mels as, cinzas, u quia ou nozu o de co . 41) Jásimas já espêpa a equilamen e. Ž akių š iese ele obse a a jo em g aikę di eia cac a e oli uogių co da ace. Palincusi acima dubens ela en ounikusi sem som di bo. 42) Desde maçãs em cama, jun o mesmo da almoçada, ca in a dois pilkš ai e des šiengaliai. Kieno mauoliai? pe gun a a mãe. Pe ienė da ė. 32 Ve melho, mas deliús. O que en e aly uogias e chaki g ãos exama pe einamhos casos, i. i. pilkš a, us a, žals a pode se mis u ados, indica 43-iame sen inha usado daik a a dinis compoinys pilkš ai žals a sua nuga ėlė e liepsnelės nuga os compa ação com eglės žie ės co a. Do 3-io quad okslo e , que no sakinyje mencion liepsnelės nuga ėlė de ik o é pilkš ai us ai žals a. 43) Só liepsnelė semp e puxa e puxa seus nesudė ingus posmos. Tupi ela em algum luga em galho de á o e seca. De imedia o des a čiulbuonėles não no a ei, po que pilkš ai jals a sua nuga ėlė semelhan e a eglês casie e. Mas elaí a i ou-se pa a nós e p ieblandae suliepsnoio sua igniaspal ė k ū inėlė. Real i a lepsnelê. 32 Plg. shieno co em inglês alado. ,,Hay [] a ligh oli e g een (DC 2003: 198). ,,Oli e g een [] a colou simila o oli e (DC 2003: 278). LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na língua a ual de li uãos ( aš o) | 19 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 3 PAV. Lepsnelês e eglês co de caseb e Falando sob e chaki na a ual língua li uanas, ak ualūs o na e 4446 sakiniai. Nes es sakiniuose ali uogias co nomeamen o pilkš ai e ias mudando em chaki co es e com seman iniu junglumu (na ū alus ou a i icialis daik as) elacionados mudança e empo aneidade c i e i. Tam ik os aplinkybės gali pakeis i (pakeičia) p igim inę na ū alaus daik o spal ą; ji a si pe dažoma, in e p e a-se como mais di b inė. Típicamen e Oceano A lân ico (ou ou o co po de água) é (su okiam) a azuyn, pilkš ai e de co ele,,nusidažo em ce os ce os ambien es, po exemplo, 44-ame sen inyje an es emp ą, siaucian emp ai (plg. Anks yus uduo nudažė (žalias)ie as chaki em co es; éia ainda 30 sen ença). Análogamen e pode ia se com blyškias au š os co na 45 ase: ski ingu laiku y e ( y ais) ski ingose ie ose auš a (gali bū i) ma oma ski ingomis spal omis a co es de ons, i. i. pilkš ai žals a não ipiška e es á i au š os co ; ela kin a. sim, en ão a mudança e empo a iedade c i é ios pe mi e e os olhos de I ene na ase 46 (pa)ma y i chaki co es, (pilkš ai) pa yzdžiui, Nuo aikys ės I enos akys bu o (pilkš ai) žalios, o daba apo chaki spal os; Iš laimės os olhos de I ene se passida em chaki co es (plg. nusidažė chaki co a), mas?Se desde o nascimen o os olhos de I ene são chaki co es; ?I ena nasceu chaki colo idos olimos. 33 44) No sonho Riki apa eceu, que pilkš ai e de A lan o águas (plg. *chaki A lan o águas, chaki 34 co es A lan o águas), al co na nusidažę an es emp ą, le an cada čiau mašinos como anga de inundação, e ele como pasiu ęs en ino ab i du eles. 33 Da plg. : Ve šu inė [pla užės plačiosios, . y. ke pės] lakš ų pusė [ya a] us ai ou pilkš ai žals a (plg.?plačioji pla užė é chaki co es), sud ėkusi b iskiai pažaliuoja (plg. sud ėkusi da osi chaki co es). Ci ado de: h ps: www.del i.l /g ynas/gam a://misku-sa ano iai-k iecia-p isijung i-pazink-misko-ke pes-i samanas.d?id=63054- 274. 34 Plg. es a co de inida į em alas usas:,,zeleneny aj un [] серо-оливковый (Vasile ič, Kuzneco a, Miščenko 2005: 151). LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uãs ( aš o) alboje | 20 co es auš oje) eles BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 45) Kai ėjau, bu o os po sep ynių. Blyškioje pilkš ai žals oje auš oje (plg. blyškioje chaki apa ece am igual gue a ugėliai, expbalusiais iposis, paniu ę išo em pundus naukiojančio ci ko emanacas. 46) Na elhedade elas já es a am um pouco plu idas, po ém como boni as de iam b ilha na ju en ude! O os de O enas e am só pilkš ai e de (plg. e am só chaki de co , mas:?Os olhos de O enas semp e o am chaki de co ). Vai kus issi angê de máquina e pasilabino, a kiš o em mão segu ando aqueles ais us. 4.2. Co eliação de denominações de co c als ai udas e chaki no dicção e no compos o Pag indo ala sob e žals ai udos, ab imanças e žals ai us ą, elação de co es com chaki duoda menė i la ių e anglų kalbų žodynai. Spė i, que c als ai uda pode se elacionada com chaki, leis ų 47-as ases, onde sinais de co p iski iamas d abužiui, i anksčiau minė a chaki i us os ko eliacija. Jei pla esni nei u imi con ex os isso con i ma iam, en ão se ia possí el ala sob e o que 4850 sakiniuose po encialų chaki iboja menė i seman iniai e sin aksiniai c i é ios. 49ame sen inyje a ojamą конструцию mačiau suas digeles, žals ai us as akis se ia possí el in e p e a de aco do 46-ą sen inį. No malmen e Ind ês olho ejo u as; dançan oda pe o dela i que Ind ês olhos são (a odo) g als ai us os. Di e en e, do que habi ual, olhos de co (pa)ma imen o pode ia se di o cons ução dançando oda pe o pamačiau, que Ind ês olhos são chaki co es. Po semelhan es azões seman íneas 50 na sen ença possí el dize chaki co es de mãos ou de sakų mãos o am chaki co es. Além disso, da 51a ase ê-se que po enciais chaki (spal os) uso pode limi a e ou os c i é ios es u u ais: de inamaisiais e nede inamaisiais pažyminiais expandis a daik a a dinis compoinys, onde se ia não élašku, com quem chaki (spal os) é seman i icamen e combinado (plg. skendėdamas chaki co es de al ažolės ou skendėdamas chaki (spal os) luzesje). 47) Isso e que ia dize senho ê, com quem u bas an e cu a dança, po que ela po azões sub ilias aquela noi e a es a a mui o nege a. Ela ilkėjo žals ai us o a spal io megz inį (plg. chaki a spal io megz inį) e udus džinsus. Os cabelos dela on os, ondados. 48) D iežas i em em á idas, soles quen es em luga es (es epėse, o škues, nas mon anhas a é 1,5 km de al u a). Rus a ou zals ai uda (?chaki) d iejo a co a bem esconde ele en e ped as e e as. D iežas i em em pa es, noi e escė ando-se em u elias, sob ped enimis, sob kelmos jie e. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uânica ( aš o) alboje | 21 a i, mačiau suas BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 49) A ba šoku. Ind ė g įž elėjo į mane. Jos eidas – lygių, š elnių mo e iškų b uožų – bu o isai dideles, žals ai us as akis (plg.: *mačiau suas dideles, chaki akis; mačiau suas dideles, chaki colo as akis) sob escu iomas blaks ienas. Tu és boni a, disse eu e p endeu-lhe os omb os. 50) Nem sei, quan a idade es a mulhe , al ez ju enilê do que minha mãe e mais elha do que a elê, as mãos que ela smuos ase em šiu kščia d obinę p ijuos ę, es al ai udas como pušies šmynakos (plg. mãos, como pušies šminakos chaki co es), p ijuos ė dėmė a do sakų, e blynai, que a mulhe consumia com šlaš ais, šlaš ai pi piau... 51) Nusileju kai iuoju da da daubi u, pe b endu upb endu b a, skendosi žalsku šplė, med oje šplynka i uskaja i aukąka iė (ges aje samskend ški šplė (spalz) šplė, lei ija, lei ija, lei ija i peleska a), klimp, dumblydamas a auma. 4.3. Denominações de co : us ai ou b als ai ama ono, gels ai udas e chaki, co eliação sakinyje e compoinyje Apib ėžian chaki la ių, polkų, okiečių e inglês idiomas diccioná ios mencion us ai gel ona ou gels ai uda. Isso, que das línguas li uãs chaki em semelhan e signi icância, mencionada capí ulo 3.2. Segundo analogia de co de a eia 5256 sakiniuose usados compos os nomes de co (gali se ) ín imos a um as ajam chaki, cujo a ibu inė ou p edika inė a osena 5761 sakiniuose negalimà po causa mencionados c i é ios seman inių. Ou a e as, 62-ame sakinyje (plg. mais 39, 56 sakinius) e , que, se na u alalaus daik o co pe cebeama como nepas o i, ela pode se eiškiama conjiniu chaki co es. 52) Ramios us ai gels os co es (plg. amios us os chaki co es) às ezes ão k ai inamai su iska auksu, que a é k apą zagniaužia. 53) Raš ai silue iniai, semp e ienscol iai, amsūs, išdės y i us ai gel oname one. 54) Esi š iesiaplaukė, ilkėjai gels ai us ą pal ą, mankoje laikei amsų,,Bea bee maišelį. 55) Ele olkėjo a chamada Palm Bičo eilu á, gels ai cas anho co , elegan iamen e pasiū á, sem abejo, mui o ca angią. 56) É e dade, a co b anca sob ešelio po longo empo i o gels ai us a. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Chaki daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 22 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 57) Isso em essência us ai gel onas shuo com buodu,,balnu. Cabeça, pe nas a é cin unhas e algūnês, in e io inė liemens pa e e c ū inė é us ai ama ela, e o elhas ame ότερες us ai ama elas de co . 58) Aqui pakelėje plazdena us ai gels as aškuo as bo bolelis. A si ūpė sob e keliuko e desapa eceu, pois spa nų apačia pilkš ai uda como zemė. 59) Kle o madei a é du a e ensa. Ela é gels ai b ancas ou us ai gels as de co , mui o bonžios exū os, zibilan es. Do kle o madei as são p oduzidas, u ensílios de música, a ebinas deco a i as. 60) Ambas as espécies saliukias co a oco e b anca, k eminė, auksinė, aus a, žilai gels ai uda, ispal ė (bal a, p oda e gels ai uda) e juodai gels ai uda. 61) Me úglia de comp imen o médio e de espessu a, um pouco ex incem. Jų žie ė gels ai uda, žals o a spal io, com pilkš u aškiniu apnašu, len icelės smulkios, a os, us os. Lapiniai pumpu as de mediana es ambude, kūgiški, a silošę. 62) A é dois meses de idade eles são pilkš ai žyd i, mėlynakiai, a pa i de ês meses seu coilis įgaina pilkš ai sidab inį a spal į, e os olhos pasida o gels ai us os. A e dadei a colo ação do pelo e olhos oco e só de oi o meses de idade cacho inhos. Exis em ês des a a iislês a mainos, que di e em só cailiu. Mencionada que em inglês alboje chaki pode se sinonimizado juniniui žals ai gels a. Inclui es a mişy ą co em po encialalius chaki a spal ius mažų pelo menos leis ų 63-ias ases, onde ipicamen e com e de ko eliuojan e g olė (nes e caso, me a) é g als ai gels a de co . 63) Užsi ęs episódio iola a es u u a do espe áculo, mas no inal ela no amen e nuskaid ėja: či pia s i pliai, zals ai gels ame me os one es ão duas mulhe es. 4.4. Co eliação de nomeamen os de co pilkš ai udas e chaki sen ença e conjunção Na baimyninha la ias ala a pilkš ai uda é (gali bū ) uma das būd a džio chaki eikšmių (ž . 4-ą pa eikslą). Falbė i sob e semelhan e a chaki signi icado na língua li uanas leis ų 64-o con ex o da ase e 5-a imagem: e a pilkš ai uda pode se a ima do a eio (ž . 28-ą išnašą; plg. 25-ą sakinį). De aco do com isso, chaki az-se įmanomas 6566 sakiniuose. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uano ( aš o) em língua | 23 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 4 PAV. Pilkš ai 35 us a e uda 36 5 PAV. Apa inas ca py ūnės aspas dos lados co a 64) Aqui pakelėje plazdena us ai gels as aškuo as bo bole . A si ūpė sob e keliuko e desapa eceu, изka pęs. Po an o e apelidado nes spa nų apačia pilkš ai uda kaip žemė. Jo spa neliai okie keis i, lyg kas bū ų juos g ubiai ka py ūne. 65) Žąsies plunksna e elaleis o li o. Com boni as linhas k in a úbų klos ės. Spal os us ame (plg. chaki) one. šal os: mėlynas apsiaus as i pilkai žalias (plg. aly uogių spal os) apa inis d abužis pilkš ai 66) Viu do ou o lado da camb ia, a o e iando pa a jud ų, p ig ūs ą pessoas pe ôn do e o iá io, onde yko a anka, e con inua dunksančius niū ius pilkš ai udus ply ų ba akus (plg. como só dunksančius niū ius chaki ply ų ba akus); isą ą eginį ainika o me alinė a ka su už ašu, a g ęž u em aqui: ARBEIT MACHT FREI. 35 Spal os pic slis encon ado ia Google imagens dos na šyklės paeseškos campoelho į ašius pilkš ai us a. 36 Spal os pic slis encon ado h ough Google imagens dos na šyklės paêškos campo nele į ašius la iškai pelēki b ūns. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uãs ( aš o) alboje | 24 Po enciali denominações de BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 co es pilkš ai us a e chaki ko eliacija 6566 sakiniuose e o nina à be mais amplos con ex o neaiškios eikšmės chaki a osenos casos, po exemplo, 67-ame sakinyje. Com base na cla eza da linguagem, econômicos p incipais, ge almen e alan es e i am ais a osenos. Pode se e assim, que os usuá ios da língua,,neaiškius chaki casos in e p e am segundo ipišką chaki co ą uni o mos zalią. Tendo em con a udo o que oi di o, explica-se que em sen ido amplo chaki são pe einamícios ons de duas co es. Segundo a co p o o ypą e de e uda chaki a liepia g olês e e as chaki. A úl ima inclui mencionados no a igo pale ê de ons de a eia ( us ai gels ą, gels ai us ą, pilkš ai us ą, gels ai žals ai us ą e paninį pl.; 68-ą sakinį), p imei a zolės a spal ius ( us ai žals ą ou žals ai gels ą; plg. 69-ą sakinį). 67) Enjeikem! pedi, e pa a a cama a en ou Badis Vila das, na mão segu ando chaki de co kepu ai ê... 68) Pagamina in u a skaid i, žals ai gels ai cas os co os (plg. chaki co es), especi icinio silpno cheapo, su aukiančio ka oko sabo . 37 69) Apynių i kščios nupçaunamos e djio inamos. Na Tasmanijoje à apynių plan ações são cons uídas especiais d io ílas изdжиу ę spu gai em que pe manece em žals ai gels i, nesuby ėję. Po que assim a alia-se o apynho? Não há algum ou o subs i u o pa a a ce eja emba den a ? APIBENDRINIMAS IR IŠVADOS Išnag inėjus 96-is a ual da língua esc i a li uana com chaki e os compa ando com po enciais seus sinónimas 313oja sakinių, descob iu-se que es e a ibu o pode e (š elni) (pilkš ai) us ai e de (spal a), (š elni) pilkš ai (i ) ou žals ai (i ) ou gels ai uda (spal a) e (š elni) us ai ou žals ai gel ona (spal a) signi icados. De aco do com e des e cas anhos p o o ypą desc end in ai mais amplamen e galima kalbė i apie pe einamuosius žolės i žemės chaki a spal ius. Pagal smėlio a spal ių analogiją pe cepokiama e a chaki dis inguida de ipicamen e com a uni o mia mili a co eliuojan es co da e a chaki. 37 Plg. da sakinį, onde de ido a men idos c i é ios seman inos chaki es i o: Gels ai, žals ai, us ų a spal ių [ . y. ies alapė aguo ė]. Ci uojama iš: h ps://www.del i.l /g ynas/gam a/misku-sa ano iai-k iecia-p isijung i- samana pazink-misko-ke pes-i -samanas.d?id=63054274. LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN. Chaki na a ual li uãs ( aš o) alboje | 25 Chaki colo a pasakoma BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 simples ooju e (a ba) compos o nome. Na a ual ala dos li uanos essas denominações de co são usadas e a ian iamen e, e opoziciamen e. Isso elacionados com o ipo da cons ução e (ou) seman ínio junlumo. No malmen e chaki (spal os) é usado com a i ícios daik us ma cinčiais daik a a džiais (chaki uni o ma, chaki co das pa edes), a amen e jun a-se com daik a a džiais, pasakančiais na u ais daik us (chaki co da a eia; chaki co das condeskoniniai plan as). Úl imas a osenai in luência em empo a idade, mudança c i é ios (Ind ês olhos a odė de elicidade pasida ė chaki co es,?Nascido Ind ês olhos são chaki co es; *Ke pės chaki /). Seman inis compos os chaki junlumas de denominações de co es não limi ados. Seman iicamen e chaki pode se neaiškus. Compos o nomeamen o da co de inido esse , mais cla o. 38 Mais eqüen emen e p óp io p ono i chaki ai a ibu o daik a a diniame conjugno, a amen e p edika y u (Nauja uni o ma chaki). P edika y o posiçãoção mais eqüen e chaki co es (Sienos chaki co es). Na a ual ala de li uanos chaki e chaki co es podem se usados a ian iamen e com a i ícios i ens ma cinčiais daik a a džiais (chaki (spal os) pa edes). Junginys chaki de co es dažnesnis. Skolinys chaki žengia pi muosius įsi i inimo lie u ių kalboje žingsnius. ŠALTINIAI BŽe – Bend inės lie u ių kalbos žodynas: elek oninis a ian as. Vy . ed. Danu ė Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2015. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l . CONCISE – The Concise Ox o d Dic iona y, Nin h Edi on. Ed. Della Thompson, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess, 1995. DC – A Dic iona y o Colo , Ian Pe e son, 2003. DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. Suda ė Kauno Vy au o Didžiojo uni e si e o Kompiu e inės ling is ikos cen as. P ieiga in e ne e: h p://donelai is. du.l . DŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy iausiasis edak o ius S asys Keinys, 7-as pa aisy as i papildy as leidimas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012, XXVI, 969 p.; elek oninis a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: www.lkiis.lki.l . 38 Apie spal ų pap as ųjų i sudė inių pa adinimų aiškus i neaiškus (angl. anspa en esp. ague) g adaciją plačiau ž . Smi h 2005 i en ci uojamą li e a ū ą.