Trends in European Language Policies With a View to Language Technology

SABINE KIRCHMEIER Europejska Federacja Narodowych Instytucji Językowych (EFNIL) TENDENCJE W EUROPEJSKIEJ POLITYCE JĘZYKOWEJ W KONTEKŚCIE TECHNOLOGII JĘZYKOWYCH STRESZCZENIE Artykuł przedstawia przegląd aktualnych tendencji w europejskiej polityce językowej dotyczących statusu oficjalnych języków UE oraz technologii językowych. Opiera się na danych zebranych na potrzeby Europejskiego Monitora Językowego (ELM), udostępnionych przez EFNIL – Europejską Federację Narodowych Instytucji Językowych – oraz na najnowszych doświadczeniach związanych z opracowywaniem krajowych duńskich strategii dotyczących sztucznej inteligencji i technologii językowych. Celem jest opisanie bogactwa informacji o europejskiej polityce językowej dostępnych za pośrednictwem EFNIL i ELM oraz zainspirowanie badaczy, studentów i decydentów do dalszej analizy tych danych i wykorzystania ich w przyszłym kształtowaniu polityki. SŁOWA KLUCZOWE: polityka językowa, planowanie językowe, technologie językowe, języki europejskie. ADNOTACJA W artykule omówiono aktualne tendencje w europejskiej polityce językowej, ze szczególnym uwzględnieniem statusu oficjalnych języków Unii Europejskiej oraz technologii językowych. Artykuł opiera się na danych Europejskiego Monitora Językowego (European Language Monitor, ELM), prowadzonego przez Europejską Federację Narodowych Instytucji Językowych (European Federation of National Institutions for Languages, EFNIL), oraz na najnowszych doświadczeniach związanych z opracowywaniem krajowej duńskiej strategii w zakresie sztucznej inteligencji i technologii językowych. Celem artykułu jest wszechstronna analiza informacji zbiorczych dotyczących europejskiej polityki językowej (na podstawie danych ELM uzyskanych od EFNIL), a także zainspirowanie badaczy, studentów i decydentów do dalszej analizy tych danych i wykorzystania ich w kształtowaniu polityki językowej w przyszłości. SŁOWA KLUCZOWE: polityka językowa, planowanie językowe, technologie językowe, języki europejskie. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 2 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 WPROWADZENIE Artykuł przedstawia przegląd aktualnych trendów w europejskiej polityce językowej — spojrzenie z lotu ptaka na europejski krajobraz językowy, ze szczególnym uwzględnieniem statusu języków urzędowych UE oraz technologii językowych. Opiera się na danych z Europejskiego Monitora Językowego (ELM), opracowywanego i regularnie aktualizowanego przez Europejską Federację Narodowych Instytucji Językowych (EFNIL), a także na najnowszych zmianach dotyczących polityki w zakresie technologii językowych w Danii. Technologie językowe wybrano jako główny temat, ponieważ to właśnie w tej dziedzinie obserwujemy obecnie najciekawsze zmiany w polityce krajowej. Celem artykułu jest opisanie bogactwa informacji o europejskiej polityce językowej dostępnych za pośrednictwem EFNIL i ELM oraz zachęcenie badaczy, studentów i decydentów do dalszej analizy tych danych i wykorzystania ich w kształtowaniu przyszłej polityki. W pierwszych częściach krótko opiszę EFNIL i jego podejście do planowania językowego. Następnie przedstawię Europejski Monitor Językowy (ELM) i omówię szczegółowe przykłady z części poświęconych ustawodawstwu językowemu, użyciu języka angielskiego w szkolnictwie wyższym oraz technologiom językowym. Na koniec krótko opiszę rozwój technologii językowych w Danii, aby zilustrować istotne aspekty procesu kształtowania polityki. W końcowych rozdziałach krótko wspomnę o najnowszych działaniach Komisji Europejskiej i UNESCO na rzecz technologii językowych oraz omówię zalecenia EFNIL dotyczące polityki w tym zakresie. 1. EUROPEJSKA FEDERACJA NARODOWYCH INSTYTUCJI JĘZYKOWYCH (EFNIL) EFNIL jest federacją oficjalnych instytucji językowych w Europie, zarówno w UE, jak i poza nią. Obecnie zrzesza 40 instytucji reprezentujących 29 krajów. EFNIL jest finansowana z corocznych składek członkowskich, które przeznacza się na finansowanie sekretariatu, organizację dorocznej międzynarodowej konferencji oraz realizację projektów gromadzenia danych dotyczących planowania i polityki językowej. EFNIL realizuje następujące cele: BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 3 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Gromadzenie i wymiana informacji o oficjalnie uznanych językach standardowych UE oraz innych językach urzędowych Europy. Zapewnianie specjalistycznego doradztwa w zakresie polityki językowej w UE. Ochrona różnorodności językowej w Europie. Promowanie wielojęzyczności wśród obywateli państw UE. Federacja śledzi także rozwój języków mniejszościowych i regionalnych w Europie. EFNIL dąży do realizacji swoich celów poprzez następujące działania: Opis i analiza aktualnej sytuacji językowej w UE oraz jej implikacji dla długofalowego rozwoju językowego. Obecnie realizowane są 3 projekty: LLE: Ustawodawstwo językowe w Europie (często aktualizowany przegląd uregulowań językowych w poszczególnych krajach). ELM: Europejski Monitor Językowy (zbiór danych dotyczących polityki i praktyk językowych w całej Europie). ELIPS: Języki europejskie i ich zrozumiałość w przestrzeni publicznej (zbiór danych dotyczących strategii i praktyk stosowania języka prostego w całej Europie). Oparta na podstawach naukowych analiza problemów językowych występujących w różnych państwach oraz zagadnień polityki językowej podczas dorocznych konferencji i w publikacjach. Usługi doradcze w dziedzinie polityki językowej dla decydentów politycznych w instytucjach UE i państwach członkowskich. Propagowanie kulturowych i praktycznych korzyści płynących z europejskiej różnorodności językowej i wielojęzyczności poprzez odpowiednie działania i publikacje1. Podejście EFNIL do planowania językowego. Projekty EFNIL mają na celu informowanie decydentów i badaczy o działaniach związanych z planowaniem językowym w Europie. Planowanie językowe definiuje się na ogół jako opracowywanie polityk lub programów mających na celu ukierunkowanie bądź zmianę użycia języka. Zazwyczaj obejmuje ono planowanie statusu, planowanie nabywania języka oraz planowanie korpusu. Planowanie statusu ma na celu regulowanie pozycji danego języka względem innych języków: które języki uznaje się za urzędowe, a które za nieurzędowe w 1 Zobacz więcej na www.efnil.org. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 4 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 danym kraju, w jakich kontekstach społecznych są one używane oraz jaka jest sytuacja prawna ich użytkowników. Planowanie statusu obejmuje również planowanie prestiżu. • Planowanie nabywania języka ma na celu regulowanie tego, których języków naucza się w różnych kontekstach edukacyjnych oraz w jaki sposób naucza się ich na poszczególnych etapach kształcenia. • Planowanie korpusu reguluje sam język: standaryzację słownictwa, ortografię, zasady pisowni, terminologię itp. Zarówno planowanie statusu, jak i planowanie nabywania języka wpływają na sam język – jego korpus, dlatego znajomość sytuacji w zakresie planowania językowego jest istotna nie tylko dla decydentów, lecz także stanowi ważną wiedzę kontekstową dla obserwacji lingwistycznych. 2. EUROPEJSKI MONITOR JĘZYKOWY (ELM) ELM to projekt dostarczający informacji o polityce i praktyce językowej w uczestniczących krajach, aktualizowany co 4 lata. Jest to naukowy przegląd sytuacji językowej w krajach europejskich, zawierający dokładne odniesienia do obowiązujących przepisów w każdym kraju oraz przydatne informacje na temat statusu języków Europy. Przez ostatnie 10 lat ELM zadawał w regularnych odstępach czasu zasadniczo te same pytania, umożliwiając tym samym badaczom śledzenie zmian w polityce językowej uczestniczących krajów. Pytania w ELM dotyczą następujących zagadnień: • Sytuacja w kraju. Języki urzędowe, regionalne, rdzenne i imigranckie używane w kraju i poza nim, ich status prawny oraz zgodność z konwencjami. • Sytuacja prawna. Ustawodawstwo językowe, status konstytucyjny, inne regulacje, wymogi językowe dotyczące uzyskania obywatelstwa. • Szkolnictwo podstawowe i średnie. Języki nauczania, oferowane języki. • Szkolnictwo wyższe. Języki nauczania, języki używane w publikacjach i rozprawach doktorskich. • Media. Prasa, telewizja, film, muzyka. Używane języki i dostępne tłumaczenia. • Biznes. Regulacje. Języki używane w przedsiębiorstwach, raporty roczne, strony internetowe. • Upowszechnianie języków. Języki urzędowe nauczane za granicą. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 5 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Organizacje językowe. Oficjalne, pozarządowe, ale finansowane ze środków publicznych, prywatne. Technologia językowa. Wersja ELM | ELM 1 2004 | ELM 2 2012 | ELM 3 2014 | ELM 4 2019 Okres zbierania danych | 2003-2004 | 2008-2009 | 2012-2013 | 2017-2018 Dostępność wyników | Niedostępne | Artykuły | Online | Online + artykuły Uczestniczące kraje | Austria | Austria | Austria Belgia (FL/FR) | Belgia | Belgia (FL) Bułgaria | Bułgaria Cypr | Cypr Czechy | Czechy | Czechy Dania | Dania | Dania Estonia | Estonia | Estonia Finlandia | Finlandia | Finlandia Francja | Francja Niemcy | Niemcy | Niemcy | Niemcy Grecja | Grecja | Grecja Węgry | Węgry | Węgry Islandia | Islandia | Islandia Irlandia | Irlandia Włochy | Włochy | Włochy Łotwa | Łotwa | Łotwa Litwa | Litwa | Litwa Luksemburg | Luksemburg Malta Norwegia | Norwegia | Norwegia Polska | Polska Portugalia Rumunia Słowacja | Republika Słowacka | Republika Słowacka Słowenia | Słowenia | Słowenia Szwecja | Szwecja | Szwecja | Szwecja Niderlandy | Niderlandy | Niderlandy | Niderlandy Zjednoczone Królestwo | Zjednoczone Królestwo | Zjednoczone Królestwo Razem | 5 | 23 | 27 | 21 TABELA 1. Przegląd krajów uczestniczących w ELM 1–4 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 6 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Zbieranie danych do ELM 1, pierwszego projektu pilotażowego, rozpoczęło się w 2004 roku. Zbieranie danych do ELM 2 rozpoczęło się w 2008 roku, do ELM 3 — w 2012 roku, a do ELM 4 — w 2017 roku. Ponieważ instytucje językowe dobrowolnie wypełniają kwestionariusz, który jest zarówno długi, jak i skomplikowany, nie zawsze udawało się uzyskać informacje ze wszystkich krajów. Lista uczestniczących krajów została przedstawiona w tabeli 1. W 2008 roku uczestniczyły 23 kraje. W 2012 roku było ich 27, a w 2017 roku liczba uczestników wyniosła 21. W trzech edycjach wzięło udział 17 krajów. 3. PRZYKŁADY INFORMACJI Z ELM Poniżej przedstawię trzy przykłady ilustrujące, jak można wykorzystać dane z ELM. Opiszę dane dotyczące przepisów językowych, wykorzystania języka angielskiego w szkolnictwie wyższym oraz technologii językowej. 3.1. Ustawodawstwo językowe Pierwszy przykład dotyczy ustawodawstwa językowego. Uczestników w każdym kraju zapytano: • Czy konstytucja zawiera przepisy dotyczące języka? • Czy istnieje ustawa językowa? (Ustawa językowa to ustawa ramowa, której należy przestrzegać w innych aktach prawnych). • Czy przepisy dotyczące języka zawarto w innych aktach prawnych? Te trzy pytania można ująć jako hierarchię, w której konstytucja znajduje się na najwyższym poziomie jako najbardziej ogólny rodzaj ustawodawstwa, a przepisy dotyczące języka zawarte w innych regulacjach — na poziomie najbardziej szczegółowym. Rysunek 1 pokazuje, że w ELM 4 (2017) nieco ponad połowa uczestniczących krajów (11 z 21) wskazała, że ich konstytucja zawiera przepisy dotyczące języka, podczas gdy nieco mniej niż połowa (9 z 21) nie ma żadnych przepisów na poziomie konstytucyjnym. Przepisy językowe zawarte w ustawach językowych i innych aktach prawnych są nieco bardziej rozpowszechnione: 14 z 21 krajów zgłasza, że ma przepisy dotyczące języka na tych poziomach ustawodawstwa. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 7 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 RYS. 1. Przepisy dotyczące języka w ELM 4 (2017) ELM dostarcza również szczegółowych informacji o tym, które kraje mają poszczególne rodzaje regulacji (zob. tabela 2). W tabeli 2 kraje uporządkowano według stopnia uregulowania kwestii językowych w ich ustawodawstwie. Na początku znajdują się kraje o najmniejszym zakresie regulacji, a na końcu te, które mają regulacje na wszystkich 3 poziomach. Tylko 3 kraje (Dania, Niemcy i Niderlandy) nie mają regulacji na dwóch najwyższych poziomach: konstytucyjnym i w postaci ustawy językowej, podczas gdy 8 krajów ma regulacje na wszystkich trzech poziomach. Przyczyny różnią się w zależności od kraju. Na przykład konstytucja Danii pochodzi z 1849 roku i na przestrzeni lat była poddawana jedynie kilku drobnym nowelizacjom. Została uchwalona w czasie, gdy kraj tworzył państwo narodowe uznawane za dość homogeniczne i jednojęzyczne. Dlatego nikomu nie przyszło do głowy, by wprowadzić do konstytucji szczególne przepisy dotyczące języka duńskiego. W Finlandii status języków szwedzkiego i fińskiego oraz prawa szwedzkiej mniejszości były przedmiotem dyskusji przez wiele BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 8 years. There was a language law already in 1922, and language provisions became part of the constitution in 1999. Przepisy dotyczące języków urzędowych w: Kraj 2.1. Konstytucja 2.2. Ustawa językowa 2.3. Inne przepisy Dania Nie Nie Tak Niemcy Nie Nie Tak Niderlandy Nie Nie Tak Wielkie Księstwo Luksemburga Nie Tak Nie Grecja Nie Tak Nie Republika Czeska Nie Tak Tak Islandia Nie Tak Tak Norwegia Nie Tak Tak Szwecja Nie Tak Tak Zjednoczone Królestwo Nie dot. Nie dot. Tak Portugalia Tak Nie Nie Bułgaria Tak Nie Tak Węgry Tak Nie Tak Belgia Tak Tak Nie Austria Tak Tak Tak Estonia Tak Tak Tak Finlandia Tak Tak Tak Łotwa Tak Tak Tak Litwa Tak Tak Tak Republika Słowacka Tak Tak Tak Słowenia Tak Tak Tak TABELA 2. Przegląd przepisów prawnych w krajach uczestniczących w ELM 4 (2017) BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 9 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Widzimy, że nie ma kraju, w którym nie obowiązywałyby żadne przepisy na jakimkolwiek szczeblu. Zazwyczaj, jeśli nie ma przepisów na najwyższym szczeblu, istnieją pewne przepisy na niższym. Zjednoczone Królestwo nie ma jednego skodyfikowanego aktu konstytucyjnego, dlatego pytania dotyczące dwóch pierwszych rodzajów przepisów nie mają zastosowania. 3.2. Czego dotyczą przepisy językowe? Wiele konstytucji określa, jaki język lub jakie języki są językami urzędowymi danego kraju. Niektóre obejmują cały kraj; inne ograniczają zakres przepisów do instytucji państwowych i szkół. Przepisy te określają przede wszystkim prawa obywateli posługujących się danym językiem – na przykład francuskie ustawy stanowią, że obywatele Francji mają prawo posługiwać się własnym językiem w każdej sytuacji. Dotyczy to na przykład konferencji naukowych, które nie mogą odbywać się wyłącznie w języku angielskim. RYS. 2. Środki prawne regulujące użycie języka w szkołach, na uniwersytetach, w środkach masowego przekazu i w działalności gospodarczej w krajach uczestniczących w ELM 4 (2017) BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 10 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Wiele przepisów gwarantuje prawa mniejszości językowych. Niektóre ustanawiają prawa konsumentów (np. wymagają tłumaczenia dokumentów zagranicznych, takich jak deklaracje dotyczące zawartości i instrukcje obsługi). Niektóre regulują język używany w mediach publicznych, a inne określają rolę oficjalnych instytucji monitorujących język i standaryzujących jego wybrane aspekty, na przykład ortografię i terminologię. Niektóre regulacje są stosowane częściej niż inne. Rysunek 2 pokazuje, że spośród krajów uczestniczących w badaniu ELM 4 tylko 4 zgłosiły brak regulacji nadających językom urzędowym formalny status w szkołach podstawowych. Znacznie mniej krajów ma tego rodzaju regulacje dotyczące uniwersytetów i języka używanego w środkach masowego przekazu. Jeśli chodzi o sektor przedsiębiorstw, większość krajów nie wydaje się mieć żadnych przepisów dotyczących języka. 3.3. Angielski jako język wykładowy w szkolnictwie wyższym Drugim przykładem informacji dostępnych w ELM są dane dotyczące angielskiego jako języka wykładowego w szkolnictwie wyższym. Wszystkie kraje z wyjątkiem Słowacji informują, że na poziomie studiów licencjackich angielski jest używany jako język wykładowy. Ale ile kursów faktycznie jest prowadzonych po angielsku? Czy jest ich do 25%, do 50%, do 75%, czy nawet ponad 75%? I czy występują różnice między poszczególnymi dziedzinami nauki? Przegląd informacji dostępnych w ELM 4 przedstawiono w tabeli 3. Tabela 3 zawiera w lewej kolumnie wykaz krajów, a następnie łączny odsetek dla wszystkich dziedzin nauki oraz osobne dane dla nauk humanistycznych, społecznych i przyrodniczych. Jasnozielony kolor oznacza, że po angielsku prowadzi się od 0 do 25% kursów. Nieco ciemniejszy odcień oznacza do 50%, następnie do 75%, a najciemniejszy kolor wskazuje na ponad 75%. Zatem im ciemniejszy kolor, tym więcej zajęć prowadzonych jest po angielsku. Najciemniejsze odcienie występują oczywiście we wszystkich dziedzinach w Wielkiej Brytanii, ale także w naukach społecznych i przyrodniczych w Luksemburgu. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 11 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Kraj | Łączny odsetek | Nauki humanistyczne | Nauki społeczne | Nauki przyrodnicze Austria | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi Bułgaria | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% Republika Czeska | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% Estonia | Od 26 do 50% | Od 26 do 50% | Od 26 do 50% | Od 26 do 50% Finlandia | Od 26 do 50% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 51 do 75% Niemcy | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 26 do 50% Grecja | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% Islandia | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% Łotwa | Od 26 do 50% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 26 do 50% Litwa | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% Luksemburg | Brak odpowiedzi | Od 26 do 50% | Ponad 75% | Ponad 75% Republika Słowacka | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi Słowenia | Od 26 do 50% | Od 26 do 50% | Od 0 do 25% | Od 26 do 50% Wielka Brytania | Ponad 75% | Ponad 75% | Ponad 75% | Ponad 75% Szwecja | Od 51 do 75% | Od 0 do 25% | Od 26 do 50% | Od 0 do 25% Norwegia | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi Niderlandy | Od 51 do 75% | Od 51 do 75% | Od 51 do 75% | Od 51 do 75% Dania | Od 26 do 50% | Od 0 do 25% | Od 26 do 50% | Ponad 75% Belgia | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi | Brak odpowiedzi Portugalia | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% Węgry | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 0 do 25% | Od 26 do 50% TABELA 3. Angielski jako język wykładowy na poziomie studiów licencjackich w krajach uczestniczących w ELM 4 (2017) Łatwo zauważyć, że odsetek kursów prowadzonych po angielsku jest zdecydowanie najwyższy w naukach przyrodniczych, a niższy w naukach humanistycznych i społecznych. W wielu krajach dane dotyczące faktycznego użycia angielskiego na uniwersytetach nie są łatwo dostępne, ponieważ język wykładowy nie jest systematycznie rejestrowany. Dlatego część danych ma charakter szacunkowy. Jeśli przyjrzymy się użyciu angielskiego jako języka wykładowego na poziomie studiów magisterskich, zauważymy znaczny wzrost jego wykorzystania, zwłaszcza w naukach przyrodniczych, ale na przykład w Niderlandach także w pozostałych dziedzinach. Poza Luksemburgiem Dania jest krajem, w którym ponad 75% kursów uniwersyteckich na poziomie magisterskim w naukach przyrodniczych prowadzonych jest po angielsku. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 12 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Kraj Ogółem Odsetek Nauki humanistyczne Nauki społeczne Nauki przyrodnicze Austria Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Bułgaria Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Republika Czeska Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Estonia Od 26 do 50% Od 26 do 50% Od 26 do 50% Od 26 do 50% Finlandia Od 26 do 50% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 51 do 75% Niemcy Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 26 do 50% Grecja Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Islandia Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Łotwa Od 26 do 50% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 26 do 50% Litwa Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Luksemburg Brak odpowiedzi Od 26 do 50% Ponad 75% Ponad 75% Republika Słowacka Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Słowenia Od 26 do 50% Od 26 do 50% Od 0 do 25% Od 26 do 50% Wielka Brytania Ponad 75% Ponad 75% Ponad 75% Ponad 75% Szwecja Od 51 do 75% Od 0 do 25% Od 26 do 50% Od 0 do 25% Norwegia Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Niderlandy Od 51 do 75% Od 51 do 75% Od 51 do 75% Od 51 do 75% Dania Od 26 do 50% Od 0 do 25% Od 26 do 50% Ponad 75% Belgia Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Brak odpowiedzi Portugalia Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Węgry Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 0 do 25% Od 26 do 50% TABELA 4. Język angielski jako język wykładowy na poziomie magisterskim w krajach uczestniczących w ELM 4 (2017) W wielu krajach niepokój budzi to, czy wpłynie to na zasób leksykalny, ekspresywność, a zwłaszcza terminologię ich języków w dyskursie naukowym. ELM stanowi dobry punkt wyjścia do zainicjowania porównawczych projektów badawczych, które pozwolą lepiej poznać te przemiany. 3.4. Technologie językowe Already in 2002, David Crystal in his book Language Death (Crystal 2002) mentions language technology as one of the important means to preserve the vitality of a language. Since then, there have been several reports, for instance the Meta-NET White Paper Series (Rehm and Uszkoreit 2012), that are warning about languages becoming digitally extinct. Wiele języków, którymi posługuje się coraz mniej osób, wiąże nadzieje z technologiami językowymi, licząc na zachowanie, a nawet ożywienie tych języków. Na przykład podjęto ogromne wysiłki, BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 13 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 aby stworzyć systemy rozpoznawania i syntezy mowy, sprawdzania pisowni i gramatyki oraz oprogramowanie do tłumaczenia maszynowego dla języka islandzkiego, grenlandzkiego i języków lapońskich. Sztuczna inteligencja i roboty wchodzą obecnie na rynek, umożliwiając każdemu sterowanie domowym otoczeniem, dostęp do informacji i interakcję z technologią za pomocą dialogu głosowego. Interfejsy głosowe muszą jednak być dostępne w języku obywatela, aby urządzenia mogły być używane prawidłowo i bezpiecznie. Im bardziej zaawansowany staje się dialog, tym lepsza znajomość kulturowo uwarunkowanych cech lokalnego języka jest niezbędna, by robot mógł rozumieć prośby obywateli i sam być rozumiany. Społeczności, które potrafią wykorzystać tę nową technologię, zyskają znaczną przewagę nad innymi, ponieważ będą lepiej przygotowane do sprostania rosnącym wymaganiom sektora prywatnego i publicznego w nadchodzących latach. Jeśli jednak tego rodzaju technologie będą dostępne tylko w kilku językach, którymi posługuje się wiele osób, skorzystają z nich wyłącznie ci, którzy mają przywilej posługiwania się tymi językami. In 2012, the Meta-Net project (Rehm, Uszkoreit 2012) collected information on how European languages were covered by language technology. It could clearly show that large language communities, such as primarily the English-speaking countries, but also the French- and Spanish-speaking countries, were considerably more advanced than most of their smaller European neighbours. This is called the language bias. Konsekwencje nierównego traktowania języków opisano następująco: „Technologie językowe mają wpływ na sprawiedliwość społeczną, tj. równe szanse jednostek i grup (takich jak mniejszości) w społeczeństwie w zakresie dostępu do zasobów, możliwości zabrania głosu i reprezentacji w społeczeństwie” (Hovy, Spruit 2016). Dane META-NET pokazują, że dotyczy to nie tylko jednostek i mniejszości w społeczeństwach, lecz także krajów i języków. Wynika to ze sposobu, w jaki powstają sztuczna inteligencja i technologie językowe. Większość produktów technologii językowych jest trenowana na istniejących zbiorach danych. Jeśli dla danego języka nie ma dostępnych zbiorów danych, produkt nie będzie dostępny dla osób posługujących się tym językiem. Jeśli produktu nie wytrenowano na odpowiednim zbiorze danych dla danego języka lub dziedziny, nie będzie on w stanie odzwierciedlać cech językowych i kulturowych tego języka lub tej dziedziny. Uwaga polityczna ma istotne znaczenie dla wszystkich języków dysponujących mniejszymi zasobami, jeśli mają one przezwyciężyć nierówne traktowanie języków i przetrwać w epoce cyfrowej. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 14 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 RYS. 3. Przegląd stopnia objęcia języków europejskich technologiami językowymi według META-NET (2012) Białe księgi META-NET pokazują również, że uwaga polityczna rzeczywiście ma znaczenie. Na rysunku 3 widzimy, że język niderlandzki znajduje się na tym samym poziomie co niemiecki i włoski, którymi posługuje się znacznie więcej osób. Wynika to z faktu, że już w 2004 roku rząd Niderlandów uruchomił strategię językową oraz specjalny program finansowania technologii językowych dla języka niderlandzkiego o nazwie STEVIN (Spyns 2008), w ramach którego systematycznie zadbano o rozwój odpowiednich zasobów językowych w ścisłej współpracy przemysłu z instytucjami badawczymi. Podobnie strategiczne inicjatywy rządów, na przykład w państwach bałtyckich w ostatnich latach, przyniosły ogromny postęp w dziedzinie technologii językowych dla języków bałtyckich. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 15 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Jednak nie wszystkie kraje koncentrują się na znaczeniu technologii językowych dla swoich języków. To również widać w Europejskim Monitorze Językowym. Analizując odpowiedzi na pytania dotyczące technologii językowych, widzimy, że tylko około połowa krajów informuje o posiadaniu specjalnego programu finansowania dla swoich języków. RYS. 4. Odpowiedzi dotyczące technologii językowych w ELM 4 (2017) Ponadto tylko około połowa krajów informuje, że instytucje publiczne zapewniają obywatelom dostęp do technologii językowych. Dane te pokazują, że nadanie kwestiom językowym odpowiedniej rangi politycznej wcale nie jest proste we wszystkich krajach europejskich. Obecnie jednak rozwój sztucznej inteligencji zwiększył zainteresowanie technologiami językowymi, co może skłonić więcej krajów do uwzględnienia tego ważnego tematu w przyszłych programach działań. Krótko zilustruję to, opisując niedawne zmiany w Danii. 4. TECHNOLOGIE JĘZYKOWE I SZTUCZNA INTELIGENCJA W DANII W Danii od wielu lat — od początku lat 80. — prowadzi się badania nad technologiami językowymi dla języka duńskiego i kształci w tej dziedzinie. Mimo wielu propozycji zgłaszanych przez środowisko naukowe nie podjęto skoordynowanych działań na rzecz rozwoju technologii językowych. Pod koniec lat 90. wydawało się nawet, że zainteresowanie tą dziedziną słabnie. W związku z tym na początku obecnego stulecia realizowano zaledwie kilka inicjatyw i projektów badawczych. Oficjalne raporty o stanie języka duńskiego zawierały zalecenia dotyczące technologii językowych, jednak w praktyce były one ignorowane przez polityków. Nawet BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 16 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Seria META-NET (Rehm, Uszkoreit 2012), która jasno udokumentowała, że Dania pozostaje poważnie w tyle, nie poruszyła sfery politycznej, z wyjątkiem kilku partii opozycyjnych. W 2015 i 2016 roku Duńska Rada Językowa opublikowała serię artykułów o technologii językowej, co doprowadziło do przedstawienia w duńskim parlamencie wniosku o powołanie komisji ds. technologii językowej (artykuły DSN LT). Ponieważ wniosek wysunęła opozycja, najpierw postanowiono zorganizować wysłuchanie w parlamencie. Odbyło się ono około rok później, na początku 2017 roku. Wreszcie, na początku 2018 roku, rok po wysłuchaniu, można było powołać komisję. Cały proces trwał niemal 3 lata. Potem jednak sprawy potoczyły się niezwykle szybko. Komisja ds. języka miała przedstawić raport w połowie 2019 roku. Zadbano o zaangażowanie wszystkich istotnych podmiotów w tej dziedzinie. W warsztatach uczestniczyło ponad 200 instytucji i przedsiębiorstw prywatnych, które wniosły wkład w przygotowanie raportu końcowego (Kirchmeier et al. 2019a; 2019b). Jednak już około pół roku po rozpoczęciu prac przez komisję przyspieszyły działania skupione na sztucznej inteligencji, a w październiku 2018 roku technologia językowa stała się częścią krajowej strategii cyfrowych usług publicznych, której cały rozdział poświęcono technologii językowej dla języka duńskiego. W marcu 2019 roku, miesiąc przed publikacją raportu komisji, ministerstwo finansów opublikowało krajową strategię sztucznej inteligencji i przeznaczyło 4 miliony euro na duńskie zasoby językowe (Denmark’s National Strategy for Artificial Intelligence 2019). Było to możliwe dzięki ścisłej koordynacji i komunikacji między ministerstwem a komisją w kwestii zaleceń przez cały czas trwania procesu. Zalecenia komisji ds. technologii językowej były następujące: 1. Powołanie centralnej organizacji odpowiedzialnej za planowanie i zarządzanie krajowym duńskim bankiem zasobów językowych. 2. Bank językowy powinien zawierać wysokiej jakości zasoby następujących rodzajów: 2.1. Duński korpus technologii mowy z adnotacjami czasowymi. 2.2. Duńskie korpusy tekstowe i anotowane wzorce referencyjne do uczenia maszynowego. 2.3. Kompleksowa leksykalna baza danych. 2.4. Duński bank terminologiczny. 2.5. Zestaw narzędzi technologii językowej. BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 17 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 2.6. Portal językowy służący dystrybucji zasobów. 3. Więcej kształcenia i szkolenia ekspertów w dziedzinie technologii językowych dla języka duńskiego. 4. Więcej badań nad technologiami językowymi dla języka duńskiego. Zalecenia te są obecnie wdrażane przez Duńską Agencję ds. Cyfryzacji, a coraz więcej zasobów językowych dla języka duńskiego udostępnia się na jej stronie internetowej sprogtekno logi.dk. Jednym z pomysłów przedstawionych przez komitet było połączenie wszystkich informacji o danym leksemie w jednej kompleksowej leksykalnej bazie danych. Baza danych powinna zawierać tradycyjne zasoby leksykalne, takie jak różne słowniki i bazy danych dotyczące języka ogólnego, standardów ortograficznych, neologizmów i pojęć, a także sieci semantyczne, bazy terminologiczne i bazy danych mowy. Połączenie tych zasobów nie jest łatwym zadaniem, ale dostęp do wszelkiego rodzaju informacji językowych jest niezwykle przydatny dla programu sztucznej inteligencji. Eksperymenty mające na celu łączenie informacji leksykalnych w obrębie jednego języka i między językami, z udziałem kilku języków europejskich, są obecnie prowadzone w ramach projektu ELEXIS (ELEXIS 2020). RYS. 5. Baza danych łącząca informacje o duńskich leksemach z różnych zasobów leksykograficznych i terminologicznych BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 18 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Śledzenie danych językowych, zwłaszcza w sektorze publicznym, i udostępnianie ich twórcom systemów sztucznej inteligencji wydaje się żmudne i biurokratyczne. Okazuje się jednak niezwykle ważne. Dlatego komitet ds. technologii językowych sformułował następujące zalecenia uzupełniające: Zmiana ustawy o obowiązkowym egzemplarzu bibliotecznym w celu udostępnienia materiałów cyfrowych i drukowanych objętych tym obowiązkiem na potrzeby technologii językowych Wytyczne dotyczące gromadzenia tekstów w instytucjach publicznych oraz w projektach finansowanych ze środków publicznych Mapowanie zadań tłumaczeniowych w instytucjach publicznych oraz weryfikacja umów tłumaczeniowych zawieranych przez instytucje publiczne w celu ułatwienia udostępniania danych tłumaczeniowych. 5. UWAGI KOŃCOWE Wielojęzyczność zawsze była jedną z kluczowych kwestii w UE, a od wielu lat UE korzysta z technologii językowych, aby tworzyć własne usługi językowe i bazy terminologiczne. Obecnie UE udostępnia wszystkim instytucjom publicznym w Europie swoje dane i usługi, takie jak system eTranslation, aby zmniejszać bariery językowe. Jest to część strategii UE na rzecz jednolitego rynku cyfrowego oraz instrumentu „Łącząc Europę” (CEF), dzięki którym obywatele w całej Europie będą mogli prowadzić handel i znajdować informacje w innych krajach w swoim własnym języku (ELRC 2019). W ramach projektu ELRC UE zachęca wszystkie kraje do aktywnego udziału w tych działaniach poprzez bezpłatne udostępnianie zasobów językowych, takich jak terminologie, leksykalne bazy danych i przetłumaczone teksty. Prace te są prowadzone w ścisłej współpracy z europejskimi projektami i instytucjami, takimi jak ELRA, CLARIN i META-NET. Trend ten nie ogranicza się do Europy ani do języków urzędowych. Ostatnio UE i UNESCO połączyły siły, organizując konferencję LT4all (LT4all 2019), aby zbadać, co można zrobić dla wszystkich języków świata, w tym języków mniejszościowych. Oczekuje się, że do końca 2022 roku zostanie opracowana mapa drogowa strategii rozwoju technologii językowych dla wszystkich języków europejskich (European Call LANGEQ-2020(PPPA-AG)). Badania językoznawcze prowadzone w wielu krajach mają ogromne znaczenie nie tylko dla obywateli i języków, lecz także dla technologii językowych. Faktem jest, że BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 19 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 wiemy zaledwie niewiele o tym, co będzie potrzebne do rozwoju sztucznej inteligencji w przyszłości. Fakty dotyczące semantyki języka, zróżnicowania językowego, zmian językowych i dialektów są nadal słabo opisane w odniesieniu do wielu języków, a badania nad naturą dialogów międzyludzkich są szczególnie pilnie potrzebne, aby udoskonalić interfejsy komunikacyjne robotów, chatbotów itp. W tym celu potrzebujemy większej liczby transkrybowanych dialogów, przetłumaczonych tekstów oraz opisów terminologicznych i leksykalnych. Bardzo często danych zebranych w projektach badań językoznawczych nie można udostępniać do innych celów, ponieważ brakuje formalnej zgody informatorów i jasności co do ograniczeń wynikających z praw autorskich. W nowych projektach należy zadbać o uzyskanie zgody na wykorzystywanie danych nie tylko przez jedną grupę badawczą i w ramach jednego projektu, lecz także do użytku ogólnego, a przynajmniej do rozwoju technologii językowych. Taką treść zawierają również zalecenia EFNIL dotyczące technologii językowych. • Wszystkie kraje powinny mieć strategię rozwoju technologii językowych oraz wziąć na siebie odpowiedzialność za gromadzenie i opracowywanie publicznych danych językowych, a także za zapewnienie dostępności wiedzy specjalistycznej z zakresu językoznawstwa i technologii, niezbędnej do rozwoju wysokiej jakości technologii językowych dla swoich języków. • UE powinna koncentrować się w perspektywie długoterminowej na badaniach i rozwoju technologii językowych dla wszystkich języków europejskich, opierając się na ścisłej współpracy UE ze wszystkimi państwami europejskimi. EFNIL będzie kontynuować projekty monitorujące rozwój polityki i strategii językowych. Kolejne badanie ELM zaplanowano na 2021 rok, a jego wyniki zostaną opublikowane w 2022 roku. Być może tym razem uda się zaobserwować więcej zmian w dziedzinie technologii językowych i sztucznej inteligencji. EFNIL aktywnie działa na rzecz języków urzędowych i mniejszościowych w Europie, uczestnicząc w unijnym projekcie ELE (European Language Equality), którego celem jest opracowanie strategicznego programu badań, innowacji i wdrażania oraz mapy drogowej prowadzącej do pełnej równości językowej w środowisku cyfrowym w Europie do 2030 roku (European Call LANGEQ-2020(PPPA-AG)). BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 20 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 REFERENCES Crystal David 2002: Language Death, Cambridge University Press. Danish Digitization Agency 2019: Denmark’s National Strategy for Artificial Intelligence: https://en.digst.dk/policy-and-strategy/denmark-s-national-strategy-for-artificial-intelligence/. DSN LT articles: https://dsn.dk/vi-arbejder-ogsa-med/sprogteknologi-og-fagsprog/hvordan-virker-sprogteknologi. Diderichsen Philip 2015-1: Stavekontrol. – Nyt fra Sprognævnet (1), 5–8. Diderichsen Philip, Kirkedal Anders S. 2015: Talesyntese og talegenkendelse. – Nyt fra Sprognævnet (2), 6–11. Diderichsen Philip 2015-2: Maskinoversættelse. – Nyt fra Sprognævnet (3), 8–15. Diderichsen Philip 2016: Hverdagens sprogteknologi nu og i fremtiden. – Nyt fra Sprognævnet (1), 8–13. Diderichsen Philip, Henrichsen Peter J., Kirchmeier Sabine, Pedersen Bolette S. 2016, September 26th: Sproget er digitaliseringens sorte guld. Politiken. ELEXIS 2020: European Lexicographic Infrastructure: https://elex.is/. ELM 4, 2019: European Language Monitor 4. Final version: https://juniper.nytud.hu/elm4. ELM 3, 2014: European Language Monitor. Articles and general information: http://efnil.org/projects/elm. ELRC 2019: European Language Resource Coordination: http://lr-coordination.eu/. Hovy Dirk, Spruit Shannon L. 2016: The Social Impact of Natural Language Processing. – Proceedings of the 54th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics, Berlin, Germany, August 7-12, 2016. Marseille 2020, 591–598. https://www.aclweb.org/anthology/2020.lrec-1.403. Kirchmeier-Andersen et al. 2012: Kirchmeier-Andersen Sabine, Robustelli Cecilia, Spetz Jennie, Stickel Gerhard, Teigland Nina. European Language Monitor (ELM). – Stickel, Gerhard (ed.): National, Regional and Minority Languages in Europe. Contributions to the Annual Conference 2009 of EFNIL in Dublin. Duisburger Arbeiten zur Sprach- und BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 21 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 Kulturwissenschaft / Duisburg Papers on Research in Language and Culture, Berlin. Peter Lang, 181-190. Kirchmeier et al. 2019a: Kirchmeier Sabine, Henrichsen Peter Juel, Diderichsen Philip, Hansen Nanna B. Dansk Sprogteknologi i verdensklasse. Rapport fra sprogteknologiudvalget under Dansk Sprognævn nedsat af Kulturministeriet. Dansk Sprognævn. https://dsn.dk/nyt/nyheder/2019/dansk-sprogteknologii-verdensklasse-rapport-frasprogteknologiudvalget/?searchterm=dansk%20sprogteknologi. Kirchmeier et al. 2019b: Kirchmeier Sabine, Pedersen Bolette, Nimb Sanni, Diderichsen Philip, Henrichsen Peter Juel. World Class Language Technology – Developing a Language Technology Strategy for Danish. – Proceedings of the 12th Language Resources and Evaluation Conference. http://www.lrec-conf.org/proceedings/lrec2020/pdf/2020.lrec-1.403.pdf. LLE (Language Legislation in Europe): http://efnil.org/projects/lle. LT4all 2019: Language Technologies for All: https://en.unesco.org/LT4All. Rehm Georg, Uszkoreit Hans (eds.) 2012: META-NET White Paper Series: Europe’s Languages in the Digital Age. Springer, Heidelberg, New York, Dordrecht, London. 31 volumes on 30 European languages. http://www.meta-net.eu/whitepapers. Spyns Peter, D'Halleweyn Elisabeth, Cucchiarini Catia 2008: The Dutch-Flemish comprehensive approach to HLT stimulation and innovation: STEVIN, HLT Agency and beyond. – Proceedings of the 6th International Conference on Language Resources and Evaluation, Marrakesh, Morocco, 1511–1517. Received 30 11 2020 Accepted 21 12 2020 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 22 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 TRENDS IN EUROPEAN LANGUAGE POLICIES WITH A VIEW TO LANGUAGE TECHNOLOGY Summary This article gives an overview of current trends in European language policies — a bird’s eye view on the European language landscape regarding the status of the official EU-languages and with a view to language technology. It is based on data in the European Language Monitor (ELM) that is developed and regularly maintained by the European Federation of National Institutions for Language (EFNIL), and on recent developments in Denmark regarding policies for language technology. Language technology is chosen as the focus point, since this is an area where we currently see the most interesting developments in national and EU policies. The aim of the article is to describe the wealth of information about European language policies that is available through EFNIL and ELM, and to inspire researchers, students and policy makers to further analyse the data and use them for future policy development. The first section describes EFNIL and its approach to language planning. EFNIL’s projects aim at informing decision makers and researchers about language planning activities in Europe. Language planning is generally defined as the development of policies or programs designed to direct or change language use. It typically consists of status planning, acquisition planning and corpus planning. All three aspects of language planning are addressed in the European Language Monitor (ELM) described in section 2 and 3, which also contains samples of the data in ELM about language legislation, about the use of English in higher education and about language technology. The samples disclose interesting facts about language policies in Europe, for instance: only about half of the participating countries have provisions about language in their constitution; Denmark, Finland, Luxembourg and the Netherlands are the countries where the use of English as medium of instruction in natural science at the MA level is most widely BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204 SABINE KIRCHMEIER. Trends in European Language Policies with a View to Language Technology | 23 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.07 spread; and only half of the participating countries report to have an official strategy for language technology. Section 4 describes the development regarding the recently adopted strategy for language technology in Denmark and illustrates important aspects of the policy development process – especially the interaction between political actors and experts in the field, and the recommendations that were finally adopted. In the concluding chapter, the recent plans for language technology in the European Commission and the UNESCO are highlighted, and it is shown that these are very much in tune with EFNIL’s recommendations for policies on language technology. SABINE KIRCHMEIER Vice president of EFNIL Kirchmeier.dk Kålundsvej 2B DK-3520 Farum [email protected] BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351–7204