Veiksmažodžio formų vartojamumas, išryškėjęs kuriant Lietuvių kalbos gramatikos informacinę sistemą

BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Dai a Š eikauskienė Lie u ių kalbos ins i u as VEIKSMAŽODŽIO FORMŲ VARTOJAMUMAS, IŠRYŠKĖJĘS KURIANT LIETUVI KALBOS GRAMATIKOS INFORMACIN SISTEM ESMINIAI VOZŽIAI: g ama ica, mo ología, pa adigmas, palab as de kai ybinės o mas, semán ica. ANOTACIÓN el Kai oma las pa es del lenguaje ienen pa adigma. Ku iendo Li u ias lengua g ama a ikos in o macinę sis emą (LIGIS) ue no ado, que no odas los pa adigmos lis ados kai ybines o mas pueden consumi . A ículosnij se discu en casos, cuando cie os palab as de algunas o mas kai ybinės no pueden se u ilizadas. P esen an es ales o mas de ipos así como g upo de palab as, a los que ca ac e iza kai yba con exenciones. Se indican las azones, po qué su ge ne a ojamų o mų. ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án: E e y in lec ional pa o speech has i s pa adigms. While c ea ing he Li huanian G amma In o ma ion Sys em (LIGIS), we no iced ha no e e y in lec ional o m possible in heo y can be used p ac ically. Some cases in e b pa adigms o Li huanian language a e discussed in he a icle, namely, when ce ain pa o in lec ional o ms may no be used. We p esen h ee cases o unusable o ms and p o ide easoning behind wo d g oups, co e ing such in lec ion wi h excep ion, o each case. ĮVADAS Iki XXI a. p adžios isi klausimai, susiję su g ama ika, bu o analizuojami iš žmogaus kaip kalbos a o ojo pozicijų, . y. ap ašomi ik ie aspek ai, ku ie ak ualūs žmogui, i ne no se menciona sob e emas que a las pe sonas son po sí mismas comp ensibles. Úl imamen e, empezėjus enómenos de lenguaje compu ado iza , su gila p oblemas, cuyos o dina ios usua ios del lenguaje suelen ni siquie a pasa po al o. Sin emba go con ellas se encuen an DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian lingüís icos de Li uania g ama icos in o macinę sis emą | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 especialis as de lingüís ica compu acional, ealizando a eas de p ocesamien o del lenguaje compu acional. Cabe deci ambién es o que, al p ocesa el lenguaje po compu ado a, en in o macijos nepakanka, nes en pa eikiami ik bend iausieji lie u ių kalbos dėsningumai. Panašių eiginių galima as i i ki ų mokslininkų da buose, p z.: „Tačiau žmonėms ski i dicciona ios imp esos y en g amá icas las ocabula ias con enidas di ícilmen e se adap an en desa olla p og amas de p ocesamien o del lenguaje (Rimku ė, Ko ale skai ė 2008: 3). Kad los kompiu e iu, pas ebė a i eks yno ano a imo me u Vy au o Didžiojo uni e si e o dicciona ios p opo cionan in o mación es insu icien e pa a p ocesa el idioma en el Cen o de Kompuu e inės ling is ikos. Mo ológicamen e ano ociendo Daba inės lie u ių kalbos eks yną ( oliau DLKT) al lado de o os da os (giminė, núme o, aleg nis, iempo, pe sona, g ado y k .) se indica y la o ma inicial de la palab a (lema). Los dicciona ios daz eces se p esen an solo las palab as undamen ales (Rimku ė 2006: 38), i. e. se p esen an no odos los ediniai, po lo que nemaja pa e de las palab as de la lengua li uanas pe manece en ellos inco po ada y, p epa os sólo da os de dicciona ios que u ilizan so wa e, muchos de las palab as exyno quedan desape cibidas. En g amá icas desc ibiendo mo ologines ca ego ías, se p esen an unos cuan os ejemplos de palab as que con ienen cie a ca ego ía mo ológica, y odas las palab as de lengua li uanas, a los que esa mo ologinė ca ego ía ca ac e ís ica, ne a dijami. Po ejemplo, Daba inėje lie u ių kalbos g ama ikoje ( oliau DLKG) de iniendo daik a a džių giminę ejemplos se p esen a as ke u is a iškosios y mo e iškosios giminės palab as (DLKG 2006: 62). Visos o os g ama icales no menciona ían palab as de la lengua li uanas giminę gim akalbiams de e mina no es complicado. Compu u e is mismo nada puede suge o i o decide e, le debe se muy p ecisamen e indica odos de cada palab a da os g ama icales, aigi y giminė. Compu u e izando la lengua li uanas ue obse ado un enómeno mo ológico, cuyo desc i o publicaciones no pudo encon a . Es o en los pa adigmas mencionados kai ybinių o mas de y posibilidad ellas consumi disc epancia. Es e p oblema esc yškėjo sólo du an e el p ocesamien o compu acional del lenguaje y an e io men e kalbininkų no ue no ada. Te minu pa adigma mo ologijoje señalima am cie o palab as de cai ybos ipo galūnių sis ema o de un solo palab a galūninių o mų o alidad, se conside a del co espondien e ipo cai ybos ejemplo (Gai enis, Keinys 1990: 143). Po ejemplo, accionesmažodžių es del iempo o mas se componen de es del iempo kamieno y de pe sonas galūnių. Los ad e bio ojos del p esen e iempo pe sona p o egidos según es pa adigmas, que co esponden es pe sonauo es (DLKG 2006: 337), y uno daik a a džių linksniuo ę (i)a o man es pa adigmas, que di ie en una de o as algunas de o as o mas links (LKE 1999: 462). DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian sis ema de in o mación de la g amá ica de Li u ias | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Así, kai omas las pa es del lenguaje ienen su pa adigma. En es e a ículo se examinan sólo El p obleminiai eiksmažodžių pa adigmų a ejai. obje i o de es e a ículo discu i elejiskėjusius casos de palab as indi iduales de cie as o mas de nepa ojimo, que ue on no ados en desa olla el Sis ema de in o mación g ama icalos de la lengua Li uania (LIGIS). Siendo obje i o p ime o se esumen las publicacións más impo an es, en las que g ildenamos cues iones de consumo de o mas g ama icales y eo ía de la mo ología na u al, median e la que se in en a g įs i olesnį es udio, despues p esen aba LIGIS la idea de u ū imo, ealiza abajos, ensucies p oblemas, y luego analizami eó icamen e posibles casos de o ma de ne a ojimo. Paaiškėjo, que de algunas palab as no odas las o mas eó icamen e pa adigmadas p esen adas son posibles. Fue u ilizada me odología de selección, i. y. es udio seleccion i aquellos p obleminiai casos, los cuales esc yškėjo compu ado izando lengua. 1.PUBLIKACIJOSE APRASHYTI WORDŽI FORM USOJIMOS QLAUSIMAI En es e capí ulo se á discu ida en la g amá ica de la lengua li uana así como en los manualèli de cul u a de lengua p esen ada in o mación po cues iones de posibilidad de o mas y esumen algunos a ículos, en los cuales di e en es aspec os se examinan p oblemas de o mas de palab as. Desa o unadamen e, no pudo encon a publicaciones, en las que se desc ibie an pa adigmas de es udios de consumo de o mas p esen adas, ealizados con el in de acla a i, si odas las o mas eó icamen e exis en es se pueden u iliza en la palab a. 1.1. En g amá icas discu idas o mas no consumables Tan o una omé ica (DLKG 2006), como i omé ica (LKG II 1971) en las g amá icas de la lengua li uanas se discu en cie os casos de accionesmažodžio o mų ne a ojimo. Como indicado aquí puede se conside ado y semán ico señas es o los llamados inpe sonales accionesmajodžiai. Inpe sonales accionesmajodžiai nosako desde ac o olun ad nep iklausancias enómenos de la na u aleza o o os s ichinius p ocesosos y iene sólo del e ce pe sona o mas. El pa adigma de accionesmajodžių sinpe soni icada cons i uye di ec as, supues a e indi ec a de los esiduos de la e ce a pe sona o mas, compan a is, di idi io, algunos de las accionesmajodžių y no ejecec i os be a dė giminė (DLKG 2006: 315-316). De mane a simila se esc ibe y en g ama ica académica: Ipsemenías accionmajodžiai <...> nekai omi ni pe sonasim, ni núme os y su o ma coincide con DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian lingüís icos de Li uania g ama icos in o macinę sis emą | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 pe sonales accionmajodžių ečiuoju asmeniu (LKG II 1971: 213). Sin emba go la mayo ía de lis ados palab as, que se p esen an como sinasmenios accionesmažodžių ejemplos, no hay en el dicciona io beasmeniškumas y a labai sąlygiškas, . y. beasmeniai jie būna ik am ik ame kon eks e, kai acción. Algunos g ama icale menciona inpe sonia accionmajodžiai puede se u ilizados con au ologinio ac o : lie us lyja, sninga sniegas y . . Además, y las palab as de la canción en sakoma: A diena dienos, a nak elė ems. Tada i eiginiai, kad šių eiksmažodžių liepiamosios sedacos o mas imposibil, no es á comple amen e p ecisus, plg., Lyk, lie u i, lyk. Incluso y en aquellos casos, cuando accionmajoodis no puede ene accion, po ejemplo, eikė i, ambién se usan algunas de las o mas dic ama o ias, po ejemplo, singula askai os segunda pe sona. Él ocu e en di e sas sen encias, po ejemplo, DLKT: Reikėk shi aip a si ik i. G abaciones de In e ne : Dingo. Todo se ha ido. Y neceség ú a mí. Más a de allí apa ece . Simila es ejemplos se pueden encon a y gožinėje li e a u a, po ejemplo: Reikėk u me Polionijos sese ías sykį išsižio i sob e esa okie uką (Apu is 1977: 32). Más adelan e discu iendo inpe sonenios eiksmajodžių a oseną pasaki a: Sin emba go ín eg o (pilns) pa adigma iene no odos inpe sonia eiksmajodžiai. po ejemplo accionesmaodžių pabaiso, pagailo, paga do no malmen e se u iliza sólo el u u ois ka inis, ečiau ecuninis iempo, y o as o mas a s oja cons ucciones con la co espondien e signi icación ca ac e a džių be a de gimine (baisu, ga du) o p ie eiksmiu gaila y accionesmaodžiu da y is, po ejemplo., (da osi) baisu, pabaiso, pabaisda o, pasida ys baisu; (da osi) paila, pagailo, pagailda o (pasida yda o gaila), pasida ys paila (DLKG 2006: 316). Desde luego, posible cons ucción y da ėsi pasida é paila. Veiksmajodis pagailo y cons ucción da ėsi pasida é gaila son sinónimicamen e u ilizadas o mas, eniendo muy simila á o incluso la misma signi icación. pa adigmoje al ando, i. i. nojo ojado en la palab a, si de cie a palab a o mas pueden eemplaza de o as palab as conjuniniai, es deci , aquellas o mas al an es ienen sen ido ( eikšmę). En es e a ículo se es ue za desc ibi casos, cuando cie os palab as de o mas sepa adas son imposibiles, i. y. palab as, pa a o i a o ma, no ienen signi icanzas. DLKG en cuan o a los pa icipan es be a dę giminę p incipalmen e se discu e su uso (DLKG 2006: 324, 365, 377) o su uso en la o mación de o mas compues as del e bo (DLKG 2006: 302). In o mación p esen ada mi ando desde la acciónmajo idad posición: Obje o linksnio no con olan es accionesmajo idades iene DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian lingüís icos de Li uania g ama icos in o macinę sis emą | 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 compues as noec iamosas o mas sólo con be a des gimines pa icipan es (DLKG 2006: 320), ej., es ue caminada / caminó a. 1.2. Mo ologinių požymių nuspėjamumas Re isa emos a ios a ículos, en los que se analiza, cuán o se puede p esgun a cie os cie os palab as de la lengua li uanas signos mo ológicos según ya enida in o mación sob e ypa ybes. Tos ypa ybės gali bū i labai ski ingos p igim ies, kaip an ai seman inės, esas palab as mo ologicas y pan. A eces incluso se exp esan con a ios ase ciones, po ejemplo, que la semán ica iene o no in luencia a cie os enómenos. Kaip mo ologinės ypa ybės pa yzdį galima paminė i kai ybos klases, pagal ku ias se esuel e sob e edinių sanda os signos. Vilniaus uni e si e e ealizada en el cu so del es udio ue acla iándose, qué ínculo iene eiksmažodžių p ecesagos con daik a a džių kai ybos clases. Išnag inė i odos en el elec ónico Daba inės lie u ių kalbos žodyno a ian e (DŽ6e) encon a p iesagų ė- i, y- i, o- i, uo- i daik a a diniai ediniai (Pake ys 2011: 273). Daik a a džių cai yba clases pa a asignado usado el signo adicional plu aliskai os naudininko galūnės oz, ej.: (i)a pa a homb es, he manos; (i)o aksoms, galioms y . . Es adís icamen e analiza os seleccionados palab as, de e minado que de daik a a džio hecho un eiksmajodis iene p eesagą, que es nuspėjama con bas an e didele ikimybe y depende de o daik a a džio kai ybos clasés. Po ejemplo, (i)a clasees daik a a džio eiksmažodinis edinys end á p iesagą (i)uo- i con ikimybe 70,95 po cien o, (i)o clasees daik a a džio eiksmažodinis edinys end á p iesagą (i)o- i con ikimybe 71,53 po cien o. A las conclusiones se p esen a la a i mación de que más cla a in luencia de la in o mación semán ica i os p eesagos caso no pudo á con empla (Pake ys 2011: 286). En o o a ículo desc i o se ealizó un es udio, caip leksemų mo ológicos asgos a cie o g ado se pueden adi ina de sus semán ica (A kadje 2008: 2). Fue on a ados p ima ias accionesmajodžiai de la lengua li uanas, cuyas aíz e mina si p iebalsiu. Todos ellos ag upados en kai ybos mak oklases, de los cuales s ambiausios son ns eiksmažodžiai, . y. in a pą y p iesagą -s esamojo iempo kamiene u in ys palab as, y j eiksmažodžiai, cuyas pala alización de los ac uales y u u os ka inio iempo kamienues se lle a a cabo. La análisis e ec uada mos ó que la mayo ía n/s eiksmažodžių (237 de 248) son in anzi i amen e y in o malmen e los se puede desc ibi como seman inos pasi os, i. e. eiksmažodžius, señalinčius si uaciones, no dependiusancias de la olun ad del suje o (p. ej., po que el suje o es un inanimado obiec as). Pi minías j eiksmajodžiai DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinę sis emą | 6 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 más ecuen emen e (247 de 306) ma can la conscien e acción de un agen e i o al pacien e, expe imen ančiam (neg įž amą) cambio de es ado (A kadje 2008: 10). Los da os Acondicionados se p opo cionan 1 ig. 1 PAV. Veiksmažodžių semán ica y mo ologinių klasių san ykis (p epa ada según A kadje 2008: 14). Ap a iaman e a ículo se p esen a la conclusión, que j eiksmažodžiam y ns eiksmažodžiam/ ca ac e ís icas yškios seman inės dominan ės. P egun as no ma i as sob e el uso de o mas e bales 1.3. Nemažai publicaciones, en las que se abo da el uso de o mas de palab as, anunciada po cues iones de no mimo de la lengua li uanas. Es a ubinas comisiones de la lengua li uanas p esen an en la Lis a de Lobos e o es o ecidos egula es cie os casos de consumo de 1 o mas, pe o es o elacionados sólo con pa ienes o mas de palab as. Po ejemplo, se indica que ne a o inas a iškosios giminės daik a a džių o mas a muje es según p o esiones, unciones y e c. desc ibi : a qui e as (= a chi ek ė) Žilienė; ne a o inas kelin inių skai a džių y į a džio kelin as y iškosios giminės kilmininko o mas mėnesio dienai nusaky i: Kelin o (= Kelin a) hoy?, A os ogausiu desde liepos penkiolik o (= penkiolik os) y k . Sin emba go ales o mas no a o i ik am ik ame kon eks e, ki ais a ejais (a chi ek as Žilinskas, ik iš kelin o ka o pa yko nus a y i) jos y a isiškai inkamos. Li u ias de la cul u a guíaėly en las colegijas se discu en los casos, cuando del mismo palab a papli ę dos o más galūnių a ian es. Tales galūnas se llaman g e u inas: Galūnių o mas a menudo son g e u inas, . i. d i simila esas (uno aisyklingos, o ki os į bend inę kalbą a eina iš a mių, šnekamosios kalbos), 1 h p://www. lkk.l /ak ualiausios- emos/didziosios-klaidos/ o mu- a ojimo papli usį y DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian lingüís icos de Li uania g ama icos in o macinę sis emą | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 i no s abi leis inos, kalba, siekdama pas o umo, enkasi ieną, labiau į eisin ą a ian ą (G iške ičienė y k . 2003: 144). Ish a dijus odos posibles, i.e. us ojamus, a ian es aconseja usa uno, no minį: no mas se conside an es as daik a a džio linksnių „Į ai ūs a ian ai, o no minis dažniausiai ienas“ (G iške ičienė i k . 2003: 144). Pa yzdžiui, galūnių a ian es: sesuo con sese imi (pe o no con sese ia), obelis an e obels (pe o no an e obelies), shuo be šuns (pe o no be šunies, be šunio); del adhe en e del apellido: smailus, y no smailas kampas, smaili, y no smaila ada a; del apellido kelminink: mismo p opio, pe o no pacio (G iške ičienė y k . 2003: 144). Sin emba go odos los casos mencionados en es e manualėly son posibles, y las palab as con cualquie galūnių a ian e son en endidos. Kū ybinių indus ijų specialybei des inado en la guía de cul u a del lenguaje se discu en casos ne a o ini de cada aleg nio (Vlada skienė 2013: 75-82). Po ejemplo, a dionis a ne a o inas nede inėž am coquio de cosas o paik o pa e eikš i: Kai opiniés muy di e encia, su ge dispu ai (=ginčų); Debido a las in acciones de eglas ocu en acciden es desag adables (=nelaimingų a si ikimų). Kilmininkas no des inado a usa , cuando abs ac us asun o neskaidom: O ganizaciones į aizdis iene lemiamas in luencia (=lemiamo in luencia) oms emp esas, las cuales busca ilgesnés economicas éxi oes. Įnagininkas se conside a inadecuado d ejybinių linksnių aiškai: Spo as ayuda a una pe sona con e i se en sano y ž aliu (=s eikam y ž aliam). Ne eik inou ie ininką a eces se p opone keis i incluso al combinación de palab as, en el cual nebeliega co ecomo palab a: In liacijos i sezoniškumo į akoje (=Dėl in liacijos i sezoniškumo) išk epiami me iniai indicikliai. Naudininkas ne a o inas obje o de acción eikš i con palab as co espondi i, no coinc i: T anspo o p iemonės ma kė, ipas y s o is co esponde a los indicados (=nu ody us) p ašyme. También en los í ulos de ipos de documen os hay que usa no naudininką con bend a imi, sino galininką con bend a imi: pe miso pa a ob as de cons ucción (=a lik i ealiza ob as de cons ucción). Sin emba go al lado de es as no as se p esen an y egula es casos de pa o ojamien o del bene icia io: Gau ų da os no son su icien es pa a la decisión acep a . Así, puede a i ma se, que y en es e manualėly indicadas como imposibil o ne eik inas o mas de palab as ales uel en solo en cie o con ex o. En o as ocasiones se a ojimas daik a a džio linksnių pozicijoje. Va dininko: Be neįmanomas (=neįmanoma) conside an comple amen e eglamen a ias. Monog a ía de la cul u a de la lengua Lie u ių se DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinę sis emą | 8 abo da pa icipio be a dės giminės o mų nos eque ingesnis (= eikalingiau) que pan; galininko: Li e a ū as c eación pa icipaja y doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 kalbinė in uicija: izgi s i negi dimą (= negi dima), deci nepasaky ą (=nepasaky a). Kilmininką se p opone cambia sin aksine cons ucción con pa icipio be a dės giminės o ma: Desde pasaky o (= o, que pasaky a) es á cla o que bend a imo y inys en esencia coincide con enseñanza y c ianza con enido; Eilė aščio g ažumas a menudo a si e ia conocido, audė o i noikė o (= o, lo que conocida, gi dė a y noikė a) sanki oje. igual mane a se p opone cambia y įnagininką, ej., Pe o en nues o abajo con en i se alcan u (=aquel que alcanzado) no se puede, así como ie ininką, ej., Ne ikė as he žio a ga sis sename, zami š ame (= ame, wha sena, zami š a) a si despie a él a ida (Paulauskienė 2001: 139-145). Jun o mencionimi y imposibilimi o mas de hace casos: de beasmenios accionesmajodžių no se puede hace aleg niuojančių eikiamosios ūšies daly ių, de ellos se hacen sólo nelinksniuojamosios o mas, en el que las a iniu (Paulauskienė 2001: 221), ej., pasnigę. Vicuciendo la P og ama de no malización y dislaidas del consumo de la Lengua Es a ubina ue on 2 in es igados peculia idades de los usos de las o mas g ama icales de la lengua li uanas. Mucho a ención a la ca ego ía de núme ous, pues dedicada su ge p oblemas debido a abs ak i os daik a a džių núme ous. Se puede deci que skaičiaus o mas de uso y no mmina ion ak ualus sólo pa a obik a a dji (Paulauskienė 2001: 146). En las g amá icas de la lengua Li uania se indica que abs ac ieji daik a a džiai egali ene o mas unaskai os y skaičiais nekai omi (LKG I 1965: 175; DLKG 2006: 62). Los consejos de la lengua desc iben casos excepcionales, cuando los obje os abs ac osoconc e ėja y sus plu aliskai ą puede usa , ej., Homb e puede se aba a de di e sosos baimios (KP G1 2002: 20); es o es ca ac e ís ico y de nomb es de acciones, ej., Susidū ė dos comple amen e di e en es mąs ymai (Bučienė 2017: 50). Sin emba go, publicaciones, en las que se analiza a el uso de accionesmajodžių uniscai os o plu iscai os, especialmen e impossimi casos, no pudo encon a . Taisykligos casos de consumo de cie as o mas se o ecen Kalbos pa a imuose, casi en cada núme o de la e is a Bend inė kalba se conside an cues iones de eglas de o mas. Lo más ce cano, lo que se pudo encon a , al ema examinado en es e a ículo es la no a de Jono Jablonski en el Rygiškių Jono Lie u ių kalbos ado ėly: Apie daly ius Tačiau jie i gi neapima isos pa adigmos a ojamumo. h p://www. lkk.l /p og amos/pa aiskoss a ybines-kalbos- a ojimo-minimo-i -sklaidos-p og ama isu y no de odos 1925 eiksmažodžių pada omi (Jablonskis: 61). Sin emba go aquí se discu e el caso, cuando no hay „būsimas, siųsimas, esimas“ <…> čia ne enka kalbė i: jie e as ė a kalbos dalykas, jie ne 2 de odos el pa icipio o mas de con cie a acciónmajo palab a šaknimi. DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian lingüís icos de Li uania g ama icos in o macinę sis emą | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 1.4. Aplicación de la mo ología na ú aliosios Na ú al de la mo ología desde el pun o de is a bal as las lenguas comenzé as analiza sólo en es e siglo. En la p ime a década ealizados es udios del sis ema de a dazodio de lengua le onia (Rosinas 2005), más a de es e mé odo aplicado a los eiksmažodži de lengua li uanas (Pakalniškienė, Ša ky ė 2012). Una de la mo ología na u al in es igada en cues iones qué es no mal en un de e minado sis ema de lenguaje (D essle 2019). Un enómeno mo ológico se conside a na u al, si 3 es á ex endido en la lengua y a ella cambian e no al e a (Maye hale 1981: 2). No odos los enómenos mo ologicos son uni o memen e papli ę, po ejemplo, p eesagų pasa iko con más ecuencia que an esdėlių. Una lengua puede en absolu o ene ca e ene p ededėlių (p.ej., u kų), pe o si ella iene siquie a una a iksų especie es o son p ejesagos (C occo Galeas 2001: 8). En lle a a cabo in es igaciones más adelan e en es a di ección se ob u o la conclusión de que los adjesos y p edeceso es son más ecuen es que in a pai (Wu zel 2001: 27) Suple i ismo ambién es a o, aí 4 y nena ū alus palab as da yboje (D essle 1985: 97). en la lengua Li u ias suple i ines o mas de son muy pocas: es oy ui; yo de mí y k . 5 Al ealiza es udios de iempos del accionmajodio de la lengua li uana se accedió a la conclusión de que [N]a ū aliosios mo ología desde el pun o de is a de la lengua li uana šakninių eiksmajodžių bud ojo o ma del iempo laiky inas undamen ales, y es iempo o mosiš es inėmis (Pakalniškienė, Ša ky ė 2012: 155). Como a gumen o se p esen a el hecho de que [I]n a pinių y -s a kamieno eiksmažodžių es el iempo o mas es uc u almen e son más complejas que el u u o iempo kamienus, po lo que desde el pun o de is a sinc oniniu conside á inas de i adas (Pakalniškienė, Ša ky ė 2012: 155). Desde el pun o de is a de la mo ología na u al, kai ybos eglas son ope aciones mo ológicas, po las cuales en la palab a o malmen e se codi ican ca ego ías mo ológicas (Maye hale 1981: 8). 3 <...> wha is no mal in he po en ial sys em o a speci ic language (D essle 2019). 4 „<...> is dann ex e ne Flexion na ü liche als in e ne Flexion, und P ä- und Su ixe sind na ü liche als In ixe (Wu zel 2001: 27). 5 <...> supple ion is mos unna u al (D essle 1985: 97). DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian lingüís icos g ama icos in o macinę sis ema | 16 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 3.2. Absence del bu o del ca inio iempo O o caso, cuando hay imposibilidades de palab as o mas, ambién iene que e con la semán ica. Tu in ys an esdélío ebe eiksmajodžiai signi ica ęs inį eiksmą (A kadie 2010: 21) 8 po lo que į ykio eikslo eiksmajodžių con es e p e idėliu no puede se . Desc ibiendo la g amá ica de la lengua li uanas se indica que eiksmažodžio e bos con ap iešos o ma es ne egulia i y eikslo puede se en e espec o de di e en es o mas de iempos el p esen e iempo iene eigos e bos signi icado, y bu asis y u u osis į ykio <...>, plg. : A enina aka as nykus (Nė is) y A ėjo i lauk oji ho a del eclipse del sol (Vienuolis) (Judžen is 2012: 157-158). Basándose en lo que a i mado en la ci a, la palab a a is conside ada sucesi o ac o de acción, pe o ebea eis ya indica acción ęs inumą y es a ibuido eigos ac o (Jes sabía que y después de es e sucesio sūnaus laiškai ebea eis como y an e io men e.). En la cul u a de la lengua Li uania ambién se discu e eiksmažodžių eikslas: <...> eigos eikslo eiksmažodžiai es sin an esdėlių, o į ykio eikslo eiksmažodžiai con p iešdėliais. Si el p e acio indica sólo la acción, yks ancio co espondien e di ecciónmi, esul a ą, es o e biiniu ligšiu elacionadas palab as son an ce canos como si ue a de la misma o ma de palab a: a) hace padece ; esc ibi -esc ibi ; desmemb a -soc ema ; bal i-ishbal i, pabal i, nubal i; sk-nuskęs i, paskęs i; nyk i-sunyk i; b) sali de... sali ; i en... en a ; i desde... nue i; co e po ...- ebece ; begu i p o... p abegu i y . . (Paulauskienė 2001: 211) A con inuación se indica, que ac i idades puede de e minl a y iempo de accionmajo: <...> iempos p esen es de la lengua li ians pe mi e usa y p edecilines de algunas o mas de accionmajo de acciones eigos signi icado: slink ies accionmajodžiai iene, a la a, a ažiuoja, iš ažiuoja, pa ažiuoja esponde a eigoslo p egun a qué él aho a? <...> Pe o bas a eemplaza el iempo p esen e se íaoju, y accionesmajodis indica inig ą ezul a inį eiksmą: aėjo, a plaukė, llegóžia o, se ažia o, pa ažia o. (Paulauskienė 2001: 213) 8 <...> he combina ion o eand be- <...> his sequence can only be in e p e ed as a con inua i e o m <...> (A kadie 2010: 21). DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinę sis emą | 17 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Bū ų aún puede apila se, que no sólo esamojo, sino y se ojo ecunino o mas de iempo son eigos eikslo, po que pasika ejan e acción es ęsiamas: a eida o, a laukda o, a ažiuoda o, iz ažiuoda o, pa ažiuoda o. Sin emba go no es á desc i a obse aciones, que algunos p e iéllos puedan sucesi o ac o de acciónmajodžius eemplaza eigos ac o de acciónmajodžiais. P idėjus a los mencionados eiksmajodžių da y ebe-, se ojo ca inio o mas del iempo se uelimos imposibil. Į ykio e bo eiksmažodžių kai ybinės o mas con es e p e iñado son i eales, p z., e ce as pe sona o ma * ebeiš ažia o. LIGIS ales eiksmajodžių se ojo ca inio iempo o mas no suminis adas. Así, obse ado una gene al polincí, que la di ección indican e slink ies accionesmajodžiai (y algunos y no slink ies) con p e idélicas a -, nu-, conec é aún y ebe-, no puede ene del se ca ino iempo o mas, ej., ae žiu i, nu ažiu i, a bėg i, nubėg i, a sk is i, nusk is i, nudažy i y k . Las palab as ebea ažiuoja, ebea ažiuoda o, ebea ažiuos en el habla li uanos puedenimi, pe o * ebea ažia o, * ebenudažė ya es sin sen ido. Sakinys Cuando yo uelau, él aún ebedažė len yną es comp ensible y bueno, po que pin u a es eigos eikslo eiksmažodis. El sucesio e lo se ía nudažė, a * ebenudažė ya suena neįhabladai, hay que empeensus pensa , qué es o pod ía signi ica y kažin o alguna que sea el signi icado de es a palab a inii ų a la cabeza. Tebei sucesio acción uno o o eliminan. 3.3. Sólo be a dė noekiamosios ūšies giminė de pa icipan es Nemažos de la pa e noekiamosios ūšies pa icipan es se u iliza sólo be a dė giminė. desc ibi Ne eikiamosios ūšies daly ių, pada y ų iš in anzi y inių eiksmažodžių, galima ik be a dės giminės o ma. Bene pi mi pas ebėjimai apie a ojamą daly ių ik be a dę giminę bu o a p incipios de es e siglo, sólo o mulada e a algo di e en e, be a dę giminę llamando nelinksniuojamąja o ma del pa icipio: Iš negalininkinių eiksmažodžių da oma sólo nede inamoji y nelinksniuojamoji o ma (Paulauskienė 2001: 222). bėgy a 14 310, y noekiamosios Tai ma y i i iš s a is inių LIGIS duomenų. Veikiamosios ūšies daly ių su šaknimi ūšies pa icipan es sólo 1 772. Tokiá mismo opinión exp esaškiančių eigines se puede encon a y eó icos abajos: <...> eikiamosios ūšies daly ių pada oma ne eikiamosios daugiau negu ne eikiamosios“ (Paulauskienė 2001: 221). Taigi labai didelė dalis ūšies daly ių, i. e. aquellos, quienes hace de in anzi y inių eiksmažodžių, no iene mo e iškosios y y iškosios giminės o mų bei linksnių. P z., begiamas uojas, p abėg a ku , a ka pa, nubėg i kilome ai gali bū i a ojama, aip pa kaip i aikų jau bu o išsibėgio a kas DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian lingüís icos g ama icos in o macinę sis ema | 18 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 pe o la palab a *išsibėgio as ya es imposible. De odo LIGIS base de da os comp ende 236 noekiamosios ūšies lemas de pa icipan es. De ellos 120 egali ene sólo be a dés giminés o mas. Puede encon a se y más ejemplos con o os accionesmažodžiais, has a que aún inco po ados a LIGIS, cuando puede sólo be a dė noekiamųjų pa icipios giminė. Po ejemplo, de eiksmajodžių c ece , blizgė i, nesisup i se puede hace aug a, blizgė a, nesisup a, pe o *aug as, *aug am, *blizgė as, *blizgė ame, *nesisup as, *nesisup o ya es no se en ienden. IŠVADOS Comenzando aplica compu ado es y lenguajes al p ocesamien o, sob e lenguas, sus g ama icasá explicó nue os hechos, a los cuales an e io men e no se llamó la a ención, po que al homb e como usua io de lengua esas cues iones noac uales. Compu u e izando la g amá ica de la lengua li uanas obse ado que algunas palab as de la lengua li uanas no pueden adqui i de odas las o mas pa adigmas eó icas y así sucede po la lexicológica signi icancia nede ėjimo con g ama ine signi icado o po su loginio con a a ismo. G upinio acción exp esando palab as uniscai a es imposible. Į ykio accionlo eiksmajodžių ediniai con p iešdėliu ebenegali ene hab ojo ka inio iempo o mų. La mayo ía noekiamosios ūšies pa icipan es, pada y ų de in anzi y inių eiksmažodžių, puede ene sólo be a dės giminės o mą. ŠALTINIAI DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/menu?page=ad anced (žiū ė a 2021-05-25). LIGIS – Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinė sis ema. P ieiga in e ne e: h p://ligis.lki.l / (žiū ė a 2021-05-25). LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas, . 1–20, 1941–2002 (elek oninis a ian as), y . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005. P ieiga in e ne e: www.lkz.l (žiū ė a 2021-05-25). DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinę sis emą | 19 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 LITERATŪRA Apu is Juozas 1977: Sug įžimas aka ėjančiais laukais: No elės, Vilnius: Vaga. A kadie Pe e 2010: No es on he Li huanian es ic i e. – Bal ic Linguis ics 1, 9-49. A kadje as Pio as 2008: Lie u ių kalbos pi minių eiksmažodžių klasių seman ika ipologinių duomenų kon eks e. – Ac a Linguis ica Li huanica 59, 1-27. Bučienė Laimu ė 2017: Daik a a džių skaičiaus ka ego ijos aiška: no mos i a osenos sanki a. – Kalba i kon eks ai: mokslo da bai 7 (2), 44-61. C occo Galeas G azia 2001: Wha is Na u al Mo phology? The S a e o he A . - Linguis ics A hens 13, 7-33. DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas. 5-as pa ais. leid., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2006. DŽ6e –Daba inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. S. Keinys. 6-as leid. (elek oninis), Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2006. D essle Wol gang U. 2019: Na u al Mo phology. - Ox o d Resea ch Encyclopedias – Linguis ics. P ieiga pe in e ne ą: h ps://ox o d e.com/ iew/10.1093/ac e o e/9780199384655.001.0001/ac e o e- 9780199384655-e-576 (žiū ė a 2021-05-25). D essle Wol gang. U. 1985: Supple ion in Wo d- o ma ion. His o ical Seman ics, His o ical Wo d- o ma ion, ed. J. Fisiak, 97-112. Gai enis Kazimie as; Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa. G iške ičienė Joli a; Lapku ienė Cecilija; Na alinskienė G ažina; Šmulkš y ė Rima 2003: Lie u ių kalbos kul ū os ado ėlis kolegijoms, Vilnius: Homo libe . Jablonskis Jonas 1925: Rygiškių Jono Lie u ių kalbos ado ėlis, Kaunas: „Vai os“ b- ė. Judžen is A ū as 2012: Lie u ių kalbos g ama inės ka ego ijos, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. KP 2002: Kalbos pa a imai 1: G ama inės o mos i jų a ojimas, sud. R. Miliūnai ė, eks o au . R. Miliūnai ė, A. Paulauskienė, y . ed. A. Pupkis, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. LKE 1999: Lie u ių kalbos enciklopedija, ed. V. Amb azas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinę sis emą | 20 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 LKG 1965: Lie u ių kalbos g ama ika 1: Fone ika i mo ologija, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is. LKG 1971: Lie u ių kalbos g ama ika 2: Mo ologija, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is. Maye hale Willy 1981: Mo phologische Na ü lichkei . / Linguis ische Fo schungen 28, Wiesbaden: A henaion. Paikens Pe e is; Ri uma Lau a; P e kalnina Lauma 2013: Mo phological Analysis wi h Limi ed Resou ces: La ian exaample. P oceedings o he 19 h No dic Con e ence o Compu a ional Linguis ics (NODALIDA 2013). Linköping Elec onic Con e ence P oceedings 85, 267-277. P ieiga pe in e ne ą: h ps://www. esea chga e.ne /publica ion/260907832_Mo phological_analysis_wi h_li mi ed_ esou ces_La ian_example (žiū ė a 2021-05-25). Pakalniškienė Dalia; Ša ky ė Raimonda 2012: Mikalojaus Daukšos aš ų in a piniai i s a kamieno eiksmažodžiai na ū aliosios mo ologijos požiū iu. – Res Humani a iae XI, 151- 172. Pake ys Ju gis 2011: Daba inės lie u ių kalbos daik a a dinių eiksmažodžių p iesagų i jų pama inių daik a a džių kai ybos klasių san ykis. – Bal is ica, 46, 271-288. Paulauskienė Aldona 2001: Lie u ių kalbos kul ū a, Kaunas: Technologija. Rimku ė E ika 2006: Daba inės lie u ių kalbos g ama inių o mų a osena mo ologiškai ano uo ame eks yne. – Li uanis ika 66 (2), 34-55. Rimku ė E ika; Ko ale skai ė Jolan a 2008. Tai, kas inka žmogui, ne inka mašininiam e imui: žodynų p oblema. - Gim oji kalba 2, 3-14. Rosinas Albe as 2005: La ių kalbos daik a a džio linksnia imo sis ema: sinch onija i diach onija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. Š eikauskienė Dai a 2010: Lie u ių kalbos ien isinių sakinių au oma inė sin aksinė analizė: dak a o dise acija. Š eikauskienė Dai a 2016: Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinė sis ema: I. Mo ologija. - Lie u ių kalba 13. P ieiga in e ne e: h p://www.lie u iukalba.l /index.php/lie u iu- kalba/a icle/ iew/183 (žiū ė a 2021-05-25). Vlada skienė Rasuolė 2013: Kū ybinių indus ijų specialybės kalbos kul ū a: ado ėlis, Vilnius: Technika. DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinę sis emą | 21 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Wu zel Wol gang U. 2001: Flexionsmo phologie und Na ü lichkei : Ein Bei ag zu mo phologischen Theo iebildung. S udia G amma ica 21, Be lin: Akademie-Ve lag GmbH. Zinke ičius Vy au as 2000: Lemuoklis – mo ologinei analizei. - Da bai i dienos 24, 245– 273. Recibió 2019 10 22 P iim a 2021 09 06 DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ. Veiksmažodžio o mų a ojamaumas, iš yškėjęs ku ian Lie u ių kalbos g ama ikos in o macinę sis emą | 22 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.02 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 USAGE OF THE VERB FORMS DEVELOPED ON THE LITHUANIAN GRAMMAR INFORMATION SYSTEM (USAGE OF THE VERB FORMS DEVELOPED ON THE LITHUANIAN GRAMMAR INFORMATION SYSTEM) This is a lis o wo ds ha ha e been used in he Li huanian language. This is a lis o wo ds ha ha e been used in he Li huanian language. Summa y Up un il now, he usage o g amma ical o ms mos ly has been discussed in s anda diza ion o diach onic aspec s. Sea ching o a icles abou pa adigm co e age o i s comple eness yielded no esul s. We encoun e ed he same c i ical ques ion while c ea ing he Li huanian G amma In o ma ion Sys em, while p epa ing he ma e ial o he ab OTHER FORMS o be exac . I u ns ou ha pa adigms o some wo ds a e incomple e, which is de e mined no by mo phological ea u es o Li huanian language, bu by wo d seman ics, making speci ic pa adigm o ms impossible, non-exis en , by esul ing in wo ds no unde s ood by a na i e speake . We p esen h ee ypes o such occu ences: 1. Ve bs ha ing no singula o m: such e bs mean g oup ac ion. 2. Ve bs he pas simple ense o ms o which a e illogical. Such p oblem occu s when indica o o aspec o e bs is ime (i.e. p esen ense o ms a e impe ec i e, and pas simple ense o ms a e pe ec i e), and hey ha e a ached he p e ix ebe-, which no es con inui y. 3. Mos o passi e pa iciples ha a e de i ed om in ansi i e e bs can only ha e neu e gende o ms. KEYWORDS: g amma , mo phology, pa adigms, in lec ional o ms o wo ds, seman ics. DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]