Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse

BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 RAMUNĖ VASKELAITĖ Lietuvių kalbos institutas ZAPIS NAZW ASTROLOGICZNYCH NA STRONACH INTERNETOWYCH POŚWIĘCONYCH ASTROLOGII SŁOWA KLUCZOWE: ortografia, wielka litera, nazwy własne, nazwy astrologiczne. ADNOTACJA Normy ortografii języka litewskiego przewidują zapisywanie nazwy własnej wielką literą, jednak jest to jedynie najbardziej ogólna zasada, mająca zastosowanie do nazw jednowyrazowych. W odniesieniu do nazw wielowyrazowych przewiduje się dwojaką normę: niektóre nazwy należy zapisywać tylko z pierwszą wielką literą, w innych zaś wielką literą zapisuje się każde słowo. Granicę tę wyznacza się z uwzględnieniem nazywanego obiektu, jednak w pracach kodyfikujących normy zapisu nazw astrologicznych wśród innych grup nazw własnych nie wspomina się, a zatem norma ich zapisu pozostaje również niekodyfikowana. Celem artykułu jest ustalenie, czym kierują się użytkownicy języka przy zapisywaniu takich nazw oraz czy w uzusie ukształtowała się określona norma ich zapisu. Analiza tendencji użycia opiera się na tekstach publikowanych na stronach astrologicznych. ABSTRACT Normy ortograficzne języka litewskiego określają użycie wielkiej litery w nazwach własnych, ale jest to tylko najbardziej ogólna zasada, którą można zastosować do nazw złożonych z jednego słowa. W przypadku nazw złożonych istnieją dwa sposoby zapisu nazwy: w niektórych z nich wielką literą zapisuje się pierwsze słowo, natomiast w innych każde słowo, przy czym rozgraniczenie to wyznacza się według nazywanego obiektu. Jednak wśród tych nazw nie wymienia się nazw obiektów astrologicznych w pracach określających normy ortograficzne, dlatego zasady ich pisowni pozostają nieustalone. Artykuł ma na celu ustalenie sposobów pisowni stosowanych w użyciu oraz tego, czy została w nim ustalona określona norma pisowni. Analiza tendencji w użyciu nazw astrologicznych opiera się na tekstach opublikowanych na stronach internetowych poświęconych astrologii. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 2 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 WSTĘP Chociaż pisownia jest jednym z przedmiotów normalizacji języka, normy ortograficzne i tendencje w pisowni są w pracach naukowych analizowane znacznie rzadziej niż, powiedzmy, morfologijos lygmenų normos ir vartosena. Tai, ko gero, pirmiausia lemia objektyvios leksyka, składnia czy przyczyny takie jak większa stabilność norm właściwa temu poziomowi, ne tik lietuvių bendrinėje kalboje 1 . Rašybos lygmuo, palyginti su kitais kalbos lygmenimis, ne przejawiająca się zresztą nie tylko większą stałością, lecz także specyfiką. Niejednokrotnie susijusi tik netiesiogiai, tai susitariamas dalykas (Pupkis 2005: 231; Vasiliauskienė, Rimkutė podkreśla się, że pisownia wiąże się z wewnętrzną strukturą języka 2007: 34). Jeżeli zaś jest ona uzgodniona i skłonna do stałości, to i nowe lub problematyczne zjawiska na tym poziomie, jak się zdaje, raczej nie mogłyby się pojawiać. A zatem i do rozpatrywania na poziomie naukowym właściwie nie byłoby czego. Mimo to przynajmniej różne czynniki zewnętrzne wpływają również na ortografię, co skłania do dokładniejszego przeanalizowania niektórych jej kwestii. Na przykład, gdy pod koniec ubiegłego tysiąclecia zaczęły się zmieniać okoliczności gospodarcze i polityczne, a wraz z nimi źródło wpływów językowych, w języku litewskim zaczęły się rozpowszechniać nowe nazwy, co skłoniło do zbadania kwestii nazw przedsiębiorstw (Kniūkšta 1991, 1997, 2004, 2006) oraz pisowni obcych nazw własnych (Ambrazas 2008). Jednak ogólnie rzecz biorąc, kwestie ortograficzne są na poziomie naukowym analizowane rzadko, zaledwie w pojedynczych pracach (np.: Vasiliauskienė, Rimkutė 2007; Gudzinevičiūtė 2012; Drukteinis 2015; Vaskelaitė 2019), choć z prac tych wynika również, że na tym poziomie występują nowości, wariantywność i problematyczność. A zatem niedostatek zainteresowania naukowego poziomem ortografii wynika zapewne nie tylko z przyczyn obiektywnych, lecz także z przyczyn bardziej subiektywnego charakteru, takich jak przyznawanie pierwszeństwa innym poziomom języka, a być może również z przekonania, że wystarczą raz ustalone zasady ortografii, a wszystko, co się z nimi nie zgadza, może być jedynie błędem. Jednak zasady niekoniecznie obejmują wszystko, i nie dlatego, że w języku pojawiają się nowości. W pracach kodyfikujących normy pisowni może pozostać nieomówiona także ta czy inna nienowa kwestia, innymi słowy, jedna czy druga norma może pozostać nieskodyfikowana. W niniejszym artykule zostanie właśnie przeanalizowana taka nieomówiona kwestia – pisownia nazw astrologicznych (dalej – ALP). Nie można nazwać go nowym zjawiskiem, ponieważ ALP pojawiła się wraz z astrologią, a jej początki, jak wskazywałyby 1 Na przykład jako przykłady stabilności ortografii wymienia się języki standardowe: angielski, irlandzki, francuski, japoński (Pupkis 1980: 23) lub chińskie hieroglify, stworzone w II tys. przed Chr. (Bielinskienė i in. 2014: 43). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 3 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 różne źródła, cofają się nawet do III tys. przed Chr. lub jeszcze wcześniejszego okresu. Jednak 2 litewska zasada pisowni jest w nich ustalona i przewiduje co najmniej dwojaką pisownię kalbos rašybos normas teikiančiuose darbuose ALP neminima. Bendra tikrinių pavadinimų rzeczowników własnych o znaczeniu dosłownym, nieskodyfikowaną. A sama norma zapisu nazw pavadinimų rašymą, kuris yra siejamas su pavadinamu objektu. Tačiau astrologinių objektų ar reiškinių tarp pavadinamųjų objektų nėra paminėta, taigi ir ALP rašymo norma lieka własnych w niejednej pracy jest określana jako problematyczna (np.: Pupkis 2005: 234; Linkevičienė 2013: 7). Na przykład w jednej z nich stwierdza się: „Niektóre zasady sformułowano w taki sposób, że po pojawieniu się nowej nazwy zwykłe zasady języka (jest to szczególnie vartotojai dažnai nežino, kuria iš tų taisyklių remtis norint pasirinkti optimalų rašybos būdą charakterystyczne dla zapisu nazw złożonych)” (Vasiliauskienė, Rimkutė 2007: 35). Niniejszy artykuł ma przyczynić się do analizy tego problemu. Nie mniej istotny jest jednak także aspekt praktyczny – usunięcie luki kodyfikacyjnej. Jak stwierdzono, normy językowe zależą nie od autorytetów pisanych (słowników normatywnych, gramatyk i innych podobnych prac), pragnień czy poglądów jednostki, lecz od tego, „co jest powszechnie używane, co stanowi zwyczaj całego narodu, i to właśnie jest normą” (Pupkis 1980: 20). Wynikałoby z tego, że norma zapisu ALP również mogłaby być niejako ustalona, lecz w pracach normatywnych nie została skodyfikowana. Ustalenie, czy taka norma istnieje, jest celem niniejszego artykułu, a cel ten będzie realizowany poprzez analizę zapisu ALP na stronach astrologicznych. Jeśli okazałoby się, że zapis jest nadmiernie zróżnicowany, praca ta mimo wszystko powinna być przydatna z punktu widzenia kodyfikacji – jako impuls do ustalenia normy zapisu ALP. Przedmiotem artykułu są nazwy własne lub nazwy, które w tekstach astrologicznych mają tendencję do zapisywania ich jak nazw własnych. Nazwy własne są wymieniane w pracach z zakresu leksykologii, morfologii, a nawet składni, tylko za każdym razem z innego punktu widzenia i przy zastosowaniu odmiennej terminologii, dlatego powstaje niemała różnorodność terminologiczna. I tak w morfologii, orientującej się na częściach mowy, operuje się takimi terminami jak rzeczowniki własne i pospolite (np.: LKG 1965: 163), w leksykologii, orientującej się na słowniku – słowa własne i pospolite, natomiast w jej odgałęzieniu, onomastyce, stosuje się terminy nazwa, nazwa własna (np.: Jakaitienė 2010: 267–278). Jednocześnie używany jest także termin nazwy. Terminologia ta jest przenoszona również do prac o charakterze normatywnym i nie we wszystkich pracach stosowana jednakowo, a zatem różnorodność terminów powstaje także w nich, natomiast relacje między terminami – 2 Na przykład w Powszechnej encyklopedii litewskiej stwierdza się, że „[A]strologia powstała w Mezopotamii być może w 3 tys. p.n.e., a w świecie zachodnim rozpowszechniła się w epoce hellenistycznej” (VLEe). Na jednej ze stron internetowych poświęconych astrologii napisano, że „współczesna astrologia jest dziedzictwem cywilizacji metų šumerų bei Babilono civilizacijose“ (ASTR). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 4 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 babilońskiej i powstała około 4–5 tysięcy temu” dość niejasne. Oto i w głównym litewskim wydawnictwie kalbos rašybos ir skyrybos – skyriuje apie didžiųjų raidžių rašymą minimi tiek vardai, tiek pavadinimai, pvz.: geografiniai vardai ir geografiniai pavadinimai, gyvūnų vardai ir gyvūnų podającym normy pisowni języka litewskiego – litewskie nazwy, nazwy astronomiczne, a także nazwy własne objektų vardai (LKRS 1992: 60–76). Nei šie rūšiniai terminai, nei terminai vardas, pavadinimas obiektów astronomicznych, astronomicznych tutaj się nie wyjaśnia, dlatego nie jest jasne, czy te terminy rodzajowe uważa się za różne terminy, czy za synonimy. Rozplątywanie relacji między terminami ani ujednolicanie terminologii nie jest celem tego artykułu, dlatego, zwróciwszy uwagę na zróżnicowanie, dalej będzie używany termin nazwy własne, którym w niniejszym artykule obejmuje się nazwy własne o znaczeniu bezpośrednim. 3 Bezpośredni przedmiot artykułu będzie nazywany nazwami astrologicznymi, dokładniej zaś będzie używany skrót ALP, rodzajów ALP lub ANP, terminy je oznaczające będą używane w pełnej formie: nazwy obiektów kuria šie pavadinimai bus skiriami nuo astronominių pavadinimų – ANP. Minint konkretesnių astrologicznych, nazwy wydarzeń astrologicznych, nazwy obiektów astronomicznych itd. Niniejszy artykuł – z dziedziny pisowni, a zatem nie rości sobie pretensji ani do uściślenia klasyfikacji nazw własnych, ani do ujednolicenia terminologii, pragnie jedynie przeanalizować tendencje w zapisie nazw własnych charakterystycznych dla astrologii. Analiza, jak wynika z tytułu artykułu, będzie oparta na tekstach stron internetowych. Oczywiście internet nie jest środowiskiem, na które badacze poziomu pisowni zwracaliby uwagę w pierwszej kolejności, a przyczyna jest zrozumiała. W tym środowisku jest bardzo dużo tego, co można nazwać elementarnymi błędami ortograficznymi lub korektorskimi, a rozpatrywanie ich z punktu widzenia normalizacji nie ma większego sensu, ponieważ z zalegalizowaniem elementarnych błędów ortograficznych jako normy powszechnej prawdopodobnie nie zgodziliby się nawet sami użytkownicy języka. W Internecie publikuje się jednak teksty o różnym poziomie, w tym także takie, które nie wykraczają poza granice języka ogólnego, co stwarza możliwość selekcjonowania źródeł. Jednak o wyborze Internetu jako źródła badawczego w największym stopniu decyduje badana dziedzina. Astrologią ponownie zainteresowano się stosunkowo niedawno, przez długi czas była ona dziedziną zamkniętą, do dziś odrzucaną przez naukę (zob. Vaskelaitė 2020: 129–130), dlatego publikacji z tej dziedziny w języku litewskim nie ma wiele. Mówiąc dokładniej, wydaje się niemało literatury popularnej, ale nie obejmuje ona całej różnorodności nazw używanych w astrologii, podczas gdy na stronach astrologicznych występują one licznie. Tutaj terminy lub 3 Oprócz nazw o znaczeniu dosłownym w pracach przedstawiających normy ortograficzne zwykle wymienia się także nazwy symboliczne (o znaczeniu symbolicznym), wskazując jako cechę odróżniającą je od nazw o znaczeniu dosłownym zapis w cudzysłowie. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 5 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 nazwy są ponadto objaśniane, a tym samym ujawniane są ich znaczenia. Dlatego do analizy wybrano 7 stron internetowych: antropoteosofineastrologija.lt (ANTR), astrodaiva.com (ASTR), astrologijosmokykla.lt (AM), sadhanacentras.lt (SA), uranija.lt (UR), vidineastrologija.lt (VA), zachh.lt (ZA). Analiza opiera się na spójnym materiale opublikowanym na stronach internetowych do 1 grudnia 2021 r. Jednak przed podjęciem analizy tendencji użycia istotne jest omówienie skodyfikowanej normy. 1. SKODYFIKOWANA NORMA I JEJ KRYTERIA Ogólna zasada zapisu nazw własnych jest formułowana w rozdziałach gramatyków poświęconych regule, przy daiktavardžius, ir ji atrodytų labai paprasta: tikriniai daiktavardžiai rašytini didžiąja raide (LKG 1965: 163; DLKG 1997: 60). Tačiau tuose skyriuose formuluojama tik daiktavardžių rašymo czym nazwy własne obejmują nie tylko rzeczowniki. Zapis nazw własnych omawia się bardziej szczegółowo, a normę zapisu ustala się również w pracach ukierunkowanych na poziom ortografii. Normy ortograficzne do tej pory ustala publikacja Lietuvių kalbos rašyba ir skyryba (dalej – LKRS). Co prawda są one również ustanawiane lub precyzowane uchwałami Państwowej Komisji Języka Litewskiego (dalej – VLKK), jednak podstawowym normatywnym zbiorem zasad ortograficznych jest wydane w 1992 r. 2. poprawione wydanie LKRS, którego pierwsza część Rašyba, jak wskazano również na stronie internetowej VLKK, obowiązuje w zakresie, w jakim nie jest sprzeczna z uchwałami przyjętymi później. Pisownia nazw własnych omawiana jest w rozdziale tego zbioru 4 Pisownia wielkich liter (LKRS 1992: 61–64), a już z samego tego tytułu wynika, że jako cechę odróżniającą nazwy własne od pospolitych przewiduje się wielką literę. Jednak w rzeczywistości zasada pisowni wielką literą może być stosowana tylko do nazw jednowyrazowych. Ustala się dwa sposoby pisowni nazw wielowyrazowych – pisownię wielką literą pierwszego słowa nazwy (Teisingumo ministerijos įsakymas) oraz pisownię, w której wielką literą zapisuje się każde słowo nazwy (Didieji Grįžulo Ratai). Nazwy dzieli się tu na grupy, zalecając jedne zapisywać w jeden sposób, a inne – w drugi, natomiast z określenia i omówienia grup można wywnioskować, że sposób pisowni zależy od nazywanego obiektu. Na przykład nazwy przedsiębiorstw, instytucji i Zob. http://www.vlkk.lt/aktualiausios-temos/rasyba/lkrs-turinys. Przygotowując artykuł, rozpatruje się zaktualizowany zbiór zasad pisowni – Rasuolė Vladarskienė i Palmira Zemlevičiūtė Lietuvių kalbos rašyba: taisyklės, 4 komentarai, patarimai . Zob. go pod adresem internetowym http://www.vlkk.lt/aktualiausios-temos/rasyba/apierasyba. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 6 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 nazwy organizacji (Teisingumo ministerija), dokumentów (Versalio taikos sutartis), świąt i wydarzeń (Naujieji metai, Motinos diena), wydarzeń historycznych i epok (Didysis šiaurės karas, Atgimimo epocha) oraz inne nazwy wymienia się jako te, w których wielką literą należy zapisywać tylko pierwsze słowo, natomiast imiona i nazwiska osób (Žanas Žakas Ruso), w tym jednowyrazowe lub wielowyrazowe imiona istot mitologicznych (Dievas, Afroditė, Dievas Tėvas, Dzeusas Griausmavaldis), – jako nazwy, w których wielką literą należy zapisywać każde słowo. Jako zapisywane w opisany ostatnio sposób wskazuje się jedynie nazwy kilku grup, co sugerowałoby, że ten zapis stanowi pewien wyjątek od bardziej uniwersalnej zasady zapisywania nazw własnych. Jedną z tych kilku grup są nazwy obiektów astronomicznych (Wielki Wóz, Mars). Jednakże grupa obiektów astrologicznych nie jest wyróżniana w LKRS, a takich nazw nie wymienia się również wśród innych grup nazw własnych. Nie ma ich także przy przedstawianiu klasyfikacji rzeczowników własnych w głównych gramatykach języka litewskiego (LKG 1965: 163; DLKG 1997: 60); jedynie w Gramatyce współczesnego języka litewskiego grupa ta została określona jako nazwy obiektów kosmicznych i astronomicznych (DLKG 1997: 60). W kwestii zapisu nazw własnych przyjęto również uchwały VLKK, a także przedstawiono niejedną rekomendację dotyczącą ich zapisu, na przykład Rekomendację w sprawie zapisu wielką literą niektórych nazw religijnych, terminów i nazw (VLKK 2004), jednak 5 zapis ALP nie został omówiony w tych dokumentach. W uchwale podsumowującej, w której doprecyzowano niektóre przewidziane przez LKRS zasady ortografii, grupy nazw własnych wymieniono tak samo jak w LKRS, a grupa ALP nie została wyróżniona; w innych grupach również nie przedstawiono takich nazw (VLKK 1997). Zapis ALP nie jest omawiany ani w publikacjach o charakterze dydaktycznym czy praktycznym (np.: LKŽin 1998; Linkevičienė 2013: 7–24; Bielinskienė ir kt. 2014: 132–135; ESIV 2014: 40–69; KancKP 2020), a ponadto nazwy lub terminy astrologiczne w ogóle są niemal nieanalizowane. Autorės jau zwrócono uwagę, że niechętnie włącza się je nawet do słowników wyrazów nors astrologijoje vartojama daug terminų, kurie pagal reikšmę nuo ANP skiriasi (Vaskelaitė międzynarodowych, 2020). To prawda, Kazimierz Gaivenis (1990) pisał o nazwach gwiazdozbiorów, ale i na nie patrzono jako na nazwy obiektów astronomicznych, a nie astrologicznych. 5 Rekomendacijos ir nutarimai skelbiami VLKK interneto svetainėje: rekomendacijos – skiltyje Najaktualniejsze tematy (http://www.vlkk.lt/aktualiausios-temos/rasyba), uchwały – w sekcji Uchwały VLKK (http://www.vlkk.lt/vlkk-nutarimai). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 7 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Ponieważ astrologia i astronomia mają wspólne korzenie, wydawałoby się, że powinna 6 wystarczyć zasada pisowni ANP, a ALP powinny być zapisywane zgodnie z nią. Jednak zasada ta obejmuje wyłącznie nazwy obiektów – wskazuje na to zarówno tytuł rozdziału zamieszczonego w LKRS: Nazwy obiektów astronomicznych, geograficznych i topograficznych, jak i podane tutaj przykłady (LKRS 1992: 62). Ponadto zasada ta wcale nie jest taka prosta. Po pierwsze, przewiduje ona wyjątek dla wyrazu rodzajowego oznaczającego ogólną nazwę obiektu (gwiazda, mgławica, planeta), a tym samym jakby przewiduje trzeci sposób zapisu nazw własnych – niepisanie każdego wyrazu wielką literą (LKRS 1992: 62). Zgodnie z tym wyjątkiem wynika, że należy pisać Didieji Grįžulo Ratai, Paukščių Takas, ale Mėlynoji Ramybės jūra, ponieważ wyrazem rodzajowym jest tylko jūra, natomiast Ratai i Takas nim nie są, choć zarówno jūra, jak i ratai, jak i takas są wyrazami pospolitymi. Po drugie, przewidując wyjątek dla wyrazu rodzajowego, zaciera się granica między różnymi sposobami zapisu. Przecież zgodnie z tym wyjątkiem dwuwyrazowe nazwy obiektów astronomicznych, takie jak Šiaurės žvaigždė czy Andromedos ūkas, należy pisać tak samo jak nazwy, w których wielką literą zapisuje się tylko pierwszy wyraz, por.: Motinos diena czy Versalio taikos sutartis. Jednakże tę różnicę zmniejsza również przewidziana przez normy ortograficzne możliwość stylistycznego użycia wielkiej litery, która, jak się formułuje, może być stosowana zarówno do pojedynczych wyrazów, jak i do nazw. I tak również w LKRS stwierdza się, że wielką literą mogą być zapisywane zarówno wyrazy, jeśli „oznaczanym przez nie pojęciom nadaje się szczególne znaczenie i szacunek” (Tačiau dabar, Atgimimo laikotarpiu, skaudu regėti beviltiškai plytinčias dvasios ertmes), jak i nazwy: „Z szacunku wielkimi literami mogą być zapisywane wszystkie wyrazy nazw najważniejszych organizacji, ruchów społecznych, wydarzeń historycznych, dokumentów o szczególnym znaczeniu i innych podobnych nazw” (LKRS 1992: 71). Jak wynika z ostatniego sformułowania LKRS i przykładów, przy zapisywaniu nazw wielką literą z szacunku wielką literą należy zapisywać również rodzajowy wyraz nazwy: Lietuvos Vyskupų Konferencija, Visuotinė Žmogaus Teisių Deklaracija itd. Wynikałoby z tego, że chociaż w przypadku nazwy Morze Spokoju Księżyca), możliwość użycia wielkiej litery ze względów stylistycznych ją eliminuje. Prawdą jest, jak wynika z astronominių objektų pavadinimų rašymo taisykle gimininiam žodžiui numatoma išimtis (plg. przedstawionego sformułowania, że zastosowanie tej możliwości uwidoczniło się właśnie w różnicy między astronomią jako nauką o gwiazdach a astrologią jako wróżeniem z gwiazd (VLEe). astronominių objektų pavadinimams tiesiogiai neįvardijamas, bet formulavimas „ir kitų 6 Teigiant, kad astrologija atsirado Mesopotamijoje maždaug 3 tūkst. pr. Kr. ir Vakarų pasaulyje paplito vėliau, helenizmo epochoje, kartu nurodoma, kad ji padėjo išsiplėtoti astronomijai: pirmaisiais amžiais po Kr. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 8 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 wskazywałoby, że możliwe jest „wszystkie wyrazy podobnych nazw”. Oto ze wspomnianego Zalecenia dotyczącego pisowni wielką literą niektórych nazw religijnych, terminów i nazw (dalej – Zalecenie) wynika, że przy zapisywaniu nazw religijnych wyraz rodzajowy ze względów stylistycznych może być pisany wielką literą: Bernelių Mišios, Grigaliaus Mišios (VLKK 2004). Z drugiej strony, przy wymienianiu nazw świąt i dni upamiętniających podaje się tu również takie przykłady jak Angelų Sargų diena, Šv. Nekaltųjų Vaikelių šventė, które byłyby sprzeczne z formułowaną przez LKRS zasadą dotyczącą stylistycznego użycia wielkiej litery w nazwach. 7 Zatem wyjątek dotyczący wyrazu rodzajowego nie tylko zaciera granicę między sposobami zapisu nazw własnych, lecz także prowadzi do sprzeczności normatywnych. Jedną z przyczyn powstających niejasności może być to, że wielkiej literze przypisuje się kilka funkcji: nie tylko wyraża się nią szacunek lub odróżnia nazwę własną od pospolitej, lecz także próbuje się za jej pomocą odróżniać jedne nazwy własne od innych. 8 Kryterium tego ostatniego rozróżnienia nie jest określane w pracach kodyfikujących normy ortograficzne. Granica wytyczana z punktu widzenia ortografii między nazwami osób (i zwierząt, istot mitologicznych) a innymi nazwami zdaje się wskazywać, że w tym rozróżnieniu uwzględnia się rozróżnienie dokonywane w pracach leksykologicznych między dwoma typami wyrazów własnych – nazwami istot żywych i nazwami rzeczy nieożywionych (zob. Jakaitienė 2010: 266). Jednak z punktu widzenia ortografii granicę wytycza się także między rzeczami nieożywionymi, tzn. nazwy obiektów astronomicznych (i geograficznych, topograficznych, przyrodniczych) odróżnia się od nazw innych rzeczy nieożywionych (np. nazw świąt). Zdawałoby się to wskazywać, że uwzględnia się dziedzinę użycia nazwy: ANP ocenia się inaczej niż, powiedzmy, nazwy okresów historycznych i epok (Wielka Wojna Północna, Oświecenie). Jednak grupy wymienione w rozdziale LKRS Pisownia niektórych innych nazw wskazują, że odmiennie przewiduje się pavadinimų rašymas, bet ir su kuria nors konkrečia sritimi nesietinų pavadinimų (sakykim, zapisywać nie tylko nazwy okresów historycznych i epok, świąt czy dokumentów), co sugerowałoby, że uwzględnia się także grupę leksykalną: nazwy obiektów (np. astronomicznych) odróżnia się od nazw wydarzeń Suderinti du kriterijus, žinoma, keblu, nes astronomija vien objektų pavadinimais (świąt, imprez). nie ogranicza się, a historia nie ogranicza się wyłącznie do nazw okresów i epok. Oto z Rekomendacijos matyti, kad ir religiniai pavadinimai apima ne vien tik objektų pavadinimus – vartojama, pavyzdžiui, ir kulto aktų pavadinimų (Altoriaus Sakramentas, Pirmoji Komunija). 7 Pastaboje po Rekomendacija nurodoma, kad ji parengta kaip projektas, apsvarstyta VLKK 2004 m. posiedzenia z 3 czerwca, ale niezatwierdzone. Zob. http://www.vlkk.lt/vlkk-nutarimai/projektai/kai-kuriu-religiniuvardu-terminu-pavadinimu-rasymas-didziaja-raide. 8 Wielką literą rozpoczyna się również zdanie. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 9 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Wspomniane Zalecenie wprowadza jeszcze jedno kryterium wyznaczania granicy między nazwami własnymi – wyjątkowość znaczenia. Oto w nim jako zapisywane z wielkiej litery na początku każdego wyrazu omawia się nazwy o wyjątkowym znaczeniu, na przykład nazwy ksiąg świętych i ich głównych części (Nowy Testament, Dobra Nowina, Vetus Latina), najważniejszych aktów kultu (Sakrament Eucharystii, Pierwsza Komunia), natomiast jako zapisywane zgodnie z ogólną zasadą pisowni nazw – z wielką literą tylko na początku – wymienia się nazwy niemające wyjątkowego znaczenia (Księga Rodzaju, Liturgia Dwunastu Apostołów). Takie kryterium wyjątkowości znaczenia pokrywałoby się z kryterium stylistycznych względów użycia wielkiej litery, jednak po wyliczeniu w rozdziale 2 Zalecenia grup nazw o wyjątkowym znaczeniu w rozdziale 4 stwierdza się, że „[T]erminom i nazwom religijnym, zwłaszcza w tekstach o treści religijnej, bardzo właściwe jest stylistyczne użycie wielkich liter: wielką literą zapisuje się wyrazy, połączenia wyrazowe, gdy oznaczanym przez nie pojęciom nadaje się wyjątkowe znaczenie i szacunek”, a osobno wymienia się przypadki stylistycznego użycia wielkich liter, takie jak pisownia nazw wydarzeń, wydarzeń z historii Kościoła (Narodzenie Chrystusa, Zmartwychwstanie Chrystusa). Zatem, choć relacja między nazwami o wyjątkowym znaczeniu a nazwami zapisywanymi ze względów stylistycznych w Rekomendacji nie jest wyraźnie określona, odrębne wymienienie tych nazw wskazywałoby, że nazwy religijne o wyjątkowym znaczeniu odróżnia się od używanych ze względów stylistycznych połączeń wyrazowych, choć w LKRS wyjątkowe znaczenie uznaje się za podstawę stylistycznego użycia wielkiej litery. Tak czy inaczej, staje się jasne, że przy kodyfikowaniu normy zapisu nazw własnych nie tylko próbuje się godzić kilka kryteriów, lecz także powstają rozbieżności normatywne. To, dlaczego granicę w odniesieniu do zapisu nazw własnych skłania się wytyczać, normatywna pobūdžio darbuose neaiškinama ir neįvardijama. Toks motyvas galėtų būti tiek tam tikrų wyjątkowość znaczenia nazw, jak również fakt, że w różnych dziedzinach (np. w tekstach susiklosčiusi skirtinga tikrinių pavadinimų rašymo tradicija ar dar kokie nors veiksniai. Kad astronomicznych) dziedzina może rzeczywiście mieć znaczenie dla tendencji zapisu, odzwierciedlałyby także niektóre wyjątki wskazywane w pracach o charakterze normatywnym. Na przykład w Rekomendacji wspomina się, że w pismach religijnych niektóre rzeczowniki pospolite, takie jak mišios czy bažnyčia, należy zapisywać wielką literą (Bažnyčia, Katalikų Bažnyčia; Mišios, Bernelių Mišios). Zapis nazw świąt religijnych również przewiduje się tutaj odmienny (Trys Karaliai, Visi Šventieji) niż w LKRS, która przede wszystkim jest ukierunkowana na użycie ogólne. Jednak ogólnie zasady zapisu zarówno nazw religijnych, jak i nazw własnych skłania się formułować jako ogólne, bez uwzględniania środowiska użycia nazwy RAMUNĖ VASKELAITĖ. Zapis nazw astrologicznych na stronach internetowych | 16 literą, doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 natomiast Baltasis Mėnulis i Juodasis Mėnulis zapisuje się wyłącznie wielką literą, zapisując nią również drugi wyraz nazwy (Mėnulis), który na stronach internetowych funkcjonuje także jako jednowyrazowa nazwa własna. Przyczynę pisania wielką literą pozwalają przewidzieć te same teksty. Wynika z nich, że dłuższe połączenia wyrazowe są podawane jako synonimy jednowyrazowych nazw, np. : na astrologicznym wykresie odzyskania niepodległości przez Litwę Słońce i Merkury tworzą aspekt z Czarnym Księżycem (Lilith) w Skorpionie ANTR; Do 10 maja swoją podróż przez Twój znak zodiaku będzie kontynuował Schodzący Karmiczny Węzeł Księżycowy (Ketu) UR; Rahu, czyli Karmiczny Wschodzący Węzeł Księżycowy, wyraża kierunek ewolucji, to, ku czemu należałoby się zwrócić, czego uczyć się w tym życiu ASTR. Chociaż zwykle w tekstach podawany jest, a także dalej używany, zarówno krótki, jak i długi człon pary synonimicznej, mogą one być używane również pojedynczo, jako wzajemnie zastępujące się, np. : Czarny Księżyc, czyli Lilith, wskazuje wszystkie niegodziwe czyny popełnione w poprzednich wcieleniach, za które człowiek nie został ukarany i które tkwią głęboko w podświadomości. Lilith odzwierciedla naszą ciemną stronę, która najbardziej ulega instynktom, naszą mroczną naturę, na którą oddziałują otoczenie i różne pokusy ZA. Zatem te połączenia wyrazowe skłania się pisać wielką literą dlatego, że również uważa się je za nazwy punktów horoskopu (fikcyjnych planet). Jednak konsekwentnie zapisuje się tylko Czarny Księżyc i Biały Księżyc. Pisownia innych par punktów horoskopu jest zróżnicowana. Tylko połączenie wyrazowe Węzły Księżycowe zapisywane jest jednakowo, na przykład: Innym wskaźnikiem karmy jest jakby kierunek ewolucji człowieka, czyli położenie Węzłów Księżycowych w znakach i domach horoskopu ZA, natomiast pisownia utworzonych z nim nazw rodzajowych jest niejednolita. Zdarza się, że zstępujący karmiczny węzeł Księżyca i wstępujący karmiczny węzeł Księżyca zapisuje się jako nazwy pospolite, jednak te wahania są rzadkie – najczęściej połączeniu wyrazowemu nadaje się status nazwy własnej. Jednak w kwestii stosowania zasady pisowni nazw własnych występują wahania. W niektórych przypadkach jakby stosuje się ogólną zasadę pisowni nazw własnych, przewidującą zapis pierwszego wyrazu wielką literą (z wyjątkiem wyrazu własnego i rodzajowego), np. : Gdy zaćmienie zachodzi przy Zstępującym karmicznym węźle Księżyca, znajdującym się na jednym końcu osi, w większym stopniu uwypukla wydarzenia uwarunkowane przeszłością, natomiast przy Wstępującym karmicznym węźle Księżyca – otwiera drogi ku perspektywom przyszłości. Inna – zasada zapisu nazw astronomicznych lub innych, przewidująca zapisywanie każdego słowa wielką literą, np.: w ten sposób gromadzi nowe doświadczenie duszy, które przychodzi przez Wstępujący Karmiczny Węzeł Księżycowy – Rahu SA; W styczniu uformują się dwa zaćmienia przy Zstępującym Węźle Karmicznym Ketu ASTR. Te wahania wskazują na niejasność, RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 17 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 którą z dwóch zasad zapisu nazw własnych stosować, a zarazem uwypuklają lukę w kodyfikacji – nieuwzględnianie grupy ALP podczas kodyfikowania norm zapisu nazw własnych. Przynajmniej te nazwy wyraźnie różnią się od ANP. Z drugiej strony, jak wskazywałyby wspomniane już stosowane w astronomii terminy węzły orbity Księżyca, punkty orbity Księżyca, pewne powiązania z ANP istnieją, co również może być czynnikiem wahań powstających w użyciu językowym. Jednak astronomiczna i astrologiczna ocena obiektów różni się. Z astronomicznego punktu widzenia węzły, jak wskazywałby Encyklopedyczny słownik astronomii, są „[P]unktami sfery niebieskiej, w których kosm. orbita ciała przecina się z wybraną płaszczyzną. W Układzie Słonecznym są to punkty, w których orbita planety (w tym Księżyca) przecina się z płaszczyzną ekliptyki” (Straižys 2003). Z astrologicznego punktu widzenia są to punkty wykresu astrologicznego – horoskopu. Ponadto w tekstach astrologicznych punkty te często nazywane są planetami lub z nimi utożsamiane, np. Rugpjūtis – tai savotiškas liepos mėnesio astrologinių tendencijų tęsinys, kuomet aštrėja Marso destruktyvi raiška per jo sudaromus aspektus su kitomis planetomis, tokiomis kaip Lilit, Chironas, Saturnas, Jupiteris, Plutonas ANTR. Z tekstów wynika, że Selena, Rahu i inne obiekty nazywane punktami horoskopu, podobnie jak planety, „podróżują”, np. Niestety w tym roku Słońce w Wodniku jest obciążone przez podróżującego przez ten znak Czarnego Księżyca, czyli Lilith, która w Wodniku będzie do 4 maja ASTR. A zatem skłonność do zapisywania tych połączeń wyrazowych wielką literą może być wynikiem porównywania oznaczanych przez nie obiektów z planetami (nazywa się je również planetami fikcyjnymi). Potwierdzałoby to również spotykany zapis nazwy jeszcze jednego ważnego punktu horoskopu – Ascendentu. Obiekt ten zazwyczaj wymienia się jako punkt horoskopu, lecz niekiedy nazywa się go planetą i właśnie w takich przypadkach również tę nazwę zapisuje się wielką literą, np. Najsilniejszy wpływ na człowieka mają planety znajdujące się najbliżej Ziemi – są to Słońce, Księżyc, Merkury, Wenus, Mars oraz Ascendent SA. A na skłonność kodifikacinės spragos, gali būti ir daugiau. Astrologijos tekstuose neretai teikiami atitikmenys do zapisywania wielką literą każdego wyrazu nazwy wpływają czynniki, oprócz wspomnianej już łaciny, takie jak w zdaniu Jego ascendent znajduje się przy najbardziej królewskiej gwieździe – Regul (Cor Leonis) UR. Natomiast nazwy jednej pary punktów horoskopu są w ogóle używane jako mažoriniai aspektai (susidarantys tam tikri dviejų planetų kampai): trigonai, sekstiliai, opozicijos, niezaadaptowane latynizmy – Medium Coeli i Imum Coeli, np. Ważne są również tak zwane pradžia) ANTR. Jau anksčiau skelbtame straipsnyje atskleista, kad astrologijos terminija su RAMUNĖ VASKELAITĖ. Zapis nazw astrologicznych na stronach internetowych | 18 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 kwadratury, zwłaszcza koniunkcje z planetami, Ascendentem i Medium Coeli (MC, czyli X domu po łacinie, ściśle związana (Vaskelaitė 2020), co pozwala przypuszczać, że na występujący zapis wpływ może mieć łacińska tradycja zapisywania nazw w tekstach o spójnej lub niespójnej strukturze. Prawdą mówiąc, na stronach internetowych nie ma tendencji do zapisywania wielką literą nazw innych terminów, choć znaczną ich część stanowią wyrazy pochodzenia łacińskiego (zob. Vaskelaitė 2020). Zdarzają się tylko pojedyncze przypadki. I tak w zaledwie jednym tekście wielką literą zapisuje się termin stelium: Trijų ir daugiau planetų susijungimas vadinamas Steliumu AN. Potwierdzałoby to jedynie, że istnieje tendencja do zapisywania wielką literą nazw punktów horoskopu, które w astrologii są również uznawane za planety. Jednakże w pracach kodyfikujących normy pisowni grupy nazw obiektów astrologicznych nie rozróżnia się również stosunku takich nazw do nazw obiektów astronomicznych ani go nie określa, dlatego nie wiadomo, według której zasady zapisu nazw własnych należy je zapisywać. 2.3. Zodiak i jego znaki We wszystkich serwisach internetowych szeroko stosowana jest jeszcze jedna nazwa mająca określony odpowiednik astronomiczny – Zodiak, przy czym w tekstach przedstawia się również wyjaśnienie astronomiczne, np.: „Zodiak – to pas sfery niebieskiej o szerokości około 16 stopni, którego środkiem przebiega ekliptyka (droga Słońca), dotykając 13 gwiazdozbiorów” (VA). Mimo to zaraz wyjaśnia się, że astronomiczny i astrologiczny Zodiak nie są tym samym, a różnice te wiąże się z różnicami między gwiazdozbiorami Zodiaku. Po pierwsze, astronomiczne gwiazdozbiory „nie mają ściśle wyznaczonych granic i są szeroko rozłożone na niebie, jedne zajmując większą część sfery niebieskiej, inne mniejszą”, podczas gdy gwiazdozbiory astrologiczne stanowią podział rocznej pozornej drogi Słońca na 12 równych części, z których każda obejmuje 30 stopni. Po drugie, w astronomii wymienia się trzynaście gwiazdozbiorów Zodiaku (w tym Wężownika), natomiast w astrologii wyróżnia się ich 12. Po trzecie, w astrologii tych części Zodiaku wcale nie nazywa się gwiazdozbiorami – nazywa się je znakami Zodiaku. Zatem również ta dwuwyrazowa nazwa nie pokrywa się z nazwą astronomiczną (por. gwiazdozbiory Zodiaku). Nie pokrywają się również nazwy konkretnych znaków Zodiaku: w astrologii używa się nie žvaigždynas ar Liūto žvaigždynas, o Vėžio ženklas, Liūto ženklas ir t. t. Tiesa, sutampa skróconego wariantu nazw Raka: Rak, Lew itd. Jednak znaczenia się różnią: w astrologii również te „gwiazdozbiory” są skupiskami znaczeń symbolicznych. Na przykład Bliźnięta kojarzy się z informacija, jos perdavimu, protiniais sugebėjimais, kalba, rašymu, taip pat plepumu, RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 19 ciekawością, doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Rak – z rodziną, domem, ojczyzną, historią, patriotyzmem, wrażliwością. Por. astronomiczne wyjaśnienie nazwy Bliźnięta: „Gwiazdozbiór Zodiaku północnej półkuli nieba, powierzchnia 514 kw. stop. Na Litwie najlepiej widoczny zimą <…>” (Straižys 2003). Zatem, widząc inne znaczenie, można astrologijoje turi ir pavadinimas Zodiakas. Tiksli apibrėžtis nepateikiama, tačiau iš vartojimo stwierdzić, że jest to struktura symboliczna. Na jednej ze stron internetowych Zodiak w sensie metafizycznym jest wyjaśniany jako „wielkie kosmiczne koło zawierające 12 praw kosmicznych, które określają etapy narodzin, rozwoju i śmierci, czyli ewolucji, każdego zjawiska zarówno na Ziemi i we Wszechświecie, jak i wewnątrz oraz na zewnątrz” (VA). Używana jest również dwuwyrazowa nazwa Zodiako ratas. W astrologii planety i inne ciała niebieskie „podróżują” po Zodiaku, a interpretacja ich interakcji z częściami koła Zodiaku, czyli znakami Zodiaku, stanowi podstawę wielu tekstów publikowanych na stronach internetowych poświęconych astrologii. Jak można z nich wnioskować, wędrując raz przez jeden, raz przez inny znak Zodiaku, planety aktualizują określone dziedziny, determinują mniej lub bardziej ważne wydarzenia, np. : Przed 12 laty, w 2008 roku, Jowisz, wkraczając wraz z Plutonem do Koziorożca, rozpoczął kryzys ekonomiczno-finansowy, czyli transformację gospodarki ASTR; Kiedy za 4 lata Pluton wkroczy do Wodnika, będziemy już obiema nogami mocniej stać w zupełnie innej cywilizacji, która teraz rodzi się w bólach i cierpieniach UR; Gdy Jowisz będzie przemierzał Raka, nadejdzie bardzo sprzyjający czas na zakup ziemi, domu, pracę na własnych działkach ogrodowych i w ogródkach, zakładanie rodziny oraz rodzenie dzieci AM. Wydarzenia te są decydujące nie tylko dla ludzkości czy państw, lecz także dla konkretnego człowieka, a ten ostatni wpływ, jak głoszą wyjaśnienia, zależy od tego, jaki był układ ciał niebieskich w chwili narodzin człowieka – od jego horoskopu urodzeniowego. W astrologii zachodniej szczególne znaczenie przypisuje się Słońcu: w zależności od tego, w której części kręgu Zodiaku znajdowało się Słońce w chwili urodzenia, wyróżnia się tak zwane Barany, Byki, Koziorożce itd. Tak więc jednowyrazowe nazwy znaków Zodiaku są w tekstach astrologicznych używane w dwóch znaczeniach: są to nie tylko części struktur symbolicznych, lecz także pewne typy ludzi, uogólnione na podstawie położenia Słońca w Zodiaku w chwili urodzenia. Nawiasem mówiąc, właśnie na typy zwykle ukierunkowane są publikowane w czasopismach prognozy Tačiau svetainės atskleidžia ir tai, kad astrologija nevienalytė – esama orientuotos į lub opisy cech charakteru, choć na niejednej stronie astrologicznej podkreśla się, że ważne jest 15 rozmieszczenie wszystkich planet w horoskopie, do którego sporządzenia trzeba znać także czas urodzenia z dokładnością co do minuty. użytkowników. 15 „W Europie Zachodniej pojawia się coraz więcej nowych kierunków łączących astrologię z psychologią. astrologijos kryptys labiau linkusios į prognostiką. Iš JAV ir Kanados ateina nemažai krypčių, tiesiogiai taikomų RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 20 Rosji doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Wielką literą zapisuje się zarówno nazwy znaków Zodiaku używane w jednym, jak i w drugim znaczeniu, np. : Będąc w Strzelcu, Jowisz będzie hojny dla wszystkich, jednak najbardziej, rzecz jasna, – dla Strzelców SA. Por. także : Gdy Mars przechodzi przez Pannę, aktywizuje się propagowanie zdrowego stylu życia AM oraz Wszystkie zawody wymagające bystrego umysłu i precyzji bardzo pasują Pannie ZA. To, że jedne z nich są nazwami zwierząt (Baran, Byk, Skorpion itd.), a inne – innymi nazwami (Bliźnięta, Panna, Wodnik, Strzelec, Waga), nie ma wpływu, por. : 16 Dwanaście znaków zodiaku (Baran, Byk, Bliźnięta, Rak, Lew, Panna, Waga, Skorpion, Strzelec, Koziorożec, Wodnik, Ryby) zostały stworzone przez kapłanów babilońskich w 700 r. p.n.e. ZA; 22 sierpnia Słońce przechodzi z Lwa do Panny ASTR. Zapisywana wielką literą i wymieniana na dwóch stronach internetowych litewska nazwa Wenus Aušrinė (VA, ASTR). To prawda, z niektórych tekstów wynikałoby, że typ 17 uogólniony według położenia Słońca w Zodiaku częściej określa się jednym słowem, natomiast część struktury symbolicznej – dłuższym terminem, por.: : Często już na pierwszy rzut oka można przewidzieć, że ten człowiek urodził się pod znakiem Skorpiona, a Obcowanie ze Skorpionem jest trudne ZA. W niektórych przypadkach próbuje się wyodrębnić typ charakteru, używając słowa ludzie (np.: Ludzie spod znaku Panny są inteligentni ZA) lub jeszcze inaczej, np. : Urodzeni pod znakiem Ryb wyróżniają się szczególną intuicją ZA. Jednak często tej różnicy się nie czyni – części koła zodiakalnego również określa się terminem jednowyrazowym, np. : Kiedy Jowisz przemieszczał się przez znak Wagi, istniało wiele możliwości zewnętrznego rozwijania relacji partnerskich i społecznych, natomiast w Skorpionie większe znaczenie będzie miała już wewnętrzna treść relacji i wartości ANTR. Odpowiednio w dwóch znaczeniach używane jest również wyrażenie znak Zodiaku. Oto w zdaniu Zwykle przejście wolniej poruszającej się planety z jednego znaku Zodiaku do innego trwa około roku, a czasami nawet dłużej ANTR w ten sposób określona jest część koła zodiakalnego, natomiast w zdaniach Nie można twierdzić, że jeśli znakiem Zodiaku jest Skorpion, to człowiek jest mściwy ZA – typ uogólniony. Prawda, niektóre przypadki jakby wskazywały, że w tym drugim znaczeniu wyrażenie pisane jest małą literą, np. : Głęboko intuicyjny i sentymentalny Rak może być jednym z najbardziej skomplikowanych znaków zodiaku dla użytkownika“ (ANTR); „We współczesnym świecie (zapewne także wcześniej) można wyróżnić trzy astrologii kryptis: fatalistinę, vartotojišką ir evoliucinę-dvasinę“ (ANTR). 16 Zodiako sudalijimas į 12 žvaigždynų siejamas su Babilonu, jų pavadinimas gyvūnų vardais – su graikais (ASTR). K. Gaivenis pisze, że w języku litewskim (podobnie jak w rosyjskim i angielskim) nazwy gwiazdozbiorów są tłumaczone, a niektóre z nich uległy transformacji semantycznej. Na przykład litewski Wodnik utożsamiono z męską istotą żyjącą w wodzie; wcześniej używano nazwy Vandenius „nosiciel lub czerpiący wodę” (Gaivenis 1990: 51). 17 Więcej litewskich nazw gwiazdozbiorów (np.: Šienpjovys, Sietynas, Jukštandis, dawna nazwa Skorpiona Parplys Kirminėlis) wymienia K. Gaivenis (1990). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 21 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 ženklų ZA. Tai tarsi būtų dviejų reikšmių diferencijavimo požymis, tačiau dažniausiai wahań obejmujących również pisownię słowa Zodiakas nie można wyjaśnić różnicowaniem znaczeń, np. : Wyobraźcie sobie, że Bóg stworzył 12 znaków zodiaku i każdemu z nich dał swój Dar. A zatem, jakie jest przesłanie Boga dla każdego ze Znaków Zodiaku? ZA; Wszyscy choć trochę znają pewne tradycyjne cechy wszystkich znaków zodiaku, a znak Zodiaku tego człowieka to Wodnik ZA. W niektórych tekstach wyraźniejsza jest tendencja do zapisywania nazw używanych zarówno w jednym, jak i w drugim znaczeniu małą literą, ale jest to raczej rezultat ujednolicania pisowni, np. : Ten astrologiczny wykres, jak wspomniano, składa się z 12 znaków zodiaku, w których rozmieszczone są planety i różne inne elementy astrologiczne. W ten sposób każdy znak zodiaku zyskuje określoną jakość i potencjał energetyczny, zależnie od tego, ile i gdzie znajduje się planet oraz innych ważnych punktów VA. Nawet Zodiak, koło Zodiaku w takim kontekście zapisuje się małą literą, np. : Wszystkie te ciała niebieskie, poruszając się, przemierzają tę samą drogę, która w astrologii nazywana jest kołem zodiaku. Połączenie tych dwóch zodiakalnych olbrzymów silnie wpływa na tło całego roku i nadaje mu określony koloryt VA. Jednak w astrologii Znak Zodiaku jako uogólniony typ jest nierozerwalnie związany ze Znakiem Zodiaku jako częścią koła Zodiaku, a dokładniej, jest przejawem jednej lub drugiej energii Zodiaku na poziomie człowieka, a więc ujednolicanie występuje również w drugim kierunku, np. : Cykl Jowisza, podczas którego planeta ta obiega całe koło Zodiaku, trwa 12 lat ANTR lub Rak – pierwszy znak żywiołu wody w kole Zodiaku VA. Jak się okazuje, również w tym przypadku występuje wahanie w zapisie nazwy, która tylko częściowo pokrywa się z nazwą astronomiczną (por. gwiazdozbiory Zodiaku i znaki Zodiaku). Niejasności dotyczące zapisu wyrazu rodzajowego nie powstają, chociaż nie jest jasne, czy zapis małą literą wynika z przewidzianego w skodyfikowanej normie wyjątku dotyczącego wyrazu rodzajowego, czy z zastosowania zasady, zgodnie z którą wielką literą zapisuje się tylko pierwszy wyraz nazwy. Nie pozwalają tego ustalić również wymieniane na żadnej stronie internetowej nazwy ANP, które także są dwuwyrazowe: gwiazdozbiór Perseusza, gwiazdozbiór Wolarza, gwiazdozbiór Lutni, gwiazdozbiór Łabędzia, gwiazdozbiór Orła, a także trójkąt letni, pas Kuipera, obłok Oorta, Gwiazda Polarna ASTR. Jednak, jak widać, niejasności powstają w związku z zapisem pierwszego wyrazu nazwy Zodiako ženklas, a mogą one być związane zarówno z niejasnością granicy między nazwami pospolitymi i własnymi, jak i z luką w kodyfikacji – z niewyodrębnianiem ALP jako grupy nazw własnych i nieokreślaniem ich relacji z ANP. Wyłącznie jako ANP Zodiakas, Zodiako ženklas omawiane są również w KB, chociaż w podanych przykładach użyto właśnie ALP, a nie ANP (Pagal Zodiaką jis Avinas i Mano ženklas Ožiaragis). Tutaj zresztą RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 22 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 wskazuje się, że gdy Zodiakas jest używany w znaczeniu charakteru lub losu człowieka, jako wyraz pospolity, należy go zapisywać małą literą, np. Jaki jest twój zodiak? (KB). Jednak taki wyjątek może być ukierunkowany na użycie ogólne, a testy na stronach astrologicznych uwydatniają ścisły związek znaku Zodiaku jako typu charakteru i znaku Zodiaku jako części koła Zodiaku, toteż różnicowanie w nim pod względem pisowni nazwy używanej w dwóch znaczeniach jest kłopotliwe. Niemniej jednak możliwe, że zalecenia przeznaczone do użytku ogólnego próbuje się uwzględniać także na stronach astrologicznych, a to może być jedną z przyczyn powstających na nich wahań. Prawdą jest, że oprócz omówionych już jednoi dwuwyrazowych nazw znaków Zodiaku na stronach szeroko stosuje się także nazwy trzywyrazowe, np. : Od 16 dnia Merkury przejdzie do znaku zodiaku Ryb, kierując myślenie w stronę intuicyjności ASTR; Planeta ta włada znakami zodiaku Bliźniąt i Panny ASTR. Wchodzące w ich skład połączenie znak zodiaku zapisuje się małą literą. Takich przypadków jak Znak Zodiaku Strzelca odnotowano tylko jeden (w tym samym tekście dalej zapisano znak zodiaku Wagi ZA). Niemniej jednak dominująca tendencja w pisowni nazw trzywyrazowych nie pozwala ustalić, czy w tym przypadku stosuje się zasadę pisania pierwszego słowa nazwy wielką literą, czy zapis ten wynika z utożsamiania połączenia wyrazowego znak zodiaku z wyrazem rodzajowym nazwy. 3. ZAPIS INNYCH NAZW Omówione ALP są nazwami obiektów. Nawet jeśli różnią się one znaczeniem od nazw obiektów astronomicznych, a w niektórych przypadkach także formą, istnieją pewne związki z tymi ostatnimi, zatem przy ich zapisie można by niejako kierować się zasadą zapisu nazw obiektów astronomicznych formułowaną w pracach normatywnych. Jednakże na stronach astrologicznych używa się nie tylko nazw obiektów. 3.1. Wydarzenia astrologiczne Przy wyodrębnianiu grupy nazw obiektów astronomicznych w LKRS w rzeczywistości wymienia tokie kaip Didieji Grįžulo Ratai, Paukščių takas, Šiaurės žvaigždė, Andromedos ūkas (LKRS się tylko obiekty, 1992: 62). Nie podaje się tu wydarzeń ani zjawisk, ale przecież istnieją nie tylko RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 23 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 nazwy obiektów astronomicznych. Oto na jednej ze stron astrologicznych użyto nazwy deszcz astronominio reiškinio pavadinimas. Žinoma, daug astronominių reiškinių pavadinimų yra Perseidów – pospolite, na przykład, przesilenie lub równonoc. Nazwy zjawisk astrologicznych również bywają pospolite, na przykład tranzyt czy ingresja, i na stronach internetowych didžiąja, kaip antai Saulės užtemimas, Mėnulio užtemimas, Plutono ir Saturno konjunkcija, zapisuje się je małą literą. Inne zapisywane są jako koniunkcja Marsa–Neptuna, jednak pierwszy wyraz tych nazw jest nazwą własną, funkcjonującą na stronach internetowych również jako odrębna nazwa, dlatego nie jest jasne, czy cała nazwa złożona jest używana jako nazwa własna, czy jako pospolita. Niemniej pierwszy wyraz nazw niektórych zjawisk jest pospolity, lecz zapisuje się go wielką literą, a zatem nazwę skłania się oceniać jako własną. Oto wielką literą zapisuje się nazwy czterech corocznych zjawisk – dwóch równonocy i dwóch przesileń (solstycjów) – np. : Pod koniec dnia 20 marca, tuż przed północą, o godz. 23:58 Słońce przejdzie do znaku zodiaku Barana i nastąpi Równonoc Wiosenna ASTR; Jak należy uczcić równonoc jesienną? ASTR; Jest to moment przesilenia zimowego, oznaczający, że osiągnięto punkt największej ciemności ASTR; W tym roku przesilenie letnie nastąpi 21 dnia ASTR. W innych, a także w tych samych witrynach, nazwy te zapisuje się małą literą, np. : 20 marca (o godz. 5.50) Słońce przejdzie do znaku Barana – nastąpi równonoc wiosenna ANTR; Wieczerza wigilijna – niczym kulminacja przesilenia zimowego AM; Od tego momentu dzień będzie się wydłużał, a światła będzie przybywać aż do przesilenia letniego ASTR. Zjawiska te na stronach astrologicznych zwykle określa się mianem wydarzeń, a z ich omówienia wynika, że są to wydarzenia niezwykle ważne z astrologicznego punktu widzenia. Oto od równonocy wiosennej rozpoczyna się rok astrologiczny. Jednocześnie wyjaśnienia na stronach ujawniają ich związek ze świętami, np. : To szczególny czas – jeden z czterech najważniejszych punktów krzyża roku, na których opierają się święta wszystkich religii i tradycji ASTR. Wskazuje się, że Persowie obchodzą Nowy Rok podczas równonocy wiosennej (ASTR). Przesilenie letnie jest wymieniane jako zbiegające się z Rasami, które później utożsamiono z Joninėmis. Przesilenie zimowe wiąże się z Kūčiomis; na jednej ze stron podano, że na Litwie od dawna znane było jako święto Dziewięciorogiego Jelenia (AM). W takim kontekście nazwy tych wydarzeń astrologicznych zapisuje się wielką literą, np. : Świat zachodni wiąże Nowy Rok z innym ważnym punktem przesilenia roku – przesileniem zimowym (momentem, w którym następuje przełom od punktu największej ciemności ku jej wzrostowi) ASTR. Jednak te ważne wydarzenia nie tylko wiąże się ze świętami, lecz także nazywa się świętami, na przykład równonoc wiosenna – w astronomii ma Naujaisiais astrologiniais metais ASTR. Taigi, astrologijoje šie pavadinimai turi kitą nei RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 24 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 znaczenie, co odzwierciedlają odmienne tendencje w pisowni – pisownia nazwy wielką literą zgodnie z raide. Tiesa, ir šie pavadinimai dvižodžiai, taigi būtų sunku nustatyti, pagal kurią iš dviejų tikrinių pavadinimų rašymo taisyklių jie rašomi – pagal kiekvieno žodžio rašymo didžiąja raide regułą przewidującą wyjątek dla wyrazu rodzajowego albo zgodnie z regułą pisowni nazw świąt, okresów historycznych i różnych innych nazw, przewidującą pisownię wielką literą tylko pierwszego wyrazu. Z drugiej strony, omawiając te wydarzenia astrologiczne, na stronach internetowych astronominis jų aiškinimas, o kartu jie apibūdinami ir bendriausiomis reikšmėmis, pavyzdžiui, często przedstawia się również równonoc jesienną – jako koniec ciepłej części roku. To sprzyjało pisowni tych nazw małą literą, właściwej tekstom astronomicznym lub tekstom ogólnego użycia, np. : W cyklu rocznym są 4 kluczowe momenty, istotne dla wszystkich ludzi i wszystkich ziemskich istot: są to przesilenia letnie i zimowe oraz równonoce wiosenna i jesienna ASTR. Niektóre przypadki wskazywałyby, że przeważa właśnie taka pisownia, nawet jeśli dane wydarzenie jest nazywane świętem, np. : Ekliptyka przecina równik niebieski w dwóch punktach: w punkcie równonocy wiosennej (20–21 marca) i w punkcie równonocy jesiennej (22–23 września) – w tym czasie długość dnia i nocy jest jednakowa. Święto równonocy jesiennej odnotowuje koniec ciepłej części roku. Jest to również święto szacunku i wdzięczności, kiedy to od czasów starożytnych ludzie dziękowali bogom za plony, które pomogą przetrwać zimną porę roku. Od równonocy jesiennej rozpoczyna się czas Ilgiai i od tego momentu zaczynamy zbliżać się do misteriów Zaduszek i Skorpiona ANTR. Z drugiej strony, rozumiane jako nazwa święta, nawet pojedyncze słowo zapisuje się wielką literą, jak w zdaniu Jak powitać Równonoc oraz Nowy Rok Słońca? ASTR, choć na ogół nazwy jednowyrazowe zwykło się zapisywać małą literą, np. : Przesilenie jest jednym z 4 najważniejszych momentów astrologicznych roku (dwa przesilenia i dwie równonoce) ASTR. Przykład zapisu Jak najlepiej świętować Jonines, czyli Rasos, albo po prostu Letnie Przesilenie? ASTR wystąpił tylko jeden. Nazwy faz Księżyca w tekstach astrologicznych również zapisuje się wielką literą, np. : Ten Nów skłoni w nadchodzącym miesiącu księżycowym do skoncentrowania się na pracy, dążeniu do własnych celów, wzmocni odpowiedzialność za stabilność rodziny i skłoni do zatroszczenia się o rodziców AM; Wszystko wydarzy się tuż po zaćmieniu Słońca, podczas Nowiu VA. Fazy Księżyca w tekstach astrologicznych nie są wymieniane jako święta, jednak z objaśnień wynika, że są to również ważne z astrologicznego punktu widzenia wydarzenia, zwłaszcza nów i pełnia. Jak pokazywałoby choćby zdanie Zatem retrogradujący Merkury i Nów – to impuls do zmiany sposobu myślenia, podejścia, rozumienia, iš priklausomybių bei viso to, kas trukdo evoliucijai VA, jaunatis vertinama kaip mintims ir RAMUNĖ VASKELAITĖ. Zapis nazw astrologicznych na stronach internetowych | 25 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 ponownego odkrycia tego, co stare i sprawdzone, czas wyzwalania się, nadający uczuciom szczególną jaunatys bei pilnatys tuose pačiuose tekstuose aiškinamos ir kaip astronominiai reiškiniai, todėl kai kuriais atvejais nusveria rašymas mažąja raide, pvz.: Saulės užtemimas visada sutampa su siłę, pełnia zaś wiązana jest z realizacją myśli. Z drugiej strony, nowiem. Wszyscy wiedzą, że podczas dvižodžiai junginiai rašomi pirma didžiąja raide, pvz.: Netrukus, spalio 9 ryte, bus Mėnulio nowiu należy tworzyć plany na przyszłość, marzyć SA. Występujący nów, rozpocznie się nowy cykl ASTR; Nów Wenus wiąże się z przewartościowaniem wartości i ich uporządkowaniem ANTR. Ale zdarzają się również przykłady takiego zapisu, jak: Koniunkcja ze Słońcem nazywana jest Nowiem Wenus VA; W ten niedzielny wieczór o godz. 19:30 czasu litewskiego rozpocznie się Nów Księżyca w znaku zodiaku Skorpiona AM. Mogą one, podobnie jak ujawnione podczas omawiania zapisu nazw punktów horoskopu przypadki, takie jak Zstępujący Karmiczny Węzeł Księżycowy lub podobne, być rezultatem kodifikuotosios normos aptarimo aiškėjo, kad šią išimtį naikina ar neaiškią daro zastosowania zasady zapisu ANP. Prawdą jest, że zasada ta przewiduje wyjątek dla wyrazu pospolitego, ale już ze skodyfikowanej normy wynika możliwość zapisu stylistycznego. 3.2. Żywioły i pierwiastki Wahania związane z przyporządkowaniem nazwy do nazw własnych lub pospolitych występują również przy zapisywaniu nazw niemających żadnych astronomicznych analogów, które przy kodyfikowaniu normy zapisu nazw własnych nie są wymieniane ani jako nazwy obiektów astronomicznych, ani wśród innych grup nazw własnych. Ich źródeł należy szukać w filozofii, a mianowicie w rozwijanej przez Arystotelesa teorii, że całe ziemskie stworzenie składa się z czterech elementów: ognia, ziemi, powietrza i wody (ANTR). Teoria ta znajduje odzwierciedlenie 18 również w astrologii, w której używa się nazw utworzonych zarówno ze słowem żywioł, jak i ze słowem element. Nie są to jednak nazwy zjawisk przyrodniczych. Według czterech żywiołów (elementów) dzieli się tu znaki Zodiaku, a podział ten zakłada zarówno nazwy jednowyrazowe, jak i dwuwyrazowe: Ziemia, Ogień, Powietrze, Woda oraz znak Ziemi (element), znak Powietrza (element) itd. Spotyka się również dłuższe warianty, takie jak znak żywiołu Ognia. Zapis zarówno nazw jednowyrazowych, jak i wielowyrazowych jest niestabilny, a wahania wskazują, że pojawiają się wątpliwości, czy nazwę 18 „Jeden z najbardziej wpływowych myślicieli filozofii zachodniej, starożytny grecki filozof Arystoteles (384– 322 r. p.n.e.), badający wpływ nieba na sprawy ziemskie, opierając się na wiedzy dawnych kierunków duchowych, twierdził, że całe ziemskie stworzenie składa się z czterech elementów: ognia, ziemi, powietrza i wody“ (ANTR). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 32 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 pisownia wielką literą, a zatem na konsekwencję pisowni jednowyrazowych ALP aplinkybė. Nevariantiškas ir dalies dvižodžių astrologinių pavadinimų rašymas (Mėnulio najprawdopodobniej wpływają te węzły, Dzień Księżyca, Miesiąc Słońca, Dzień Hydry, Rok Węża itd. ; Czarny Księżyc, Biały Księżyc), ale prawdopodobnie wynika to z tego, że pierwszy wyraz takich nazw jest nazwą własną, w tych samych tekstach zapisywaną wielką literą, natomiast drugi wyraz, zgodnie z obiema zasadami pisowni nazw własnych, z których jedna przewiduje wyjątek dla wyrazu rodzajowego, a druga – pisownię wielką literą tylko pierwszego wyrazu, należy zapisywać jednakowo. Pisownia nazw jednoi dwuwyrazowych ujawnia jedynie niejasności związane z granicą między nazwą własną a pospolitą (Nów i nów, Równonoc Wiosenna i równonoc wiosenna itd.; Znak Ognia i znak ognia itd.). Tačiau daugiažodžių pavadinimų rašymas gerokai svyruoja (Besileidžiantis karminis Mėnulio mazgas, Karminis besileidžiantis Mėnulio mazgas, Besileidžiantis Karminis Mėnulio węzeł; rok Metalowego Białego Byka, rok Białego Metalowego Szczura), a te wahania uwydatniają niejasności lub braki w kodyfikacji nazw własnych. Największe wahania występują między dwoma podstawowymi przewidzianymi przez skodyfikowaną normę sposobami zapisu nazw własnych – zapisem pierwszego wyrazu wielką literą a zapisem każdego wyrazu wielką literą. Czynnikiem tych wahań może być ścisły związek astrologii z językiem łacińskim, ale również to, że grupa ALP nie jest wyodrębniana spośród innych nazw własnych, a stosunek tych nazw do ANP nie jest określany, zatem norma zapisu ALP nie została skodyfikowana. Skodyfikowano jedynie normę zapisu ANP, jednak ALP pokrywa się z ANP tylko częściowo, dlatego w użyciu pojawiają się wątpliwości, według której zasady należy je zapisywać. Wahania mogą być również powodowane przez niejasności związane z przewidzianą przez skodyfikowaną normę możliwością zapisu stylistycznego. Odzwierciedlając brak kodyfikacji normy zapisu ALP oraz niejasności związane z użyciem wielkiej litery ze względów stylistycznych, tendencje w zapisie ALP ujawniają również braki w kodyfikacji norm zapisu niektórych innych nazw własnych. Ogólnie rzecz biorąc, uwidaczniają one niejasności związane zarówno z normą zapisu określonych nazw własnych, jak i z normą zapisu określonej grupy nazw własnych (ANP), a także z kryteriami i normami zapisu nazw własnych. O uniwersalności ujawnionych tu tendencji w użyciu można byłoby przekonać się w większym stopniu, analizując zapis ALP w publikacjach drukowanych, ale byłoby to już zadanie na przyszłość. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 33 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 ŠALTINIAI AM – www.astrologijosmokykla.lt ANTR – www.antropoteosofineastrologija.lt ASTR – www.astrodaiva.lt SA – www.sadhanacentras.lt UR – www.uranija.lt VA – www.vidineastrologija.lt ZA – www.zachh.lt LITERATURA Ambrazas Vytautas 2008: Pisownia obcych nazw własnych, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Bielinskienė Agnė, Kazlauskienė Asta, Rimkutė Erika, Tamošiūnaitė Aurelija 2014: Litewski język ogólny: normy i użycie: podręcznik dla studentów szkół wyższych, Uniwersytet Witolda Wielkiego, Versus Aureus. Bogun Werner 1999: Wielki leksykon astrologii, z języka niemieckiego przetłumaczyła M. Rindokienė, Wilno: Lektūra. Čeremisinas Artiomas 2015: Planety w astrologii wedyjskiej. Rahu. – Echo Chicago. Dostęp w internecie: https:// aidas.us/planetos-vedu-astrologijoje-us. Čeremisinas Artiomas 2015: Planety w astrologii wedyjskiej. Ketu. – Echo Chicago. Dostęp w internecie: https:// aidas.us/planetos-vedu-astrologijoje-us. Drukteinis Albinas 2015: Warianty ortograficzne terminów żeglarskich: wielkie litery, łącznik, cudzysłów. – Problemy praktyki językowej 14, 6–14. DLKG 1997: Gramatyka współczesnego języka litewskiego, red. V. Ambrazas. Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. ESIV 2014: Podręcznik tłumaczenia na język litewski instytucji Unii Europejskiej, Gaivenis Kazimieras 1990: Žvaigždynų pavadinimai. – Kalbos kultūra 59, 50–54. Luksemburg. Gudzinevičiūtė Ona Laima 2012: Kilka problematycznych przypadków użycia znaków ortograficznych i interpunkcyjnych. – Kultura języka 85, 121–135. Jakaitienė Evalda 2010: Leksykologia, wyd. 2, poprawione. wyd., Wilno: Uniwersytet Wileński. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 34 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 KancKP 2020: Porady dotyczące języka kancelaryjnego, wydanie internetowe. Dostęp online: http://kanceliariniaipatarimai.lki.lt/?zodis=pavadinimas. Kniūkšta Pranas 1997: Nazwy firm i ich Kniūkšta Pranas 1991: Nelietuviškieji simboliniai pavadinimai. – Kalbos kultūra 61, 25–32. użycie. – Kultura języka 69, 6–20. Kniūkšta Pranas 2004: Nazwy instytucji, przedsiębiorstw i organizacji. Omówienia słowotwórstwa i użycia, Wilno: Wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego. Kniūkšta Pranas 2006: Napisy publiczne. Po zapoznaniu się z dokumentami i ulicami Wilna, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. KB – Bank Konsultacji Państwowej Komisji Języka Litewskiego. Dostęp w internecie: http://www.vlkk.lt/konsultacijos/2523-didieji-grizulo-ratai-didziosios-raides [dostęp 2021-11-20]. LKG 1965: Gramatyka języka litewskiego 1, Wilno: Mokslas. Linkevičienė Nijolė 2013: Podstawy redakcji, Wilno: Wydawnictwo Uniwersytetu Wileńskiego. LKRS 1992: Pisownia i interpunkcja języka litewskiego, 2. poprawione ilustr. wyd., Wilno: Mokslas. LKŽin 1998: Kompendium języka litewskiego, Kowno: Šviesa. Pupkis Aldonas 1980: Podstawy kultury języka, Wilno: Mokslas. Pupkis Aldonas 2005: Studia nad kulturą języka, Wilno: Gimtasis žodis. Sabaliauskas Algirdas 2020: Skąd oni są? Opowieść o pochodzeniu słów, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Straižys Vytautas 2003: Encyklopedyczny słownik astronomii, Wilno: Instytut Fizyki Teoretycznej i Astronomii. Vasiliauskienė Virginija, Rimkutė Erika 2007: Problematyczne aspekty litewskiej ortografii i interpunkcji, Kowno: Centrum Kultury, Nauki i Oświaty Litwinów na Świecie. Vaskelaitė Ramunė 2019: Nazwy symboliczne: pojęcie, skład grupy, pisownia: studium naukowe, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Dostęp w internecie: http://lki.lt. Vaskelaitė Ramunė 2020: Jednowyrazowa terminologia astrologiczna z punktu widzenia pochodzenia. – Terminologija 27, 128–163. ISSN 1392-267X. Dostęp online: http://journals.lki.lt/terminologija/article/view/2029/2120. VLKK 1997: Uchwała Państwowej VLEe – Visuotinė lietuvių enciklopedija, 2001–2020. Prieiga internete: http://www.vle.lt. Komisji Języka Litewskiego „W sprawie pisowni i interpunkcji języka litewskiego” (19 czerwca 1997 r., nr 60). Dostęp online: https://e-seimas.lrs.lt. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Astrologinių pavadinimų rašymas interneto svetainėse | 35 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 VLKK 2004: Rekomendacija dėl kai kurių religinių vardų, terminų, pavadinimų rašymo didžiąja literą. Dostęp online: http://www.vlkk.lt/vlkk-nutarimai/projektai/kai-kuriureliginiu-vardu-terminu-pavadinimu-rasymas-didziaja-raide. Otrzymano 2021 12 10 Priimta 2021 12 30 ZAPISYWANIE NAZW ASTROLOGICZNYCH NA STRONACH ASTROLOGICZNYCH Streszczenie Normy ortograficzne języka litewskiego przewidują użycie wielkiej litery jako cechy nazwy własnej, odróżniającej ją od nazwy pospolitej. Jednak użycie wielkiej litery jest tylko najbardziej ogólną zasadą, którą można łatwo zastosować do nazw jednowyrazowych. W przypadku nazw złożonych istnieją dwa sposoby zapisu nazwy: w niektórych wielką literą zapisuje się pierwsze słowo, a w innych wielką literą zapisuje się każde słowo. Granica ta jest wyznaczana zgodnie z obiektem, który ma zostać nazwany: w przypadku nazw określonych obiektów (np. instytucji, dokumentów, świąt) oczekuje się użycia wielkiej litery w pierwszym słowie nazwy, natomiast w przypadku nazw innych obiektów (np. astronomicznych, geograficznych, mitologicznych) oczekuje się użycia wielkiej litery w każdym słowie nazwy. Jednakże grupa nazw astrologicznych nie jest wyodrębniona, a nazwy te nie są wymieniane wśród wyodrębnionych grup nazw własnych, dlatego norma ich zapisu pozostaje nieskodyfikowana. Analiza zapisu nazw astrologicznych na stronach internetowych poświęconych astrologii ujawnia, że ugruntowanym i problematycznym Analiza zapisu nazw astrologicznych na stronach internetowych poświęconych astrologii ujawnia, że ugruntowany jest zapis wyłącznie jednowyrazowych nazw astrologicznych. W przypadku nazw złożonych zapis jest niestabilny, a te wahania ujawniają próby zastosowania zasady zapisu wielką literą nazwy oraz zasady przewidującej zapis nazwy wyłącznie wielkimi literami. Wahania te odzwierciedlają brak skodyfikowanej normy – nieuwzględnienie grupy nazw astrologicznych oraz niewymienianie nazw oznaczających obiekty astrologiczne wśród innych nazw własnych. Odzwierciedla to potrzebę skodyfikowania normy zapisu nazw astrologicznych. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Pisownia nazw astrologicznych na stronach internetowych | 36 doi.org/10.35321/bkalba.2021.94.07 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Jednakże, odzwierciedlając brak takiej normy, tendencje w zapisie nazw astrologicznych łącznie uwydatniają niepewności i luki w normach zapisu nazw własnych, SŁOWA KLUCZOWE: which encourages the codification of the norms of writing proper names clearly or adjusted. ortografia, wielka litera, nazwy własne, nazwy astrologiczne. RAMUNĖ VASKELAITĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, 10308 Wilno [email protected]