Słownik stereotypów i symboli ludowych jako słownik etnolingwistyczny (na przykładzie hasła „perz”)
Abstract
Artykuł prezentuje wydawany w Lublinie pod redakcją Jerzego Bartmińskiego i Stanisławy Niebrzegowskiej-Bartmińskiej Słownik stereotypów i symboli ludowych. Metodą definiowania przyjętą w Słowniku jest rozwijana na gruncie etnolingwistyki lubelskiej definicja kognitywna, która pozwala na podmiotową rekonstrukcję obrazu świata utrwalonego w języku i kulturze ludowej. W pierwszej części artykułu autorka przedstawia główne założenia metodologiczne Słownika, a w drugiej pokazuje ich praktyczną realizację na przykładzie niepublikowanej jeszcze wersji hasła perz.
Full text
54
benDRinė kaLba | 96
KATARZYNA PROROK
uniwe sy e ma ii cu ie-skłodowskiej w Lublinie
oRciD id: o cid.o g./0000-0002-7410-6970 obszaRy baDań: e nolingwís ica,
lexicog a ía, polska cul u a ludowa. Doi: doi.o g/10.35321/bkalba.2023.96.03
Es oy muy con en o de que os haya gus ado es e a ículo.
SLOWNIK STEREOTIPOS
I SYMBOLI LUDOWYCH como
óWnik e noLingWis ical
(PRzykłaDzie Hasła PERz) (nazykłaDzie Hasła PERz) (nazykłaDzie Hasła PERz) (nazykła PERz) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ) (nazykła PERZ)
WORDO KLUCZOWE: e nolingwís ica,
słownik, de inicja kogni ywna,
cul u a ludowa, es e eo ip, símbolo.
aDno acja a ículo p esen a publicado en Lublin bajo la edición de je zego
ba mińskiego y s anisławy nieb zegowskiej-ba mińskiej Słownik s e eo ypów i
symboli ludowych. mé odo de inición adop ada en Słownik es desa ollada en base
e noling ís ica lubelskiej de inición cogni i ywna, que pe mi e a la subjec i a
econs ucción de la imagen del mundo pe pe uado en lengua y cul u a ludowej. En la
p ime a pa e del a ículo la au o a p esen a los p incipales supues os me odológicos
Słownika, y en segunda he de ining me hod adop ed in he Dic iona y is ha o
pokazuje ich p ak yczną ealizację na p zykładzie niepublikowanej jeszcze we sji
hasła pe z.
abs Rac
he pape p esen s he Dic iona y o Folk S e eo ypes and Symbols, published in
Lublin, edi ed by je zy ba miński and s anisława nieb zegowska-ba mińska.
cogni i e de ini ion de eloped on he basis o Lublin e hnolinguis ics. i allows o a
subjec i e econs uc ion o he image o he wo ld p ese ed in olk language and
cul u e. in he i s pa o he pape , he au ho p esen s he main me hodological
assump ions o he Dic iona y, and in he second pa she shows hei p ac ical
implemen a ion based on he example o he ye unpublished e sion o he en y
elymus.
KATARZYNA PROBOK. D dicciona io de es e eo ipos y símbolos olcos 55 el obje i o
del a ículo es zap ezen amien o en eo ía y en p ác ica lubelskiego D dicciona io de
jako słownik e nolingwis yczny (na p zykładzie hasła pe z)
es e eo ipos y símbolos olcos (ssisL 19962022), cuyo concep o c eó je zy ba miński
(19392022) y du an e años desa olló jun o con s anisławą
nieb zegowską-ba mińską y equipo de colabo ado es. de j. ba mińskiego p o iene
usada en í ulo denominación słownik e nolingwis yczny. W az con é minoín
słownik lenguaja olklo u apa eció se ono en 1980 año en in oducción edi o ial a
zesí o p obno Słownika ludowych s e eo ypów językowych (sLsj 1980), p esagiando
edi ed kilkanaście años más a de p ime om Słownika s e eo ypów i symboli
ludowych. pues ya más de cua en a años a ás, cuando a e noling ís ica apenas
comenzaba a desa olla se en e eno polski, j. ba miński enía isión de
dicciona io nue o ipo1, en el cual econs uido se á el olclo e imagen del mundo:
słownik języka olklo u se á dicciona io e nolingwis ycznym. P esen a á
ocabula io del olklo e (o al c eó czości zbio owej) como componen e de cie a
cul u a, con acen o en semán ica, no o mas lingüís icas. <...> el p incipal obje i o de
nues o dicciona io se á análisis y desc ipción de es e eo ipos lingüís icos
pe pe uados en la cul u a olcló ica (ba miński 1980: 1011).
concepción del cuade no de p ueba y omos p opios Sól eniko du an e años ha sido obje o de
i a discusión cien í ica. P in ímamen e apa eció se muchas eseñas y a ículos analí icos,
que indudablemen e u ie on una signi ica i a in luencia en el ac ual aspec o Słownika2.
C ecían ambién nume osos abajos magis e skie y doc o ales, en los cuales niejako se
p obaba el mé odo y se p epa aban p elimina es e siones haseł. Hoy en día, cuando cada ez
con más ecuencia se habla de lubelskia escuela e nolingwis yczna (po . zinken 2009, 2015),
zeshi p obno Słownika podemos econoce po su mani es p og amá ico, y omy p opios
Słownika po base me odológica pa a o os abajos de ámbi o e noling ís ica, en los cuales
se hace una econs ucción de la imagen del mundo ijado en el lenguaje. lo impo an e,
he amien as de in es igación elabo adas en cu so p epa a o ias sob e Sólownik se u ilizan
con éxi o no sólo en es udios elacionados con kul1 En eseña del cuade no de p ueba and zej
ma ii Lewicki esc ibió que Sólnik ludowych s e eo ypów językowych pod ed. j. ba mińskiego
es ex ao dina iamen e a e ido expe imen o lexicog á ico, incluso demasiado a e ido, como
pa a el ac ual ni el de elabo ación de semán ica
(Lewicki 1984: 587).
2 Más sob e el ema Słownika, su his o ia y ecepción zob. : ba miński 1988a, b, 1996;
ba miński, nieb zegowska-ba mińska 2016; nieb zegowska-ba mińska 2009, 2010, 2013;
P o e a 2022.
56 benDRinė kaLba | 96 u ą popula , pe o ambién más ampli con la cul u a
nacional y en es udios compa a o ios en e las cul u as de di e en es
naciones3. En la ul e io pa e del a ículo que ía pok ó ce p esen a
Słownik y sus supues os me odológicos, y en o denidad mos a su ealización
en ejempla de p obna, niepublicada oda ía e sión de hasla pe z. skiego en
in oducción a el p ime olumen Słownika p . Kosmos (1996) y con pequeñas
modi icaciones son u ilizadas po equipo lexicóno o a hoy, lo que signi ica, que
główne pos ula y me odologiczne zos ały zgłoszone p zez j. ba miń-
zap oponidas en aquel en onces soluciones se adan. el dicciona io es
inal e able:
D dicciona io de es e eo ipos y símbolos olcló icos es en a i a de econs ucción de la
adicional imagen del mundo y homb e ealizada po mé odos de e noling ís ica y
olklo ís ica. es a imagen pe pe uada en el lenguaje, olklo y i os cons i uye cla e pa a
conoce la cul u a, p esen e en ella ac i ud hacia el mundo y peculia men alidad (ba miński
1996: 9). Słownik iene layou emá ico y zaplanado es en sie e olúmenes, lo que ilus a Ryc.
1.
I
Cosmos
II
Plan as
III El
Animali a
IV
Homb e
V
Sociedad
VI
Religia, Demonología
VII
Tiempo, espacio, medidas, colo es
Ryc. ¿Qué es es o? 1. D dicciona io de es e eo ipos y símbolos popula es układ omów
(ssisL 1996: 2). 3 po ejemplo puede aquí se i se Lexicon aksjologiczny Słowian and
hei neighbou s (2015 2019), publicado en el ma co del p oyec o in e nacional
(kon e sa o ium) de in es igación euRojos Lęzykowo-kul u owy ob az świa a Słowian
and hei neighbou s on a le po ównawczym. su obje i o es e ec ua pa alelos análisis
semán icos impo an es de concep os aksjológicos (concep os) en ma e ial de
di e en es lenguas sla iañas y sósiadan es con ellos de o as lenguas eu opeas.
KATARZYNA PROBOK. Dicciona io de es e eo ipos y símbolos olcló icos 57
asumida di isión a aja se a un conside able g ado con c eciendo complejidad
jako słownik e nolingwis yczny (na p zykładzie hasła pe z)
seman ís ica haseł y ha de mos a la olcló ica imagen del mundo y homb e
en biblijno o den de c eación (odes ęps wem es sólo colocación eligii no en el
p incipio, sino p zy końcu sze egu). lo impo an e Słownik iene ca ác e
in ensi o (no: eks ensywny), pues encon a emos en él sólo escogidos,
impo an es cul u almen e eslas. Has a aho a han sido publicados cua o
olúmenes Kosmos: Cielo, luces celes es, uego, pied es (6), ie a, agua,
podziemie (1999), Me eo ología y Mundo, luz, me ale (2012), y sie e olúmenes
de sesqui os Rośliny: zboża (2017), Ve ziwa, p zyp awy, ośliny p zemysłowe
(2018), Kwia y (2019), zioła (2020), T e a F ui o a i iglas e (2020), T e a lias e
(2021), K zewy i k zewinki (2022). Pa a la imp esión p epa ado es el úl imo
zescii oślinny Skupiska oślin, chwas y, g zyby. En 2022, g acias al apoyo
g an ou del nacional P og ama de Desa ollo Humanís icas comenza on los
p epa a i os a omo animales, en el ma co del cual planeadas es la publicación
de cinco cuade nos aba can es campos: animales domés icos, animales
sil es es, peces, láazas y ep os, pája os, insec os.
En dis o sión de ípicos dicuños lingüís icos unidades de la desc ipción en Słownik no
son eales obje os ni exp esiones, sino p óximi os men ales, semán icas co ela as
le an ando en e exp esiones y obje os, o a ez diciendo sociales imaginaciones
obje os. ellas es án disponibles an o median e da os con enidos en el lenguaje y en los
ex os, como y median e egis os de c eencias y desc ipciones de compo amien os
(ba miński 1996: 14). al en oque hace que słownik lubelski podamos denomina como
słownik e nolingwis yczny, de lo que esc ibe j. ba miński: el ca ác e
e nolingwis yczny de nues o Słownik consis e <...> an e odo en ujemción del lenguaje
en con ex o de cul u a: y así en consecuencia en salida más allá da os pu amen e
lingüís icos (lexica, semán ica, que na u almen e son la base Słownika), en oma en
cuen a el uso de la lengua, en alcanza se a las no mas y p ác icas que o man el
con ex o e izal (no: ue a de e izal) de las p onunciaciones e bales, e incluso en el
uso (lo que es sólo agmen a y) de in o mación del ámbi o de la a e ludoe (obszcza,
pin u a). en b e e diciendo e noling is ís ico es mane a de en ende obje o de paslo io
siendo obje o de desc ipción en nues o Słownik (ba miński 1996: 1112). el análisis an
a iado de da os es posible g acias a la adop ada me odología de inición de inición
cogni i a, que se emi e a el co ien e de pensamien o sob e el mundo y se es ue za po
la ex acción de odos los asgos posi i os
58 benDRinė kaLba | 96 de inido obje o de los que son ele an ne cul u almen e
(ba miński 1988a: 2009). En de inición cogni i na análisis de signi icados es poleloaspe o,
lo que se mani ies a m.in. al que ases de ini o iñas a ojadas son en ella gene almen e
en especiales ca ego ías seman icas ( ase y), o sea conjun os de jieciei colecciones,
oposiciones, wygląd, p opiedades, zas osowania). Poblamien o en ace as pe mi e
aden a se en es uc u a cogni i a haseł y edescub i conexiones en e dis in os
goś punk u widzenia jedno odne (np. nazwa, pochodzenie, kompleksy
ex os. ambién pe mi e más ácil ope amien o ma e ial, su análisis y compa ación. lo
que ale des aca , ipo, o den y llenamien o ace as no son impues as de a iba, pe o
debe ían cada ez ex ae a mani ies o in e na, escondida en analizado ma e ial
ca ac e ís ica del obje o. An es del mecánico des i ución de ace as obse an los
edi o es del Dicciona io: que emos sub aya <...> con oda ue za, que ni la
pa ame ización de de iniciones (di iselen de ace a), ni su llenamien o con encioso po
la in oducción de es e eo ipados mo i os (danaños con enedo es juicios sob e el
obje o) no pueden se mecánicamen e impues as desde a ue a, de la posición de un
obse ado ex e no, sino deben cada ez e ela a la ma e ialidad in e na (immanen na),
ocul a en el ca ác e analizado, la obje i a desde el pun o de is a del po ado y
pa icipan e del es udio (zegba miński, nieb ze-miba inska: 2013 60). Debido a que la
de inición cogni i wna iene an e odo ca ác e cogni i o, a a se de ene en cuen a
odas las es abilizadas y impo an es cul u almen e ca ac e ís icas de un
de e minado ( ípico) obje o y opo a de es o en mane a más p zys ępny4, adop a la
o ma na ación sob e obje o (ba -
miński 2014) i zwykle jes ba dziej ozbudowana niż ypowe de inicje
leksykog a iczne.
z założenia każdy a ykuł hasłowy składa się z dwóch głównych części:
eksplikacyjnej i dokumen acyjnej5, k ó e są połączone odsyłaczami nume-
ycznymi, dzięki czemu za cha ak e ys ykami p zywoływanymi w ekspli-
4 W de inicji kogni ywnej pos uluje się odejście od języka naukowego i s osowanie języka
(es il) po ocznego, que es najimplísimo, más conc e o, más ce cano, ixa es uc u as elemen ales
de pensamien o y pe cepción del mundo elacionadas con elemen ales necesidades del homb e en
elemen ales si uaciones exis enciales (ba miński 2001: 115117). 5Más g andes con aseñas
p o is os son adicionalmen e: lis isem con enido (con iene una lis a ase apa eciendo
secien emen e en explicación y géne os de ex os cons i uyen es se a documen ación); capsula
(S encamien o de pasla); in oducción omnokul u al (mos ando cómo dado obje o paslo i
unciona en o as cul u as); bibliog a ía; lis ado emi i á a o os haseł słownikowych, que
apa ecie on se en dado haśle.
KATARZYNA PROBOK. D dicciona io de es e eo ipos y símbolos olcló icos 59 Con meno es esllas la
documen ación más a menudo en su o alidad en a a la explicación. En la explicación eniendo
jako słownik e nolingwis yczny (na p zykładzie hasła pe z)
gene almen e lujo ace oso en o ma de o aciones de ini o ias dadas son es abilizadas
kacji s oją „dowody” w pos aci konk e nych kon eks ów w dokumen acji.
ca ac e ís icas, qué ecibe obje o pashlowy en la adición ludowe y qué pe mi en ec ea su
lingüís ico-cul u al imagen (ba miński 1996: 13). a documen ación componen se ci as (a eces
esúmenes o omówienia) p o enien es p incipalmen e de popula es ex os clichados, ales como
p o e bios, enigdki, zamówienia, canśni, leyendas, bajki o podania. Todos los ex os p o is os son
. s. me yczkami (ab e ia u as de uen es, de los cuales p o ienen) y dispues os en a ian es,
sob e los cuales sob ebuyadas son mó i os es e eo ipo. los mo i os es os, esc i os en o ma de
ci oczeń o en me ajęzyku in es igado , es án así cons uidas, que pudie an en a
di ec amen e a explicación como o aciones de ini o iñas. ex os nokliszowane, i.e. g abaciones
c eencias y desc ipciones p ác icas popula es (co ien es, i usi as, mágicas, lecznicchas),
de inidas como dane p zyjęzykowe, gene almen e no son colocadas en la documen ación, pe o
en an di ec amen e a la explicación. si se a a de el alcance empo ocjam p ueba e sión de la
palab a pe z, que encon a á se en el depa amen o Chwas y p epa ado pa a la imp esión de
úl imo ege innio cuade no Słownika p . Skupiska oślin, hie bas, hongos. Hasło se compone sólo
de pa e explicacióncional, a la cual di ec amen e en a ma e ial documen al. al cons ucción
esul a de ela i amen e poco pequeños amaños de paslla así como de especi iciki obje o
paslo ego pe z como plślina desag adada y úpiona, y al mismo iempo de apa iencia mało
wy Słownika, o uwzględniane są za ówno ma e iały d ukowane od XiX w.
i wcześniej, jak i współczesne zapisy e enowe g omadzone w P acowni
e nolingwis ycznej im. je zego ba mińskiego od la 60. XX w. ( u znaj-
duje się ka o eka i księgozbió Słownika).
by pokazać, jak w p ak yce wygląda hasło słownikowe, poniżej zamiesz-
wy azis a6, a a ez apa ece se en clichados ex os del olklo . La econs ucción de su
lingüís ico-cul u al imagen se basa p incipalmen e en nomb es (sinoe nog á icos, que
documen an an iguas p ác icas olclo eas con el obje i o deshace se se pe zu de cul i os o lo
in e esan e u ilización lo como poka 6 En elación po ejemplo. a os u, que ambién es plan a no
deseada y upiona, pe o muy ca ac e ís ica, po que kłującą, po eso muy a menudo se encuen a
en canciones o cuen os olcló icos, donde es combinado simbólicamen e con dolo , su imien o y
diablo.
nimicznych i de ywowanych od pe zu) o az na elacjach po ocznych i zapisach
60 benDRinė kaLba | 96 mu hamb ónico o medio lecznicísimo. En es a si uación no
hay necesidad escud iñamien o de documen ación, y leyenda ó a ios
p zysłów, en los cuales apa ece se pe z, pueden en a di ec amen e a la
documen ación.
PERz
[Wy]7 Pe z […] en gwa ach ambién: py zyk Palnaz Roś 91, pe zówa, pe ej Pelc sgLub 5: 350351,
py ej Pal ze 101, py nik Pal Roś 91, py nica kąś Podh 9: 386 es el nomb e ogólnosłowiańska,
o igina iamen e e e ida a una a iedad de igo (T i icum), y p zeniesa a pe z (Elymus),
cuando pa a igo se c eó una nue a palab a (Wan 148). aún a X ii . se conside aba que pe z es
sólo una especie de zwy odniałej igo (budz słow 206). Según la e imología ludowej la palab a
pe z es á asociada con el e bo zape í 8: Py z o como y homb e se zapy zy, o segu amen e
y yn chwas ak, akie niby łupa e o, zap ze sie i ni możno ych ku zeni wy wać Pelc Roś 5:9.
No ados son a ios nomb es sinónicos pe zu: psia py zyca pal ze 102, psia pasza pe os
ins inc amen e sgleuk pe z y con ganas lo comen, pues ha de ayuda les en los desó di os
diges ienos Wan Wan Pol 108; aízica msgP 110 po que pe z o e y s ongly sie sie sieo zimeni i
ak e e e ejewa syc syc syckaLubkas 223, up up up upka bozkie, ak o wy wać manna: p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p
p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p p pachãcëna; pażłãc, pażãcëna sych sgkasz 4: 8, 46, 244.
[ka egoRyza ions] Pe z uni e salmen e econocido es po zielsko k 3 kuj 83, coseas : Najo
Weas es es a pe zówa, po que es o iene ales ue es aíces en in ie no y es o echa ás, y
con la uel a za a c ece Pelc sgLub 5: 351. 7 En cuád a os de cuad ados coloco los nomb es
ace (en Słowniku son ellos sus i uidos po co espondien es signos iconicznymi).
8 La palab a zape i ‘unieza se con i a, coge en enco no pe manece en elación e imológica con
la exp esión pe z ‘chwas , y combinada es con pe zyną ‘lo que se a de o ha sido des uido po
incendio, zgliszcze y an iguo pe z ‘ ozéga zado ca bónel, ceniz calien e, ža zący się, popielisko,
zgliszcze, pe zyć się ‘zapalać się, de donde ‘pysznić się, złościć się, po ps. *py i i sę ‘palić się, de
pie. *pū - ‘ogień bo se 421, 729. 9 cu si a se u iliza an e nomb es así como an e ci as p oceden es
di ec amen e de ex os del olklo e ó ambién gwa os de elaciones po ocas.
KATARZYNA PROBOK. D dicciona io de es e eo ipos y símbolos popula es
61 Dawniej pe zem llamadas e an ambién o as plan as uci icien es en
jako słownik e nolingwis yczny (na p zykładzie hasła pe z)
la ag icul u a, m.in. ose (bo se 421), po . py zówina ‘chwas y Śmieł opol
110, złość
‘chwas , pé z maae 1912: 167.
[komPLeksy y koLekcje] Pe z conec ado es: (a) con o os no deseados
obje os: según el p o e bio Cumb e lad ón en la cáma a, lobo en el pabellón o
ce do en daño, an o pe z en el ja dín
(pkPP 2: 843;
(b) con pa lami, en el cual ab icie c ece: en p zysłowiu Donde hay pe z, allí
ka o el ambién (nkPP 2: 843), comp. elację po o ną: Py z ue yż aki dokucny,
o un como en zimioka w ośnie, o in zimioku jesce jes en py z Pelc sgLub
5: 351;
(c) con skow onkiem, que siqueu en pe zu nidoska, hąd p zysłowie: En san o
Casimie z ( o) skow onek wyłazi (wylezie) s pé za Wag 298. [WygLąD y WłaŚciWoŚci]
Py z es hie ba con hojas como hie ba; du mon añas ośnie, same allodygi Pelc
sgLub 5: 351. su pa e más ca ac e ís ica son aíces/kłącza: pe z muy ue es
aíces ma mich Dem 41, mucho jes de esas aíces en em, ales la gas sie ciągnie,
blanque n chołowice lo es pe zu ienen o ma de gładkich, inkich kłosków, a
liście są dość os e, se puede les cice eczyć, lo que según la leyenda se con i ió en
causa de inu ilidad medicinale pe zu: Ma ka Bosko, ki chodziła nosomp zód po świcie,
o onoiy zeb ała wski zieli i kozdemuła, na co co co można być dob a. Jaze znasla
py zówke, no y kciała jom u wać. Nale be dyjo py zówka es an os o, que se
Ma ko Bosko caluścki ence u zla en nij. No y no wzina ji. Temu es py zówka no es
zodne hie bi, a nada no ayuda á como zwycz 110. [Localización] Pe z es po odas
pa es, lo mismo se siemb a y c ece Pelc sgLub 5: 351. Le gus an buenas, é iles
núme os, lo que pe pe úa el p o e bio: Kędy pe z, allí en ol gme z nkPP 2: 843.
pa icula men e abundan emen e c ece en los campos de cul i o, en zaniedbani
žiėmni (gó n malb 2: 17, s ądne de i ados: py zowina ‘zaniedbane pole, en el que
c ece pe z Dobisko pe zow ‘zem e en 47, za osly pe PWs RogP 28: pe zas y,
pe zowa y ‘pe zowy, abundan e en pe z Wagłp 200, 4: 121 (Poleje pe zys e, pe zole
y pe zne ośnie)
29 zapy zony ‘za ośnię y, zachwaszczony pe zem kąś sgo 2: 688, pe zyć8), ścić
się ‘zachwaszczać się, mieć ob i ość pe zu’ ka ł sgP 4: 76, zapy zić ‘dopu-
do za ośnięcia pe zem, zapy zić se ‘za osnąć pe zem kąś Podh sg 12: 314,
oszocowac ‘za as ać pe zem (zemia nep awionå wne sã zaoszocëje)
sychkasz 3: 341.
62
benDRinė kaLba | 96
[Posoby PozbyWania se PeRzu] Pe z o p zeważnie se niszczy, po que es łon
como zawali campo, o y luego ce eje no quie e c ece nuć. es sin emba go
hie as di ícil a wy ępinia debido a las la gas ozálogi en el in ie no Pelc sgLub 5:
351, compa . dichos: P óżno się gumnem, p óżno się gospoda z spich zem
cieschy, gdy mu sze okim ży o wschodzi pe zem nkPP 2: 843. An igiej pe zu
deshacían se de la oli, o ándola como más p o undamen e, po que cuan o más
p o undamen e ag icul o uo ze, más se de es e pe zu ex i pa á a la cima n
chołowice 1985. Pe z de la zao ada olla se emo ía con ayuda de un especial
haka (Świę nad 9), b ony (ku z ku p 2: 87) o cul i y a o a: T éba e a, donde
pe z, o y wzdłuż kul ywa o ować, y luego za jeki cas en pop zec, es es e pé z
na hie zch wszys ek po wysychał Rog 298, po zina. pe ‘ko zenie i łodygi pe zu
wyo ane i wyb onowane z oli i zaniechane na p zyd ożu ka ł sgP 4: 76. Se c eía
que a a ka semb ada a p ima e a sp áwia g un , j. wypala pe z (zWak 1890:
149).
Pe z c eciendo ya en semb adu as ple aban manualmen e, a menudo con ayuda
mo yka ( n chołowice 1985). ecomendado piyknie i kłonce de es e py zu wyzbiy ać
kąś sgo 1: 444 y quema . es un abajo żmudna, eque ido de egula es, incluso
dia ias epe iciones: de mañana es a siana, como obeschnie osa es a p osa, y en la
odwieczy zu es a py zu (nkPP 3: 22, y ecuen emen e e a nada na, po que Tym [się]
más amplía pe z, an es lo escubiés nkPP 2: 843, c . zw o : żëbës szed osocz szczep
sg ‘swyno się, odczep się sychiackasz 3: 341. [zas osoWania PRác icas] aunque pe z
ue muy eluc an emen e is o en los campos cul i ables, es o a menudo p o egía a
la gen e an e el hamb e, especialmen e en p ednówku. sus la gas aíces my o,
suszono, żę o na sieczkę y mielono, a ob enidaá mąkę mezclaban po ejemplo. con
mąką ży nią, hacía se de ellos zakwas, y más a de pecha on pan (kul Wiel 2: 415416).
P epa ación del pan de mismo pe zu pe pe úa elacin po ocna: Nazbi o el, wypluco el,
secso el y ściąl el en sieczka, luego omó bajo pied a y zmełl en za na ch. Quien e a
sano y sano de es ómago, eso sob e i ió, y si no, eso mu ió. Po que como es hamb e,
o y pomó Hajd no 236. al pan de pe zu e a ama zkawy n chołowice 1985, secho y
sabakował jak d ewno bu ch za 46. nieguemás añadían a él zmielone suszone u e, e
incluso cas any u łuczone en s ępie y zmielone en ja nas (kuk kasz 158), po . pachana
‘pan de mąka lipowej o pe zowej, peñado na p zednówku po la u al biedo ę Wie
sPog 117.
mąkę de kłączy pe zu añadían ambién a pole eks y b ej (łucz Dzik 101). Pe z
cons i uía y cons i uye alimen o pa a animales ag ícolas, especialmen e
acas: de pi zu o pa a animales se pueden hace sia ji o a come n Puszno
KATARZYNA PROBOK. D dicciona io es e eo ipos y símbolos olcló icos 69 objec s.
he econs uc ion o hese images is possible hanks o he adop ed me hod o
jako słownik e nolingwis yczny (na p zykładzie hasła pe z)
de ining cogni i e de ini ion. i e e s o common hinking abou he wo ld and
s i es o b ing ou all he posi i e ea u es o an objec ha a e cul u ally
ele an . hese ea u es a e ex ac ed by analyzing bo h linguis ic and ex ual
da a, as well as he so-called wi h-linguis ic da a, i.e. eco ds o belie s and
desc ip ions o olk p ac ices. an example o he ich use o wi h-linguis ic da a can
be ound in he second pa o he a icle, whe e a wo king, unpublished e sion o
he en y elymus is p esen ed. Ap endemos de ello que en polaca olk cul u e, po
una pa e, elymus e a conside ado un muy p oblemá ico maleza po que e a di ícil de
e adica , pe o po la o a pa e, i had some p ac ical applica ions i was a
s a a ion ood (i s oo s we e used o p epa e lou om which b ead was baked),
a kind o insula o (i was used o co e he walls o houses o p o ec agains
os and wind) o a medicine (i was used, among o he s, o espi a o y p oblems).
he p oposed de ini ion shows ha e hnolinguis ic analysis ca ied ou in he
Dic iona y allows o a mul i-sided look a he de ined objec s, and hus o show as
ully as possible how he inhabi an s o he Polish illage pe cei ed he eali y
su ounding hem. KEYWORDS: e hnolinguis ics, dic iona y, cogni i e de ini ion, olk
cul u e, s e eo ype, symbol.
ka aRzyna PRoRok
uniwe sy e ma ii cu ie-skłodowskiej w Lublinie
Pl. m. cu ie-skłodowskiej 4a/205
20-031 Lublin
[email p o ec ed]
KATARZYNA PROROK
LIAUDIES STEREOTIP IR SIMBOLI ŽODYNAS
kaiP e noLing is inis ŽoDynas
(Remian is konceP o VARPUTIS Pa yzDŽiu) san auka s aipsnyje au o ė p is a o
Liaudies s e eo ipų i simbolių žodyną, ku io koncepciju Liubline ne iene ius me us
engė je zis ba mińskis ka u su s anisława nieb zegowska-ba mińska bū iu ki ų
y ėjų. Žodyno ikslas econs uo i adicinio mundo i žmogaus aizdą, pasi elkian
e noling is inių i olklo o ins umen os de in es igaciones. Pi mo s aipsniojoje
pa e p is a omos p incipales me odís icas Žodyno p ielaidos. ki aip nei įp as iniuose
kalbos žodynuose, čia ap ašomi iene ai y a ne
70DR beninė kaLba | 96 jis pa odo bend ą pasaulio su okimą, juo siekiama pab ėž i
isas cul u ales p asme ak ualias eigiamas obje o o sa ybes. šios sa ybės
ealūs objek ai a žodžiai, o „įsi aizduojami objek ai“, „socialiniai objek ų aizdi-
niai“. šiuos aizdinius a ku i padeda pasi ink as kogni y inės de inicijos me odas.
nus a omos analizuojan iek kalbos, iek eks o duomenis, aip pa adinamuosius
eks aling is inius da us, . y. liaudies ikėjimų i pap očių ap ašus. gausaus
ex aling is inių duomenų naudojimo pa yzdį galima as i an oje s aipsnio dalyje,
ku ioje p is a oma da binė, nieku nepaskelb a an aš inio žodžio a pu is e sija.
iš jos sužinome, kad, iena e us, a pu is lenkų liaudies kul ū oje bu o laikomas
labai papli usia pik žole, nes jį būda o sunku išnaikin i, ki a e us, jį bu o galima
naudo i i bui yje iš jo šaknų bu o malami mil ai duonai i, juo bu o dengiamos i
kamšomos namų sienos, siekian kepisa nuo šalčio i ėjo. be his, a pu is būda o
naudojamas i kaip ais ažolė k ėpa imo akų ligoms gydy i. kogni y inė de inicija
odo, kad Žodyne a lik a e noling is inė analizė leidžia į ai iapusiškai paž elg i į
apib ėžiamus objek us i aip kuo išsamiau a skleis i, kaip Lenkijos kaimo gy en ojai
su okė juos supančią ik o ę.
ESMINIAI ŽODŽIAI: e noling is ica,
žodynas, kogni y inė de inicija,
liaudies kul ū a, s e eo ipas, simbolis.
ka aRzyna PRoRok
uniwe sy e ma ii cu ie-skłodowskiej w Lublinie
Pl. m. cu ie-skłodowskiej 4a/205
20-031 Lublin
[email p o ec ed]