Ežerų vardai

ZAGADNIENIA JĘZYKOZNAWSTWA II AKADEMIA NAUK ZSRR NAZWY JEZIOR B. SAVUKYNAS Niniejszy artykuł, obejmujący nazwy jezior rozpoczynające się na literę A, jest jedynie częścią przygotowywanej większej pracy o litewskich! nazwach jezior. Praca ta powinna składać się z etymologicznego słownika nazw jezior oraz rozdziału, w którym szerzej analizowano by bardziej charakterystyczne przypadki tworzenia tych nazw, ich morfologii i semazjologii. Etymologizuje się zgodnie z zasadą, że nazwy miejscowe należy porównywać przede wszystkim z nazwami miejscowymi i nazwami osobowymi. Dla każdej nazwy jeziora najpierw poszukuje się odpowiedników w litewskim, łotewskim i pruskim zasobie nazw, a dopiero potem podejmuje się próbę powiązania etymologizowanej nazwy z odpowiednimi apelatywami języków bałtyckich. Tam, gdzie semantyka materiału z języków bałtyckich nie jest dostatecznie jasna, sięga się również do leksyki innych języków indoeuropejskich. Tematy nazw miejscowości dzieli się na elementy słowotwórcze dopiero po porównaniu różnych wariantów bałtyckich nazw własnych o tym samym rdzeniu, dlatego czasami nie wyodrębnia się jakiegoś formantu lub przyrostka, jeśli ich wyodrębnienia nie wskazuje porównawczy materiał nazewniczy i jeśli nie jest to potrzebne do etymologii. Materiał toponimiczny zaczerpnięto ze zbiorów nazewniczych Instytutu Języka i Literatury Litewskiej Akademii Nauk LSRR. Wszędzie stara się podawać formy języka literackiego, a tylko czasami formy gwarowe, ponieważ we wspomnianych zbiorach niewiele nazw jezior zapisano gwarowo. Stara się również podać wszystkie nazwy tego samego jeziora oraz wszystkie warianty sąsiednie każdej nazwy. Niektóre nazwy jezior, gdzie Akm rej. okm. Akmenė, av, Avestos Al rej. okr. Alytus, avd, antroponim An rejon oniksztyński balt., bałt. ang. angielski BgEZ K, Būgos etymologinio žodyno ap. apylinkė kartoteka LTSR MA Lietuvių aps, apskritis kalbos ir literatūros instituto Ar Ariogalos raj, rękopisy i Za litewskie uważa się tu również nazwy jezior pochodzenia z innych języków, lecz podporządkowane prawom języka litewskiego, Kwestie językoznawstwa, III 19, 289 = oko. y 7 TM ¥ wi r i la. Apsa vs., Apšas vs. EnLV I 39; pr. Abs-owe, Abs-wangen, Appos-yn GerON 10: la. apse, pr. abse, lit. apušč || epušė (zob. BgRR II 251). Ap-Slavas ež Stabulankiy k. ap. Leliūnų Ut; praef. dp-, por. Ap-nazwy jezior Ign. Saknj sławrandame w tych vv. : Slav-inas jezioro Joniškis Nmč, Slav-ajitas jezioro Šventežeris Lzd, Slav-anta rzeka Igliškėlių ap. Kps, Slavé up. An; la. Slav-ašas, Slav-ieši, Slav-iešas, Slav-eka, Slav-ites EnVV 15, 24, 25, 26, 27. Nazwy miejscowe z tym rdzeniem su należy wiązać z litewskimi. šlūori, Sliostyti, la. slailcit „zamiatać“, Šluoti ma się do šlav-, tak su jak duobė do dauba. su Semantyka su hydronimów z tym rdzeniem staje się jasna dzięki odpowiednikom iš w innych językach indoeuropejskich: łac. c/uo „czyszczę“, cloūca „podziemny kanał do odprowadzania nieczystości, gr. xXAjCo „płukać, myć, spłukiwać, czyścić“, goc. hlūrrs „lauter, rein“, czes. klouditi „czyścić“ ros. KA1006 „porządek“; ide. *kloų- „myć, płukać, czyścić“, Zob. WIVW I 496. Apval-ainis Denionių k. okręg Svėdasai An: apvalūs. Suf. -ainja-. Apvalasai | Jezioro Akmeno Juodupės ap Rk. forma zaimkowa, Zr. EnGF 139. Por. Apvalainis. Ap-wardy, okręg Rimšė. Ign. < Apy-wardy, por. Apy-vardé, rzeka, tamże. Praef. ap(y)-, por. Ap-šlavas, jezioro. okręg Leliūny Ut. Rdzeń vards występuje w wielu litewskich nazwach wodnych: Vdrd-uva rzeka. Mžk, Vard-ūkšnė rzeka. Baisogalos ap. Šd, Vardas strumień. Želvos ap. Ukm, Vard-auka rzeka. Vrn, Vardžiūs strumień. Aniškis Al, Ant-vardč Jrb, pvd. Ne-vard-ūlis; por. la. Vard-upe vv., pr. Wardo GerON 195. Rdzeń nazw własnych vard-K. Būga (RR I 136) wiąże z lit. vafdas, la. vard, pr. wirds, niem. Wort, dolnoniem. verbum. Jezioro Arime-ūšičių < Arim-dičiai k., gmina Sadūny Rd, por. Arim-dnys k., gmina Triškony Pkr, nazw. Arim-avi-čius. Ar-inas Joniškis Nmč, por. Arid-gala, Ar-iškė k. Žarėnų ap. Tl, pvd. Arys, Arius; la. Aruona rzeka EnLV I 43, pr. Ar-yngine ež., Arys GerON 11. Suf. -ina-, plg. Slav-inas ež. Joniškis Nmč,; Arklia-šūdis Laukagalio k. Labanoro ap. Švnč. : koń + gówno. Arm-@lis Palivarko k. Bikėnų ap. Zr, zob. Arm-ona. Suf. -elja-. Arm-ona (jez. ir w górę) Šinkūnai k. okręg Meilūnai Ukm, por. Arm-end, rzeka Veliuona Vikj, rzeka Arm-en-iūkas Seredžius VIkj, rzeka Arm-ukšna Kvr, rzeka Armul-iškis Pavešėčiai, wieś. Pn, potok Arm-on-iškis. Vabalninkas Brž: błotnisty. drmenys „głębia, przepaść, otchłań- “; armué „bagno, grzęzawisko, przepaść, głębia“ arma „roślina skrzypowa, equisetum arvense; śliska droga, grzęzawisko“ LKZ I 251—2. Suf. —ona. Jezioro Arm-éniy < wieś Armdnys, ap. Lukštų. Por. Zob. Armona. Suf. -omi-, jezioro Arm-ud-i- ¥kiy <Armudiskiai k. Dotamy ap. Klyr. Zob. Armona. Suf. -ud-+ -+-iškja-. As-alnai, okręg Linkmeny. Śvnč, por. As-avad, rzeka. Okręg Žirmūnai. Rejon Rodūnia. BTSR, rzeka As-ėka. okręg Linkmenys. Śvnč, rzeka Ąs-upis, okręg Smilgiai. Sd, rzeka As-upys, okręg Eržvilkas. Skdv, wieś. As-yris; jezioro. wieś Aši, dwór Alene, rzeka As-upe, wieś As-iine, k,. wieś As-uote EnLV I 45; por. Ase-lawken, As-initen, Assa-kayn, Ass-eken, Ass-un GerON 12, avd. As-ayde TrPN 14: lie. asys „skrzyp, oZkabarzdis, equisetum®, la. ad nequisetum®. Suf, -alna-, Zr. SkZD 291. As-aln-ykStis Salų I k. Motiejūnų ap. Św. Zob. Asalnai. Suf. -ykštja-. As-čkas Ginučių k, Palūšės ap. Ign. Zob. Asalnai, Suf. -ėka-, zob. SkŽD 126. 297