Būtasis dažninis laikas šiaurės rytų žemaičių tarmėse

ti py ‘prie’ mūsų ‘pas mus’ Sg; pi jd'unoje žvalgū" lu'bės bū'tę ~ py "prie" jaunojo žvalgai “Gkvaizdai, ūkio perZifiréjimai’ liuobés būti Sg ir t. t. Nos dialetos žemaitianos do nordeste, este verbo não só já não possui qualquer significado lexical, como também se fossilizou, desligou-se até da categoria dos verbos e tornou-se apenas um elemento puramente morfológico de formação de várias construções do pretérito frequentativo. As formas do presente do verbo conjugável liuobéti são usadas nesses dialetos para formar o pretérito frequentativo apenas muito raramente. Por vezes, acontece que a este verbo fossilizado se acrescentam terminações pouco claras, por exemplo: lū'bau šioks kū'p nelabijjė' liūobau ~ $6ks "dançava" como nelabiejai "enlouquecidos? Krš; lhirbaus puo pén.kds th kstofilos pai.mdava ~ liūobaus po penkiūs tūkstančius paimdavo Uzv; li'bd'u vé'rpte nenuoriesma ~ lifibau veipti nenorésma ‘nenorédavome’ Kntv; lidbei. gval.tū išpraši'su | tei. jai. išei.si i" nibri ~ liuobel (?) gvaltū išprašysu "išprašydavau?, tei ‘tai’ você sairá da prisão “você costumaį va sair’ nibre ‘vakaruskas’ Krš et al. ir Pode-se pensar que li'bau é, nos dialetos descritos, um vestígio do dual já desaparecido, derivado de liiobava I ir iš (cf. a forma lgubay ~ liūobava do dialeto de Kretinga!?). A forma li bei. (usada com bastante pouca frequência) podem ter surgido as formas do pretérito pontual liuobéjo, iš quando este verbo, nos dialetos descritos, começou a afastar-se da categoria dos verbos, transformando-se em palavra auxiliar. ir 1. O pretérito frequentativo, na maioria dos dialetos žemaitis, é formado iš pelas formas do presente de liuobėti (por vezes ir apenas da forma não flexionada /iuob) do ir infinitivo do verbo principal. Todas as variedades dialetais descritas possuem esse pretérito frequentane tivo composto: ele é amplamente usado no dialeto de Papilė e na parte setentrional do dialeto de Kuršėnai (Kubilės, Nugūrės, Ozkénai, Pūkepšteniai, Pakšteliai, Smurgiai e outras aldeias). ir Į ao sul de Kuršėnai, bem o como nos dialetos de Šaukėnai, Užventis, Kaunatūva e Raudėnai, não foi possível observar um pretérito frequentativo formado dessa maneira. Assim, através dos dialetos descritos, passa a fronteira entre os dialetos tų žemaitis (Akmenė, Mažeikiai, Papilė, Tirkšliai), que normalmente formam o pretérito frequentativo composto com o infinitivo da forma de iš liuobėti, e aqueles nos su quais as ir funções desse tempo são desempenhadas pela construção „liuob + futuro“. O paradigma do tempo passado frequentativo composto é a seguinte: Singular (Papilė) 1. Idubo (Idub) déute | joukteis ~ liūobu (liūob) dūoti, judkties 2. lpube (Ipub) doute | joukrteis ~ liūobi (liūob) dūoti, judkties 3. loub doute | jgukigis ~ litiob dūoti, judkties Plural I. loubam dėute | joukteis ~ liūobama dūoti, judkties loubar djute joukeeis liGobate duoti, judkties loub dour jGukeeis litiob dūoti, judkties De Zr. J. Aleksandravičius, O verbo do dialeto de Kretinga. —„Trabalhos científicos do Instituto Pedagógico Estatal de Vilnius (Língua e literatura lituanas)“, 8, 113—115, Vilnius, 2. | ~ 3. | ~ 1959. 159 davo, ‘não fazia chorar’ jaundsios Krš; umžina'telsi mikuols lū'p šūoksė's | šaii.ks par sa'pna | ka trudba sklei.sė's ~ amžinūtelsį Mikolas liūob šėksias ‘dançava’, šaūks ‘chamava’ par sapną, kad troba skleisias ‘espalhava-se’ Krš; pl. 1.ª pessoa: doar lich dirpsma nū „adšruos lik sd'ulis lai duos ~ dvarė liūob dirbsma ‘trabalhávamos’ nū aušrės lig saulės laidds Krš; kudl negirc | ruokū'smuos šnekiesmuos lūb ~ kol negirtas, rokūosmos ‘tardavomés’, 3nekésmos litiob ‘$nekédavomés’ Krš; kad d.i.sam lpub i: gribas krė.pši je neparsené Sam | Zdoplas bū'sam ~ kad eisam liūob ‘eidavome’ į grybas, krėpšį je ‘jei’ neparsinéSam ‘neparsineidavome’, žiėplos bfisam ‘blidavome’ Pp; dgs. 2 asm.: lų" pamelii ste ir ifbickste | ku jd'una trudbuo nulaiki'si ~ liūob pameltioste ‘pameluodavote’ ir išbėgste ‘isbégdavote pasokti’: kuf jauną trobojė nulaikysi Kr; lpub abd.do mdsties kap velnd'itė" ~ litiob abudu mustés ‘muddavotés’ kaip velnūičiai Rdn ir tt. Šiuo atveju dažniausiai vartojama nebeasmenuojama liuob forma (buvęs esamojo laiko 3 asm.), tačiau kai kada pasitaiko ir asmenuojamų formų, pvz.: li-bd'm krė.pę sodžuovi'nema so mėdomė somaiši'sma er tė'psma on dpunas ~ liūbama krūpę “rupūžę' sudžiovinsma ‘sudZiovindavome’, su medumi sumaišysma ‘sumaiSydavome’ ir tėpsma ‘tepdavome’ ant dūonos (tokie buvę vaistai nuo gerklės/Kntv; ka lpubam gra'isam | pė.se parapéjes gerdies ~ kad liūobam gréisam ‘grodavome’, pūsė parapijos girdės ‘girdédavo’ Pp; lū'bu aš kūrsu ugni | uo ufi.c 3a kalus skd'ldi's ~ aš liūobu kursu ‘kurdavau’ ūgnį, o afis ‘jis’ šakalius skaldys ‘skaldydavo’ Kr; licbam ai'sma vd'ndeni iš, vehruos sė'msma | uo dabar katié pd'rbieg ~ liūobama eisma ‘eidavome’, vandenį iš Ventds sémsma ‘semdavome’ o dabaf ir katė parbėga (Venta nuseko) Krš ir kt. Šitokia būtojo dazninio laiko išraiškos priemonė galėjo atsirasti tik dėl to, kad būsimuoju laiku galima išreikšti daug kartų praeityje pasikartojusį veiksmą!3. Com esse significado, o futuro é amplamente empregado em muitos dialetos da língua lituana ir Ik, por exemplo. : Os que vierem lamentarão que não há cordas tão fortes, começarão a explicar aos alemães que a torre é velha, que primeiro é preciso escorar a torre, trazer ferramentir as e cordas — assim sairão correndo ir CR II 199; Primeiro ta a mãe dará, dará sermões; o pai amaldiçoará e ralhará por conta própria ZR I 84; uzdies ūriec roi kd besarma'ti ai.si nuosi ir nuléidusi uzdés ~ “uzdédavo, uzdrébdavo’ urldas „vaca, sem-vergonha“, ir irás ‘eidavai’ nés¢ nuléidusi Krš; on cralė'le paseléps er šū.u.ks | kar šūln. a pessoa ~ subia no banquinho ‘subia’ gritando ir ‘Gritava’, que 3alifi cira metais) (1905 Pp; #i'ndi'si pūondu va'ka dpus | trés désincénds žė'mes ~ Zndysi ‘amamentavas’ o próprio filho, dios ‘dava’ três desincinas terras "decimais" Kntv; tmeng a jouksé's šūoks gras} ka'p lelie | atminu, judksias ‘juokdavosi’, ~ ¥6ks ‘Dançava’, bonita como uma boneca Rdn; srimsu stiūmsu tit: vežima | uo afi.s ne krūst ~ stumsu stumsu ‘empurrava’ o carro, afis krust tj o ne Sauk; šndpsa nabdva pasegé-rsem | kaféjes pi*kandas | toriesem šnapso ~ nebuvo: pasigérsime ‘bebíamos’ café “café’, pykandos, ‘petiscos, aperitivos’ teremos ‘tínhamos’ Sg; md's labai daifiuskininkes būvom linksmes grépsme siena | juogdama'si's mūs ~ ‘mes’ labai dainilskininkés ‘dainininkés’ buvom: lifiksmios grébsme ‘grébdavome’ šičną judkdamasys Sk ir kt. Às formas do futuro assim utilizadas bastava acrescentar, t. y. į inserir uma frase; liuob, formou-se ir esta construção peculiar. 13 Cf. Pikčilingis, J. Uso dos tempos verbais. — «Escola Soviética- », 8, 27—30, 1958. Ę 3 wary 4 11, Questões de linguística, IV ; 161