S. Daukanto pastabos dėl G. Neselmano žodyno

LirBT U V-I-Ų K-ALB-O TY ROS KLAUSIMAI I, V LSIKYEO T UV. .O8 TS Rai MO. KS LU AKADEMII A S. DAUKANTO PASTABOS DEL G. NESELMANO ZODYNO J. KRUOPAS Kalbant apie S. Daukanto leksikografinius darbus, buvo minéta, kad jis naudojosi G. Neselmano ,,Worterbuch der littauischen Sprache“ (1851) ir prirašė keliasdeSimts puslapių pastabų dėl atskirų Neselmano žodžių!. Šios gausios „pastabos yra įdomus šaltinis lietuvių literatūrinės kalbos leksikos raidai tyrinėti, todėl, pateikus jų pradžią (1—4 p.) „Lietuvių kalbotyros klausimų““ IV t.?, čia skelbiamos likusios (5—36 p.). ; [5] Patas, sztuka albo kawal plutna dwiju V trijū patū pakloti / Susti, wajkas susas, miegų nor / sūsties bydz markotnym / Pūszkas, pencherzyk wodnisti narenku lub na ciele / pūszkūti apipuszka papuszka raka / Popute issimetia na rękach lub nogach / Papautas, mozole na rekach lub nogach Į Dūnkepis / Szaszas skorupa krostu /Mitukas Czaprak / Stute gręgel stutes musztė / Riauszis V kruwajnis / Kramas pl. Kramaj zly park / žydas nukramis / Kramūtas nukramti oparszywic / Krame glowa gadziny / Dederwine liszaj / Strazdanotas piegowaty / kipersūti czwat jechač / Pakirda — wajkaj / ... piderme [Pirmoji Žodžio raidė neįskaitoma; gal — priderme] / erzinti wajkej mergas, erzėn / urdieti, szū urd / Kresnas V spirgas, resztki wytopionego / nuwiesti alus nuwiesis / kedenti wilnas / Patemėnkas [antroji žodžio raidė neaiški — panaši į @ ir 0] / ermas monstrum / ermūties monstra robic / Podis jajko / Podielis / Sūsis, arklys nusūsa nususis / Susti / Gelžgalis stare želazo | Kiriejus / Plienas / Gejszis / Skarda / Gelambie / Pawilne / Bukti atbuka kirwis / Bukis / Krumszlys / Lekis przed / Pikczius / Itartie podejrzenie itaremas podejrzenia / Itarti, mieč podejrze / imajszyti chleb zamieszač / imajszimas | iszmajszyti / sumajszyti / Pamajszyti / Pagires | pagirioti / Walktis wos gnoju / Siebirže / Bruksztie / iszwepti / ktuksznis / skręsti, zbrudniec / suskresti, murzskinej suskrenda / Bręsti dorzejwač / Brinsti usichač / np žiame nubrinda pradieja ziame brinsti / Blakczioti ugnis blakczio / Blijkterieti / Twaskieti ugnis twask z wielkiem plomieniem / Bubnoti ugnis bubno / Spejgas mroz / Spejgūti mrozi¢ spejgiita žiema / Spiginti spigin bardzo marznie / Zildinti pieną / Zildyti / Zildinej suzila pienas / Rieszutauti / obulauti / igaunti / grybauti / grybinieti / obelinas / Gruszynas / Sliwinas / awietynas / Serbentynas / miszyti kartas / miszinys / Aszoklynas [Užbraukta: Kugis] Pakuge / Bradis / grybinieti / [6] spragis raz otwor plocie drugi raz gasienica / sprenkti, sprankstyti spragj uzsprankstyti / ardimas atwér tworoj skeltiniej’ / atardyti wyprué plot / ardaj, arkitaj / Dauba osie¢ / P. Nesel. kaz. pisa seli Saliklinykas niewiem dla czego / stijgaras na liscie tobaki lub inych, u gesiat mlodych / dyglys koliec / dygterieti dygieti / prasitukszti, žiedas jau prasilukszta / luksztyties žiedas luksztos / izyti pupas žirnius / izinas / Rieszutū kiawalaj / rupesnisnie rupestis / Aglas przykry grubijanski / Skiemū, pl. Skieminys / Adwerniszkaj / Adwerniszka kalba / Rukszla maszczka / Rukszlotas wejdas / Rukszloti / Zambas pola / Kastinys rodzaj masta / Kūkole, smark z nosa / Aszminys ostrze / Parugas sirawatka / Pasukas. maslanka / Kerna naczynie w ktérem masto biją / Kernoti, gani¢ psuč / Dwidugne naczynie / Apsalti*usipia¢ / Staduris czlowiek ' Zr. J. Kruopas, S. Daukanto leksikografiniai darbai, „Lietuvių kalbotyros klausimai“, t, 4, Vilnius, 1961, p. 301-317. * Zr. ten pat. nieokrzesany / Kogalwej / Kogalwes / Kruczkas / Adatinyczia / Agūninas agūningas / Akas žemajtisze, / eketys / adatas bulis ne akis / Knospe nie in auge, znaczy pumpuras / nie ant akiu pazinti, lecz nu akiu pazinti, ant akiu nupulti na oczy zachorowač / Aklej nie tylko Bremze, lecz akle znaczy sliepa pokrzywa / Lielis nocny kruk, nie aklasis warnas / Anksztumas ciasnota u Zmudzi znaczy, gedriickte Sztime winseldes hundes / iszparpti kaktas iszparpis / Ant antaj, tam, u Zmud. auch | den noch, nikts destoweniger / Anksztauti, anksztiti, bites anksztū, zwiadi pczul opatrują miejsca / Anksztara, nie aksztira / Ansa, handgrif / Gajgalas / Antrinikaj, znaczy drugiego czola zbože / Akminynas miejsce gdzie wiele kamiene jest / stiegaras, akstinas piora wychodące / akstyniczia, miejsca gdzie akstys są zložone / Aktowas nie aktawa jak u Neselmana 8 dzien po fescie / akwata, zamiest ukata / akwatus, linksmas / aladzios, plincej, Žemajtiszkaj po rusku otadi / [7] Nūwolas, a, Keilférmig (Sz) / Wocziotas, a, mit Geschwiiren behaftet / T / Tadd, daher, also (Sz) / Talorus, aus, m. ein Thaler (Sz) / Suraszimas veįkalū tapusiū metose (Sz) / Tapalas, o, m. (3) Papel / Tarma, os, f. Rede (3) /Tarme, es,f. dass (3) / Nutartinnes kningas, eine Schmahschrift (3) / Patarle Spriichwort (3) / Prėsztarninkas Wiedersacher (3) / Tarpintojis, o, m. der Hūscher, Gerichtsdiener (S) / Taworus daryti, ein Lager aufschlagen (S), Taworelis, 0, m, ein Jelt (3) /Taworine, es, f. ein Kramladen (3) / Aptaisalas, o, m. Teppich, ein vorhang (S3) Kortyna / Taizkius, i (?) ansenlich, statlich, (3) Okazaly / Tau (3)/ Tauszkakojis, klapperfūssig (3) klaponogi / in 3 aber findet man doch Te /. Itakas, o, m, Miindung flusses (3) / Telinga karwe eine tragende Kuh (3) / Teletina os m Kalbfleisch (3) / Apsitelinu, inau, isu Kalben (3) / Patekte (3) / Terliczia ein irdenes Becken (3) eine Reibenapf / Terp fiir Tarp (3) / Nuteru ertragen, erhalten nich loslassen / Tiešū kningas, Gerichsakten / (3) Tiesas numanas ein Rechtskiindiger (3) / Tésus waraftig recht (3)/ Tésadaris der * Richter (3) / Uztestuwe, eine Bettdecke (3) / Tetiwa die Sehne, cigciwa (3) / ukelis, nutruka / [9] Da inseperable priiposition, niema takiej preposizyi w Litewskim jezyku, P. Nesselman jest to polskie do wprowadzone u prusakow, u nas zastgpuje prie, nu, zamiast da. / Wyraz dabinu jest takze s polskiego zdobig ozdobig, u nas jest grazinu, iplszti, pūszties a u Prusakow dabinties. / Daboju pilnuje, dabok žūsys, awys, strzelcy mėwią pospolicie, dabok tu szmotū iszejs witkas. ztad wyraz daba, znaczy pilnowanie, czego, zwyczaj u Litwinow i Latyszow. / U nas nie daglas, daglus daglis, lecz deglas deglus, deglis. / Dagūs, nie ungenaue ausprache fir dajgūs padajgas, dygus; lecz dagus znaczy palny co si¢ pretko zapala. / Nie dakaniju verantworten; lecz dakanoju patraszg np. wanagas wiszta sudakanojo. / Ne dakas; lecz takas, sawo taku ejti, do dzis dnia przystowie. / Nie dakotas dukaten. unas raudonasis albowiem ani dakotas ani dukatas u nas nierozumiejg. / Zamiast daktaras, mOwig gyditojas, wajstytojas / u Nesel. Padalgé u nas Pradalge / nie dalinū; lecz daliju, dziele, nie dalinds, lecz dalijis dzielg sig, / nie donis lecz dūnis, dad, czynsz./ Nie žuvys iszdaryti; lecz ezelus [erzelus] arba kujlus, tekius iszdaryti zamiast iszromyti. / Padaryste, nedaryste, takiego wyrazu ani Zmudzkim ani Litewskim niéznajdujesi¢. / Perdarau V Pardau znaczy przeodziewam, nie umarbeiten. Susidarau, znaczy odzien si¢ kilka odzienie itak mowia susidaryk géraj, kad nesuszaltumi,/ ne smarstwas; lecz smatkswas, / medzy tym darbūjūs, zajmuję si¢ czymkolwiek opuscil / Nie darga, lecz dargana mowi si¢ zla pogoda. [10]. UZdirbimas der Verdienst, uz jest jeszcze Uzdarbe, zarobek, uzdirbimas, bardziej stosuje si¢ do jakiego ogrodzenia, zagrodzenia jakiego mp ar tejp rejkieja awims garda uždirbti, — najczesciej mowi si¢ zamiast uztajsyti. Apsidirbti znaczy že skonczylis — my wszystkie roboty polowe, siano wykosilis my žyto ir jarzynę zebralismy i Zyto odsielismy znaczy apsiderbom./Dawadas, u nas rieda pariedimas /u nas ne dažas lecz daziwe farba,/u nas ne dazytojis; daziwinykas, dažyti, drugi raz znaczy swieci robi¢ z loju lub wosku: moczyé czesto w loju moėwisię žwakes dažyti. / Padažas u nas znaczy kaszka rzadka pietlowej maki w mliku stodkim ugotowana i suto masto; w ktérem mocza te kasžkę z lizka, od wyrazu dažyti moczyé. / Nie dajgis, lecz dajgas, / dajgūs znaczy co kilkuje, a dygus, co koli, dygi erszkétej. / nie dajlidiszkas, lecz dajlidinis. / Dajniczia, u nas milztuwe, daugélis nie menge, lecz to samo co tuli, / daugnora,V daugnoris / dauba znaczy wawoz, dūbe jama, / u nas nie duzétas mowisi¢, lecz szukietas, i tak szukietas dantis szukietas sklejniczia. / Duzis nie Bruch, lecz uderzenie /u nas ne debris, lecz vebrus bobr. / Grosvater u nas mowi si¢ boczius ne dédas, proboczius pradziad, / ne dederwinas plechten; lecz dederwine liszaj, / nie pradiedas lecz proboczils, / destis u nas zdarzenie przypadek, / dietuwas pl. waj (dietuwaj) u nas spaustuwaj. Nach Jem. Bgrūbnif nie iszdiejimas; lecz lajdojimas. / Pasidieti znaczy nakacie u kogo mieszkaé, wedu esau pasidiejusiu pas Pona Smuglecziu. [||] Dėdūk u nas Diewedilk, / degloju czy dagioju mi si¢ zdaje to samo np. / Zakristijan mowi w koscicle dagiok zwakés, nie jedng swiece lecz wiele swic dagiok. / Degas u nas gajsras. / Degsnis u nas degie228 saj, u nas degsnis roslina potentilla tormentilla, / u nas ne Nedénis ungliicklich, lecz nelajmingas, / ne déna, lecz dieni karwe, dieni kumele, / déndénu u nas bildinū. ténen donnern, np Perkunije subildieja, tiltas bild wazilint, / nie uzdengte vorhang, lecz uzlajdine. / Pridaryste u nas takiego wyrazu niema, bo to pochodzi od daryti np rejks deszras daryti / Nesuderme nie Emp6rung lecz niezgoda, / Nie sudara lecz sadaras, zgoda [Toliau rankraštyje uZbraukta: zawieszenie broni]. Derwa nie Kienhols, lecz smala np derwingas medis, smoliste drzewo. / Nie desétine, lecz deszimtine. / Nie desétkajs lecz deszimtimis. Nie desétkinykas, lecz deszimtinykas. Deszimts V deszimtas nie indeclin, lecz znaczy dziesiaty. Nie deszimtina dalis, lecz deszimtoie dalis. Nie Dėszka, lecz minkytuwis. / Detsékas takiego wyrazu niema. Nie diewajczii garbinojimas, lecz Diewajczili posiejimas. / Nie Deiwe, Gespenst, Nachtgeist, lecz Wiele. / Diewieti znaczy nosi¢, užywač odzienie. / Ne dewinos deszimtis, lecz dewines deszimtis. / Dewintines nie Frohnleich namsfest, lecz pamiatka po umartym 9 dnia po smierci. / Deze tego u nas niema. / Nie dyba, lecz dybas ztad dybawoti cwiczy¢ u pregierza. [ Didziulis nie ein Grose, lecz dumny piszny. / ztad didžiūties, pyszni¢ sig, bydz dumnym. / Nie didziauju, lecz didziūjūs. / Nie didzturis, lecz didzturtis. / Dyge, Zuwis u nas pukis; / Nie dygle, lecz dyglys znaczy koleé. / Padajgas u nas stiegaras. / Dygus kolacy, dygiejimas kolenie nie Ekel, dygieli koli¢. / Dyselis u nas grizulas diszel. / Ne Dywas Wunder, lecz stebuklas ztad stebieties dziwiésie. / Nie Dywazajslis, lecz moninykas, ztad monioju, udaję, zmyslam. / Nie dobé, lecz dūbe. / Nie dokuczoju, lecz szyzinu./ Nie doleris, lecz musztinis. / Nie dūtytas lecz dowinas u nas. / [12] Dūsnus, dosningas u nas znaczy freigebig, nie reich. wlasnie sam pozniej mowi, že dūsnumas Freigebigkeit / Nie dadūmi, lecz pridimi. / Nudimi nie beim Verkauf etwas anpresen; lecz otdaj¢ -np nudūmi sawa dukterį uz bajora, uz pilonj, piesni nawet jest „tejp tolij zadieta, teip tolij nudūta dd. Nusidimi nie sich stellen i sich verstellen, lecz trafič si¢ zdarzy¢ si¢ np tejp man nusidawia, tak mnie przytrafilosi¢. / Padūtuwes takiego wyrazu niema, chyba moze zastasowaé do aresztanta, asz jam to jest urzednikowi, padawiau i rankas, a Verlohbungsschmaus Nudatuwes. / Nie iszpadiimi ausliefern lecz iszdimi V padūmi, iszpadūmi, takiego stowa niema. / Nie pardatimas lecz pardawimas, takiego wyrazu parditimas niema. / Takze Pardiszke, Pardiszkej der verkauf takich wyrazow niema lecz są pardosas pl. pardosaj verkauf. / Nie pradikas u nas, lecz pradotkas. / Sudūtuwes moze bycz skiadka i to w liczbie pojedinczej sudiituwe, nie verlobungsschmaus. / Nie uzdawimas verpachtung; lecz isznimojimas. / Nie dajej Daunen, Flaufedern; lecz pūkaj, / Dininykas niejest wlasciwie Bicker lecz dinképis to jest Backer. / Dujoju wilasciwie znaczy drobniutenki deszcz pada, ztad sam deszcz taki nazywasi¢ witkdujis, pospolicie w takin dzdziu wilcy rzna bydlęta. / Duka nie eine Thor, lecz szalenstwo, jak sam powiada dukti tollen, rasen. Dukas u nas niema. / Drugi raz dukas der iible Geruch u nas méwi sie dwokimas, dwokti, znaczy smierdzie¢. / Nie dukaunas, lecz dwasiszkas. / U nas nie duksas, lecz tuklas od tukti, ztad mowia sutukis. / Iszduktere takiego wyrazu niema u nas augintine nazywa si¢ Pflegetochter; / Unas bulwes ne dule, unas dulis znaczy rodzaj gruszek wielk. / Nie uzdudziu ein fundament legen; lecz pamatauju od wyrazu pamatas fundament, albo méwia pamatus dedū swirnuj, griczej. / Nie dulkti lecz dulkieti freg. wedle natury pili¢ sie, bo ciagle pilisi¢ nejednotliwie. / [13] Dulkéna takiego wyrazu niema. Chyba dulkinas dulkina, dulkina dina, znaczy apilony chleb. / U nas dūmū, dumti znaczy kiedy ryby lowia z siecia wrzcie wiec jest pakriausza albo lozniak przy brzegu, wiec noga bryka w wodzie pod lozniak gdyby ryba wyskoczyla, jezeli tam jest, to u nas znaczy dumu dumti, / drugi raz znaczy dumples dumti, miech naciska¢, nie zas ich bin in dem Wahne u nas swajtieti znaczy, swajticju ich bin in dem Wahne, / trzeci raz dumiu dumti, znaczy piasek nanosi¢ np. upe abdumia smiltiemis lankas V piewas. Uzdumia wlasnic zanioslo piaskiem stare koryto a nowe zrobilo. / Nie dungstu, lecz dungsnoju, stukam do dna. / Dunklauju, takiego wyrazu niema. / U nas szirdis sint ne dunda, u nas wielka mucha brzgczac mowi dun dun, od dundieti, brzgczy¢, / Durnas u nas mulkis. / Durnauju u nas mulkinū. / Galwadurejs unas kulwertinejs. / Dusas u nas dusulys cigzki kaszel. Dusu, dusieti cigzko kaszle¢. / Dranaras u nas pranaras Maserholz. / Draska gélzine Eisenschuppe u nas mowisig plostaké. / Drąsa niema takiego wyrazu lecz drasybe, smialo$é, odwaga. Nie drastus, drastej, lecz drąsus, drasej. / Nie drawis; lecz drewe bar¢. / U nas nie draubinū lecz wizgini, np szū Ūūdega wizgén, / Padraubelis, padraubele u nas takich wyrazow niema, zdamisig iz to zrobiono z wyrazow padraugelis, padraugele, od wyrazu draugas, drug z Ros. przyjaciel. / Drauczius, u nas ragotine / Sudrausti, znaczy zgrazi¢. / Nie draugalas, lecz swetmoris, u nas takze nie draugala, lecz swetmoterie, od tego slowo swetmoterauti. / Drébeles u nas zlaugtaj. / Drebule u nas apusze. Drebulynas unas Apuszrotas, / Draugélie u nas znaczy krowi pomiot letni. / U nas nie Drézle, lecz 229 griežė, dziergacz a Wachtel, u nas putpeleke, / Driežoju nie glatt streichen, lecz w paski prowadzič takie jakie ma driežas, jaszezurka, ztąd paskowata tkanina nazywa się drižajnis, drižokas, ježeli w kratki marginis. / Drejnelieju takie wyrazu niema. /Nie drybau [14] bojau, bosu, dryboti, lecz driebū, biau, siu, / driebti znaczy mokrą rzecz rzučič np driebiau szlapę sermiegą i szalį. / Drimbu, dribau, - dribsiu, dribti, znaczy mokry snieg wielkiemi kawalami pada np szlapdraba drimb, kiaura diena szlapdraba driba, drugi raz znaczy bycz cigzkiem, bez wladnym sam soba np girtas driba i lowa, albo chory cheac i$¢ lecz staby, upadl na podtogę, ligonis ejdamas driba i asla, toz samo kiedy cztowick bardzo seny, kiedy juz soba wtadač prawie niemoze, np tiewas nuwargis driba i lowa. Z tego zlozone stowa, sudribti, padribti, i tak méwia sudribis est, padribis esu, to jest iz niemoge z soba wiecej wladaé, rozumiesi¢ odpoczynku potrzebuje. Takze jest i zaimkowe stowo pasidriebti, jezeli ktės zmordowany gdzie pad! tam i zasnal, drugi przechodzacy widzi že nie na miejscu polozyl sig mowi, o tas kami pasidriebis? Ztad takze leze¢ nazywa si¢ dribsoti np. Gospodarz pyta si¢, kame Jonas? onska dribsa priszinykes asloj; arba dribsa po klewū po wobeli. / Jest jeszcze stowo czgstotliwe drabstau, tiau, tysiu, drapstyti np rudini tekinej drabsta purwus ant ratū, i zlozone sudrabstia, apdrabstia, nudrobstia, np drabuzej nudrabstyti purwajs, albo sudrabstyti purwajs. Wigc niehiingen an etwas i nie herabhiingen. Takže nie mozna mėwič debesis dryba, chyba kawal debesies nudriba, pospolicie u nas mowia kiedy w ktorej stronie czarne chmury stoja, debesis niuksa. padribusos akys triefende augen, nigdy si¢ nieméwi, lecz zlibas akys, rzeczownik zlibis, co ma ciekace oczy. Wszystkie jego ztozone sa falszywie wylozone jak po wyzszych pierwiastkow latwo dorozumie¢ sie bedziesz mogl. / Nie Drygere unas nazywasi¢ tekorius, i stowo tekinti toczy¢. / Nie Drigna ein hof um den Mond, lecz wogulys apej mienesj arba Ogulys. / Drigne nie to samo, lecz drigne pl. [drilgnes roslina, co warijacija przyprawujaca, u nas powszechnie znana, saka bene drigniū absijedis, czy nie blechotu objadlsi¢, a u niego kolo okolo ksigzyca, juz i dalej bardzo mili sig. / Nie driju, lecz [UZbraukta: dresu] drensū, Neselman miejscami warijuje. / [15] Nie drowijis, lecz drowiūs, / Druczkoju unas trisnoju, od triesti, trasioti, / slapdrugis u nas Sztapdrugis. / Drugis u nas pleszteke molyt, od stowa plesdieti czy plastieti bic skrzydlami, / Drumstas nie Bodensat3, lecz woda metna, drumstas wand. / Drunū, lecz trunū np sutruniejis drabuzis zgnila odziez, sutruniejusi drobe zgnile plutno, wlasciwiej jest trunieju, naturalniej, bo nie od razu, lecz przez diugi czas to się dzieja. Do drzew mowi się treszti, a do plucien wszelkich wilnianych i nicianych trunieti. / Nie sustowieti drutaj; sustoti drutaj poniewiez sustowieti, znaczy wiele gnoju zrobi¢ np mus karwes szi meta daug mieszlū sustowieja, / u nas précz drutas, mowisi¢ do okraglej rzeczy, druktas, a, np drukti ristaj, dukti kazilaj, druktas wolas, druktas žmogūs grubi czlowiek, jezeli jest brilowato§¢ mowi sig, storas muras, stora plita, storas stogas, stora siena, storas stiklas. / Drutine deszra u nas mowi si¢ skrandis, nie maciek lecz žwacz. / u nas druktinū, grubym robię / Padwarija u nas kiemas. Padworie Ruski wyraz. / Nie dwasas lecz dwasia. / U nas nie dwasauju, lecz dwiekūju odycham, dla tego widač wykrecaja u nas zeby odroznic od dwasioju, znaczy często zdychaé np musi kiaules iszdwasioja, dwesu zdycham./U nas nie atsidwiestu, lecz atsidwésu, a czgsiej mowia dwase atgaunu. / U nas neidwesu, lecz ikwiepi mowia anhauchen. / U nas nie nudwestu, padwestu, lecz nudwesu, padwesu zdycham méwia / Dwajliju u nas znaczy dwa konie obok spetac, i mowi sig i dwajlus sudiejau arklus, arba sudwajlijau. Jszdwajliju znaczy razpętam, / u nas nie dweiste, lecz dwejiba méwa. / Nie dwejoksaj lecz méwia dwejokaj. / U nas nie dwinys mowia, lecz dwinaj pl. bliznigta, pojedinczej liczba niema dwinus pagimdias, wienas isz dwinū miria. [16] Jabym sadzil, ze dwigymis jest ermafrodita, nie mit zwej Gesichtern, kiedy u nas jest wyraz dwiwejdis. / U nas dwylas nie znaczy Schwarkopig, lecz ciemny karsztan. / Slowa Cypu, są i zlozone, cypinu np kate pele siicypina, nucypina, ito stoje się do psow, kotow i miszow, / szczurow do dzieci zas mowia u nas klykti, np kudikis klyk, jezeli nieplaczy lecz z radošči, to méwa klykauti, nelejsk wajka kad klykautu. Cz U nas mowi si¢ ketwergas nie czetwergas / Czystas u nas grinas, takze ketwirtas nie czetwirtas. / U nas mowia nie czaksznoju lecz czeksznoju np kiaule czekszno. / U nas czarnylas, lecz jldylas. J U nas nie czarniste lecz zawietes Schwagze Kunst, / U nas nie Czarninykas lecz zawietinykas, Burtinykas. / U nas nie czartas, lecz Welinias, Welnias. / Nie czaudmi, czaudu, lecz mėwią cziaudmi, cziaudu, czkam, / Cziaupaus wladciwiej czgsto usta otwiera niby chee mowié, i znowu wargi stuli, np. nekalb, tiktaj cziaupos. / Nie czauszkiju, lecz cziauszkū, u nas najczgsciej mowia laksztingata gied ne cziauszk, do inych plaszkow [-ptakow] spiewajacych mowig cziauszk. / U nas mowią nej 230 cze, nej tin, nie nejcz nej te. / U nas mowią dajac jaka rzecz, tie, albo sze tau, / Czebutis zdami sie . jest czebatis, albowiem objasnia przystowie man czebutis, tau dyglutis, mnie bucik, a ciebie bosik, mnie w butach nie koli a jemu bosemu koli, dla zrobienia kadencyi z czebatis zrobili czebutis, przynajmniej mnie się tak zdaja. / [17] U nas nie Czeczka ani Czyczka, lecz mowią Kakoriezis, Tannenapfel. Takze Czčezka u nas kapocziūs, Hackmesser. / Czėdiju, u nas astankaj lajkau. U nas Czédieju žnaczy lubię np cziediju kopustus, lubie kapuštę, u nas drugi raz cziediju znaczy taupyti. / Czekas arklys u nas dulas arklys. / U nas nie czekis, lecz žyme mowia zeichen arba ženklas. | U nas Czeklis znaczy strojny, paczeklyti, postroi¢ konia, ostrzy$¢ jemu grzywa, sples¢ ogon, poczerni¢ kopyta, i tak mowia czektūs arklys strojny kon. / U nas nie Czekiju, lecz zimieju, arba zenkliny. / U nas nie Czėksztas lecz szieksztas np wagi i sziekszta idieti. / U nas nie Paczlinu ergingen, lecz_papitdau. / U nas nie Czeledinykas, u nas darbinykas. / U nas nie Czemerej, lecz czemeryczes méwia. / U nas nie Czėnč, lecz baras méwia. / U nas nie czénawoju, lecz branginu, / Cz8plyczé u nas Pirtis. / Czeraj, u nas mowia burtis, zawietis. / Czeraslas u nas czeresna, piningu czeresna. / U nas nie czerauju, lecz gromutu. / U nas gehrung, gromulys. / U nas nie czerepaka, lecz ropuze, / U nas nie Czeresna Kirschen, lecz wieszne. / Czerka u nas taurele, taurie, albo stiklelis. / U nas nie czerpe Ofenkachel, lecz méwia pudine, a Dachgiegel, nazywaja stiegele. / Czerulnykas u nas kraulejdys. / Cziesas u nas fajkas. / Czesnis u nas 'pota arba gieryne. / Czéstis Ehre u nas gėda. / Czestingas u nas godingas. / Neczéstis u nas nelajma / Cziestnawoju, u nas wajszinii, ragini. / Czétra elt unas szietra. / U nas nie Czimpu stumpf werden, lecz szypū np atszypis pejlis. / U nas nie czynczibieraj Kranigs augen; kilczibierius. / Czyras Lietuwis u nas mowią tikras Lietuwis. / U na ne czytas, lecz [| 8] Cziukuras. / Czole u nas smalos arba derwos wandū arba paderwes. / Czopju u nas Cziūpu, chwytam np jis ji nuczilipia, on go schwycil./ Czozinieju u nas méwia cziuzinieju, znaczy po rosie lub po dzdzu chodzg, ztad nucziuzis zmokly, po rasas nucziuzis, w rosie zmokly, / Czėszke wazoti, u nas mėwią bluka wilkti / Czudas u nas stebuklas. / Czudijiis sich wundern, u nas stebūs, / Nie czulba eine DroBel, lecz Cziubutis mowia, a cziulbieti znaczy spiewaé jak drozd, Cziuba Cziubutis w piesniach Litewskich czgsto jest spominany. / Nie czulka, lecz u naz zeké mowi sig. / Nie czulpju, saugen; lecz sulpi, žindu tylko do cycy odnosi sig. / U nas nie czulpu lecz szwilpi mowia. / Czurksznoju nie saugen den Saft, lecz upalis V upelis cziurkszno strumyk mruczac z wolna plynie, ztad kraujas cziurkszliū tek. / Czustas u nas burtis méwia nie czustas. / Czustininkas u nas méwia, žynys. / Nie Czustu, niesen, lecz u nas cziaudu. / Nie czaudau, dziau, dysu, dyti lecz cziaudu cziaudiau diesiu, cziaudieti. / U nas zamiast czui, czuy, pfui, méwia we np wekakas. / Czwelkis u nas winis, gélzies winis, media winis. / Czwerijis sich verstellen, u nas méwia pasimesti, np mulkiū pasimetis ateja / U nas nie czwoliju hoch achten; lecz mowig gird, arba godoju. / Nie dzaugiu, lecz dziaugūs wesele sig, dziuginti znaczy bawi¢, / U na[s] nie Dzėla, lecz puszka nie zawodnie od pauksz nazwana, czy puksz. / Nie [Dzauju] Dzowjau lecz dziaunu, dziowiau, dziausiu znaczy polozyé, czy powiesi¢ dla wyschnigcia. Dziustu schng, dziutis, suchoty. Nie Dzuwa, lecz dziowa, susza. Dziowiniczia Malzdarre u nas Saliklinykas. / [19] Pamuszas, podszewka. / Nie pripampu, lecz pripamstu, bo jest verbum neutrum toz samo nie uzpampu, lecz užpamstū Neutrum | Nie pantiju pfanden lecz užstatau, ne iszpantiju, lecz iszwadiju, ztad wadas zakladnik, zastaw dla pewnodci. / Paldenikas na Zmudzi takiego wyrazu nie ma, u nas panedielis poniedzialek. / Takže nie pampu ale pamstu. / Nie Gwotta Gewalt, lecz warra mowi si¢ waras szauksiu, wara, nekuszink, nawet w Gramatyce Milkiego znajdujesi¢ ztad stowo waryti, gywolus waryti, pędzič zmuszaé ztad takze dur waras, parwaras. / Pakala Riicken na co to pakalas, to juz jest w liczbie mnogej |-szy przypadek. / U nas nie Paliepe unter dem Dache; lecz pastogė. / Nie Palocius; lecz rumas pospolicie méwia w mnogej liczbie rumaj, np kas tie par rumaj co to za palac. / Ne gwoltiju, lecz iszzarginu. / Swieta prieja statiniu baznicze, to jest že tak pelny byl koséiol že fie mogli ani klenczy¢ ani siedzié, lecz tylko staé. [ISbraukta: Parugas; syrowatka u niego niema]. Raugieju odrygamsig. / Ruba u nas znaczy linija np ruba westi lini¢ prowadzi¢ przez pole lub las, wmierzeniu gruntow uzywany wyraz. / U nas nie Szwoklej; lecz Aszoklej porzeczki. / Stembras unas Sitowie, co u nas w rzec rosng, a stimberis jest lodiga bez lisci w jesieni np [UZbraukta: notrinu] dilgelu wieni stinberej belika, lapaj nuszata:albo bulbiū wieni stimberej belika lapams nuszalls, / Stiebas znaczy lodiga, kiedy zielsko, žije.— / Gaszis strojny, elegant, gaszawoties stroiési¢. / Stoju, znaczy wstgpowaé np stosiu i kunegus. / Pristoti, sluzbe przyJac, np pri dajlidia pristojau, pri gaspadoriaus, / Rune, fok morski, Ne buvo nej lajdiu— Kas belajdojis numirelius, nie bylo ani grzebaczy, kto by grzebal umartych. / [20] U niego tinu, niau, tinsiu, tinti aufschwellen drugi raz znaczy, tinu dalgį, splaszczam ostrze z miokiem, inaczej jeszcze nowi si¢, kapinti dalgį, / mysle biala kotka w bydle lėžy — mleko w oborze balta kate pij231 setipsa./Rukszloti, marszezki robič activam. Subs, rukszlas, zrobione marszezki. Z tad runku starzeje, juz maszezki dostaję neutrum, / Skiaute, drugi raz znaczy, okrajek sukna lub plutna np sermiega isz skiautiū susiuta, kėpure isz skiautiū pasiuta. / Sąteklis czy santeklis, zbieg dwoéch rzek. / U niego tylko Myzu, niema majzioti, np szū akminj apmajzioja, pelt apmajziota dina. / myzterieti, sikngc np wieng kartą kirstas myzteriejau. / Myzscioju, często myzinti, np numyzink kudikj. Mizoju, jau, siu, mizoti znaczy, miode lipy z kory odziera¢ dla lyki, drugi raz mizoti, toczy¢ robakami np kirmys sumizoja szunj padwiesusj, kiszki padwiesusi. / Mizas, žnaczy kory lipowe z tyki odarte. Lyka otdarta niemoczona nazywasi¢ tunkaj moczona plauszas, / opuscil stowo, bajlauti, kuriogi asz bajfauti turiu, u Dauksza, fol. 79 kogoz mam si¢ tękac sig. / U Dauksza Pent, dzis apent, znowu, u Nes. niema. / Szwilpis Gil ptak, niema u Nes. / Papéntis, od brzegu bochona chleba pierwszy okrojczyk, drugi raz papéntis opotka znaczy. /—Szratas, wielki kawal czego$, np mesos szratas, migsa kawal. / Szritas pl. szriitaj, szrat do fuzyi, / Pakélie dom gosciny po drodze gdzie mozna zajecha¢ podruznemu np mes turem gėrą pakéle. / Pakélys Podkolano. / Raszis V Ruszis, orzechowka ptak ražna od Sajki [21] [ISbraukta: Maksztinti, twardą rzecz; migksza robic, np oda maksztinti, žirgą maksztinti.] Dziowa jest formacya, np sergū choruje, sirginieju czgsto choruje, sargaloju V sargajlojū kiedy niekiedy zapadam w chorobe, sirgterū sirgteriejau, riesiu, sirgterieti, krétko chorowac, np kéles dienas pasirgteriejis ir miria, kilka dni pochorowawszy umarl. / Sarginu, chorego opatruje dogladam. / Miegpuwis, ktėry ciagle spi. / miegūstas V miegalotas schlifrig [ISbraukta: tego niema u Niesel.]. Malone Pona Diewa to dar neprastoja, arba garbie Diewuj, kad jo dar neprazwelgia. Uks, miks, ni sioje, ni toje, V ani be, ani me, prastoti opusci¢, prazwelgti toz samo. / Gajdigste o kurach, powino bydz gajdgiste, lecz skrocono. / Ziulpis blizeruki, / aklis zupelnie slepy, spitris cokolwiek widzi, lecz bardzo malo, ztad slowo spitrinieti, chodzi¢ jak sliepy. / zlibis, ktéremu oczy cieką;/ wajdinteis jawi¢ się / Auslinda, majowy žuk czyli chrzaszez / Lajdojū grzebig umarlego jeszcze poganski wyraz wedle owczesnego pojecia jakby popuscili do nieba umarlego, bo kaplani ligusonys mowili že widza na koniu jadacego do Nieba, ztad rzeczownik tajde pl. lajdes pogrzebacze pamigtny wyraz z powietrza morowego / u Nes. niema Lapyne, jest zupa z lišci, a lapine jest to, buda z drzewa lisciowego zrobiona, gdzie przedaja piwo i wutkę w czasie jarmarku. / Paliepa choroba zanogcica. / Kulksznis jest kosteczko u stopy a kulnis jest obcas u Nesel. przeciwnie / powieki wokaj pl. blakstienaj rzgsy u oczu, antakej brwi. / [22] Mazwajkis, czlowiek ktėry dziecinisi¢ czyli mažas wajkas. / Niekdziugis, co glupstwem si¢ bawi. / Mergwajkis benkart, tego u Nesniema. / Nie pusmirkis, lecz pusmerkis pochodzi od mergti nie od mirgti moczy¢ si¢ wodzie, pusmirkis znaczy pélwymoczony np linaj pusmirkej./Wajkis jest to samo co bernas parobek. np wajki sąmdyti, najac parobka. / U Nesel. smaugu ir smogiu toz samo verfen, [ISbraukta: zaciagc] szleudern, smaugū zaczy duszę kogo, np mazne manj pasmaugia, ledwo co mnie nie zadusit, ztad nusmaugti pasmaugti. / Nie sgsmoga V sansmoga, Meerenge lecz marangé; to jest mares anga, ztad Niemcy zrobili Narungen migdzy Krolewcym a Memlem poniewaz przed 1304 rokiem to jest przed trzgsieniem ziemi w tem miejscu wielu bylo otworow mares; lecz pozniej pogingli, tem trzgsieniem. / Gajda nie Sénger; lecz glos dobry np Gajdys géras gajdas, a Singer znaczy giedotojas, Singerin Giedotoja. To jest nic najsmutniejszego u Neselmana že on pierszy przypadek liczbie mnogiej rodzaju žęskieko kiladnie za osobny wyraz, niepamigtajac nato ze i w Prusiach dawniej l-szy Przyp. w liczbie mnogiej rodzaju zenskiego na as konczysi nie na os jak teraz. Znalaziszy w slownikach lub w pismach zakonczone na as, sadzil že to jest przypadek w liczbie pojedynczej rodzaju meskiego; lecz bardzo si¢ pomilil, do dzisdnia mowia np tas gajdys tur géra gajda, to ne rejk pjauti, albo, tos mergajtes arba tie wiraj tur géras gajdas, jog tej grazej gied arba dajnid, albo tū mergajtiū yra géras gajdas, kad taip ilgaj gal giedoti./ Skérsis znaczy wlasciwie krzyz, z tad skérskiale znaczy krzyzowa droga, to jest jedna drugą przeccina. Skérsaj znaczy nakrzyz. / [23] Mace, u nas gale, galybe, np Diewa galybe. / Macnus, u nas galis, Macnumas u nas [I3braukta: stiprus, np stipri worielka] stiprumas np kas tas stiprumas worietkas. / Macziju pomagam odnosi¢ do lekarstw tylko np nie metyles nemaczija, i pionut! niepomog!./ Pamaczius u nas paszalpa./ Pamacznykas u nas pripadietojas, padietojas np padiek mums szieną pjauti. / Magaus u nas szirdis kūkczio, Magoju u nas szelpu, padedu. / Magztas, u nas Mazgas. / Majetnastis u nas Tiewiszke V — weldieme, / Majeronaj u nas Mejronaj. /Makaris u nas Makaras cyganski bizun a Grosse Stab u nas bruktys, czyli maczuga. /Makinu, Mekinu u nas Miknoju. Subst. Miknils, / Makna u nas kutaj pl. / Maknotas u nas Gaurūtas, plaukiitas, kudlotas szwabaldiitas. / Makszna u nas Maksztis. / Mildus u nas Diewabajmingas. / Nie: Numaldoju, lecz numaldauju. / Malczius ma bydz cukiernik, to juz lepiej Smalkczius, poniewaz lakotki smalkasnumayj. / Malniczia u nas w niektérych miescach patmala, niby pati mal, powszechnie mel232 nicze. / Malinys nie sztok, lecz ta ilošsė zboža jaka jest naznaczona do zmlenia, np Gospodinia méwi „poras maliniū dar lika. / Wejmalunis, u nas Wieja patmala aba wieja melniczia, / Manau u nas pojmuję / Menu V minu u nas minu, depcę, np, antminia žaltį, minioju žiamę, minu moli depce gling, minu linus. / Menu u nas miniu pamietam, np kaj žmogus gal minieti, jak czlowiek moze pamigtac. / Miniejimas u nas znaczy wspomnienie, / Minietinas u nas wart wspomnienia / Minietojis ten co pamigta, / Minawoju u nas wspominam kogo. / Mislys u nas Mysle zagadka, / Meniis tego u nas niema, sich verstehen auf etwas, u nas mėwisię parsimanyti / Nesimings u nas neparsimanis. / Atmenu u nas przypominam, atmenls czy atmenas, przypominajacy. / Atmana u nas minawone. / Atmona u nas Zemsta np atmonysiu asz tau, oddam wet zawet tobie znaczy. / Mintu, u nas znaczy zapas zimowy konsumowaé co do Zycia, np: Szi meta prastaj mitau par wisa meta mesos neskoniejau arba nekasztawojau, / mitulis, roczniak. / [24] Apmauda atgiezti V atgijzti, ztos¢ zaspokoi€. / Atmintinaj, u nas znaczy, že i napotym bedzie pamigtal np kada plaksiu, tada plaksiu atmintinaj, ztad atminsi gimtūję diena./Jszmanau u nas poimujg, wynajduje, / Jszmanymas u nas pojecie. / Iszmanūs, pojmujacy. mp Jszmania medzia puszkas dirpti. / Jszmintis, u nas madros¢. / Klug po niemiecku u nas bukhis roztropny. / Numanus sprawiedliwie einsichtig nazwano. / Nimone u nas pojecia, / numanau pojmuje, nenumanau niepojmujg, mp ligonis nenusimana, chory juz nie pojmuję / Sumanau u nas znaczy, umiem coš zrobic, np sumanau ratus dirbti, trobesius statyti, sumanus žmogus, znaczy czlowiek p6l majstra. / Uzmanau u nas tego wyrazu niema. / Uzmenu u nas uzminu, zadepce np uzminiau kibirksztj, zadeptalem iskre. / nie Ussimanimas, lecz issimanimas znaczy Erdichtung, Anschlag, np Nežinau, kazika issimania dirbti. / Mandalas u nas Migdolas. / Mandrus u nas Jszmintingas. /Mangalis u nas Magles arbo koczione, koczioti u nas bielizng watkowaé ztad walek na ktorym bielizna nawinienta u nas nazywasie koczielas. / Mantelis u nas kiriejus. / U nas pl. nie Jures lecz Juras. Margas u nas margis miara ziemi. / Margimas Somersprossen u nas atzelas, atwaszes, jezeli nie na drzewach lecz z ziemi wyrastaja. / Margaloju u nas mirgulūju znaczy oczy mnie pstre robia sig; nie widze dobrze, np mana akys mirgull. / Margalawimas u nas mirgulawimas. / Pamarginu, pstro robig, / streifig machen znaczy drizinti, stref zna [znaczi] druze. / Matika u nas, lopeta. / Maczius, u nas do ziarna i do cieczy sajkas do dlygoSci mastas, arba lilektis./Mazinykas u nas Mazutis,/ Mazgas u nas wezel nodus. / Maskas u nas Maz kas, malo co, u nas jest stowo mozieties znaczy malo miec czegos. np. moZils dūnū. / Mazkalba u nas tego niema. / Pamazi u nas Pamazej. / Majtinu, utrzymywaé przez zime, sustentare, np Ar daug bandos majtini? rozumiesi¢ par žiemą. / Pawargielis, podupadly / Atlyzti, zgniewu ochlong€. / [25] Jezeli mezgu wigc powino bydz mezgycria, nie Mazgycze, takže nie Mazgytuwe; lecz mezgtuwe. / Mazgoju mazginius, plaunu kojds, trenku awys. / Mazginys u nas nie Aufwaschwasser, liecz ta robota nazywasi¢ mazginys np man dar mazginys nemazgotas. Mazginej pl. u nas stolowe naczynia. / Majgas u nas krajkas jezeli tu sie rozumie kupa wtedy u nas mowia kugis, Zagas,’/ Majgau u nas tego niema, u nas mowia krauti kugį, krauti žagą. / Wiermajnis u nas atskalunis / Majszas rowniez i u nas lecz niekiedy kulis z tad kolyta. / Majsznoju u nas musznoju. / Majsze nie jest to samo co Majszas. Majsze znaczy z [ISbraukta: wielkich] szerokich dwoch drabul szyta, do ktérej siana napikaja na trzy lub cztery dni dla pary koni w droge jadac, to się nazywa Majsze. / Majtinu u nas znaczy karmié np ar daug bandos maitini? pochodzi od Misti. subst. mitatas pokarm. / Mauda Sorge u nas niema. / Maudziu, u nas apmaudauju, w zlosci jestem. Apmaudas, zlosé, nie Sorge ani tez Miihe. / Mauju streifen u nas maunu vel Mauju np maunu kepurę, mauk kėpurę naloz czapke, pamowia ant baslo kaukolę. Znaczy wskros¢ przejšč np iszmowia par girg przeszedl pretko las, antmauk kajlinius wtož kozuch, parmowę ragotini, przebil piką. Uzmow [a] u nas Rankialka. / Maukiu u nas mauku wypijam jednym haustym np wisą izbona iszmaukia ztad malkas. / Mieklinu u nas mieklinds przypatrujesic. Į Mikinu u nas Miknoju, Į Mielas u nas Gypsas, / Mielas po rusku znaczy kreda. / Miclinas u nas Gros-blau znaczy a Blau žydras. / Mielyne, u nas znaczy siniak, a Mielene Blauberre, / Melus, u nas Blejwosas / Miemi Pamiemi, Pamiedmi u nas takich wyrazow niema: Mienauju u nas užsakyti zapowiedzie, / Mienesininka [s] u nas niema. / Mente u nas Petiomente, Mente u nas lopatka drewniana do kopania kartofli. / Biksztinti, zachęcač, zniewalaé do czego. / Nie drowijis, lesz drowills, ženuję sig. / Durinu, id¢ bez celu. / Durinieti niby czegos szukaé. / Antsidurti, znalešč znienadcka to, czego szukal. / [26] Zamiast tej Majsze, drudzy maja takiz wor tylko z powrazkow pleciony grubych jak maly palec u reki, takim sposobem pleciony jak siec i nazywasig regstis. / Mantelis Kiriejus. / Menturre u nas menturis, czym kasz¢ mieszaja. / Miera u nas Sajkas, sejkieti. / Mieris u nas cielus, vel. sykis siekti sigga¢. / Mierininkas u nas pejlis. / Miernas u nas widutinis. / Mieri233 tojis u nas seįkietojis. / Merginūs, u nas erzinu, / Merkiu u nas Merku moczę mirkau często Merkiu mit den augen winken. / Zdami się nie Trimirka, lecz Primirka bo stowo primerkti susimerkstau u nas susimerku. / Mernas feiicht u nas driegnas. /Mersziu u nas merdieju albo mirsztu. / Messininkauju u nas niema. / Mestoju, u nas mastūju. / Miestwaldis u nas Pilęswiras / Pamiestis u nas Papilis. / Meszkoju u nas sterinu V styrinu / Mėsztunkis, u nas mieszlatunkis Krampf / Mieta u nas Mietra. / Metas u nas stulpas. /Kas met, u nas kas meta. / Szimet, u nas szi meta, / Tūmet, u nas tū metū. /Metele u nas metyle. / Metkasz u nas niema / Mentlikas u nas niema, / Metra, u nas Wiele, Szmiekta, od slowa szmajzities pokazywač się jak cien jaki. / Metmenis u nas Mesmenis, / Metis u nas Metas arklys a metūs zaprowadzič się Žiurkes jisimetia, bites metas i obelį rajac sig. Į Mitinas u nas Metimas. / Metykle Schleuder u nas Swilksnis. / Metmenej u nas Mesmenej. / Atmatas, rola zapuszczona na lake singular, Atmata. / Pamatas u nas nie Schweilbalken, lecz fundament, np swirnuj pamatus padiejau, rozumie si¢ nowemu. / Nie pamatuwej wardaj, lecz pamatinej wardaj. / Pasimetu, u nas znaczy udawač, ožiū pasimetis. Ožiu pasimetis, udając kozla. / Twaniju, mowisig, kiedy kto wiele pija wody, niby powodz robi w sobie. Asz szenden twaniju tą wandenj. / [27] Samptata u na nieznaja lecz mėwią upe isz grewos albo isz wagos iszeja. Samploju, u nas mowia, malką kértu, ar rantau. / Sandalipa Todtenbahre u nas morinas pl. Sanoszaj, u nas sanosza, sing. sanoszas pl. / Samata [Sarmata) u nas gieda. / Sartas u nas raudas arklys. sartukas u nas raudelis arklys, / sawizorius vervalter, u nas uriedas. / Sajdis Schnitgras u nas trejnejtiszkoje žole, / Sajtaj GefingniB, u nas Kalinyczia Vszicksztas / sajtaj u nas znacza wigzy, sajtas jest to, co sluzy do zwigzania / siaubiu, Possen reissen, u nas znaczy splondrawic, Proncuzaj nusiaubia wisa paswieti. / Saubykia Gespenst, u nas wiele albo szmieklas od szmeksza. / Saukiu klingen u nas mowi sig, skambu. / Sausa Trockeneit u nas Sausra. / Sauswédis, u nas iszdurbis medis. / Pasausas u nas Pasauses wyschle drzewa w liesie. Sésczias sitend, u nas besiedis, / Sodas u nas znaczy w liczbie mnogiej wsie, soda jedna, sodas wiele, u nas mowia sodnas, ogrod fruchtowy. / Sodyba u nas miejsce budynkéw czyli calego mieszkania. / Apsodinu, u nas apdajkstau. / Sieklinykaj batwinej, kopustaj, co kwitng i nasiona daja. / Sieminijis, siewka ptak. / Nie pasiejis lecz u nas pasiele, co dla barobka lub syna, gospodarz kawat roli obsiewa, i ztad nazywa si¢ pasielinykas. / Séklis w rzece co nieglgboko, u nas seklima. / Sajkczoju, u nas sajkioju. / Selezenius u nas Gajgalas kaczor /. U nas nie sienys, lecz primine sienie, / nie Sienojas lecz u nas sijes, belki od sieti. / Senausis u nas, Seniausis. / Serdecznykas u nas szerdesas, sworzen /atsarga Schild, u nas skyda,-atsarga u nas znaczy, ostrozno$¢. [28] / Taj burbulaj szok, kad lin su burbulu lin. — Ar werd wandū? Jau kunkutū, jau met kunkuli. / Nu diek kiauszius i katilajtj ir kalbiek, swejka Marya. / U nas slesnas, znaczy plaski, np slesnas torielus, / u niego slésnas Kndochelgelenk am FuB, a u nas nazywaja lenkminys np pazejdia sau kojęs lenkminj, rankas V kéla— u nas sliepsna sin. pachwina a pl. sliepsnas, / u nas Szūkas. pl. grzebien, / Jegzlys, der Kaulbars u nas Pūkis, / Jeknas Leber u nas képenas. / Nie Jenku V Jenkstū, jeksau, jeksu, jekti; lecz jenku, jekau, jeksiu, jekti, / nie apjekes, lecz apjekis. / Nie Jegéré; lecz medicje i przystowie, ne wisū mediejū kumpi trubaj. / ztad medžioti polowaé, / medžiokle, polowanie. / Jédros Masern u nas Blusines. / Jentaras u nas Gintaras, bursztyn a Gentar po rusk[u]. / U nas nie Szleaki Lispele; lecz szwelpu, piau, siu, szwelpti, / takze zamiast Szleakis Lispeler u nas mėwią szwelpis. / szlaužū žiau, sziu, szlauzti, pelzam méwisi¢ do dzieci, np mana sunūs par asta jau parstauz, drugi raz mowi si¢ saniona jechaé, szlauzti, np mes it géraj nuslauziem į baznicze. / Szlužiojū, jau, siu szluzioti, trawe wysoka zdeptac, np zisys piewas nuszluziojuses, szluzinieti pr. toz samo znaczy, np wisi paupej nuszluzinieti nu wiezautoj, ktorzy raki lowia. / Wiezauti raki lowič, / wiezys rak. / Sultekis, beržas, klewas sokodajny, / sulingas, soczysty. / Myz su kampinu. kapinas. Kraus tek su kapini. / Saladiju, ūt3en, unas siundau, pjudau. / Salawa fisch Morine, /u nals] Selawa / Saladzei dajktaj, / u nas saldi V saldzi dajktaj. / Saldziausias, u na saldziausis / U nas zamiast lubiju, moéwia cziediju / nie Salunka, mowia druskine baczka, / Samanos jest mech do budowy, a kérpes pl. na drzewach i kamieniach. / Samata Sammet u nas aksomas. / Jezel ja czlowicka najmuję, mėwisię, samdau, jezeli zas dom lub žiemię méwisi¢ nūmoju, / zaplata za dom lub ziemig, nazywasie, nūma, np rejk nūmą uzmokieti. / [29] Sulpū nie saugen; lecz smoglam, saugen, u nas znaczy zindu i to méwi się nietylko do ludzi, lecz do zwierzat i bydlat sacych. np Zindau kudiki, werszys zind karwe. / Sultis, nie Birken wasser, lecz silkid, sultis, mesos sultis, a Birken wasser znaczy sula tylko in sing. / Wyrazu sunczius u nas niema, / takze sundau niema. Chyba siundau, czwam. / Sunkiu a u nas sunku, iau, siu, sunkti, medu sunku miod sycę, alieju sunku, taukus sunku. / Nie sunka Saft, lecz sywaj, wszystko 234 iš <0 jest cieklego a gestego. /Nie sunklej, lecz u nas Cimbolaj, / Sunkūs, ježeli co gęstego. sączy się np. smala V degutas isz tekiniū sunkas. / Suppa u nas pūtra. / Nie supokle; lecz sūpykle Schaukel, V sūpyne / Surgoju u nas, trusu, szitils / Surgu wienschen, u nas wajtoju, / Surma, u nas niema, lecz jest sūklelis, pypine, / unas nie surus; lecz suras, Salzig. / U nas nie susta, / das Thoben, Wiithen, siutinys / nie sautu, lecz siautu, okryč, czy przykryč np apsiausk mani kūskū siaustuwu, pieluszka, czem dzieciecia zawijają. / Zdami się že siaubimas będzie das Thoben. | Nie pussutis; lecz pussiutis albern. / Nie sutas, lecz siutas,/ nie suwu, lecz siuwu, szyję. / Nie sutinis, lecz siuwinys, was genitht werden soll. / Skabu u nas skobū, i to odnosi się do snycerstwa np isskobk man szauksztą, sumti [samtj], naczynie to nazywasię, skaptas. / Skalbinej nie Menstrua, lecz bielizna do prania dana. / Nie skaltuwe, lecz kūltuwe, Waschholą / Skalsa, nie Mutterkorn, lecz spor, np skalsi dūna, sporny chleb, ktorego diugo staje. / Skanskanis Leckerbissen u nas smatkstas pl. smatkstaj. / Pusiauskardzej dobry wyraz bo i stowo ekzystuje, skardyti, podrapač np Witkas kumelį apskardia, wanagas wisztas jeszezė mowią wangas wisztą nuskerdia kiedy ją zabil, lecz nie pochwycil, ztąd drapiežny, skernagis, skerdnagis. / u nas mowisię skanskanus bardzo smaczny. [30] Szerys, pl. Szerej, szczecina, tylko u swin, przyslowie. Tas sawa szeri pastatia nadąlsię. / Serkolas, u nas Zelkoriūs. / Serojimas u nas niema a sarioti, sariojimas znaczy žyrawaf, odnosi się do zwierzat np witkaj sario po girę. / Sėta u nas jūsta, / u nas Sietuwa, znaczy glębokie miejsce, poniewaž wrzece gdzie nieglęboko tam robi sig sriautas, a gdzie woda stoji i jakby zupelnie nie plynie, tam jest glebina i to nazywasię sietuwa sing, a sietuwas pl. nie zas die Mitte im FluB. / U nas choroba jedna nažywasię sejliegeris slina cieczy, moze to samo co sejlietekis, drudzy mowia sejliegeris znaczy soliter, lecz tego niewiem. / U nas jest choroba, ktéra slynę silnie pedzi, i mowia riemū pjaun, to dziwno, ze l-szy przypadek na ū koncza. / Sejniju tego slowa niema, tylko jedyn przyslowek sejne dosyt. / u nas Szikszna nie Sikszna znaczy skura wyrobiona. / Sillis u nas gélda. /— U nas nie Singanos, Gehirn, lecz Smaginej pl. mowi si¢. / Sypnas u nas smutkus, smulki miltaj. / Nie sosiju, lecz sūsū naprzykamsig, sūsties, bydz markotnym, nie w dobrem umorze, np wajkas sūsas nor miega / nie suboju, lecz siubūju. Nie sudijimas lecz sudymas, solenie, a sudijimas sadzenie od sudau idzie apsudau, persudau, isudau; nie zas apsudiju, persudiju, isudiju, te slowa odnosza si¢ do sadzenia. / Drugi raz sudau nihen lassen tego wyrazu u nas niema a mowi si¢ siudinu jak wszystkie causi czy prognans [Išbraukta: koncza] maja w sobie inu np dirbinu, sarginu, szankinu, wiec i siudinu, nie sudan. / Sugiu heulen, u nas Staugiu, np wilkaj staug/ Nie Sugszcziu; lecz sziuksztū, adver: sziuksztū nekuszink, niewolno nierusz. / Nie Sukstas, sukstu sich umvdlken, lecz ukties, chmurzyc sig, nie Apsuksta; lecz apsiukia zachmurzylo sig, / ukanas, a, pochmurny, np ukana diena pochmurny dzied. / Sukinys, kretoglow choroba u owiec. / Apsukatas, Thiirangel u nas kéngé. / Nie siulijiis; lecz siutaus. / Nie pasisulijimas; lecz pasisiulojimas, / nie Sulawa, Jnsel; lecz sata. / [31] U nas apskarda nie apskardas. / Skastu, u nas szokinieju, / Skawiejimas u nas zlibiejimas plynienie oczū. / Skajdulis u nas pieka czyli plijka. / Skajeziūs u nas Skajtlūs. / Skiadu u nas Cziaudū niessen. / Skaugé, zazdrasé, / skaugieti, zazdraszcza¢. | Skaurada u nas skauragé. / Sk&cziu, u nas lapoju. V sprogstu np medej sprogsta, medej lapo u nas pumpuraj luksztos mianowicie do kwiatow. / Skėldū u nas skelu szczepie, polano, / nie skillu spalten plaBen; lecz skilstu, tau, skilsiu, skilti, a Skilu znaczy krzesze ogien ztad skiltuwaj krzesiwo. / Skélsu nie gedeihen lecz spor mie w jakiej rzeczy np man szienas skélsa mnie siana dlugo staje / Skalsus, sporny, skalsūs szienas sporne siano. / Skelu u nas skolingas esi arba skolū, / skandorius u nas skéndinys. / Paskestu nie ertrinken, kiedy rzecz jaka idzie pod wode, akmū, paskeda, / Lewonskepete, u nas ikapes pl. / skéramedis, u nas atkaksznis. / Skerble u nas skrejtas Scho8. / Sketura u nas skéteras, np parsza skéteras, wieprza kark. / Skeidieti u nas skėldieti V plejszieti np rankas nuskéldiejuses, V nuplejszicjuses. / Skyltis nie ein kleine Quaste WeiBkohl, lecz u nas Skiltis, akminies, skiltis ridika, sietinia. / Skilwis der Magen der Menschen, a u nas Skilwis znaczy pepek u ptastwa czyli zoladek, u ludzi i u Zwierzat pitwas. / Skipka u nas Drugys. / Skirstinelis a u nas kérstelis Lancet. / Skaistwaris u nas Zalwarys. / Skubrus u nas skudrus, / Skudainus u nas menkas po rusku schudnyi. / Skudris nie scharf, rauh, lecz žwawy. / Skuja nie Tanngafen, ani Fiihten apfel, lecz szpilki sosnowe lub jodtowe, a Tanzafen u nas kakoriezej pl. a sing kakoriezis. / Nuskunda u nas milaszirdiste / Paskundinu verdamnen nie verurtheilen u nas Pasmerku. / Paskudinimas u nas Pasmerkimas. / Skune u nas stoginė. / Skupas u nas szyksztas. / Skupumas, u nas Szykstumas, / Skupiju, u nas szykstauju, / skup po rusku. szyksztas, skapy / szyksztuklis u nas znaczy skepiec. / Skura u nas oda V kajlis. / Nuskurgs, u nas nuskaris, / skuska Taschentuch u nas skepetas. [32] Skutna u nas plikgalwis. / Skutyklis u nas Skuteklis. / Skuzdinu u nas skutinu. / Skutule to samo co szatula. / Skuzbezdalis u nas Pumpotaukszlis. / Pasklanda u nas nusklanda. / Skleczis u nas Balzienaj, ekie235