K. Širvydo žodyno „Dictionarium trium linguarum“ leksiniai dialektizmai

LIBTUVIY KALBOTYROS KLAUSIMAIL Vv SLE TU Vi OrS TSR MOKSLUY AKADEMIIJA Li LEKSYKALNE DIALEKTYZMY W SŁOWNIKU K. SIRVYDA „DICTIONARIUM TRIUM LINGUARUM“ K. PAKALKA W dawnych litewskich tekstach piśmienniczych wyraźnie odzwierciedlają się elementy różnych dialektów lokalnych. W „Punktach kazań” i słowniku K. Širvydasa można ir odnaleźć wiele fonetycznych i morfologicznych elementów gwary wschodnioaukštaitijskiej. K. W pismach Širvydasa o obecności elementów gwar wschodnioaukštaitijskich decydowała jo rodzima gwara autora, a także wieloletnia działalność na wschodnim centrum kulturalnym Litwy — w Wilnie. Mieszkając tutaj, wykładał w akademii język litewski, wygłaszał po litewsku kazania w kościołach, napisał „Punkty kazań” ir „Dictionarium trium linguarum”, które doczekało się pięciu wydań: I— 1629, II— 1631, III— 1642, IV— 1677, V— 1713. K. Dialektalne właściwości pism Szyrwida nie zostały jeszcze dokładnie zlokalizowane. W tej kwe- = stii istnieje kilka różnych opinii. E. Wolter K. próbował doszukiwać się dialektalnych właściwości pism Szyrwida na Wileńszczyźnie, w okolicach Święcian, gdzie zachował się dawny bałtycki a!. Niektórzy wiązali język pism K. Širvydasa su z gwarami okolic Wiłkomierza. F. Špecht twierdził, że nie sposób całkowicie dokładnie ustalić, którą gwarę wschodnich AuksztotK. ów przyjęto za podstawę języka pism Širvydasa, ale również skłaniał K. się ku opinii, że rodzinna į miejscowość Širvydasa znajdowała się na wschód od linii Wiłkomierz— Szeszole — Kunigiškiai?. W kwestii K. lokalizacji gwary pism Širvydasa E. Frenkel su E. zgadzał F. się z opinią Voltera i Špechta iš tylko częściowo. E. Frenkel doszedł do wniosku, że dialekt pism K. Szyrwida całkowicie nie pokrywa się ani z su dialektami okolic Wilna, ani z su dialektami okolic Wiłkomierza. E. Zdaniem Frenkela K. Szyrwyd unikał lokalnego kolorytu, ir pisząc językiem wygładzonym na podstawie dialektu aukštaitskiego (pewnego rodzaju koinè wschodnioaukštackiej)*?. : J. Otrębski K. próbował umiejscowić rodzimy dialekt Szyrwida į na północ od Wilna. Podkreślał on, że nie można zapominać, iż dialekt pism K. Szyrwida nie jest już czysty. K. Język pism Szyrwida jest językiem literackim, opartym na odpowiednim dialekcie, z pieczołowitym doborem leksyki i starannym doskonaleniem jego ir ortografii. Możliwe, że Szyrwyd wybrał K. wiele cech fonetycznych i morfologiczir nych, nie uwzględnił ir pewnych cech, które mu. wydawały się zbyt dziedzinowe (gwarowe). A zatem obecnie to trudno nam dokładnie rozstrzygnąć jo kwestię rodzimego dialektu”, ! zob. B. Boastep, K. Illnpsną, ks. : BuurrkaAoneAkuecknū cAoBapb, XXXIX A, C.-TlerepGypr, naa. O. A. Bpoxrays, H. A. Ed'pon, 1903, p. 590. * Zob. F. Specht, Šyrwids Leben und Schriften, rozdz. : Syrwids Punktay sakimu (Punkty Kazan), Getynga, 1929, s. 47,: Zob, Fraenkel, Šyrwids 3 E. Punktay sakimu (Punkty Kazan), wyd. przez Franz Specht, (rec.), „Zeitschrift fiir vergleichende Sprachforschung“, 58, p. 84—85. ; * Zob. J. Otrebski, Teksty litewskie, Warszawa, 1957, p. 75. 221 B. Larinas twierdzi, że Szyrwid pisał K. na podstawie języka ponadnarodowego. Jednakże ir B. Larinas nie zaprzeczK. ał wschodnim elementom języka Szyrwida?. O tym, że K. Szyrwid nie ograniczał się do gwary wschodnioaukštockiej, o lecz opierał się na leksyce całego języka litewskiego, iš częściowo świadczy ir jo przedmowa do trzeciego wydania słownika, w której mówi się, że słownik miał być podręcznikiem do nauki dla wychowanków akademii jezuickiej, z którego iš mogliby oni czerpać „łacińskie słowa, wygodnie tłumacząc je na mowy į swojego kraju“ (ad vernaculas ve/tras dictiones)*. K. Słownik Szyrwida został opracowany w celu kształtowania i normalizacji języka literackiego". Z różnych względów podano w nim wiele leksykalnych synonimów zaczerpniętych z mowy iš potocznej wschodnich auksztojtów. W niniejszym artykule ir postaramy się je przeanalizować. Do „Dictionarium trium linguarum““*? leksykalnyir ch semantycznych dialektyzmów zalicza się takie wyrazy, które na podstawie „Słownika języka litewskiego“ I-V t. ir kartoteki tego słownika, według jų zasięgu geograficznego można przypisać wschodnim auksztojtom (a także wschodnio-południir owodzukskim) dialektom. Oczywiście, od K. czasów Szyrwida geografia niektórych słów mogła się zmienić i być może zmiany te , nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w wydrukowanych tomach „Słownika języka litewskiego” oraz w kartotece. Niemniej jednak, na podstawie bogatego materiału tych źródeł można przynajmniej prowizorycznie niektóre słowa używane w słowniku K. Szyrwida zlokalizować, przypisać je do dialektów wschodnioaukštaitskich®. Spośród przypuszczalnych dialektyzmów SzDi, obecnie rozpowszechnionych jedynie na różnych obszarach dialektów wschodnioaukštaitskich i dzukskich, można wymienić kilkadziesiąt, mianowicie: anas „on” D*114, D%265: Ant, Rk, Lz, Zt, Pbs, Ds, Dgl; Aru, DK, BB, DP, VoL. apilayda „niedbale, zaniedbanie® D269: Dglš; brs. apipenay „szkodliwy pokarm, trucizna“ D182, D3: SP, DP, MP, T. apifkutos ,skrobiny“ D272: Dgls. apPwayta „czystość, obmycie“ D%4: Str. odzyskuję „mszczę się” D'84: Paj, Sml; SP. atwiromis „otwarcie“ D3%277: Grż; T. bayfa „strach, przerażenie“ D*175, D*424: Ds, Dkk, Rod. drutas „gruby“ D'39, D*77: Pn, Žž, Č, Rk, Krsn, Grnk, Zr, Ds, Pnd, Krs; J, Jb, Ba, NS, MPs. B, dienefe „aušra“ D?29: Dgls. dungtis „stogas, lubos“ D*135: Kp, Žb, Rk; GE, SG, MP. dwayliiu" „do jednokonnego wozu zaprzęgam z boku drugiego konia, dołączam“ D*11: Ds, Šmn, Dgl, Vb, Pbs, Krs, Ant, Dbk, Kp, Mlt; T. | dwinapufis „bliźniak, jeden z iš bliźniąt“ D*18: Dglš. gardibe „smakowitość, wyśmienitość“ D3*411: Pc, Sdk; Š, K. glaudelis „dojrzały orzech, który sam oddziela się od łupiny“ D*500: Vs, Švn, Dgiš, Alv, Trgn, NC. ieknōs „wątroba“ D190, D*71: Ds, Sv, Kp, Smn; (K), LsB, Š, rš. 5 Zob. B. A. Aapum, Kparkmii ucropuyeckuii 0630p AHTOBCKON AeKCHKOrpadbum, kn. : Aercarorpadiueckuit c60pHux, Bum. II, Mocksa, 1957, p. 123. 6 Constantino Szyrwid, Ad Studiosam Iuventutem, w: „Dictionarium trium linguarum”, Tertia editio, Vilnae, MDCXLIL 7 Chrestomatia historii literatury litewskiej /Epoka feudalizmu/, pod red. K. Korsakasa i J. Lebedysa, Wilno, 1957, s. 54. 8 „Dictionarium trium linguarum” K. Širvydasa będziemy dalej oznaczać skrótem SzDi. ® Przykłady z SzDi cytowane są w pisowni oryginału. Przy słowach używanych tylko w pierwszym wydaniu słownika K. Širvydasa podaje się skrót D', w trzecim —D? w obu —D', D*. Po skrócie pierwszego wydania SzDi liczba oznacza kartę oryginału, po trzecim —stronę. Pozostałe użyte skróty, zaczerpnięte ze „Słownika języka litewskiego”, t. I—V, oznaczają rozpowszechnienie słów w języku mówionym, w dawnych pismach i w nowej literaturze. -Po cytowanym przykładzie najpierw podaje się skróty wskazujące na rozpowszechnienie wyrazu w mowie potocznej, a następnie skróty wskazujące na użycie wyrazu w różnych piśmiennictwach. 222 karptine „gorączka, tyfus, febra” D*73: Kp, Ds, Trgn, Ktk, Alv, Ut, Drsk, Nč, Prng; (K), J, Š, BŽ, rš, J, Jabl., SP, Bt, Vaižg, OG. kieltuwa, bydło, zwierzę gospodarskie” D*26: Vlk, Lb, Asv, Prl, Ad, Aps, Gdr, Zt, Trgn, Vrn, Dg, Rod, Trak, Brsl; NdŽ, BŽ, (K), M, PK, PS, SG II. kliwas „zezaś, krzywy” D*124: Kp, Rk, Užp, Sdk, Paj, Ds, Krs; N, (K), J. Jabl., I. kraupas „wysoka skała, urwisko” D*404: Lzd, Lš, Lp, Kb; LsB, N. krušinis „wino jabłkowe, kwas” D*43, D*83: Sn, ZI, Krkn, Srv; R, C. kuginis „stodo, kūtė“ D*102: Alz, Kp, Dkk, Pnd, Pkp, Sl; BM, DP, J. Jabl., G. taydau „melžiu“ D*48: Dv, Al, Vrn, Lz, Zr, Sv, Pls, Sid, Brsl, Eiš, Vj, Lkm, Drsk, Psn, Rod, MI, Mt, Trgn, Tvr, Prng, Dglš. tapauiu „szaleję“ D*27, D*371: Kp, Krk, Brž, Paj, Ds, Ob, Krs; DP, PS, KN, (K), N, J. Jabl. tobas „koryto rzeki“ D*157: Lz; K, Bz. tuftas „kawał, kąt, bryła“ D*405: Mrc, Mrk, Dglš, Srj, Lz, Ktk, Ad, Tvr, Alv, Kp, Vb, An, Op, Jon, Trgn, Ūd, Lp, PI, Rod, Lzd, Krs; N, VĮ, Krv, J. Jabl, rš. migu „ściskam“ D*36: MIt, Ut, Švnč, Zr, Slk, Ds, Ob, Gg, Mžš, Sb, Mrk, Ad, Dv, wn Kp, Ktk, Sid, Lkm, Sdk, PIs, Gdr, PnmP; A. Gud.-Guz., J, N, Kos, Ba, 5S, L. miltiene „kasza, dawna potrawa z mąki owsianej z Sutinty“ D*99: Dglš, Aln, Rk, Dbk; VŽ, Vaižg, Ba, N, Sut, K. muntus „wygodny“ D*330: Ant, Vdš, Ktk, Slk, Ign, Švnč; Sut, K, Jzm, N, LsB. pakirdu „budzę się“ D*104, pakirdjiu „budzę“ D*347: Vaižg. pakiotuwe „materac, prześcieradło“ D*166, D*484: Dkšt, Dglš, RS; B, Sut, srš. papaufkas „guz, guz, pryszcz” D*120, D*79: Ssn, Pns, Sn, Al, Ktk: Bg. Ks, LzP, J, B. papietuwes „południe” D254: Sv, Dgl§; VaiZg, Sut. prametalas „tłuszcz” D'112, D®262: Sid, Žin, Vrn, Skdt, Vad, Slk, Rdm, Pns, Mrs, Švnč, Trgg, Ds, LS, Lp, Stk, Krk, Al, Nmn, Mrk, RS, Pun, Mrs, Zr, VIk, Sik, Dglš, Lkm; S. putekplis „pryszcz” D*346: MI, Ldk, Sdk, Ds, Dgl, Zmt, Kvr, Trgn, Ut, Kkl, Svn, Tvr; M, B, J, D, Posk, Db. i ragutes „rogi“ D*397: Sdk, Sld, Ut, Užp, Dglš, Dkšt, Ds, Ob, Tvr, Slk, Trgn, Rš, Lz, Zt; N, Mit. Jfautopuolis „zachód słońca“ D*314: Tvr, RS. . ftidenu „drżę“ D'53: Ut, Pb, Sb, JZ, Km, Rk, Ds, Smn, Kvr, Pg, Tj, Sdk, Dgl, Kit; Vaizg, K, N. Sunki „ciężarna“ D323: RS, Tvr, Sik; BB, BPs, MZ, Mz, BZ. Pakatu,runtau, skaldau®“ D?3®372: RS, ML Parwas „posag“ D? *330: Al, Jn§, Nmj, Mrc, Vk, Vrn, Dg, Smn, Rud, Vs. tupawimas,,ukłon, pozdrowienie“ D3%455: Tvr. unkfne „cień“ D'14, unk/na D*34: LS, Nč; Ba, KrvP, Db, PS. wasaris „południowy“ D192: RS, Ds, Trgn, Vj, Pnd, Vb, Svn&, Krsk; VaiZzg, Kos, Vr, Bs. waywoiu- ,vaitoju, dejuoju“ D46: Dglš, Prng, Ds, Rmš, Lkm, Jz, Mit, Tvr, SIk, Pši, Grv, Klt, Užp, Ktk, Ad, Ant, Sdk, Vdš, Rm, Upt, Trgn, Ut, SIk, JZ, Km, Srv, Klv, Svng, Ign, Dsn, Sug, Sdb, Pc, MI, Krsk; Vol, Ev, J, Jd, S, Ak, Jn, JD, Jabl, N. į witulas „wiązka kory, słomy“ D*129: Ssk, Tršk, Ds, Dsn, MI, Prng, Ob, Rk, Trgn, Jž, Tvr; Gmž, Kos, Niem, N, K, J. wokas „duża pleciona skrzynia“ D*152: Trs, Tj, Grv, Krns, Pg, Rk, Km, Jsv. Do dialektyzmów SzDi zaliczyć należy również niektóre zapożyczenia, używane na węższym obszarze gwar wschodnich. Pełne naświetlenie tej kwestii wymaga odrębnego omówienia. Tutaj zadowalamy się wzmianką o jednym czy drugim zapożyczeniu charakterystycznym wyłącznie dla gwar wschodnioaukštaitskich. četute „ciotka” D*35: Tvr, Dgls. 223 karbiia „taki kosz z pokrywą, do wsypania czegoś” D*370: Mrk, Krsn, Nč, Od, Lš, Dg, Al, Mrs, Kb, Vrn, Srj, Mrk; K. Big, (K), kije J. „stara chatka, budka, rudera” D*10, D*28: Ds, Kp; Sut, (K), M, J DP, VoK. pune „stodoła“ D%29: Zmt, Ssk, Kkl, Gry, M. Valanč, Šš, Ldk, Ukm, Bgs, Gg. Glv, Zl, Krk, Jon, Gdr, Mit, Srv, Vb, Zr, Zsl, St; S. Dauk, K, N. ftarkus „bocian“ D*19: Kp, Skd, Slk, Ds, Dkk, An, Sb, Slm, Pn, Ant§, Alks, Pnd, J§; Baran, Š, K, N. | Jak widzimy, wszystkie przytoczone dialektyzmy są odnotowane najczęściej w kilku miejscowościach lub na obszarze kilku gwar wschodnioaukštaitskich i dzukijskich. Tylko w rzadkich przypadkach pojedynczy dialektyzm SzDi jest rozpowszechniony poza granicami gwary wschodnioaukštaitskiej. Większość dialektyzmów SzDi występuje zarówno w gwarach aukštaitskich, jak i dzukijskich: anas „on“, bayfa, drutas „gruby“, glaudelis, karptine, kiettuwa, krušinis, taydau, tuftas, migu, miltiene, muntus, papaufkas, papietuwes, prametatas, pune, putekplis, ragutes, witulas, wokas „duża pleciona skrzynia“. Nieco mniej dialektyzmów, zapisanych wyłącznie na terytorium wschodnich Aukštaitów —apPwayta, atwiromis, dungtis, dwayliiu, gardibe, ieknos, kife, kliwas, tapauiu, [ta kus, ftidenu; wyłącznie na terytorium wschodnich i południowych Dzuków —apifayda, apifkutos, cetule, dienele „świt“, dwinapusis, karbiia, krauPas, pakiotuwe, faulopuolis, funki „ciężarna“, Bakatu,runtau, skaldau®, farwas „wiano“, tupawimas, unk/ne. Spośród wszystkich podanych dialektyzmów w dotychczas zgromadzonym kartotece „Słownika języka litewskiego” najwięcej zapisano z okolic Dusetos, Daugėliškisu, Tauragnów, Kupiškisu, Tverečiusa, Rokiškisu, Uteny, Sudeikis i innych. Do wąskich dialektyzmów SzDi według obecnych danych można zaliczyć następujące wyrazy: apitayda, apifkutos, apfwayta, dienete, dwinapusis, paklotuwė, pakirdu, fautopuolis, tupawimas, Pakatu. : Charakterystyczne jest to, że część wspomnianych w tym rozdziale dialektyzmów została odnotowana we wschodnich gwarach dżukijskich Wileńszczyzny, które zdaniem językoznawców mają wiele cech archaicznych.. Spośród zacytowanych dialektyzmów w „Punktach kazań” K. Szyrwida (1629—1644) występują tylko niektóre, mianowicie: apipenay, karpftine, lapauiu. Znaczna część dialektyzmów SzDi była używana w zabytkach piśmiennictwa wydawanych w różnych okresach, do których trafiły one albo bezpośrednio ze słownika K. Szyrwida, albo z gwar wschodnioauksztockich. Wiedząc, że niektórzy leksykografowie i tłumacze szeroko korzystali ze słownika K. Szyrwida, mamy podstawy sądzić, że do ich prac wymienione niżej dialektyzmy trafiły ze słownika K. Szyrwida. S. M. Sławočinskisa. W „Pieśniach” (1646) używany jest tylko jeden dialektyzm SzDi: kieftuwa; D. Poški „Słownik języka litewskiego, polskiego i łacińskiego“ (1824) —putekplis; D. Sutkevičiusa „Słownik Litewsko-Żmudzko-Polski“ (1835) —muntus, paktotuwe, papietuwes; F. Neselmanno „Wėrterbuch der Littauischen Sprache“ (1851) —kliwas, kraupfas, tapauiu, pune, ftarkus, ftidenu, waywoiu, witulas; A. Kosarzewskiego „Litvanica czyli wiadomości o Litwie“ —migu, wafaris, witulas; F. Kuršaičio „Deutsch- -littauisches Wörterbuch“ (1870—1874), „Littauisch-- deutsches Wörterbuch“ (1883) —ieknos, karbiia, kliwas, pune, ftarkus, ftidenu, witulas. W słowniku K. Širvydasa używane dialektyzmy występują także w innych pismach. Kilka dialektyzmów SzDi znajduje się u M. Daukšy (apipenay, kije, kuginis, tapauiu, funki „ciężarna“), pojedyncze u J. Bretkūnasa (/unki „ciężarna“), M. Petkevičiusa (kiefruwa), J. Morkūnasa (apipenay) i w pismach innych autorów. Wspomniane w nich dialektyzmy mogły również przeniknąć bezpośrednio z języka mówionego. Niektóre dialektyzmy występujące w SzDi zostały użyte także w literackich utworach XX-wiecznych pisarzy wschodniołotewskich (np. u J. Tumasa-- Vaižgantasa —atwiromis, dwayliiu, karptine, miltiene, pakirdu, papietuwes, ftidenu, wasaris „,pietinis- “) oraz w pracach leksykograficznych (w słowniku M. Miežinisa —kiettuva, putekplis, u J. Slapelisa —ieknos, gardibe, migu). Bez wątpienia takie gwarowe wyrazy zostały zaczerpnięte bezpośrednio z rodzimych gwar samych autorów. Z języka ludowego mogły również zostać zebrane dialektyzmy występujące w słowniku J. i A. Jušków (drutas, karpftiné, papaufkas, putekplis, waiwoiu, karbiia, kije). : kartotekach, w żadnych zabytkach piśmiennictwa nie znajdujemy użytych 224 Rozstrzygając iš „Słownika języka litewskiego” I—V t. ir jo tych Dialektyzmy SzDi: apifkutos, appwayta, bayfa, dienele, dwinapusis, taydau, prieblindinis, fautopuolis, pBakalu „runtau, skaldau“, tupawimas. Iš W „Słowniku współczesnego języka litewskiego” znajduje się około dwudziestu słów SzDi, które (1954) uważamy za dialektyzmy. Jedne jų podawane są be bez żadnych oznaczeń, np.: ir karštinė, lapauju, mygu, miltienė, prametalas, vasaris, inne z oznaczeniami ryt., dz., tarm., wskazującymi, że słowo jest su szerzej używane tylko przez mieszkańców wschodniej Auksztoty, przez Dzuków albo że trudno ustalić dialekt, np.: dvailiju, laidau, klivas, pakirdu, stidenu, vaivoju, vytulas, vokas. jo Dialektyzmy SzDi pokazują, jak szeroko Szyrwyd, układając K. swój słownik, wykorzystał leksykę języka mówionego i lokalnych dialektów. Starając się przypodobać wielu czytelnikom, K. Szyrwyd niekiedy podawał dialektyzmy razem z innymi, su szerzej znanymi słowami o zbliżonym znaczeniu, np.: pabundu, pakirdu D104; muntus, patogus D*330; witulas, furunga D129: waytoiu, waywoiu D'46; runtau, fakatu D*372; neséia, funki D*23; migu, [paudjiu, Jpaudau D?36; melfiu, taydau karwes D*48, aukpfta uota, kraufas D404; kuginis, namas D102; kliwas, klifas D124; dienefe, aufira D'29; šwiefiey, atwiromis, raypkiey, ayPkiey D*85; apfwayta, apkuopa D*44; nuoday, apipenay D'182, D447, Kai kurie pacituoty dialektizmy sinonimai, kaip antai: waytoiu, neséia, [paudžiu, meljiu, rytų aukštaičiams nebūdingi. ~~ Retkarčiais tas pats dialektizmas skirtinguose SzDi leidimuose arba atskirose šių leidimų vietose pateikiamas paralelinių ir be atitikmenų, ir su paralelnymi odpowiednikami, np.: ažutrinimas, prametalas D*112, D*262: prametalas D*365; tapauiu D*19, D*371; tapauiu, fiaučiu D*27; tapauiu, takstau, fiaubiu D*24: gurbas D'11, D*233; pune, gurbas D*29; drutas, ftoras D*169; drutas D377. Iš z przykładów przytoczonych przez nas leksykalnych dialektyzmów widzimy, że ir powtarzających się dialektyzmów w pierwszym trzecim wydaniu jest niewiele: anas D'114, D*265; apipenay D*'182; D*447, bayfa D*175, D*424; gurbas D'11, D*233; fapauiu D'19, D*371; pakirdu D104, pakirdfiu D*347; papaufkai D*120, papaufkas D*79; unk/ne D!14, unkfna D334. Wielu Dialektyzmy SzDi włączyły į się do języka ir literackiego, tylko granice ich rozpowszeju chnienia wskazują na wschodnie pochodzenie. Wprowadzanie wyrazów gwarowych į SzDi można wyjaśnić różnymi motywami: dobrą znajomością własnej gwary ojczystej, pragnieniem ukazania bogactwa ówczesnego języka litewskiego oraz przyczynienia to się do rozwoju kształtującego się języka literackiego; ir starania o dokładne i stylistycznie właściwe przetłumaczenie wyrazów z języka polskiego i łacińskiego; brakiem ustalonego ir języka literackiego itd. ir ir ; K. Szyrwida Zastosowane w „Dictionarium trium linguarum” dialektyzmy wskazują, że autor słownika i ir jo jego kontynuatorzy uważali ludowy język mówiony za ważne źródło słownika. JIEKCHYECKHE JIMAJIEKTH3MbI CJIOBAPS K. LIMPBHJIACA »DICTIONARIUM TRIUM LINGUARUM* K. ITAKAJIKA Peso me B rozpatruje się wyżej Najczęstszych charakterystycznych leksykalnych dialektyzmów, występujących w pierwszym B (1629) nu B trzecim (1642) wydaniu „Dictionarium trium linguarum”. brak B piśmiennictwa autorskiego XVII ostatecznie B. CJI0XKHBUIETOCH JHTEPaTYPHOro S13biKA H rayGoKoe 3HaHHe PasrOBOPHOrO f3biKa (TOuKHEC AHAJNEKTOB BOCTOUKHBLIX aykiuZ: Językowe zagadnienia litewskie, V 225