Veikiamųjų dalyvių formos Karsakiškio tarmėje

, (mieszkańcy wsi Butėnai) padediū' rauddi; , ané jos né Fu. išvari'i, a tė neinu.. Mówiąc o pewnej właściwości przedmiotu lub osoby, czasami (bardzo rzadko) wypowiada się również formy lm. mianownika, utworzone według innych przypadków, np.: sdpvnče- .s rvūka.s; , stdvinčė. mėdžė. ~ stojącej mėdžiai", r. m. lp. narzędnik i lm. biernik ma ze starszej końcówki dyftongu wo powstałą w wyniku monoftongizacji i skróconą do półdługiej samogłoskę o, np.: sv gi.rgždvnéo. rath; švvd paskom važuojinčo.s nū.seke.? r. m. lm. formy inessivu i illativu z powodu zbieżenia nieakcentowanego wo są zbieżne z odpowiednimi formami r. ż. sddžmčo- .si, važubjinčo.snv. lp. formy inessivu skrócone z powodu systemu: r. m. g. są be końcówki samogłoskowe —tékvncem < tėkončemi ~ tėkančiame, ži'džmčem < ži'džinčemi ~ 2ydZianciame; r. ż. — bez całej sylaby: dugvnčo. < dugvnéo.ji = dugančioje, stévinfo. < stdėvinČo.- ji ~ stojącej. Formy zwrotne i zaimkowe są znacznie rzadsze, np.: šneki si(s) visi sostėji. ; sdka., visbs ndrinčo.šo- .s lais važubi. Imiesłowy czasu przeszłego dokonanego Czasu przeszłego dokonanego imiesłowy czynne tworzy się iš to czasowników, np. tematu na a: bū.va. (< *buva): bū.vi.s, bū.vos; norėje. : norėji.s, norėjis; temat é: rdde. (< *radė): rėdi.s, rėdžis, vėže. : vėži.s, vėžos. Liczba pojedyncza V. dirbi.s, di.rbvs, Iški.s, Iškos di.rbvse., di.rbvse.s, Iškose., Iškvse.s dirbosem, di.rbvsé., lek sem, lekvseé. K. N. G. dirbusi., di.rbviu., Iškvsi., Iškošu In. di.rbošo., di.rbvsi, Iškošo., lškvosi In. di.rbosem, di.rbvšo., lėkvsem, Iškošo. Il. di.rbvsen, di.rbošo.n, lėkosen, Iškošo.n Liczba V. mnoga di.rbi., leki. K. di.rbvsu., Iškošu. N. di.rbvsiem, di.rbošo.m, lekvsiem, 1Ekvso.m G. di.rbvso.s, di.rbvsis, Iškošo.s, Ilškosis In. di.rbvsė.s, di.rbošo.m, Iškosė.s, Iškošo.m In. di.rbošos.si, Iškvšo.si II. di.rbvso.snv, lekv§o.snv ' Zarówno tych ostatnich, ir jak i innych form, np. mot. g. l.poj. używ., r.m. g. l.mn. narz. samogłoska końcówki -ė (di.rbunčė., lakinčė., di.rbunčė.s, ži"'džmčė.s) W gwarze Karsakiškis fonetycznie powstały dyftong iai, iš por. inne formy: arklé~arklial, gardžė gardžiai, ~ smaikė ~ smarkiai. * Takie końcówki tych przypadków w gwarze mają najczęściej wielosylabowe określone i nieokreślone przymiotniki, liczebniki, ir imiesłowy, a także wielosylabowe zaimki z akcentem na końcówce, np.: di.delo., pirkti.fio.s pirmubjo., ir ontruošo.s, katrė, visokės. Dyftong sv zazwyczaj przechodzi w monoftong, gdy jest nieakcentowany w rdzeniu wyrazu lub uo akcentowany w końcówce wyrazu, por.: o, podėli.s, i.ndo., sesd, dės duss. ir ~ 189 tos Formy gwary Subaczia wydają się z pochodzenia związane z trzecią osobą trybu su przypuszczającego; formy imiesłowów trybu przypuszczającego używane w gwarze okolic Karsakiškis mają afrykatę ¢ na końcu rdzenia, np.: ailu.s~eicigs, aičint m eičiant(i), biū'ču.s, būrčint. To skłania do przypuszczenia, że te formy są utworzone od trybu przypuszczającego, l. poj. pierwszej osoby, por. aiči m aičia, bi é& ~ būčia. © Końcówki imiesłowów trybu przypuszczającego są takie same jak końcówki odpowiednich imiesłowów czynnych ia czasu ir przyszłego rdzenia teraźniejszego. Jednakże te imiesłowy odmieniają się tylko ir przez rodzaj i liczbę, np.: rodz. g. l. poj. mian. aiču.s da, nebegdlu.s; al jėgo biéu.s *mdji.s, że nic. nie te żałuje, nie jest Ču.s nė iš miejsce jū.dini.si.s; gdybym poszukał, te może dė ir znalazłbym jakiś jeden. ; rodz. g. poj. mian., sėūka. wyjaśnić (|tekdč int) tak, żeby vž wziął'; jeśli będzie trzeba, mogłaby wyjaśnić mu trochę o kości; te odpłacić się ir jednemu samemu; jemu wszystko powiedzieć o ir tej dziewczynie. ; zawieźć sprzedać wszystkie świnie, żeby nie trzeba było (i nie byłoby trzeba.). Ir m., ż. ir g. l. mn. forma mianownika liczby pojedynczej (z pochodzenia „uogólniona forma nijakiego rodzaju liczby pojedynczej mian. ): rdša., kad atvažiuoču. visi, jėgo žmodno nesiškt (ir nesiFkčint); listem. ir jė topnieje. sarną. jadę, nie al spadnę. komu siano. spojrzeć; trzeba. odwiedzić ojca, al niosę. cały czas.. Zdarzają ir się zwrotne formy imiesłowów trybu przypuszczającego, np.: bafčintis ir jmé tokds vš darbos; kad birču kd, stati.fu. iš te si naiiju. gri-éu. ; žėmču.si.s da ir vitrakart. Iš Karsakiškio ir okolic Subaciaus (mniej więcej do wchodząa. cych w skład do połowy XVIII wieku į parafii Subocz) utrwalone osobliwe, rzekomo występujące formy imiesłowów trybu przypuszczającego najprawdopodobniej o nie są bardzo stare, lecz są późniejszymi innowacjami powstałymi w poszczególnych dialektach na wzór imiesłowów trybu oznajmującego. W dłuższym okresie być może zostaną utrwalone jeszcze inne formy imiesłowów ir trybu przypuszczającego z innych miejsc. iš Na jų przykład mogłyby występować przynajmniej w sąsiednich okolicach zachodniego dialektu puntininków. ®FORMY CZASOWNIKOWYCH IMIESŁOWÓW B KAPCAKHMIINIKHCCKOM MmBOPE A. BHJIYTHPHC Pesiome crarbe B onHncbiBaiOTCA GOpMBI AeACTBHTENBHBIX NPHYACTHA, ynoTpe6aseMbiX B OKpecTHoctax cena Kapcakuwkue (p-n [lanesexuc JIutosckoit CCP), KOTopoe OTHOCATCS K roBOpY 3anajHbIX NYHTHHHHKOB. IlpuuacrHe B roBope o6pasyeTcsi Tak Ke, Kak H B JHTEPATYPHOM f3blKe, TOJIbKO BMECTO opm ocHoBoli roBope c ymoTpeGasiores Ha -i B dopuMsi ocHoBoli ¢ Ha -ia: gu.lu.s, gū.lint — „Jexamnt, -as“, tū.Fu.s, tū.rmt „HMeiOmnė, -am““. B roBope uame Bcero ynorpeGasiorcs AefiCTBHTE IbHBIE NpHuacTHA HACTOSINErO H Npomiejmero OAHOKPATHOrO Czas, por. Rzeczownik. lm. l.poj. 4. di.rbu.s, di.rbont ,,pracujący, -a“*“, di.rbi.s, di.rbos ,,pracujący, -a“*: poz. lp. ep. u. di.rbonče., -e.s; di.rbose., -e.s Hu T. į. OopMki HMEHHT. Naj. MHOX. U. OOMmHe AJA MYXCKOTO H JKeHCKOro poja, Hanp. : pracuję. ,,paGoraiomne“, važuboju. „enaymae““, bu.vi. „Okinuinė““, fordji. , nvenBmne“, 1! Więcej o pochodzentų iu i użyciu form zob. ir A. Kučinskaitė ir K. Morkūnas, Rzadkie formy trybu przypuszczającego języka litewskiego, „Lietuvos TSR Mokslų #kademijos Darbai”, seria A, t. 1(16), 1964, p. 215 t. 191