Reikšmingas baltarusių kalbininkų leidinys

rudimentarny,-a (1) biol. szczątkowy; niedostatecznie rozwinięty, zanikający, szczątkowy; ~ne organy (organy, które utraciły swoje znaczenie w toku ewolucyjnego rozwoju organizmu i są na drodze do zaniku, np. wyrostek robaczkowy, kość ogonowa itp.) Definicja terminu złożonego organy szczątkowe w tym przypadku jedynie dubluje definicję podstawową i jest, naszym zdaniem, całkowicie zbędna. Takich przypadków DLKŽ jest niemało. . Prawdopodobnie rację ma radziecki językoznawca F. Sorokoletow, twierdząc, że najlepszym sposobem definiowania terminów gatunkowych w słowniku objaśniającym jest włączenie ich do grupy pojęć pokrewnych, a nie szczegółowe wyjaśnianie, z czego są wykonane, do czego służą itd.2, ponieważ w rzeczywistości takie definicje (zwłaszcza narzędzi i przyrządów) bardzo szybko się dezaktualizują. Ponadto, niewłączając definiowanego pojęcia do szerszego pojęcia nadrzędnego lub stosując definicję niepełną, bardzo łatwo popaść w powierzchowność: Weźmy parę przykładów:. dauginllis- ,-¢ (2) —daug: ~iai skaitvardžiai (kurie eina su daugiskaitiniais daiktavardZiais) minerdlinlis,-¢ (1) —mineralas: ~és trąšos. M. alie-| jus. M. woda (w której rozpuszczony jest jakiś minerał) Zgodnie z niepełną definicją złożonego terminu dauginiai skaitvardžiai w pierwszym z przytoczonych wyżej przykładów wynikałoby, że liczebnik użyty w połączeniu wyrazowym penkti metai można uznać za liczebnik zbiorowy. Najprostszej studni. w wodzie również są rozpuszczone minerały, ale dlaczego takiej wody nikt nie nazywa mineralną? Synonimy określeń terminów złożonych wygodniej byłoby umieszczać nie po całym terminie złożonym, jak czyni się to w większości artykułów DLKŽ (por. įsprūdinės durys — įsprūdinis- ,-ė str., garsinė rašyba — garsinis,-ė str., garankštinis dantis — garankštinis,-ė str. itd.), lecz wstawiać je do środka terminu złożonego (por. tvirtapradė || tvirtagalė priegaidė — priegaidė str.), ponieważ w wielu przypadkach synonimami terminów złożonych są również terminy jednowyrazowe (por. smiltinis akmuo: smiltainis — smiltinis,-ė str.). Ks Saf Po ujednoliceniu omówionych wyżej różnic w sposobie podawania terminów złożonych i ich definicji w DLKŽ struktura jego artykułów stałaby się nieco bardziej zwarta, a co najważni- > ejsze — korzystanie z niego byłoby wygodniejsze, K. Gaivenis ZNACZĄCA PUBLIKACJA BIAŁORUSKICH JĘZYKOZNAWCÓW Nlasjnekranariunki araac GeJiapyckalt moss, Minecx, 1963, VIII +338 map.+970 s. Do największych i najważniejszych publikacji, które w ostatnich latach wzbogaciły nie tylko białoruską, lecz także w ogóle radziecką językoznawstwo, niewątpliwie należy wydany przez Instytut Językoznawstwa im. J. Kołasa Akademii Nauk Białoruskiej SRR „Atlas dialektologiczny języka białoruskiego“. Publikacja ta jest owocem wieloletniej, wielkiej 2 Zob. O. II. CopokoJieTon, CMeiči0Bax xapaKTEpHCTHKA TEP MHHOB B TO/IKOBbIX COBAPAX, „Jlėkcukorpaduueckafi cCopHuk“, sain. V, M., 1962, s. 130. 229. wynik pracy zbiorowej. Materiały do atlasu zebrano według specjalnego programu z 1027 miejscowości Białoruskiej SRR. Do prac nad zbieraniem materiału, trwających kilkanaście lat, oprócz językoznawców z Mińskiego Instytutu Językoznawstwa im. J. Kołasa, włączono również liczne grono pomocników — wykładowców wyższych uczelni republiki, doktorantów, studentów, a także niemałą grupę nauczycieli szkół średnich. Atlas do druku przygotowywał również dość liczny zespół pracowników naukowych, a całą publikację zredagowali członek korespondent Akademii Nauk ZSRR R. Awaniésow, akademik Akademii Nauk Białoruskiej SRR K. Krapiwa oraz doktor nauk filologicznych J. Mackiewicz. „Dialektologiczny atlas języka białoruskiego” składa się z dwóch dużych ksiąg. W pierwszej zamieszczono mapy pomocnicze (administracyjne i historyczne Białoruskiej SRR) oraz mapy lingwistyczne. Tych ostatnich map przedstawiono 338. Pokazano na nich rozpowszechnienie i obszary użycia najważniejszych cech fonetyki i morfologii gwar białoruskich, poszczególnych konstrukcji składniowych, frazeologizmów, różnych słów i terminów. Komentarzom do tych map poświęcona jest druga księga Atlasu. Ponadto w jej artykułach wprowadzających szeroko przeanalizowano poszczególne zagadnienia geografii lingwistycznej, opisano historię powstania Atlasu, jego strukturę, przedstawiono bibliografię badań nad gwarami języka białoruskiego. Wzorcowa jest szata graficzna poszczególnych map Atlasu, a także całego wydawnictwa — gustownie dobrane i zestawione kolory, różne znaki itp. „Atlas dialektologiczny języka białoruskiego” ma niewątpliwie największe znaczenie teoretyczne i praktyczne dla nauki o języku białoruskim. Bogaty i różnorodny materiał gwarowy przedstawiony w Atlasie będzie przede wszystkim ważnym źródłem dla praktyki białoruskiego języka literackiego. Materiał ten, a także ujawniony dokładny zasięg geograficzny poszczególnych zjawisk językowych, pomoże lepiej rozwiązać wiele problemów dotyczących fonetyki, morfologii, składni i normalizacji leksyki języka literackiego. W białoruskim języku literackim do dziś występuje niemało form wariantywnych, np.: yaad, yar oraz (rzadziej) yeagnax „cielę”; l.mn. poch. xam i xdmay „zakupów”; lm. narz. nasuami i nasusima „ramionami”; esama i eamas,-ae „ta”; 6apom i 6pm „bierzemy”; 20det i 2adet „lata”!. Opierając się na opublikowanych w Atlasie danych dialektologicznych (por. mapy nr 84, 101 i in.), białoruscy językoznawcy, należy sądzić, rozstrzygną, która z kilku form wariantywnych najlepiej nadaje się do języka literackiego. Z części Atlasu poświęconej zagadnieniom leksykalnym wyłania się bogata synonimika języka białoruskiego, por. nazwy jarzma cepa (259%): 2Ypxc6IK, yo, ByvKOYKa, npble13Ka, Yysfi3KA, 3dBA3KA, Yyzapbina, KAniya, nymya, pšmeHo, xamMijųik, npy3IŪjK, colpmsiys, nauonka, eapoyka i in. ; synonimy czasownika mówić (320): ejjmapbiųs, camariyp, 6andrays, wijniųos, zyKdųs, 310Kaus, 2asapeiys. Bogaty materiał leksykalny gwar, przedstawiony w Atlasie, będzie niezastąpionym źródłem dla białoruskich językoznawców tworzących i doskonalących narodową terminologię różnych dziedzin gospodarki ludowej i kultury. Materiał ten zmusi również językoznawców do ponownego rozważenia, który z dotychczas używanych synonimów uznać za podstawowe słowo lub termin języka literackiego. Na przykład najpowszechniej rozpowszechniona w Atlasie (240) nazwa pirkaitė (komory) cmOdnxa słusznie została wysunięta na pierwsze miejsce, 1 Pig. M. I. Bynaxay, AG HeKOTOpHIX MBITAHHAX HapMaJii3aupii i pa3Binus Genapyckai niraparypuait Mossi,,„Ilpaupi IucrsiryTa Mmosasmaycrsa AH BCCP®, smn. 1, Mińsk, 1954, s. 3-21. | 2 Tutaj i w innych miejscach liczba podana w nawiasie oznacza numer kolejny mapy „Atlasu dialektologicznego języka białoruskiego”. 230 o tymczasem w „Słowniku języków białoruskiego i rosyjskiego”? od słowa to przesyłane jest į słowo używane na stosunkowo niewielkim obszarze środkowej Białorusi 6eapotynf; Słowa Oy16009nik „bulvienojas“ (281), nadckyni „,pleiskanės kanapės“ (283), cmoe „kūgis, stirta“ (288), py6ėnmo (py6enm6) „šienkartė“ (289) yra daug plačiau vartojami žinomi, negu ir žodyne duoti sinonimai: jų 6yn66fixik, Mariųoi, cuipma, sc3poka ir kt. Atlasas padės išaiškinti daug svarbių teorinių klausimų, liečiančių baltarusių tarmių susidarymo, literatūrinės kalbos formavimosi procesus, istorinius baltarusių ryšius gretimomis slavų su (rusų, ukrainiečių, lenkų) ir kitomis tautomis. Tarp slavų kalbų baltarusių kalba paprastai traktuojama kaip rytų slavų kalba, turinti vakarų slavų kalbų priemaišų. Zatem, w pewnym sensie język białoruski jest niejako przejściowy między wschodnimi a ir zachodnimi językami słowiańskimi. W wielu przypadkach szczególnie dobrze potwierdza to Materiał leksykalny atlasu. Wschodniir o-północno-wschodnie Leksyka białoruska jest ściśle związana z su leksyką sąsiednich gwar rosyjskich, por. woaska „Jopšys” (247) — ros. AOh6KA; adedA „odkładnica (pługa)“ (256) — ros. omeda; ejmka „kaczka“ (297) — ros. ymka; crdyepys „obrus“ (325) — ros. ckdmepmeo; xassin „Gospodarz“ (334) — ros. xossiun; 6aarsHel ,,chory, niedomagający“ (319) — ros. 6046x0ii. zachodnio-- ir południowych Leksyka białoruska ma więcej odpowiedników w językach ir ukraińskim i polskim, por. w tej części Białorusi używane synonimy wyżej wymienionych nazw: KaAbicka, xassuuka „JAopšys“ ukr. — koadcka, pol. kołyska; naniųa (ndzniua) „verstuvė” — ukr. noua; Kauka „kaczka” — ukr. kdura, lenk. kaczka: abpyc (06pyc, abpijcax) „staltiesė“ — ukr. o6pijc, lenk. obrus; eacnaddp „Šeimininkas“ — ukr. eocnooap, pol. gospodarz; xe0pel „chory, niezdrowy” — ukr. xe0puti, pol. chory. Występuje również dość dużo słów, które wiążą język białoruski tylko z jednym z su języków słowiańskich, np. su polski: cmyonsa „Studnia“ (241) — pol. studnia; HaciO bi, xaciOma „maščiai“ (249) — pol. nosidlo: mšnua „Tęcza“ (312) — pol. tęcza; 3imna „zimna“ (321) — pol. zimno. Materiał leksykalny przedstawiony w atlasie ukazuje i precyzuje lokalizację ir iš zapożyczeń, które į dostały się do języka białoruskiego z innych języków, oraz pomaga lepiej zrozumieć kierunki tų rozprzestrzeniania się zapożyczeń. Na przykład uwidacznia się dokładny obszar, na którym używane są takie germanizmy przybyłe za pośrednictwem Polaków, jak: andapdx „spódnica” (329) — niem. Unterrock, pol. andarak (por. także lit. dial. andarokas); uinixip „klėtis“ (239) — vok. (rytprūsių) spiker, lenk. spichler (liet. tarm. špykerė, Spykeris): wyp, tuijpoiK „stoginė, pašiūrė“ (238) — niem. (pruski wschodni) šu (e)r. Zarówno różnice leksykalne, ir jak i dialektalne różnice w najważniejszych cechach fonetyki, morfologii i składni w wielu przypadkach potwierdzają dwie główne grupy dialektów białoruskich: — północno-wsir chodnią i południowo-zachodnią. Na przykład dla dialektów północno-wschodnich charakterystyczne są formy nipambiys (10), „przeprać, przepłukać, wyprać” e6pad „miasto” (13), OsiųčkarK „dzieck- (85), o” x06y10 xamy „nową izbę“ (124), 6apdys „bierze (lp. 3 bier. )“ (148), dios „mówi (lp. 3 os. l. poj. (149), )“ xd031045* „Chodzi (lm. 3 os. l. poj. (157), )“ cecyp „sėsti” w (174) dialektach południowo-zachodnich ma następujące odpowiedniki: nepanmbiųo, 23 Zob. Beaopyccko-pycckuil cJIOBapb, Nojį pejaKuneli aKajieMuka AH BCCP K. K. KpatiuBbi, Mocksa, 1962. * Uogólnione formy osoby liczby mnogiej czasu 3 teraźniejszego su -Yuob (-1046) zamiast -a4o (-246) używają ir sąsiednie dialekty rosyjskie, por. IO. ®. Maukesniu, Mapganoris asescaopa y Genapyckaii mose, Minck, 1959, p. 175, 251, 231 20pod, O3iųs, Hoey xamy, 6ap3, Kdnca, x0O31ų46, céoyu. Opierając się na materiałach Atlasu, białoruscy językoznawcy dochodzą do wniosku, że dialekty południowo-zachodniej Białorusi zachowały więcej cech archaicznych niż dialekty północno-wschodnie*. To prawda, że niemało zjawisk dialektalnych języka białoruskiego jest rozmieszczonych także nieco inaczej. Na przykład z Atlasu wynika, że izoglosy niektórych cech składniowych dzielą obszar języka białoruskiego na część wschodnią i zachodnią. Powiedzmy, w części wschodniej używane są konstrukcje narlititoijf K GausKy „poszedł (poszedłem, poszedłeś) do ojca” (217), exay Ha Kaui „jechał (jechałem, jechałeś) konno” (222), y mane Ganiųus 2arasa -„boli mnie głowa” (223), natomiast w części zachodniej —matituoijf Oa Gauski, exay Kanėm (konstrukcja ta jest również rozpowszechniona niemal we wszystkich południowych dialektach białoruskich), MH baqiys eanaea. Izoglosy rozpowszechnienia tych ostatnich konstrukcji, podobnie jak wielu innych cech przedstawionych w Atlasie, wychodzą poza granice Białorusi i przecinają obszary sąsiednich języków słowiańskich (rosyjskiego, ukraińskiego, polskiego) lub bałtyckich (litewskiego, łotewskiego)®. Tak więc „Białoruski atlas dialektologiczny” dostarczy cennego materiału również dla ogólnosłowiańskiego atlasu językowego, językoznawstwa historyczno-porównawczego i wielu innych badań. Jest zrozumiałe, że publikacja ta jest ważna także dla nauki o języku litewskim. Trwające przez wiele stuleci ścisłe związki ludów bałtyckich i słowiańskich pozostawiły wyraźne ślady także w językach tych ludów. Uwagę językoznawców już dawno przyciągnęły wspólne cechy języków szczególnie bliskich sąsiadów — Litwinów i Białorusinów — oraz wzajemny wpływ tych języków na siebie. Na przykład zmiękczenie spółgłoski /k w gwarach wschodniolitewskich (por. lūdas < Iėdas, aukūnė < alkiiné), wymowa afrykat c, dz zamiast spółgłosek £, d języka literackiego (por. diūoc, dziena zamiast duoti, diena) — jest charakterystyczna także dla języka białoruskiego (por. eofx < 604K „wilk”; days < dams „dać”, O3eKb < OeHo „dzień”). Zdaniem niektórych językoznawców to właśnie język białoruski przyczynił się do rozpowszechnienia tych cech w gwarach języka litewskiego. Jednak największego wpływu języka białoruskiego doświadczyło litewskie słownictwo gwarowe. Oto kilka szerzej używanych białorutenizmów: batviniai „buraki, zupa z liści buraków” (białorus. Gaubein(- H)e „liście i łodygi buraków- ”), bodia, būčius „ojciec, dziadek” (białorus. 6dysa „ojciec”- ), būlba „ziemniak” (białorus. 647662), uzbonas „dzban” (białorus. 36ax „dzban, garnek”), fitaryti „mówić, gawędzić” (białorus. eymapeiys). Niektóre zapożyczenia z języka białoruskiego trafiły nawet do leksyki litewskiego języka literackiego, np.: nordgas, préslas, sijonas (białorus. Kapd2; npdcaa, npsicaa; cašiH). Prawdą jest, że czasami pojawiają się wątpliwości, czy któryś z zapożyczeń języka litewskiego pochodzi z języka białoruskiego, czy z innego języka słowiańskiego (np. polskiego, rosyjskiego). W tych przypadkach językoznawcom bardzo pomoże obecnie „Atlas dialektologiczny języka białoruskiego”, w którym podano dokładną geografię wielu białoruskich wyrazów i form. Na podstawie materiału faktycznego tego Atlasu będzie można sprecyzować wyjaśnienie pochodzenia niejednego litewskiego wyrazu. Na przykład dotychczas różnie wyjaśniano pochodzenie dialektyzmu grūčkas „brukiew”. Próbowano wiązać ten wyraz zarówno z polskim słowem gruszki" „pewien rodzaj ziemniaków”, jak i z białoruskim 6pjuka®,grieZtis“, a także wywodzić go z litewskiej formy gwarowej 5 Pig. IO. O, Mankesuu, A. I'. Mypawxko, A. B. Opemonxrosa, O6 urorax paGori ro cocraB/teHHIO aT/Iaca GeJIOpyCCKHX HApOJIHbIX TOBOpoB,,- „,Boripochi JiHajiekTOJIOTHH BOCTO4HO- -CJIABAHCKHX S135IKOB“, Mocksa, 1964, s. 45 i n. e Por. A. Tl. Henokynuuit, Apeajibusie acnekTbi 6anTo-CAABAHCKHX SI35IKOBbLIX OTHOwennft, Knes, 1964, s. 62 i nast. ? Por. E. Fraenkel, Litauisches etymologisches Worterbuch, Heidelberg-Gottingen, 1955 i n. p. 302. 8 Por. Lietuvių kalbos žodynas, III, Wilno, 1956, s. 653. krūčkas „griežtis“ (zamiast tej formy, również zapożyczonej z języka iš białoruskiego, wyjściowa k dźwięczna g, spółgłoska, jak się uważa, pojawiła się już w samych gwarach języka litewskiego?). Iš Z atlasu wynika, że język białoruski, oprócz be innych nazw griežčia (6pfuxa, bpyuiKa, Opijkuua, epobicoina, eptica, Kpijuka...), ma również epijuxa ir (276). Ten ostatni tytuł, jako ir KpijuKa, jest charakterystyczny dla białoruskich gwar pogranicza Litwy (rejony głębocki, postawski). A zatem formy krūčkas grūčkas, obecnie używane w poszczególnych gwarach litewskich, najprawdopodobniej zostały ir zapożyczone z różnych gwar języka białoruskiego. iš „Dialektologiczny atlas języka białoruskiego” będzie bardzo pomocny językoznawcom badającym wpływ języków bałtyckich ir (litewskiego, łotewskiego) na język białoruski. Przede wszystkim uwagę przyciągają te dialektyzmy, które są najbardziej rozpowszechnione w gwarach białoruskich bezpośrednio stykających się z gwarami su litewskimi i ar łotewskimi, np. przyrostek -10K (-YK), używany do tworzenia niektórych rzeczowników zdrobniałych, przyrostek -eHe, używany do (296), tworzenia takich wyrazów, jak 6yas6asére „plantacja ziemniaków” (por. lit. gw. dial. bulviėnis, bulbičnis), kapmagréne „t.p.“ (280-2); oddzielne słowa: pšaziroi, pšaeini: (254) —lit. rėzginės; ocdein (234) —lit. Zaginjs; Osipedm (275) — lit. dirvonas; aceép, ceep, ceipunš, ceipens... (242-4) —lit. dźwignia. Dość szeroko używane przez Białorusinów są następujące zapożyczenia bałtyckie: manmd, marys, MėKMA, MĖKŲA... (264) —lit. łopatka; cyipma (cyipmd), cyipda... (288) —lit. sierp; ceipan, ceėpaH, ceiporax (239) —lit. spichlerz itp. Głównie we wschodniej części Białoruskiej SRR rozpowszechniony jest przypuszczalny lituanizm éjua, čijka (233) —lit. jduja®, a w południowo- -zachodnim kącie (na — Polesiu) xaynsa, kaons (235) — lit. kluonas. Z wschodnich gwar litewskich do sąsiednich gwar białoruskich najprawdopodobniej przedostały się również pewne słowa służące do przywoływania zwierząt gospodarskich lub ptaków, np. krów: mnpyce-- mnpyce (304) —lit. tprus(e)-- tprus(e), owiec: 6a36-6a36 (305) —lit. baz-baz, gęsi: at0- -310-310, 310M0-310010, MKynb-Kkyno (307) —lit. ziu-ziu-ziir u, ziul(e)-ziul(e), žiu-žiu itp. Materiał leksykalny przedstawiony w atlasie ułatwi zrozumienie zarówno przypadków analogicznego tworzenia wyrazów, jak i zapożyczania poszczególnych znaczeń. Stosunek form wmaeirki, mdeinki, mazinokik „cmentarz” (318), używanych głównie w zachodnich gwarach białoruskich, do wyrazu mazina „grób” jest analogiczny do stosunku litewskich kapai, kūpinės do kapas*. Z języka litewskiego zachodni Białorusini być może zapożyczyli jedno ze znaczeń wyrazu rauti, por. biał. 28x peaus —lit. linūs rduti; we wschodnich gwarach białoruskich w tym przypadku mówi się: AėX Gpays (267). Iš Materiały atlasu lepiej uwidaczniają również ir rozpowszechnienie na terytoriir um Białorusi niektórych wspólnych słów bałtycko-- słowiańskich, np.: kaeys (239) — lit. klétis; maaaKd, mdnara, manora (315) — lit. talka; apijųs, Opygo (265) — lit. drti. Badanie wspólności języków litewskiego i białoruskiego oraz ich wzajemnego wpływu będzie jeszcze bardziej owocne, gdy ukaże się także atlas języka litewskiego. Szkoda tylko, że „Programy”, według których zbierano materiały do atlasów języka białoruskiego i litewskiego, nie zostały wcześniej należycie uzgodnione — w obu „Programach”, powiedzmy, mogło * Por. V. Urbutis, Dvi etimologijos pastabos, „Kalbotyra”, I, Wilno, 1958, s. 220—221. 1 Por. Fraenkel, E. Litauisches etymologisches Wörterbuch, W północnych p. 192. Uu gwarach polskich używana forma mogilki „cmentarz“, zdaniem niektórych językoznawców, jest zapożyczeniem znaczeniowym, czyli tak zwaną kalką, od litewskiego kalkos, por. Cz. Kudzinowski, Jaćwingowie w języku, „Acta Baltico-slavica“, Białystok, 1964, s. 224. być znacznie więcej wspólnych lub analogicznych zagadnień składniowych i leksykalnych (to właśnie leksyka najlepiej ukazuje historyczne związki wzajemne tych języków). „Dialektologiczny atlas języka białoruskiego”TM pod względem struktury i zasad opracowania w pewnym sensie nie różni się od wcześniej wydanych atlasów radzieckich'? ani od wielu zagranicznych atlasów lingwistycznych. W atlasie tym przedstawiono jedynie materiał faktyczny (ukazano geograficzne rozpowszechnienie najważniejszych gwarowych zjawisk języka białoruskiego), nie ma natomiast badań tego materiału ani jego naukowej analizy. Należy mieć nadzieję, że białoruscy językoznawcy wykonają taką pracę w przyszłości, a dokonane uogólnienia i wyciągnięte wnioski opublikują w innych wydawnictwach!s Kilka innych krytycznych uwag, które można skierować pod adresem autorów „Dialektologicznego atlasu języka białoruskiego”, dotyczy głównie spraw nieistotnych, poszczególnych szczegółów o charakterze metodologicznym. Wspomnimy tutaj o jednej czy drugiej z nich. W atlasie zdarzają się mapy poświęcone nazwom lub terminom, których znaczenia nie zostały dokładniej wyszczególnione ani zróżnicowane. Na przykład mapa nr 231 poświęcona jest ukazaniu rozpowszechnienia różnych nazw owczarni. Jedną z najszerzej używanych nazw jest ajudprik, która jednak w różnych miejscach Białorusi oznacza niezupełnie ten sam obiekt — tą nazwą określa się zarówno zagrodę dla owiec we wspólnej oborze, jak i przybudówkę dla owiec przy oborze, a także całkowicie oddzielną owczarnię (kołchozową). Z mapy nie widać takiego zróżnicowania znaczeń słowa affudprix i innych jego synonimów ani lokalizacji tych znaczeń. Prawda, takie braki powstały również z pewnych obiektywnych przyczyn — przede wszystkim z powodu niewystarczających lub nie całkiem dokładnych danych językowych czy etnograficznych zapisanych przez zbieraczy materiałów do Atlasu. Niepotrzebnie, jak się zdaje, na mapach Atlasu nie pokazano geograficznego zasięgu występowania takich pięknych lub stosunkowo szeroko używanych synonimów, jak icmonxa, edpaijka obok emonka, eapoiijkA „pirkaitė, kamara“ (240); cieepxa, cėsepka obok xOAadOnma, ctuoOd3ėna, 3imna „zimna“ (321) i in. Nie wszystkie konstrukcje składniowe przedstawiono jednakowo: w jednych konstrukcjach zaakcentowano wszystkie słowa (208, 209, 212, 213, 216, 217, 219), a w innych — nie (206, 207, Niektóre tytuły map Atlasu są zbyt lakoniczne, przez co dla 214, 215, 218). czytelnika treść mapy ir to iš jų ne nie zawsze jest jasna. Szczególnie dzieje się tak wtedy, gdy wyraz tytułowy ma kilka znaczeń, por. dwuznaczny tytuł mapy nr 229 „Ha3Bbi rapbi“ — na mapie pokazano rozpowszechnienie nazw poddasza (strychu), jednak białoruski wyraz 2apd oznacza nie tylko „poddasze“, lecz także „górę“ (to ostatnie znaczenie w słowniku podano jako pierwsze). Przy tytułach oznaczających rośliny celowe było podać również terminy łacińskie. Wśród pomocniczych map Atlasu brakuje nam geograficznej (rzeźby terenu) mapy Białoruskiej SRR, która, być może, pomogłaby lepiej zrozumieć powstawanie izoglos poszczególnych cech gwarowych oraz ich rozmieszczenie. K. Morkūnas i A. Vidugiris 12 Por. na przykład, ArJiac pyCCKHX HApO/HBIX TOBOPOB LeHTpAaJIbHbIX OOJIaCcTEH K BOCTOKY or Mockssl, moa penakumeit P. H. Apanecosa, Mocksa, 1957; WU. O. Il3en azeniBcbKuii, Jliarsicrnunuii aTaac yKpaiHcbKHX HapoIHHX roeopis 3akapnaTtcbkoi obaacti YPCP (Jlekcuka), Yxropon, 13 Białoruscy 1, językozn1958. awcy, opierając się na materiałach Atlasu, opublikowali już także niektóre prace o charakterze uogólniającym, por. znaczącą pracę zbiorową „„Hapkicki na Genapyckai AkKaJieKTOJOrii“ (Minck, 1964, 416 p.), poszczególne artykuły w wydawnictwach „Bornpockhi JMAJIEKTOJIOTHH BOCTOYHO-CJIaBAHCKHX S3bIKOB““ (Mockea, 1964), | Benapyckas MoBa““. Įlacjenapaiumi na Jiekcikanorii (Minck, 1965) ir itp. 234