Dėl sudėtinių terminų pateikimo ir apibrėžimų „Dabartinės lietuvių kalbos žodyne“

Ligh U VLU AL B-O-S; LEK S1I.K. OS,R- AIDA Ly lekod UlV.O:8.. 3% 'S Re MlO-KS L Uo A KA. DB M2. 3.4 PASTABOS, RESENSIJOS DEL SUDETINIY TERMINU SUPOSITÃO IR APRIZIMU DABARTINES LIETUVIY LABOS ZODYNE Lexicoko olume, no mamosiom endências lizdy bei a ikniy i s uk i a ,,Daba inés lie u iy línguas Zodynas (Vilnius, a 1954) ce a pa e é p óximo S. OZego o usy de línguas Zodynui (plg. C. M1. Oxxe on,*Cosapp pyccKossbika, TO 132. V, M., 1963) i N. e G. Fo le iy angly das línguas Zodynui (plg. The concise Ox o d Dic iona y o cu en English edi ed by H. W. Fowle and G, H. Fowle based on Ox o d Dic iona y ( ou h edi ion), Ox o d uni e si y P ess (Pa is wowy- we dawnic wo naukowe, Wa szawa, 1951). P imei a jo edição i8éjo imp udos mais i8 como p ieS deSim j me y oi posi i amen- e j a ina an o misy i epublikoje, ick uZsienyje. i Nos p óximos anos começa á a p epa a -se a segunda ,,Daba inés lic u iy línguas Zodyno (ago a — DLKZ) laida. Sio obje i o do a igo — pa eik3 i algumas pas aby dél sudé iniy p azo pa eikimo i desc izimy DLKZ com i isso acidé i a Sio Zodyno lizdy bei a ikniy s uk d os pa obimen- o Sudé inos e mininai, ou e minologiniai Zodziy junginiai, consybiné- je linguo y o- je compa maZai y iné i?. Com base y base negausiy y inéjimy eo iniu undamen - o, no a ualinéi lie u iy ala pode ignsi i kele a biidingesniy sudé iniy e miny i- Siu: 1) combinamiais ZodZiy junginiai: a) ,,bid a dis +daik a a dis ipo Zodziy Junginiai um su caminhos a de inamaisiais paZyminiais, PVZ. : ai usis auksakuodis gumbuo asis |] poisingasis |] pli dinis || s andzialapis || || || Sliauzian esis || andeninis éd- * ReikSmingesni a igos, nos quais um ou o a aspek u uZsimenama sob e cons i ui ó i- os e mos, miisy opinião, são Você: H. J. Augpees, B. JI. SamO6pxuuKkuii, Umennoe cao- BooOpasoBa e B C OpTHBHOl Tepono Munuu- ,,,PasBHTHe CoBpeMeHHO O pyccKo o a3biKka, M., - 1963; y pa iy, Honoe cospemennoli B cenncKoxosniic Bexnoii TepMHHOnO HH,,,Bonpo- ce Kyab- Typbl peun", Baim. 2, M., 1959; B. Tl. anuaenxo, O caoxooGpazonannu B oGaac a mpons- BOACTBeHHO-TexHAYeCKO TepMuHOno HH- ,,,Bonpoc KyabTyps peu, Buin. 2, M., 1959; A. Backaxos, C pyx ypasie Tanw epmuios B TYpeUKOM S3bIKe H HX NeKcHKO pa pHyecKoe odopmuenue,,,Jlexcuxo- padayeckni c6opuuk", sum. 6, M., 1963; C. H. Oxe os, O c pyx ygpas- Pe eoso un, lá pa , sein. 1, M., 1957; H. I. Kysbxux, K sonpocy o cysHoc a epma- Ha,,,Bec - unx Jlenuu pagcko o yuunepcu e a, pun. 4, JI., B.B. 1962; Axyaoeux, [se 3a- MeTKH 06 HHTepHalHOHaMbHO MeKCHKe H TepMHHOJO HH- ,,,YueHKIE 3anucKH guazono . . Xappkoscko o oc. yuus. um. A. M. Poppxo o, Xappkos, 1962; sepa ados TSRS MA publicações — 4. C. Jlo e, Oc oss noc poenusa nayyHo- exuuyeckoli Tepmuno io un, M., 1961; K. A. JleskoscKas, Mmex ioe caosooSpazosai e cospemexHoll 8 HeMeUKoi oOmecTBeHHO-noOAHTHYECKOi Tepmunowo nu, M.,,,Bonpocs 1961; epmuxono an (s . inkinys), M., 1961; O. C. Axmanosa, Ouepku o6uieli no pyccxol u aexcuxoao un capí ulous), (3 M., 1957 i k . 15, Uisak. No. 174 Das ynas (augaly sis ema ika , sus um inés |/ Soninés || idinés || galinés || lokalinés |] dugninés |] pa i xinés mo enos (geologia), basininis || b anduolinis || ene ge is |/ eloci asis |/ homogeninis || he e ogeninis || labo a o inis || Siluminio | in e me- diá io eac o (b anduoliné ene gika), Soninis nu edamasis g io ys (melio ação), ély osios silosinés kul ii os (ag onomia), lâmpa acuminé calen inha (elec o ecnia); b) ,,daik a a dis // kilmininkinis a ibu y inis ZodZiy juninys +daik a a dis ipo Zodziy junginiai um caminhos su nede inamaisiais a pazyminiais, exemplo: abalho dai- na ( olklo is ika), sie os igs is (química), solidi icação empe a i a ( ísica, química), camoksny acele in u o ( eks ilé), a iamosios || cons an em- en einés s o és gene a o ius (elec o ecnia), medzio ca bonos ca bu izado (química); c) ,,daik a a dis + daik a a dis bid a dis* // ipo p iedéliniai zodziy junginiai, например.: g¥uolas pasepélis (Que cus pubescens), me ade ke uzé (Pinus mon ana), asuo é d iské (S ipa capila a), smi duol de solo (Ononis a ensis), di uolé gydiné (Ag imonia eupa o ia), papa is kudlis (D yop e is phegop e is), s azdas giesmininkas (Tu dus muscicans), ba a ykas audon i sis (Bole us e sipellis), águelis Zu ionis a (Pandion haliae us), ca elis ke - Sulis |/ uldukas (Columba palumbus // oenas), ki s uka nykS ukas (So ex minu us), o e é sk aiduolé (P e omys olans), pelé mazylé (Myc omys minu us), elemen o g ynuolis (chemija), mon e ienixuolis (geomo ologia), ped a s y iinas (geomo - ologia); 2) manadosios Ziyodz junginiai, p z.: do a) con ole di e ido ,,daik a a - dis +daik a a dis ipo Zodziy junginiai, p z.: mul i icaç- ão a lankomis (bo anika), ixação || as ais |/ akmenimis iubingais (kalnakasyba), g idinha em azei e (me alo y- a), in e ousa em akis a o ( eisé), apu amen o líqunaisiais (ekonomika), d ékinagem po is os (hid o echnica), jZeidimas eiksmu aS u || ( eisé); b) subdi isão yaldimo ,,daik a a dis + padaly is ipo Zodziy junginiai, p z.: epimas pane ian // uzpilan |/ slegian (masiny mokslas), conse ação siidando || dZio inan (p odu os alimen a es ecnologia), inqué i o a pazis an ( eisé); do c) con ole p elinxnico ,,daik a a - dis + p ielinksnis +daik aya dis // a ibu y inis Zodziu juninys ipo, po exemplo: c anas su s éle (maxiny mokslas), con ac o ius su Sp ag uku (elec o énica), biu e é su Giaupu ( iziné chemija), emuma be nuo ékio ( iziné geog a ija), gynéjas do i aco do de |/ designação ( eisé), domínio a é à cabeça i a ( eisé), alen icidade segundo o oxigonj || andenilj (chemija), e e idas j spec ondg (economia); 3) sudu- Tiamões Zodziy junginiai, ou sudu iniai ulnu iniai Zodziai, exemplo: kapsulé-de o- na o ius (pi o ecnica), g io ys- inc u as (melio acia), pas e iza o ius- egene a- o ius (p odu os alimen a es ecnologia), Siuzas- egulia o ius (hid o echnika), kei iklis-plak ukas ( eks ilé), na io- emo quík (ji ei ys é). DLKZ ap esen a- do p incipalm- en e do p imei o ipo — sudé iniy e mo pas o iyjy ZZiy junginiy azeologizmy. i P ak ikoje ju p incipalm- i en e usada. Em ge al, DLKZ e minologizuo y Zodziu Junginiy ap esen a- ma mazokai. §j akuma eiké y iS aisy i, leidZian an aja Zodyno laida. DLKZ sudé iniai e mos ap esen - am-se d ejopai: ou ai cuja no s ZodZio eikSmés ilius aciniais exemplosdziais (a), ou i8celiam sepa ada ecme (b). P z. : a) p iegaidé (1) g am. Zodzio ga su a imo biida; in onáci- a: T i ap adé (k in an ioji) p. T i agalé (kylanéioji) p. kokybin|lis,-é (1)< kokybé: K. ski um. Fado ambien - es dis inguimos i ~es i quan i ybin- (g amas.) b) es jung llis,-iés m. (3) 1. [...] 2. g am. sudu inio a inio j. — pessoalmen e p o egamasis a ii eiksmazodis ep esen ando — pa icipan e espudlis (2) [...] 3. pen inus. . éd yniniy Plan a de Seimos, c escendo em solos amil os; daznai en e ugiy su incama pik Zolé (Delphinium Consolida) DLKZ ko elia i ieji sudé iniai e mininai ap esen am-- se, miisy opinião, pe daug ne ienodai. Vamos compa a alguns a igos: 1) um(a)skil|i is, ~#é bo . (2) plan a, cujo lygiaskilli is, 1) endo lygias ~é (2) skilg iidas de uma skil ida: diai plan as is: ~ Ziedai~ ¢ciai (bo . Flo es egula es) 2) longoinél||i- ~é (2) s, ilgasis: ~iai linai ( okia 2) s y u6killis,~é dk . (2) kas s y uoja: S. liny iiis) be zas linllas bo . 2) (4) pluoS inis i aliejinis kul abé |- 2) |Zas bo . (3) lapuado á o e b anca o8i inis plan a (Linum): ~o Ziedas, ~us mi (Be ula): B. s y uoklis (nus i usio- au i, me k i, min i mis Sakomis) B. uplys (su embéjusia Zie e, di zingas) [...] 3) s ubu in|lis, ~ é (2) — espinho: ~iaiS in|lis, 3) ankS is: ~é (1) +2 augagy uli- A. ai Jas (su ankS imis) Palig ine aukS iau ci ados nos a igos co esponda- my ko elia i ujy sudé iniy e miny pa eikima, eme inconsodidade: ienu seguomasi na i alios sudé iniy e miny démeny i8sidés imo p ocedimen o- s, nou u eles kai aliados — luga es; ienu sudé inis e mo a se ap esen ado o ma ienaskai os (1, 2), ou ou — múl iiskai os (3) i . . ; Del ko elia y injy sudé iniy e my o necimo imp ecisi idade DLKZ besinaudo- jan iam Zmogui pode su i kai ku iy neai8kumy, klausimy. Kodél, exemplZiui, bid a dzio s e blinis,-é a igo só ne indica que o sudé inio e mo s e bliniai Zinduóis con eúdo ligado su daik a a dzio s e blé 3-ajaSme, mas dando incomple e desc iézimo i (,,ku ie c ianças s e bléje neSiojasi), ao sudé inio e mo o ana omia skydiné liauka (biid a dzio skydinis,-é a igo) epaZymé a san umpa ana ., di ícil i en ende , aukS iau a miné a sudé ini e mina su ZodzZio skydas uma eik$miy sieja i§ uncioncinis panaSumo ySys. a F azeologiniai sudé iniai e mos miné ame Zodyne ap esen am-- se no inal do a igo iângulo, ej.: pe k injas (1) uz 1. [...] A ~o ozelis ( oks pauk& is, Scolopax gallinago) p aga |ias akmenélis (36) [...] A ~o ( a m. A gen um ni icum). ~o maina (sp ogs a- mas ui aisas com el odzio mechanizmu) Sios i8ies e miny pa eikima DLKZ, misy opinião, ambém mui o demais i ai uja. Pa yZiui, alo es bal osios eilés (plg. angly blank e se, anc. e s blancs, ok. Blank e se, usy 6ea ie cmuxu, lenky bialy wie sz), bal oji sil iné (plg. usy Gena 2opauka) ap esen uz iampio ZodzZio bal as,-a a igo, 0 sku amasis idim (plg. lenku lo koszqcy, usy 6pe ouu i noaém) iSkeliamas sepa i a eikme Zodzio sku amas (~asis), ~a ( ~)oji no a igo. Te minas ja os kiauly é (zool. Ca ia cobaya) ji a no a igo ap esen a-se ikampio, uz kiaulai é no o a igo — e 227 não. Sudé ino e mo b onzos amZius skliaus eliuses su p idé u paaiSkinimu dedamas Zodzio b onza a igo ikampio, uz co elia i us o ainio sudé inio e mo da ped a amZius Siame Zodyne i8 iso né a. Be unda azeologizmos são i conside ados uz addidos iampio ais sudé inos e mos, como indoeu opieciy Kalbos, ji y geog a ine || angly mylia, || nosies pe a a, baudziamasis kodeksas, siau alapis gyslo is, kalny k is olas pan. i Sudé iniais e minais Zymimy sa oky apib éZimy pa eikimas depende de a igosniy, nos quais e mininai dedami, s uk a os pobiidZio. i Po sudé iniy e mo,* iena eikSmio a kelia eikSmio Zodzio a igo i8keliamy sepa i a eikSme, desc i ézi- mai ai b iikSnio po no malmen- i e bina só ulnieji (a), ilus ação o einanciy sudé iniy e miny popis éZimai daodami skliaus eliuose bina kele iopi: i ulnieji (b), meno es (c), leksiniai (d, d,), po exemplo. : gumbig ybis a) bo . (1) kopis ino g. — ungo 7 pa asi á i- o, c escendo em kopiis y Sagny o mando i pa o do gumbo sus o éjimus (Plasmodiopho a b assicae) obje i ismo bu zZuazinis (2) [...] 2. o. — al do p ocesso his ó ico, bii inumo e désningumo, que jus iisina gina capi alis ing san a ka, s engdamasis bu Zuazijos classicos inaudo oji8kus i in e esus p ideng i,,nepa isk- umo, supamo objek i umo sk ais e. Ma xis a-leninis a en endimen o de obje i idade jun a pa iscuma, e icaz, a i iq padiii a ik o e, buscando bidu e olucionuciniu pe a ky i incubicinllis,- incubação:¢ pe iodas j jq : b) (1) + I. ( empo necessá io gemalui isi i i ocí- nio; med. in e alo de empo desde opsik é imo a é pi myjy sin omas da doença apa ecimen- o) elii in|jis,-¢ (1) > elii as: - linés (Saulés espec o linijas, su gandanéios dél o, que Zemés a mos e a- je p esen ecio do gás i apo suge ia co esponden es Raios de luz) suqui injjis,-¢ c) (2) + pe cai o: ~iai ais ai (ku ie p akai a a o) p epa aSin|li- (2) + s,-¢ pa uosa: ~és p eços (pagados em execução es a ines p epa adoS- | as) ~é (1) + nilosédin|jis, nuosédos: ~ és uolos (i§ nuosédy susida iusios) : ga énk8 in|lis,-é ga ankS is: d) dan is (1) > G. (k iminis) ga sinilis, ~é (2) cho o: agyba ~é ‘( one iné). G, ilme Selmenin|lis,-¢ (2) + 8elmuo: ~é k egidé (zool. Hi undo us ica) d,) plios in|lis,-2 pluoS as: (1) + ~iai plan as (linai, kanapés) [...] spé in|lis,-¢ (1) + spo a: ~iai plan as (dumbliai, a y bai, samanos, papa iai) Um ySkesniy i8 sudé iniy e my apib ézimy ikumy pee é que ilius ac exempinaisZi- ais einanciy sudé iniy e my apib ézimai insu icien e- men e sude inami an aS iniu a igo su ZodZiu Zymimos sa okos desc ézimais. P z. : 228 adime i- in|lis,-¢ (1) biol. uZuomaz- ginis; quan o necessá- io neiSsi y- s es, nyks an- is, lik inis; ~iai ó gãos (ó gãos, pe deke seu eikSmés e olucin- io o ganis- mo iSsi is i- men o du an e e es an es k caminho j i&nykima, p z., aklosios Za nos a auga, s ubu galio ossal e e c.) Sudé inio e mo udimen - á ios o gane desc eZi- mas Siuo caso só dubliuoja undame- n inj desc e é- zima e é, miisy opinião, odos8kai Re e Alin gas: Tokiy a ejy DLKZ é nemazZa. . P obá el- men e ce o o so ié ico o binis a F. So okole- o s, a i man- do que o melho i8iniy e miny desc ézi- mas aikinama- jame Zodyne ijungimas ju j giminingy sa oky g upe, e não de alus aiSkinima- s, o que i§ ko pada y a, o que pa a é usada e . . ?, po que, i8 iesy, ais desc i é- Zimai (ypaé j ankiy i p ie aisy) mui o apidame- n e passen a. Além disso, nejjungi- an desc ézi- amas sa okos j pla esne subo din- uojan ia sa oka ou usando nepilnaji apib ézi- ma, mui o ácil desliza j en sence a Paimkime po a exemploz- iu: mui osin|- jis,-¢ (2) -+ mui os: ~iai nume a- dziai (que ai com mui osis- kai iniais daik a a- dZiais) mine iilin|- |is,-é > (1) mine ala- s: ~és asos. M. alie-© jus. M. anduo (ku iame é i8 i pes koks mine ala- s) Segundo sudé inio e mo plu aliniai skai a - dziai nepilnaji apib ézi- ma pi maja- me aukS iau ci o ame pa yzdy- je iSei u, que ZodZiy compoiny- je penk i me ai pa a o - as skai a - dis pode conside - ado bi i plu aliniu. Pap as ia Sulusioini- o. na água ambém há iS i pusiy mine aly, mas po él al água ninguém não chama mine alin- iu? Sudé iniy e miny paZymini- niy démeny sinonimus pa ogiau bii y dé i:ne po iso sudé inio e mino, como que se az no plu al DLKZ a ikniy (plg. isp iidin- és du ys isp iidini- s,-é s ., ga siné ayba ga sinis,- -é s ., ga anks - inis dan is ksS inisé s . e k .), bu i e j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j a eil ino: smil ainis smil inis,-é s .). y Su ienodi- nus aukS iau ap a us sudé iniy e miny pa eikimo i apib ézi- mu ne ienod- umus DLKZ, seu s aipsn- iy s uk i a pasida y y upu i s aip in e ne : © mais impo an e Zmonéms bii y mais con enien- e usá-lo. Gaiyenis REIKSMING- AS BALTARUS- IU KALBININKU LEIDINYS Tliinex ana- iwp: a nac Genapycka- i mopp , Mincx, 1963, VIIT+338 Zemél970 p.S.+ P ie s ambiaus- iy i eikiausimi- ngu leidiniy, nos úl imos anos p a u inu- siy ne ik ai bal a usiy, bu and apsk i ai a ybine kalbo y a, be abejo, belong o he TSR Moksly Akademijos J. Kolaso a do Kalbo y os ins i u o, iSBal a us- iy dialek ologi- nis a las o he language. Sis edinys é ilgy empo, g ande 2 Z .. Tl. Copoxose - on, Cupiénonan xapak epu- c iika TepMHHOB B TOAKORBIX CHOBApAX, Jlexcuxo p- adayeckuii cGopnuK, p in, V, M., 1962, p. 130. 229