Kelios pastabos dėl hibr. „stigavoti“

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA, XXX (1993) PERYFERYJNE LITEWSKIEJ JĘZYKA DIALEKTY Uwagi. Recenzje KILKA UWAG DOTYCZĄCYCH HIBR. stygawoti Hibr. stygawoti "twierdzić, utrzymywać, wierzyć (refl. spierać się, sprzeciwiać się)" oraz jo derywaty (įstigavoti, pastigavoti, par-/per-stigavodti, susistigavoti; stigavėjimas, stigavoné) częste, dość szeroko ir rozpowszechnione w dialekcie żmudzkim (zwłaszcza w gwarach północno- -zachodnich) słowo. Tą wskazuje ir LKŽ (XIII W gnieździe 770). wyrazowym słowa stigavoti podano tutaj aż czternaście przykładów ilustracyjnych z iš miejscowości dialektu żmudzkiego, z których większą część stanowią Żmudzini północno-zachodni (Als, Ggr, Gršl, Klp, Ms, Rt, Sint, Šts, Šv, Vvr). To słowo i jego derywajo ty nie są rzadkie ir 19 a. u ir przedstawicieli literatury kulturalnej Żmudzinów, S. którzy pisali po żmudzku, w pismach Daukantasa ir M. Valančiusa. Widać to również iš w zdaniach przytoczonych w LKŽ, których w kartotece słownika jest jeszcze więcej. Pojawia się jedynie niejasność dotycząca pisowni tego słowa. W LKŽ wysunięto normatywną formę tego słowa z długim j w su rdzeniu j-stygavoti, obok wskazując formę ir su krótko - wymawiają „stigavoti”. Jednakże materiał ilustracyjny przedstawia odwrotny obraz. Północno-zachodni Żmudzini wymawiają słowo ir jo „stigavoti” i jego derywaty su krótko i. Przypadki du wskazane w LKŽ z długim i pochodzą od południowych Żmudzinów (stygavds, įstygavolja] Užv, Up), choć tuż obok mamy przykład ir su krótko wymawiając i (stigavdjo Rs). S. Daukantasa ir M. Formy używane przez Valančiusa również do tej pory zapisywano z krótkim i su i (por. J. pisma J. redagowane Z. przez Balčikonisa, jų Talmantasa i Zinkevičiusa! , A. słownik pism S. Daukantasa opracowany przez Kalniusa- ?). Przykłady z pism M. Valančiusa w LKŽ także podawane są z krótkim i (stigavojo, susistigavojo, stigavoné), tymczasem iš S. Daukantas zapisuje je dwojako (stigavoti, susistigavojo, ale stygavojimas- ). Jednakże zapis z długim i nie ma żadnych podstaw. Wyraźnie pokazuje to gwara rodzinnych stron S. Daukantasa, a opieranie się wyłącznie na jego zapisie jest niewiarygodne, ponieważ S. Daukantas niekonsekwentnie zapisywał samogłoski długie i krótkie. Ilustracyjny przykład z LKŽ, zaczerpnięty z „Darby” S. Daukantasa, właśnie to potwierdza (tutaj litera y najczęściej oznacza krótkie, rozszerzone i, por.: Wyinog tu wiru stygawoyimas nieka nie darodis, s. 20). Przykłady wskazane ze starych słowników lub innych pism również potwierdzają krótkie i. Równolegle z długim i krótkim i podano formy tego słowa z M. 1 Zob. Pisma Valančiusa. Zredagował i słowniczek dodał J. Balčikonis. K., 1931. S. 481; Daukantas S. Lietuvių būdas. Zredagował i słowniczek dodał J. tas. K., 1935. S. 353; Daukantas S. Pisma wybrane. Opracowała M. Lukšienė, tekst przygotował Z. Zinkevičius. V., 1955. P. 465. rozdział arp Słownik pism A. Simanasa Daukantasa (maszynopis znajduje się w Instytucie Języka Litewskiego w u Słowników). P. 99. 3 Simanas Daukantas. Darbay senuju Lituwiu yr Žemaycziu 1822. Do druku przygotowali Vaclovas i Mykolas Biržiškiai.K., 1929. į a i ik 214 W słowniku Niedermanna pojawiło się najprawdopodobniej w wyniku połączenia gniazd dwóch słów tego słownika (NdŽ99). Poza wskazanym w LKŽ przykładem z długim i z „Tėvynės Sargas” w kartotece słownika znajdowało się z tego samego źródła także zdanie, w którym to słowo zapisano z krótkim i: jisai jug stigavoja apie mūsų probočių dievobaimingumą (1901, IVV, 14). do Ponieważ materiał ilustracyjny wskazuje, że jako hasło powinna zostać wyodrębniona forma z krótkim i, nie jest jasne, dlaczego postąpiono odwrotnie. Można przypuszczać, że hybryd. stigavoti z długim i została dostosowana do słowa stfgauti „mówić, wyrażać opinię, twierdzić” (LKZ XIII, 769), które podaje się przy pierwszym znaczeniu stigavoti, jednak również wyodrębnienie tego słowa jako hasła z długim i w rdzeniu budzi wątpliwości. Z długim i stygauti w LKZ ilustrowane jest trzema przykładami: z pism J. Balvočiusa, zbioru baśni J. Basanavičiusa (stamtąd wskazano również przykład įstygavojimo) oraz „Darbų” S. Daukantasa. Jednak przykład z „Darbų” podany przez S. Daukantasa z długim i, podobnie jak w pierwszym przypadku, nie jest dokładny, ponieważ podaje jedynie zapis. A w rzeczywistości również sam przykład S. Daukantasa tutaj nie pasuje, ponieważ w przytoczonym zdaniu nie występuje forma czasu przeszłego czasownika stigauti, lecz czas teraźniejszy czasownika stigavoti. Wyraźnie widać to z kontekstu: Pinkerson's stygawolja] sawa rasztuse jog Eurley yr Sarmatay winos gymynies buwa yr wina katba kalbieja. Tą paty saka antras garsus wir's Maltbrun stygawodamas... (s. 11). Czy zatem nie jest bardziej wiarygodne oprzeć się na formie stigauti (z krótkim i w rdzeniu) podawanej przez słowniki A. Kuršaitisa, M. Miežinisa i M. Niedermanna, a formę z długim y — stygauti — występującą w piśmiennictwie podać jako wariant równoległy. Por. również podane w LKŽ (XIII) słowa z tym rdzeniem: įsistigti „uparcie twierdzić” (s. 773), stiginti „twierdzić” (s. 771), stiguoti (s. 774). Birutė Vanagienė