Дзеепрыслоўі на «-(ў)шы» ў беларускіх народных гаворках

LITHUANIAN CALBOTYROS PERGUNTAS ХХХ (1993) DISPOSITIVOS PERIFÉRICOS LITHUANIAN LÍNGUAS ARTIGOS Ю. O. МАЦКЕВЧ, Е. И. ГРЫНАВЕЦКЕНЕ ДЗЕЕПРЫСЛОУ! НА -(У)ШЫ У BEJAPYCKIX НАРОДНЫХ ГАВОРКАХ У дыялектнай картатэцы "Слоуйка Genapyckix гаворак пауночна-заходняй Беларус! i se пагранчча” знаходзщца нямала да гэтага часу яшчэ не выкарыстанага матэрыялу, у якюм шырока адлюстроуваюцца ужыванне i функцы! дзеепрыслоуных зваротау прошлага часу 3 суфиксам -(улиы. Усе яны Утвораны ад пераходных i непераходных дзеясловау закончанага i незакончанага трывання (у тым лу i ад зваротных, а таксама - 3 адмоуем не-). У залежнаси! ад функцыянальнай спецыф!к! яны падзяляюциа на TPH групы, якя адрознваюцца адна ад адной асабл!васцям! свайго утварэння. Да першай групы адносяцца звароты на - (Yhuw, як1я `Ужываюцца У функцы! выказнка без дзеяслоунай звязк! ёсць. Яны абазначаюць рэзультат прошлага дзеяння, BHHIK якога працягваециа у сучасным, напр.: К’удры аброшшы травой. Кудзялянцы (Beijos) Шальч.; Нас мужям добрым caixa адзяушы. Mani Астр.; Сын 3 нявесткай спальню заняушы. Валынцы В. — Дзв; Ты ад майго Afonso de Albuquerque, o Velho. Mal! Astr. ; O irmão morreu e o irmão mais velho foi preso. Canoa Quebrada v. 1. - O quê? Ela está trabalhando. Afonso Braga. ; A árvore em Balloch! завалушыся. Лоск Валож.; Курыца загадзЕушыся. Альхоука Навагр.; Агурцы не Não importa. Eu sou astrólogo. ; Eu não estou falando com Max. O Corvo: O Corvo. ; Além disso, não se pode usar o garfo e a faca. Mal! Astr. ; Você não é muito forte. - O quê? - Sim. Да гэтай групы адносяцца таксама адпаведные звароты, AKM уласшва дэтэрм1наваны BHHIK рэзультатыунага дзеяння, напр.: Яна вышаушы да ypava. Вял!кае Cano В. — Дзв.; Я сама даяркай рабтушы. Ёдлаычы Брасл.; Дзе ты дзеушы рубашку. Жыдзевчы Sim. У аналаг!чных выпадках нярэдка сустракаюцца i дэтэрмнанты, напр.: Я быушы кал/сь чалавек, а цятер старая ужо. Кудзялянцы Шальч.; Я лён рваушы, але дауно. Рагулиик! Дауг. Я ужо сёням даваушы. Граужышк: Ашм.; Без мужа дауно астаушыся. Мал! Астр.; Сягодня яна эту сукню адзеушы. Mani Астр.; Цяпер яго атправбушы на мора. Banikae Cano В. — Дзв. i Cipriota выпадк! ужывання дзеепрыслоуных зваротау, AKIA перадаюць паслядоунасць завершаных дзеяняу, напр.: Я xe паклаушы i падушкам аблажыушы. Бакшты 1уеу.; Сабака пятуха ганяушы i Nepa пнадраущы. Граужышк: Ашм.; Сена ён скасушы, але не высахшы. Жыл! 1 ano. ; Яны жыушы У Латай i паехаушы туды. Рагулиик! Дауг. 105 Да друг@й : AHA) Sy Alix. VV Функцы: выказнка выступаюць седина iy EEE Эанаможным дзеясловам быць у форме прошлага часу. Яны перадаюць закончанае дзеянне, абмежаванае _У часе, напр.: Я шафу быу аткрыушы. Лоск Валож.; На nayscom рублей был! яго асудзУшы, Стральцы (Arma de fogo) Шальч.; Мядовая раса была жыта аблушы. Лйсна В. — Дзв; Я быу вушы адмаразбушы. Ахрэмауцы Брасл.; Парцзаны был завязаушы бой. Até 15653 Ве нло уши 3 para baixo, Пя шк! Воран:; Мы был! дастаушы грошы. Крэва Смарг.; Мы был! замарынаваушы троха казлякоу CitipuaCity in Chile ЧТ бк Трах; Komirussia_ subjects. kgm y шкаф Gary. забраушыся. Паляцкишк1 Воран.; comprar паиук забраушыся У пастку. Валынцы В. — Дзв.;; Яна была астаушьыс! Y лесг. Впинева Смарг.; Яно было ni загнушы. Паляцкиик! Воран.; Я не была глядзеушы. Мал! Астр.; Парасятам не была даваушы. Альхоука Навагр. Таксама, як i У першай групе, тут часта ужываюцца дэтэрмнатывы часавай FERREIRA, Natália. Eu já estava cansada. O velho Trot! (Velhos tempos) Трак.; Я Уже быу ажанушыс; Буды В. — Дзв.; Учора я яшчэ ne гнаушы быу. Альхоука Навагр.; Я была яшчэ нееушы. Ахрэмауцы Брасл.; Ён тады вытушы быу. Вишнева Смарг.; Там ён на некальк! Guy. выехаушы. Настаниик! Смарг.; Амярицвеущы нага была цэлы дзень. Валынцы В. — ее Рака той гот была высахшы. Груздава Паст. У трэцюю групу выдзяляюцца дзеепрыслоуныя звароты У саставе Diz-se que é difícil. O maior grupo é o grupo de 10. складаназалежныя сказы 3 даданым умовы. У такх канструкцыях выражаецца не рзальнае, а умоуна-пажадальнае-аптатыунае значэнне, напр.: Каб я быушы, я Não se esqueçam de que eu sou o João. Mal! Astr. ; Kab vive comigo, ele comigo. - Esqueci-- me. Eu sou astrólogo. ; «Gabriel, o gaúcho que não se arrependeu». Ёдлавчы Брасл.; Pode я жыушы пры дзерзун!, то толька якую старую быу бы Узяушы. Afonso Braga. ; Se não fossem os papas, não teria sido possível. Afonso Braga. ; Se eu tivesse que escolher, eu escolheria a pele de um gato. Kuni Iyey. ; Se não tivesse sido por ele, não teríamos o que comer. Palácio de Versalhes Corvo. ; Ao todo, foram 106 episódios da série, sendo 66 na versão original. Ахрэмауцы Брасл. Além disso, a palavra é usada para se referir a um homem ou mulher. адзначаны выпадк!, кал: у адным з сказау ужываецца форма прошлага часу дзеяслова, напр.: Хацела, кап хату ей был адаушы. Мал! Астр.; Добра, што закрыу, а то был! п выскачыушы вочы. Паляцкиик! Воран.; Учора не вдзла 6, foi um sucesso de bilheteria. - O quê? Aum; Então Palermo não tem, Guy - Obrigado. Coma Smarg. ; O Wikcionário tem o verbete não. - Sim, sim. - Sim, sim. Memória Bracel. ; Ele disse que era um bicho de sete cabeças. Idiota! Corvo. ; Eu tinha seis anos. Eu sei o que você fez, eu sei o que você fez. Comxi. Salada Bin. Зредку знаходз!м падобныя канструкцы! 3 адценнем пажадання: Чы не леляй Ao contrário, o Senhor Deus é o meu Deus. Idiota! Corvo. ; Ela queria que eu fosse para a casa dela. был! б адаушы. Мал! Астр. 106 Сантакс! чныя звароты падобных abaixo i я Genérico mT a Cap. ą Ya аментары!, — 41 i ] м. = на - (вши Y re 8451 ie диёва-зах [ADH „ HSM. ut SP а acy НЭ Bi ix | о ев цы HKi (Kya) nd Sr. An Ji "2057 297). bk el oe сумежным польск1м гаворкам (Nietzsche. DJP, 461; Turquia. JJCh,56), а таксама польск1м 1 pycKiM гаворкам на тэрыторы! Лётвы i Латви (Semyonova, 320; Новгородов, 369-389; Паршута, 80-86; Немченко, 82). Канструкцы! такога тыпу шырока вядомы у литоускай л!таратурнай мове, дзе AHH яуляюцца нарматыуным: (: Aš {еп Longe vivido = Я там доуга жыушы; Ele esteve em jejum por três dias = Ён Guy. тры дн! няеушы; Se tivéssemos sabido, teríamos педауе = Кали 6 знал, не дал! бы), у лтоускх гаворках, у старажытных SENTIR помшках, таксама У латышск1м народным фальклоры (Lisboa. SAVF, 81-93; SliZiené. SVFS, 63-84; LKG, Т.2, 141-161; ГЛЯ, 215-217; Abraços. LKDIS, 173174; Амбразас. ССПБЯ, 186; - Enzelins. LVG, 1013-1014; MLLVG, T.1, 590). | Разглядаемыя канструкцы: маюць глыбок!я каран!. Яны уласшвы старажытнарускай мове (Кузнецов. ИГРЯ, 195 i наст., 244-248). Адпаведныя литоускя звароты Узыходзяць да перфектных часавых форм старагрэчаскай мовы (КС, T.2. 150). Услед за выказванням! розных вучоных можна сцвярджаць, што як ва усходнеславянскх, так i у балтыйскх мовах AHH разывал!ся незалежна як самастойныя 1,несумненна, з’яуляюцца старажытнай агульнасцю балта-славянск!х Moy. Аднак, болыш прыкметнае 1х захаванне i ужыванне у пауночна-заходн!м A história de Genapytkim (i асаблва на тэрыторы! беларуска- ` польска-л!тоускага пагран!чча) дае падставу меркаваць, што гэтыя звароты або BuHIK балтыйскага субстрату, або — моуных кантактау сумежных тэрыторый, або таго 1 другога. 2 Скарачэни! крынщ i airapatipu I Astr. - Astrakhan! Região: Mani Ашм. — Ашмянск! раён: Граужышк! Брасл. — Браслауск! раён: Ахрэмауцы, Ёдлавчы Валож. — Валожынск! раён: Лоск V-Z. - Verhnedzvsk! раён: Буды, Валынцы, Banikae Cano, Лёсна Bin. —Binencki rajon: Salão Воран. — Воранауск! раён: Паляцкиики, Старыя См!лычн! Дауг. — Jayraynincki раён: Рагулиию Lyey. — Iyeycxi раён: Бакшты, Жыдземчы, Até 107 Навагр. — Навагрудск! раён: Альхоука Паст. — Пастауск! раён: Груздава Смарг. — Смаргонск! раён: Вишнева, Крэва, Настанйик! Трак. — Тракайск! раён: Старые Троки (Silvio) - O velho. - Shalchinsk! (Šalčininkų) раён: Кудзялянцы (Kudelionys), Стральцы (Šauliai) II Ambrazas LKDIS —Ambrazas V. Lietuviy kalbos dalyviy istoriné sintaksé. Vilnius, 1979. Gramática da Língua Portuguesa, Rio de Janeiro, 1951. Gramática da Língua Portuguesa. T. 2. V, 1971. Gramática da Língua Portuguesa. Rio de Janeiro, 1959. Nitsch DJP — Nitsch K. Dialetos da língua polaca / Gramática da língua polaca. Rio de Janeiro, 1923. Semyonov M. M. (em inglês). A língua russa é a língua oficial da República Socialista Soviética da Letónia. Rio de Janeiro, 1958. A língua lituana (lietuvių kalba) é uma língua indo-europeia falada na Lituânia e na Lituânia Ocidental. Lisboa, 1964. 2001. (em inglês)-Literature of the Middle Ages: The Structure of the Texts. // Gramática da língua portuguesa. V., 1967, Turquia AAAA — Turquia H. Idioma Jana. Caminhões. Vilnius, 1930. : Амбразас ССПБЯ — Амбразас В. Сравнительный синтаксис причастий балтийских языков. Вильнюс, 1990. ДАБМ — Дыялекталагчны атлас беларускай мовы. Mincx, 1963 ( i Каментарый. ГЛЯ — Грамматика литовского языка. Вильнюс, 1985. Кузнецов П. С. Историческая грамматика русского языка. Москва, 1953. Кузьмина, Немченко СПФРГ — Кузьмина И. Б., Немченко Е. В. Синтаксис причастных форм в русских говорах. Москва, 1971. Немченко — Немченко В. Русские старожилы Литвы и их говоры || Linguística. T. 7. V., 1963. Новгородов — Новгородов М. А. Образование и употребление деепричастия в старожильческом русском говоре Дагдского района Латвийской ССР || Ученые записки Московского гос. пед. института. Москва, 1959. T. 134. 369 389. Паршута — Паршута Ю. М. Употребление деепричастия на - Sim, sim, sim. в роли сказуемого в польском говоре вилянского района Латвийской ССР | Linguística. T. 8. V., 1963. 108 FRATEIRA TEMPO ATORES PARTICIPANTES SU JURAMENTO -(5у Resumo O artigo analisa as funções sintáticas dos sufixos dos agentes do tempo passado nos dialetos bielorrussos do noroeste. su -(и)5у, ir ir jų no dicionário paribio (”Слоуник беларуских гаворак пауночна-заходняй Беларус! и se пагран!чча”. T. 1-5, Минск, 1979-1986). Existem três tipos de grupos. O primeiro é jų atribuído à conexão de be construção &cus, indicando uma ação passada que continua ir agora (p. ex., Кудры абрбшшы травбй), para a — segunda com uma conexão Guy. (быушы) ir que indicam uma ação que ocorreu no passado (p. ex., Comprar пацук забраушыся у пастку), Terceira — conjunção de verbos com conjunção de verbos Guy. бы (была бы, быушы бы) ir que indicam uma suposta ar acção desejada (p. ex., Хацела, кап хату ей были пацаушы). O artigo mostra, com exemplos concretos, que construções sintáticas semelhantes são usadas em ir algumas outras línguas bielorrussas ir da fronteira polonesa. Na Lituânia ir Bielorrússia. Em outras línguas eslavas, não existem. O uso de palavras de origem latina é muito comum na língua portuguesa, embora esteja em о declínio. O termo é usado para se referir a uma antiga família de línguas eslavas. ir Além disso, a língua pode ter sido influenciada por outras ji línguas eslavas, como o lituano, o lituano-lituano e o lituano-balto, ou por outras línguas eslavas, como o russo. ir ir 109