Дзеепрыслоўі на «-(ў)шы» ў беларускіх народных гаворках

LITHUANIAN CALBOTYROS DOMANDE ХХХ (1993) DISPOSITIVI PERIFERICI LITHUANIAN LINGUE ARTICOLI Ю. O. МАЦКЕВЧ, Е. И. ГРЫНАВЕЦКЕНЕ ДЗЕЕПРЫСЛОУ! НА -(У)ШЫ У BEJAPYCKIX НАРОДНЫХ ГАВОРКАХ У дыялектнай картатэцы "Слоуйка Genapyckix гаворак пауночна-заходняй Беларус! i se пагранчча” знаходзщца нямала да гэтага часу яшчэ не выкарыстанага матэрыялу, у якюм шырока адлюстроуваюцца ужыванне i функцы! дзеепрыслоуных зваротау прошлага часу 3 суфиксам -(улиы. Усе яны Утвораны ад пераходных i непераходных дзеясловау закончанага i незакончанага трывання (у тым лу i ад зваротных, а таксама - 3 адмоуем не-). У залежнаси! ад функцыянальнай спецыф!к! яны падзяляюциа на TPH групы, якя адрознваюцца адна ад адной асабл!васцям! свайго утварэння. Да першай групы адносяцца звароты на - (Yhuw, як1я `Ужываюцца У функцы! выказнка без дзеяслоунай звязк! ёсць. Яны абазначаюць рэзультат прошлага дзеяння, BHHIK якога працягваециа у сучасным, напр.: К’удры аброшшы травой. Кудзялянцы (Abbracci) Шальч.; Нас мужям добрым scatola адзяушы. Mani Астр.; Сын 3 нявесткай спальню заняушы. Валынцы В. — Дзв; Ты ад майго 1000 a.C., Alessandria d'Egitto. Mal! Astronomia. ; Il fratello è ucciso e il fratello è ucciso. Canzoniere di B. Canzoniere di C. - Ehi? - E' in funzione. Il braccio destro. ; L'albero della vita. завалушыся. Лоск Валож.; Курыца загадзЕушыся. Альхоука Навагр.; Агурцы не Non importa. L'astro. ; Max non è d'accordo. Voce principale: Raven. ; Non si può fare a meno di Gargamel. Mal! Astronomia. ; Non sei forte. Grush! - Sì. Да гэтай групы адносяцца таксама адпаведные звароты, AKM уласшва дэтэрм1наваны BHHIK рэзультатыунага дзеяння, напр.: Яна вышаушы да - E' un'idea fantastica. Вял!кае Cannone В. — Дзв.; Я сама даяркай рабтушы. Ёдлаычы Брасл.; Дзе ты дзеушы рубашку. Жыдзевчы Si'. У аналаг!чных выпадках нярэдка сустракаюцца i дэтэрмнанты, напр.: Я быушы кал/сь чалавек, а цятер старая ужо. Кудзялянцы Шальч.; Я лён рваушы, але дауно. Рагулиик! Дауг. Я ужо сёням даваушы. Граужышк: Ашм.; Без мужа дауно астаушыся. Мал! Астр.; Сягодня яна эту сукню адзеушы. Mani Астр.; Цяпер яго атправбушы на мора. Banikae Cannone В. — Дзв. i Cipro выпадк! ужывання дзеепрыслоуных зваротау, AKIA перадаюць паслядоунасць завершаных дзеяняу, напр.: Я xe паклаушы i падушкам аблажыушы. Бакшты 1уеу.; Сабака пятуха ганяушы i Nepa пнадраущы. Граужышк: Ашм.; Сена ён скасушы, але не высахшы. Жыл! 1 anno. ; Яны жыушы У Латай i паехаушы туды. Рагулиик! Дауг. 105 Да друг@й : AHA) Sy Alix. VV Функцы: выказнка выступаюць седина iy SEE Эанаможным дзеясловам быць у форме прошлага часу. Яны перадаюць закончанае дзеянне, абмежаванае _У часе, напр.: Я шафу быу аткрыушы. Лоск Валож.; На nayscom рублей был! яго асудзУшы, Стральцы (Scoppio) Шальч.; Мядовая раса была жыта аблушы. Лйсна В. — Дзв; Я быу вушы адмаразбушы. Ахрэмауцы Брасл.; Парцзаны был завязаушы бой. Fino a 15653 Ве нло уши 3 giù, Пя шк! Воран:; Мы был! дастаушы грошы. Крэва Смарг.; Мы был! замарынаваушы троха казлякоу Citipuapuertorico. kgm ЧТ бк Трах; Komirussia_ subjects. kgm y шкаф Gary. забраушыся. Паляцкишк1 Воран.; Acquistare паиук забраушыся У пастку. Валынцы В. — Дзв.;; Яна была астаушьыс! Y лесг. Впинева Смарг.; Яно было ni загнушы. Паляцкиик! Воран.; Я не была глядзеушы. Мал! Астр.; Парасятам не была даваушы. Альхоука Навагр. Таксама, як i У першай групе, тут часта ужываюцца дэтэрмнатывы часавай 100. ^ Acciaiuoli, pag. - Sono già stato lì. Vecchio Trok! (Vecchia città di Trakai) Трак.; Я Уже быу ажанушыс; Буды В. — Дзв.; Учора я яшчэ ne гнаушы быу. Альхоука Навагр.; Я была яшчэ нееушы. Ахрэмауцы Брасл.; Ён тады вытушы быу. Вишнева Смарг.; Там ён на некальк! Guy. выехаушы. Настаниик! Смарг.; Амярицвеущы нага была цэлы дзень. Валынцы В. — ее Рака той гот была высахшы. Груздава Паст. У трэцюю групу выдзяляюцца дзеепрыслоуныя звароты У саставе Dichiarazione di intenti. Il gruppo più grande è il gruppo degli ioni. складаназалежныя сказы 3 даданым умовы. У такх канструкцыях выражаецца не рзальнае, а умоуна-пажадальнае-аптатыунае значэнне, напр.: Каб я быушы, я Non si può fare a meno di Jean. Mal! Astronomia. ; Kab vive insieme a me, lui a me. - Mi dimentico. L'astro. ; "Io sono un uomo di affari, non un imprenditore". Ёдлавчы Брасл.; Cancro я жыушы пры дзерзун!, то толька якую старую быу бы - Si', si', si', si'. Il braccio destro. ; Se non fosse stato per il padre, avrebbe potuto diventare un'attrice. Il braccio destro. ; Se il mio papà mi avrebbe dato un pugno, avrei fatto la pelle. Ecco, ecco. ; Se non fosse stato per lui, non avremmo mai avuto un'esistenza. Palazzo della Ragione Raven. ; Il 6º Reggimento fu trasferito a Cagliari, mentre il 6º Reggimento fu trasferito a Cagliari. Ахрэмауцы Брасл. A parte le parole divertenti, è un buon giocatore. адзначаны выпадк!, кал: у адным з сказау ужываецца форма прошлага часу дзеяслова, напр.: Хацела, кап хату ей был адаушы. Мал! Астр.; Добра, што закрыу, а то был! п выскачыушы вочы. Паляцкиик! Воран.; Учора не вдзла 6, è stato un cane da caccia. Grush! Aum; Allora Palermo non è mio, Guy - Sta' zitto. Come Smarg. ; Il caffè è buono, ma non troppo. - Sì. - Sì. Memorizzatore Bracl. ; Si dice che fosse un'amante di Dio. Cazzo! Raven. ; Avevo sei anni. Ecco, io so che cosa mi hai dato! Comxi. Salato Bin. Зредку знаходз!м падобныя канструкцы! 3 адценнем пажадання: Чы не леляй E' stato un peccato, ma Dio mi ha perdonato. Cazzo! Raven. ; - Ehi, amico. был! б адаушы. Мал! Астр. 106 Сантакс! чныя звароты падобных sotto i я Gennaio mT a Capo ą Ya аментары!, — 41 i ] м. = на - (вши Y re 8451 ie диёва-зах [ADH „ Hsm. ut SP а acy НЭ Bi ix | о ев цы HKi (Kya) nd Pr. An Ji "2057 297). bk el oe сумежным польск1м гаворкам (Niccolò. DJP, 461; Turchia. JJCh,56), а таксама польск1м 1 pycKiM гаворкам на тэрыторы! Лётвы i Латви (Semjonova, 320; Новгородов, 369-389; Паршута, 80-86; Немченко, 82). Канструкцы! такога тыпу шырока вядомы у литоускай л!таратурнай мове, дзе AHH яуляюцца нарматыуным: (: Aš {еп Longevità = Я там доуга жыушы; Egli è stato tre giorni senza mangiare = Ён Guy. тры дн! няеушы; Se avessimo saputo, avremmo педауе = Кали 6 знал, не дал! бы), у лтоускх гаворках, у старажытных SENTITOYCKIX помшках, таксама У латышск1м народным фальклоры (Schiacciare. SAVF, 81-93; SliZiené. SVFS, 63-84; LKG, Т.2, 141-161; ГЛЯ, 215-217; Abbracci. LKDIS, 173174; Амбразас. ССПБЯ, 186; Endzelin. LVG, 1013-1014; MLLVG, T.1, 590). | Разглядаемыя канструкцы: маюць глыбок!я каран!. Яны уласшвы старажытнарускай мове (Кузнецов. ИГРЯ, 195 i наст., 244-248). Адпаведныя литоускя звароты Узыходзяць да перфектных часавых форм старагрэчаскай мовы (КС, T.2, pag. 150). Услед за выказванням! розных вучоных можна сцвярджаць, што як ва усходнеславянскх, так i у балтыйскх мовах AHH разывал!ся незалежна як самастойныя 1,несумненна, з’яуляюцца старажытнай агульнасцю балта-славянск!х Moy. Аднак, болыш прыкметнае 1х захаванне i ужыванне у пауночна-заходн!м La storia di Genapytkim (i асаблва на тэрыторы! беларуска- ` польска-л!тоускага пагран!чча) дае падставу меркаваць, што гэтыя звароты або BuHIK балтыйскага субстрату, або — моуных кантактау сумежных тэрыторый, або таго 1 другога. 2 Скарачэни! крынщ i airapatipu I Astronomia. - Astrakhan! Regione: Mani Ашм. — Ашмянск! раён: Граужышк! Брасл. — Браслауск! раён: Ахрэмауцы, Ёдлавчы Валож. — Валожынск! раён: Лоск V.-VIII. - Verhnedzvsk! раён: Буды, Валынцы, Banikae Cano, Лёсна Bin. -Binencki distretto: Salanoe Воран. — Воранауск! раён: Паляцкиики, Старыя См!лычн! Дауг. — Jayraynincki раён: Рагулиию Lyey. — Ieyasu раён: Бакшты, Жыдземчы, Fino a 107 Навагр. — Навагрудск! раён: Альхоука Паст. — Пастауск! раён: Груздава Смарг. — Смаргонск! раён: Вишнева, Крэва, Настанйик! Трак. — Тракайск! раён: Старые Троки (Senieji Trakai) Шальч. - Shalchinsk! (EN, ES) La spada di Gollum, su Rotten Tomatoes, Flixster Inc. (EN, ES) La spada di Gollum, su FilmAffinity. II Ambrazas LKDIS —Ambrazas V. Sintassi storica della lingua lituana. Vilnius, 1979. La grammatica della lingua italiana, Milano, Mondadori, 1951. Grammatica della lingua italiana. T. 2. V, 1971. Grammatica della lingua italiana moderna. 1, Roma, 1959. Nitsch K., Dialekty języka polskiego / Gramatyka języka polskiego, in Dizionario della lingua polacca. Cracovia, 1923. 1999 - Semionica. La lingua russa è la lingua ufficiale della Repubblica Socialista Sovietica di Lettonia. 6, Roma, 1958. La lingua lituana è una lingua indoeuropea, appartenente alla famiglia delle lingue indoeuropee, parlata in Lituania e in Lituania meridionale. V, 1964. (EN, ES) La lingua dei segni: la lingua dei simboli, su Internet Movie Database, IMDb.com. ^ (EN) La lingua dei segni: la lingua dei segni, su FilmAffinity. // Struttura grammaticale della lingua lituana. V., 1967, Turchia JJJJ — Turchia H. Lingua Jana. Camminare. Vilnius, 1930. : Амбразас ССПБЯ — Амбразас В. Сравнительный синтаксис причастий балтийских языков. Вильнюс, 1990. ДАБМ — Дыялекталагчны атлас беларускай мовы. Mincx, 1963 ( i Каментарый. ГЛЯ — Грамматика литовского языка. Вильнюс, 1985. Кузнецов П. С. Историческая грамматика русского языка. Москва, 1953. Кузьмина, Немченко СПФРГ — Кузьмина И. Б., Немченко Е. В. Синтаксис причастных форм в русских говорах. Москва, 1971. Немченко — Немченко В. Русские старожилы Литвы и их говоры || Linguistica. T. 7. V., 1963. Новгородов — Новгородов М. А. Образование и употребление деепричастия в старожильческом русском говоре Дагдского района Латвийской ССР || Ученые записки Московского гос. пед. института. Москва, 1959. T. 134. 369 389. Паршута — Паршута Ю. М. Употребление деепричастия на -SZy, -WSZy в роли сказуемого в польском говоре вилянского района Латвийской ССР | Linguistica. T. 8. V., 1963. 108 BOTTIGLIA TEMPO ATTIVITÀ PARTECIPANTI SU GIURAMENTO -(5у L’articolo esamina le funzioni sintattiche dei suffissi degli attori del passato nei dialetti bielorussi del nord-ovest, registrati in un su campione di -(и)5у, 100000 persone. ir ir jų Paribio nel dizionario (”Слоуник беларуских гаворак пауночна-заходняй Беларус! и se пагран!чча”. T. 1-5, Минск, 1979-1986). Si distinguono tre gruppi. Il primo è jų attribuito alla connessione di be costruzione &cus, per indicare un'azione passata che continua ir ora (ad es. Кудры абрбшшы травбй), Secondo — con connettore Guy. (быушы) ir Mostra un'azione che ha avuto luogo nel passato (ad es., Acquistare пацук забраушыся у пастку), Il terzo con — un congiuntivo Guy. бы (была бы, быушы бы) ir che indicano una presunta ar azione desiderata (ad es. Хацела, кап хату ей были пацаушы). L’articolo mostra con esempi concreti che simili costruzioni sintattiche sono usate in alcuni altri ir dialetti bielorussi polacchi di confine. ir In Lituania ir In Bielorussia. In altre lingue slave non sono presenti. Questo tipo di costruzione sintattica è usato molto nei dialetti lituani, e nel linguaggio comune è о normativo. Le conclusioni dell'articolo confermano l'idea che si tratti di un'antica famiglia di lingue slave baltiche. ir Allo stesso tempo, si afferma che nei dialetti slavi parlati ji potrebbe essere sopravvissuto o a causa della loro vicinanza geografica con la Lituania e dei loro stretti contatti linguistici, o come substrato baltico in essi, o come conseguenza dell'uno o dell'altro. ir ir 109