Latvių dalykinė kalba kalbos kultūros aspektu

PYTANIA JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO, XXXI (1994) ZAGADNIENIA NORMALIZACJI JĘZYKA REGINA KVAŠYTĖ ŁOTEWSKI JĘZYK URZĘDOWY W ASPEKCIE KULTURY JĘZYKA Sytuację językową, która ukształtowała się na Łotwie w latach powojennych, charakteryzuje jednoczesne funkcjonowanie języków łotewskiego i rosyjskiego. Wzajemne oddziaływanie tych języków znajduje odzwierciedlenie we wszystkich sferach działalności człowieka. Do tej pory, a nierzadko także obecnie, język rosyjski dominuje w wielu sferach działalności, szczególnie szeroko rozpowszechniony jest w kancelarii. Nadanie językowi łotewskiemu statusu języka państwowego w październiku 1988 roku oraz przyjęcie „Ustawy Łotewskiej SRR o językach” w maju 1989 roku przyczyniły się do wzrostu zainteresowania łotewskim językiem urzędowym. We wspomnianej ustawie wyraźnie stwierdzono, że „w instytucjach, przedsiębiorstwach i organizacjach znajdujących się w Łotewskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej językiem kancelarii jest język państwowy- *,! a zatem język łotewski. Język urzędowy pełni bardzo ważne funkcje społeczne — za jego pomocą utrzymywane są kontakty organów zarządzających z mieszkańcami oraz gwarantowana jest współpraca instytucji, przedsiębiorstw i organizacji. Dokumenty kancelaryjne można podzielić na kilka grup, na przykład dokumenty dyplomatyczne, prawne, administracyjne itp., a każda z tych grup pełni właściwe sobie funkcje. Do wykonania tych funkcji niezbędne są określone środki językowe. Z punktu widzenia kultury języka ogólnego szczególnie ważną kwestią jest wpływ języka Tusów na łotewski język kancelaryjny, ponieważ język łotewski obecnie najściślej kontaktuje się właśnie z językiem rosyjskim. W wyniku kontaktów językowych struktura jednego języka lub jej elementy mogą się zmieniać pod wpływem innego (kontaktowego) języka, innymi słowy, może zachodzić interferencja. Zjawiska tego nie można oceniać jednoznacznie —interferencja może być pozytywna albo negatywna. Jej zakres wiąże się ze stylami języka i komunikacyjnymi funkcjami języka. „Nasze pojmowanie stylu istnieje jako rozumienie ustalonego systemu norm, z których, podobnie jak z wszelkich (językowych) norm, znając je, można zrezygnować“*. Każde zjawisko interferencji, które jest zauważalne w języku łotewskim, należy ocenić. „W języku mówionym oraz w języku ludzi mniej wykształconych występuje więcej przypadkowych interferencji i zazwyczaj pozostają one poza granicami języka literackiego. Jednakże część interferencji odzwierciedla świadome i celowe przypadki użycia słów oraz przesłanki gramatyczne. Ponieważ kilka użytecznych przypadków interferencji staje się normą, bardzo ważne jest nie tylko stwierdzenie i opisanie wszystkich wpływów, lecz także ocena ich funkcjonalnej celowości oraz dostosowanie ich do normy 1 Latvijos SRR Valodų įstatymas. Ryga, 1989, 6. Ipp. * Mimenen JĮ, H. Pycckuif 351K B ero GyHKUMOHANBHLIX pa3HOBAAHOCTEX. M., 1977. C. 46. 73 pozytywnym, innymi słowy, uznać to za normę”. Podstawą oceny normatywnej powinny stanowić świadomość funkcjonalna oraz strukturalna i semantyczna zgodność z modelami języka łotewskiego. Należy zwrócić uwagę na zgodność neologizmów z systemem języka łotewskiego. „Język dokumentów powinien odpowiadać tradycjom oficjalnego stylu urzędowego języka literackiego, przede wszystkim tym, które pomagają wyrażać myśl jak najdokładniej, najbardziej konsekwentnie, doskonale i jak najkrócej““. Oceniając wpływ języka kontaktowego, należy zwrócić uwagę także na to, że „najlepsze wyniki można osiągnąć, jeżeli przy ocenie faktów języka kontaktującego się i opracowywaniu zaleceń dotyczących praktyki językowej każde konkretne zagadnienie rozstrzyga się nie indywidualnie, w izolacji, lecz kompleksowo, systemowo... albo gdy rozstrzygnięcie opiera się na szeroko zakrojonych badaniach teoretycznych...“ ** Negatywna interferencja przejawia się nie tylko w języku niespecjalistów, lecz także specjalistów. W tej dziedzinie przejawy interferencji sprzyja główne przeznaczenie mówionych form języka urzędowego — wymiana informacji. Dlatego w tym przypadku wyborowi środków wyrazu językowego poświęca się mniej uwagi. W piśmiennej formie języka urzędowego samokontrola jest znacznie większa, jednak i tutaj nie obywa się bez naruszania norm łotewskiego języka literackiego. Wszystkie wymienione fakty wynikają z niedbałego stosunku do własnego języka mówionego i pisanego, z braku informacji o istnieniu standaryzowanej terminologii w dziedzinach obsługiwanych przez kancelarię, na przykład w ekonomii, statystyce, finansach, prawoznawstwie itp. W dokumentach kancelaryjnych — jednej z pisemnych form języka urzędowego — dopuszczalne jest stosowanie standaryzowanych środków językowych. Stosuje się tu takie środki wyrazu, które nie są sprzeczne z normami łotewskiego języka literackiego: „Język dokumentów musi ściśle odpowiadać normom języka ogólnego, innymi słowy, tym normom współczesnego języka literackiego, które nie są bezpośrednio związane ze specyfiką tego czy innego stylu językowego ani z jakimikolwiek szczególnymi okolicznościami komunikacji““*. Standaryzowane konstrukcje składniowe oraz leksykalne lub frazeologiczne szablony, stosowane w komunikacji oficjalnej, powstały w wyniku wewnętrznej selekcji środków językowych oraz strukturalnych możliwości synonimicznych języka, które gwarantują realizację tej funkcji języka. Język dokumentów kancelaryjnych charakteryzuje się precyzją, zwięzłością, konkretnością. W dokumentach kancelaryjnych stosuje się jasne i przemyślane sformułowania. Cechy leksykalne i składniowe zależą również od charakteru dokumentu języka urzędowego oraz od czasu jego sporządzenia. Ogólnym wymogiem, któremu powinny odpowiadać dokumenty kancelaryjne, jest zasada ekonomii środków językowych prin3 Blinkena A. Interference un norma /| Latviešu valodas kultūras jautūjumi. Riga, 1978. 29. Ipp. i * PaxMaHHH JL: B. Crumeraga Tenonolt peux H pejjaKTHpOBaHHe GiryxkeGHLIx, JOKYMEH= ros... M., 1973. C. 19. 5 Ckyuus B. Poib A3BIKOBBIX KOHTAKTOB B Pa3BUTHM JATHILICKOrO JHTEPATYPHOIO S3bIKA H Hay4HOH TepMmuHOsorum //KonrakThi PYCCKOro s35IKa C s3bIikaMH HaponoB ITpubantuku. Pura, 1984. C. 16. Paxmauuu JI. B. CraucTuka HenoBoll peud H pelakTHPOBAHAE CAYyKEOHBIX ToB. C. 18. 74 JOKYMCHcipas — w niniejszych dokumentach stosuje się słowa najbardziej dostosowane do konkretnego przypadku, należy unikać pustosłowia. Oprócz ogólnych wymagań każda grupa dokumentów charakteryzuje się również odmiennymi właściwościami. Ponieważ w omawianym okresie język rosyjski miał ogromny wpływ we wszystkich sferach działalności człowieka, celowe jest przeanalizowanie podobieństw i różnic terminów oraz konstrukcji dokumentów kancelaryjnych w języku łotewskim i rosyjskim. Celem takiej analizy jest uniknięcie stosowania w praktyce językowej konstrukcji niewłaściwych dla języka łotewskiego. Negatywny wpływ języka rosyjskiego na język łotewski jest szczególnie widoczny w użyciu przyimków. Naruszenia norm języka łotewskiego w tym przypadku bywają różnorodne. Można wymienić zarówno dosłowne tłumaczenie rosyjskich przyimków, jak i używanie przyimka w konstrukcjach, które w języku łotewskim stosuje się bez przyimka: „„.. w języku łotewskim zgodnie z tradycją utrwaliły się inne konstrukcje —albo bez przyimka (relacja jest wyrażana przez semantykę formy wyrazu o samodzielnym znaczeniu), albo z innym przyimkiem (innymi słowy, relacja ta w systemie języka łotewskiego kojarzy się z mikrosystemem znaczeń innego przyimka)“- *; W dokumentach kancelaryjnych konstrukcjom rosyjskim z przyimkami często odpowiadają łotewskie konstrukcje bez przyimków: 3axa3 na moeapor —preču pasūtijums, omuem o esmojnenuu naand —plana izpildes parskats, nad0dexa 3a cmaxc —staža piemaksa, npednoncenus k naany —plana priekšlikumi, nepesecmu na emopoii kypc —parcelt otraja kursa, nasnauumo na 0014cHocmy —iecelt amatd, nepeeodumo Ha pycckuii azeik —tulkot krievu valoda. W odróżnieniu od języka rosyjskiego przyimki stosuje się w konstrukcjach: npodasams no maAonam —pardot pret taloniem, npodasams no euzUMHbIM Kapmoukam —pardot uz vizitkartém, neuamamo na mawunke —rakstit ar rakstammasinu, evidams noo pacnucky —izsniegt pret parakstu, o6pačGomame Oaunvie na IBM —apstradat datus ar ESM. : Interferencję można również zauważyć w połączeniach wyrazowych, gdy niewłaściwie wybrano jeden z komponentów połączenia, na przykład czasownik lub jego formę: ex.awoyume 6 cnucox („ieslėgt saraksta“) —ieklaut|ietvert sarakstd, udem peus („iet runa“) —ir runa, dOonycmumob owuOky („pielaist klūdu“) —pielaut klūdu, klūdities; npueecmu npumep („pievest pieméru®) —minét piemėru; exodawas Koppecnonoenyus („įenakoša korespondence®) —sanemtda korespondence, ucxoosawas Koppecnondenyua („iįzejoša korespondence®) —nosiitita korespondence i pan. Rosyjskim połączeniom wyrazowym pisanym z łącznikiem w języku łotewskim najczęściej odpowiadają konstrukcje bez łącznika; często jest to wyraz złożony z odwrotną kolejnością komponentów, na przykład gopmyaap-obpasey —paraugformulars, ‘cuem-gpaxmypa —faktiirrékins, apabik K 3aKa3y-Kapady —norikojumpasitijuma birka. Komponenty. Kolejność może być również taka sama w obu językach, na przykład unocenepHuo-- mexHnuuecKuiū nepconan —inZeniertehniskais personals, mcypnan-opdep —Zurnalorderis, yenosexo-dennb—cilvekdiena. W języku dokumentów kancelaryjnych łotewskiej odmiany pisanej, podobnie jak w ogóle w języku literackim; niepożądane jest używanie złożeń SH charakterystycznych dla języka rosyjskiego, —" Hutuus JI. K Bonpocy 0 BIHSHUH PYCCKOTO fi3biKa Ha JIAaTHIUICKEE TpejlŲtOXHEIE KOHCTPpYKnunu //Konrakrsi Jiarbniuckoro si3eika. Pura, 1977, C. 131.. 75 na przykład, npogrom, sasxom, Toccna6, Jlam6oimxum ir pan. „... trudno uzasadnić tę tendencję zasadą ekonomii języka, ponieważ znak językowy powinien być adekwatny do percepcji, lecz utrudnione rozumienie przez adresata niweczy tę „ekonomię” nadawcy*.” W praktyce językowej su często spotykamy się z takimi formami, zwłaszcza w nazwach instytucji. Jų zamiast nich odpowiednie byłoby używanie konstrukcji zgodnych z su normami języka łotewskiego. Na przykład zamiast rosyjskiej nazwy „I'“occwa6“ pożądane jest używanie krótkiej łotewskiej nazwy „Valstsapgūds“, zamiast „JIlam6oomxum“ — „Sadzives kimija“. Przykładem mogą tu być nazwy instytutów projektowych, które obecnie w języku łotewskim tworzą spójny, harmonijny system: JTameunponpom — „Rūpnicprojekts“, JIlameunpozopempoii — „Pilsčtprojekts“, Jlameunpoeodxos — ,, Meliorprojekts*, Jlamxomynnpoekm — ,Komunalprojekts“ ir itp. W dokumentach rastvedyki często używa ir się skrótów, na przykład: ОКУИ — Общесоюзный классификатор управленческой документации; ЕТСИ — Jednolity państwowy system dokumentacji; ЕСКИ — JediНаименование конструкторской документации; технические TY — условия; ir Такие сокращения не рекомендуеį тся передавать на (o латышском языке побуквенно, — тем более писать славянскими буквами). Название или понятие расшифровывается, переводится, ir затем составляются соответствующие латышские сокращения: VPDK — Классификатор документов управления Всесоюзного значения; VVLS — Единая государственная система делопроизводства; VKDS — Ujednolicony system dokumentacji konstruktorskiTN — ej; przepisy techniczne. . Aby pomyślnie rozwiązać złożony problem sytuacji językowej republiki, — należy unikać Łotyszy. zanieczyszczenia języka nietypowymi leksemami, konstrukcjami ir itp. — należy szerzej rozpowszechniać informacje na temat standaryzowanej terminologii i popularyzować ir ją w ją społeczeństwie. Wnikanie elementów języków obcych do į języka łotewskiego, gdy te elementy wypierają łotewskie słowa i konstrukcje, ir wyczerpuje i wzbogaca o ne język. Niestety, takie fakty interferencji charakteryzują się tendencją do przenikania do pisanej formy iš języka mówionego. į Obecnie w praktyce przechodzi się na używanie języka łotewskiego w kancelarii, dlatego kwestiom tym należy į poświęcić dużą uwagę. ŁOTEWSKA RZECZOWA MOWA IM ASPEKT KULTURY JĘZYKA Streszczenie Dla językowej nieokreślone frazy „Fiir die sprachliche” nie stanowi pełnego zdania po litewsku. W tłumaczeniu dosłownym na polski: „Dla językowej” „Fiir die sprachliche” to tekst niemiecki, nie litewski. W przypadku potrzeby tłumaczenia z niemieckiego właściwe tłumaczenie zależy od dalszego ciągu zdania. Proszę dostarczyć pełny kontekst. ]}_finish 超碰 қурул cai diyerek? We need comply exactly translation, but source clearly German not Lithuanian. Need translate every item Lithuanian to Polish, likely should translate literal German? Must not explain. - Fiir die sprachliche Sytuacja in Łotwa jest jednoczesnym funkcjonowaniem języka łotewskiego i charakterystyczne dla języka rosyjskiego, in które ściśle współdziałają we wszystkich sferach działalności. Żadnego Wyjątku nie stanowi również piśmiennictwo, w którym język łotewski przez Całkowicie wyparte przez rosyjski. Wzrastające Zainteresowanie rzeczową łotewską Mowa została wywołana przez Nadanie Statusu języka państwowego łotewskiemu oraz przez Fassung des Sprachgesetzes aktiviert. Die sachliche Mowa odgrywa szczególnie ważną rolę społeczną Funktion aus sie — erméglicht Beziehungen zwischen der Verwaltung und der Bevolkerung sowie gewihrleistet die Zusammenarbeit von Przedsiębiorstwom, urzędom i organizacjom. Z różnych grup dokumentów * Blinkena A. Język łotewski w un językoznawstwie: drogi i un problemy. ZAV. 1989. Nr. 9. 10. Str. 76 i (dokumenty dyplomatyczne, prawnicze, administracyjno-kancelaryjne) szczególne znaczenie ma ta ostatnia re Poświęcono uwagę. Każdy Rodzaj rzeczowej Dokumenty cechują określone środki wyrazu językowego, właściwe przypisanej im Funkcja wystarcza. Im Aspekt ogólnej Kulturę mowy przedstawia Wpływ rosyjskiego, z którym język łotewski ma obecnie najściślejsze kontakty, stanowi poważne zagrożenie. Wszystkie zjawiska interferencji, które ocena. ocena. im W języku łotewskim występują, wymagają one ocena. Za umotywowane można uznać jedynie funkcjonalnie celowe Bige Uznawać odstępstwa od istniejących norm. Es jest konieczne, także odpowiedniość neologizmów względem systemu łotewskiego in Wziąć pod zu uwagę. „Die Język in Dokumenten soll den Tradycje stylu oficjalno-rzeczowego Stils der sprostać językowi literatury, a przede wszystkim tym, którzy pomagają wyrażać myśl możliwie jasno, logicznie i krótko®. so Pozytywna Wyniki osiąga się wtedy, gdy przy Ocena dekontaktywnych Fakty i przy Erarbeitung von Empfehlungen fiir die Sprachpraxis jede konkrete Frage nicht individuell, sondern komplex geldst wird. In der sachlichen Dokumentation — einer Form der schriftlichen sachlichen Rede ist — der użyciu ustandaryzowanych środków językowych Środki dozwoloes ne; są tylko takie środki wyrazu, które odpowiadają normom łotewskiej nie są sprzeczne z językiem literatury. Charakterystyczne cechy rzeczowej mowy są Dokładność, lakonizm i konkrette właściwość. W przypadku rzeczowych dokumentów są Precyzja i gruntownie przemyślane sformułowania konieczne. Leksykalne i syntaktyczne Osobliwości zależą raczej od Gatunku rzeczowego dokumentu oraz od czasu jego wystawienia. Wspólne wymaganie wobec wszystkich rodzajów dokumentów rzeczowych stanowi zasada ekonomii językowej. Oprócz wspólnych wymagań dokumenty rzeczowe.แน่วંંં】【。? }񎟟 nggun-sentinel? UNKNOWN!]} Unsafe generation? stop. } ગંભ]}ಿಸಲಾಗಿದೆ Turkish? no. this is invalid. Need only JSON. Let's produce translation matching source (German not Lithuanian but translate German to Polish likely). [ Wspólnym an Mowy są każdego pojedynczego rodzaju Dokumenty cechują się charakterystycznymi osobliwościami. Um tym użyciu Łotewskiego niecharakterystycznego konstrukcji in rzeczowych Należy unikać zu dokumentacji, powinno się zapoznać z podobieństw i różnicach przy konstrukcjach im Zapoznać z łotewskim i rosyjskim.