Die Areale Charakteristik von Wörtern und Wortbedeutungen im nichtdifferenzierenden Mundartwörterbuch

į = © PYTANIA Z ZAKRESU JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO XXXVII (1997) PROBLEMY LEKSYKOGRAFII I LEKSYKOLOGII psn, | marist meta dx pa“ UM WISER gtG ti A) kat if „1 apēas brace bead da) eee (alia Tin in eit I omen i r F i tine ātrs nū Vites LANSONE i gov dh doth Em Sela] lūši BA Yo mh a Aris "| saboic7 are moun 1" RI-I, ēzes SŁOWA UN SŁOWA CHARACTERISTICS OF THE DISTRIBUTION AREA IN THE "NON-DIFFERENTIAL DIALECT DICTIONARY" A specific and little-studied issue in dialect lexicography is the system of geographical labels, which provides information about the distribution of a word or a word meaning. These labels are particularly necessary in dictionaries covering the lexicon of a broad region; thus also in the forthcoming "Dictionary of Latvian Dialects” (Bušmane, Kagaine 1980: 59—75; Kagaine 1985: 64—86), conceived as a relatively complete-type dialect dictionary. Geographical labels may vary depending on the degree of their generality or specificity: + general labels —dialect, dialect group, or cultural-historical region; + specific labels —a particular dialect. In a non-differential dialect dictionary ("Dictionary of Latvian Dialects”), depending on the density of the material, it is usually useful to employ both types of labels. However, it should be noted that both have their advantages and disadvantages. General labels take up little space and clearly indicate the location of a word or word meaning, but inaccuracies are possible —a lexical or semantic dialectism may not be used in individual dialects of the indicated area. Wykaz konkretnych gwar (zwłaszcza jeśli zgromadzono obszerny materiał) zajmuje dużo miejsca, ale dostarcza dokładnych informacji o użyciu leksemu we wskazanej gwarze. Użytkownik słownika, który nie zna w pełni administracyjno-terytorialnego podziału Łotwy, nie zawsze uzyskuje z konkretnych wskazań wystarczające wyobrażenie o miejscu lokalizacji wyrazu lub znaczenia wyrazu. Biorąc pod uwagę, że każdy słownik odznacza się pewnym stopniem abstrakcji (na przykład słowniki gwarowe pod względem zasięgu występowania nie dublują atlasów leksyki dialektalnej, które dostarczają informacji o występowaniu niewielu wyrazów we względnie wszystkich gwarach), zaleca się stosowanie wskazań ogólnych wtedy, gdy wyraz lub znaczenie wyrazu obejmuje albo rozległy obszar występowania [zob. bikis1, bruceklis1], albo występuje na wąskim, zwartym obszarze [zob. blozmēļ. W praktyce leksykograficznej obserwuje się, że oba te rodzaje wskazań są łączone. W niedyferencjalnym słowniku gwarowym wskazania geograficzne występują dwojako: | + pośrednio — przy materiale ilustracyjnym i w odsyłaczach do źródeł leksykograficznych; + bezpośrednio — w postaci słownego (lub również zaszyfrowanego) wykazu ogólnych wskazań zasięgu bądź konkretnych gwar oraz w formie map. | Każdy słownik (zwłaszcza słownik gwarowy) jest źródłem nie tylko faktów językowych, lecz także kulturowo-historycznych — zamieszczony w słowniku materiał ilustracyjny dostarcza | informacji zarówno o realiach etnograficznych, jak i o obyczajach ludowych oraz wierzeniach. i 137 | Aby maksymalnie ukazać tę warstwę kulturowo-- historyczną, w „Słowniku gwar języka łotewskiego” do każdego znaczenia leksemu dołączono przykłady gwarowe, dobrane tak, aby obejmowały gwary różnych obszarów kulturowo-- historycznych (Widzemia, Zemgalii, Kurlandii, Łatgalii, a także Selonii) [zob. bedre]. Pośrednio informacje o zasięgu arealnym leksemu można uzyskać również z odsyłaczy do źródeł leksykograficznych i innych opublikowanych źródeł. Najważniejszym źródłem leksykograficznym dla „Słownika gwar języka łotewskiego” jest „Słownik języka łotewskiego” K. Mīlenbāhsa i J. Endzelīnsa (ME I-IV) oraz jego uzupełnienia (EH I-II), w których znajdują się wskazówki dotyczące geograficznego zasięgu wyrazów, przenoszone” także do powstającego słownika [zob. bļorcāt 1,2, blikstiens]. Ponadto wykorzystywane są także inne słowniki gwarowe (wydane po ME i EH), na przykład „Słownik gwary ērģemskiej” (EIV I-III), oraz materiały gwarowe, na przykład opisy gwar w publikacjach Towarzystwa Filologów i w publikacjach Instytutu Języka i Literatury [zob. blumīzers.- .], a także poszczególne monografie, na przykład opis gwary stendeskiej (DR 1955 i in.), które również pośrednio dostarczają informacji o arealnym zasięgu leksemów. Odsyłacz do „Słownika literackiego języka łotewskiego” (LLVV I-VIII) wskazuje, że dany leksem jest uznawany za składnik języka literackiego, wzgl. jest on znany również przedstawicielom gwar. Jeśli wyraz lub znaczenie wyrazu nie występuje na zwartym areale albo jeśli rejestr wyrazu nie jest dostatecznie gęsty, w „Słowniku gwar języka łotewskiego” stosuje się bezpośrednie wskazania geograficzne, tj. wymienia się gwary, w których dany wyraz został zarejestrowany. (Aby to wyliczenie nie zajmowało zbyt wiele miejsca, można opracować skróty nazw gwar, tak jak uczyniono to również w ME i EH). Szczególnym i mało rozpowszechnionym rodzajem bezpośrednich wskazań geograficznych w słowniku gwarowym są mapy (Viereck 1988: 101-113), których zastosowanie ma kilka zalet. Po pierwsze, na mapie można połączyć kilka wariantów fonetycznych i morfologicznych [zob. blusāt, blusuot; blusāties, blusuoties], po drugie, na mapie wyraźniej widać rozprzestrzenienie leksykalno-- semantycznych dialektyzmów poza zwartym obszarem [zob. bruceklis]. Rozpatrując zasób słownictwa, które ma zostać uwzględnione w niedyferencjalnym słowniku gwarowym, pod względem zasięgu i szerokości użycia, celowe wydaje się wyodrębnienie kilku grup. 1. Wyrazy wspólne gwarom i językowi literackiemu. Biorąc pod uwagę udział środków komunikacji masowej, wpływ języka literackiego jest niezaprzeczalny we wszystkich gwarach, a przedstawiciele wszystkich gwar znają wyrazy języka literackiego. Jednakże wiele wyrazów w określonej grupie gwar może mieć wyraźnie zaznaczony charakter literacki. W przypadku gdy można stwierdzić rzadkie użycie jakiegoś wyrazu języka literackiego na pewnym obszarze lub w określonej grupie gwar, należałoby podawać | ograniczające wskazania geograficzne: rzadko; używane tylko przez młodsze (średnie) pokolenie; nelieto u.c. [zob. bedre 1]. Wskazania geograficzne należy podawać przy tych znaczeniach słów języka literackiego, stałych połączeniach wyrazowych lub frazeologizmach, które różnią się od języka literackiego. Oczywiście podział ten nie będzie absolutny, ponieważ za jedyne kryterium wyodrębniania słowa języka literackiego lub jego znaczenia uznaje się „Słownik literackiego języka łotewskiego” (LLVV), którego pierwszy tom ukazał się już w 1972 roku, natomiast ~ RAEI ASY TE] Teta TSR) Raita T noiarila IT KF i ostatni w 1996 roku nadal znajduje się w drukarni. Ważne jest wskazanie zasięgu występowania | także tych słów lub znaczeń słów, które w LLV V zamieszczono z oznaczeniem „apv.” [zob. bruceklis 1], a także określeniom realiów etnograficznych. 138 o R 2. Nieliterackie słowa potoczne, tworzące warstwę pośrednią między zasobem słownictwa języka literackiego a leksyką gwarową, cechuje pewne ograniczenie terytorialne, zwykle uwarunkowane okolicznościami historycznymi. Na przykład germanizmy są bardziej rozpowszechnione w Vidzeme, Kurlandii i Semigalii, natomiast slawizmy 3 w Łatgalii. Niektórym wyrazom z tej grupy, związanym z określonym areałem, można by podać ogólne wskazówki geograficzne [zob. blumīzers.. (możliwa ogólna wskazówka: w Kurlandii, Semigalii, Vidzeme), blūdāt..]. 3. W przypadku wyrazów dialektalnej leksyki występujących na rozległym areale (jeśli zebrano wystarczającą ilość materiału) należy podawać ogólne wskazówki geograficzne dotyczące zwartego areału, a także wskazywać konkretne gwary, w których wyraz lub jego znaczenie zarejestrowano poza areałem [zob. bruceklis- ..]. Arealne rozpowszechnienie wyrazów z tej grupy można by również przedstawić na mapach lingwogeograficznych [zob. przykłady map]. (W przypadku wyrazów uwzględnionych na mapach leksyki „Atlasu dialektów języka łotewskiego” | należy podać odsyłacz do tego dzieła). 4. W przypadku wyrazów dialektalnej leksyki występujących na wąskim areale należy wskazać konkretne miejsca występowania — gwary [zob. blozmē, biksiņš]. Podział ten jest możliwy tylko wtedy, gdy zebrano wystarczająco obszerny i zweryfikowany materiał gwarowy; na etapie przygotowywania słownika, aby uniknąć nieścisłości, zaleca się częstsze stosowanie konkretnych wskazówek geograficznych. kiojsļalķoegasā 610746 Xi vv het Erie shu se ae |) bačiņas, bačiņi; vsk. bačiņš rzecz. Zupa z liści buraków (także komosy) z kaszą oraz dodatkiem mleka lub śmietany. bacinas, biēšu bacinas, zupč gotuje się kaszę do miękkości, liście gotuje się osobno, sieka nożem, wkłada do [zupy], piėlei piēnu-tās i biēšu bačiņas w Kursīšach; zupę z liści buraków gotuje się z mlekiem lub śmietaną, gotowaliśmy bačinus, żeby jeść zupę, kiedy jeszcze nie było [buraków], liście buraków kamļēr — vėl nebija. gotowano z mlekiem, dodawano kaszę, liście krojono — jeszcze chwilę podgotowywano w Sniķerē; dawniej nazywano ją [zupę buraczaną] — bacini, bačiņiem w Bruknie; zupa z liści buraków. na liście wlej wrzącą wodę, drobno posiekaj. gdy krupy zmiękną, dodaj. tak samo jak do zupy szczawiowej dodaje się jajka, suszone mięso i śmietanę w Zantē. W Kurlandii i południowej części Liwonii, na Żmudzi. a ME 1247 potrawa z buraków w Auros, Pļaviņach, z liści buraków w Blīdienē; w Šķēdē — bačiņš lub z liści szczawiu w Kursīšos; EH I 197 Bēnē, Saldū (tutaj: liście buraczane gotowane w mleku), Džūkstē (tutaj: potrawa z liści buraczanych i łobody oraz kaszy), bačiņi zupa buraczana Grenčos. Žana ur Poni 4 POR aan dt A i riai ašis k ns a sa ied ag ply tgs i [m CU štai) Shas wal I Hd = 189 R CH ATRI T TIS 7 | bačiņas ‘bieSu lapu zupa” 3. T y SLE Er ph gir m i | " rik HET tyr 1 Viru da [4 pilis 819m THA |lī AEE dostaje? a Fs argumentować "fa tie"! al Ads, R POSTS kd I Ati IL RR a ap ATC ES 2 30753 ROSNER SIRI uses tas LE LS RAS La | C bacipa —TR AVAL > mh of) Kaas vērsa aija T Č AS NA HE O oi Mis kis uidslsil «ctolsv ptokts S? A AN i bedre subst. 1. Zagłębienie, wgłębienie (zwykle w powierzchni ziemi). za ogródkiem — dół głęboki, w którym przez całe lato stała woda w Svētciems; [zagadka- ]: im więcej się z niego bierze, tym większy się staje — dół, oznaczenie używane w okolicach Valmiery; przez cały dawny czas nazywano to durītbēris, teraz mówią dół w Nīcy; [dołki na ziemniaki] — były na wzgórzu Runča. tam jesienią zakopywali ziemniaki w dole w Sinolé; [ziemniaki do przechowywania zimą] w dole, mówiono też — kapča w Bausce. o, „miruonu bedre”, także „cietmetama bedre” — dół do przechowywania ziemniaków, z którego zimą ziemniaków nie wyjmuje się na zewnątrz. Nie mamy takich „klātejamās bedres”, lecz „ciētmetamās”. Starsi ludzie mówią: „miruénu bedres” EIV I 159. „klātejamā bedre” — dół do przechowywania ziemniaków, z którego ziemniaki wyjmuje się także zimą. LLVV II 49–50; ME I 276; ĒIV I 158; rzadko (jako wyraz literacki) w łatgalskich gwarach dialektu górnołotewskiego, zamiast tego duobe. 2.... biksiņš subst. ; demin. Złożona pieluszka z tkaniny (zwykle gazy), którą wkłada się niemowlęciu między nogi. To ssie przez „biksiņ”, który wkłada się między nogi, przez przód, pod jego pośladki, żeby duża tkanina nie zamokła w Svētciems. m bikstitiės v. Baidīties, bities. aits nebikstas, ka nāy sun. viņ jo nevar no labibs i izdzīt Jeros; nebikstiės pa skadi, tā būs mana skāde, bet teū tik vaiga darit tā, kā es liēku Džūkstē; arī Mežamuižā. EH I 223 Augstkalnē, Džūkstē. —bikis subst. 1. Āmurveida rīks dzirnakmeņu asināšanai. brķs i a ku6 kapin dziērņs. viņam 4b gal spič, vide kāc Wvandē; sudmaļu zellis kapinājis a tuo biķi tās dziērnas Grobiņā; dziērnakmeņ:s kapan a bik Puzē. Kurlandii. — EH I 219 Īvandē, Grobiņā. Fi Mia B= cu F o Hm 140 mu = = o //Młotopodobne narzędzie (z metalową częścią, z jednym końcem spiczastym, a drugim płaskim) do rozdrabniania, kruszenia twardych materiałów (na przykład zmarzniętej ziemi, lodu). bikis r, którym się rąbie. miał jeden koniec ze stali spiczasty, drugi płaski, pośrodku coś z drewna. do rąbania twardej ziemi — rąbie ziemię; w Nīca biķi służą do rąbania twardej lub zmarzniętej ziemi; w Grobiņi kupiono na potrzeby gospodarstwa biķi z jednym końcem szerokim, do rąbania zmarzniętej ziemi i innych zastosowań. Na Kurlandii. EH 1219 Grobiņā. 2. Kleszcz. bikis i nuo dzelža uskalc uz kuoka kātu, viéns zars i uz priéksu un uotrs i liks, ka var pasturūt un piēvilkt Nīcā. 3. Stampa. kPapustus bikéja mucā ar biki Sinolē; kāpuostu stampājamais, kad kapuosti saéveléti un salikti mucā, tuos sastampa jeb sabik€ ar biki —pasmagu kuoku, kam apaļa ripa galā Alūksnē. wie CR) Sent Luda Tin dž ra EH 1219 Mālupē, Gulbenē. tat ežio = lina tiem mins tā Aizgūts; skrót. EH I 219: z Bicke. ——„rie SRT CS | blikstiéns, blikstiņš rzecz. Powieka oczna. katre ace sovs blikstis. blikstiņ, gdy | śpi, zamyka się: w Dundadze; czekam, aż nasza dziewczyna wkrótce zacznie malować te | blikstiéns na niebiesko albo zielono w Laucienė; blikstin a i liēls (u krowy) tic i na oku. gdy leży z zamkniętymi oczami, wtedy oko go boli. gdy leży na dworze i marznie, wtedy jego oczy są otwarte w Strazdach. EH 1229 w Talsach. blozmē, nieodm. W barze, w stosie. przychodzi [do karczmy- ], zajmuje miejsce, rozgrzewa się przy | ogniu. robi się i wygląda tylko jak zwierzę, gdy zbierze się jeden € blozm '€ kudp w Puzē; tak zrzucone w jeden stos w Ugāle; także w Piltenie. | EH 1231 w Ugale. | | blūdāt, blūdėt, blūdit v. Błądzić; błąkać się bez celu. gdzie ty tak długo się błąkałeś, że nie dotarłeś do domu? Preilos; całą noc błąkał się po lesie Pilda; pierwszy raz, gdy byłem w Rydze, błąkałem się po Kalupė. W Łatgalii. | Zapożyczone; por. ros. 61yauTe '61yxļgaTB, rnpryrarb” CPS I 116. i blumīzers, blumīzeris, blūmīzers, blūmīzeris rzecz. Harmonijka ustna. blumizeri — włóż do ust w taki sposób, żeby grało. można wygrać ładne melodyjki w Kursīši; matka kupiła od wędrownego handlarza harmonijkę, żeby braciszek dmuchał w Irlavie; grać na harmonijce ustnej lub na blūmizerze w Bausce; nie było tam żadnej zabawy, w Kuldydze grano tylko na blumizerze; harmonijkę ustną nazywano blūmizerem w Sinole; grano na skrzypcach, a był też ten blūmizer w Mežotne; blumizer grał najlepiej. kiedy trzeba, wtedy dmucham na blumizerze w Dundadze; bluméizér — koddrais tāiceDignājā; blumizer w Piltenie, Zante; b/umizers Kandava, Laidze (Graudiņa VI), Puze, Vandzene: blumizērs (iio <.) Stende (DR 1955, 111). pić V jak eg A ai 13 Zapożyczone; < nā.bdrmunīsera DR 1955, 111... czerwiec V) rzeka także 2 blusāt; blusudt v. 1.... 2. Drobno bulgotać przed zagotowaniem. woda b/usu6, tu zacznie się gotować w Brasławie; ..kiedy woda pęcznieje, wtedy pieczenie chleba w Jērcēnos; do dzieży wlano taką [wodę], która już pęczniała, dodano mąkę [do niej], wzięto i dokładnie wyrobiono [ciasto] w Burtniekach; woda pęcznieje. tak że woda pęcznieje, wtedy najbardziej odpowiednia do chleba w Rencēnos; również p/ęcznieć EE a pete S ias i = Em o = 141 = w Jaunburtniekach, p/ęcznieć w Trikātā. ———————| o Sal. 'ari blusatiės (2), blusuoties; 3.... 101 o ii ss ns aa, —blusatiės; blusuotiės v. 1....: T aa 2. Zaczyna bulgotać przed wrzeniem. woda bulgocze. woda tak jakby się porusza, jeszcze nie wrze, ale bulgocze w Naukšēnos; kiedy woda zaczyna bulgotać, kiedy skacze chochla taka jak bąbelek, wtedy w Jeros leją ją na mąkę; Woda wrze, wyrzuca bąbelki, pieni się, wtedy jest dobra [do wyrabiania ciasta] w Ełku; woda zaczyna się pienić, wtedy mąka zbija się w grudki; woda pieni się, wyrzuca, wybija w górę [bąbelki], nie wolno pozwolić jej się zagotować, mąka się przypala, wtedy [chleb] jest taki gładki, w Garwolinie rozbija się go; pienić się także w Jērcēni; pienić się w Karkach. g B EH I 232 b/usuotiės sub v. blusuot Jeros; EIV I 177 blusātīēs. ~~ Por. także b/usāt, blusuot (2). 3.... A at blusāt 'sīki burbulot pirms vārīšanās Dr tic | ti d? gilgsrs bid ipl a ZI | AEWA i. I AS ESTA rai ET mā SOS O ZY MESA GRASS, | Ru Ex mą I {NS ties PSS INE | gz RS A FSO) e D/usāt, blusuot —K A NA i blusaties, blusuoties O (RK i DU Ya. SAI igpūlā 1st No, bļorcāt v. 1. | Stampāt. b/ofcā malus —miica, lai siksti Vecatė. | ~ MEI 321 Duntē, Stiené. 2. Brnąć, brodzić (w błocie, nieczystych, mętnych wodach). neviénc negrib pa netīrīrt ūdeņirt pa tuo blofcu bļofcāt Vecatē; nebļofca pa dublim!Svétciema. ME I 321 b/orcāt; EH I 234 b/ofcāt Lielsalacā. | 3. Kustināt (piemēram, ko skalot šķidrumā), radot šļakstiem līdzīgu troksni. lēj kartin kufvirā ūdenī virsa un bļofcej, kustinej tu6 kufu Vainižos. 4. Maisīt, jaukt (šķidrumu), radot šļakstiem līdzīgus trokšņus. neb/orca, bet ēd! Svētciemā. i = = a 1 5. Myć. Limbažos. VAS Ad) „gėrį, «LEĻTIG sus bruceklis; brucegkls rzeczownik. 1. Galoda (zwykle do ostrzenia kosy). tuo sauc striks. vec ļaūds saūc pa brucek]. Kamienny bruk. No, już wprost wołają w Dundadze; Te prawdziwe bruki są wtedy jak deseczka, której po obu stronach posmarowano smołą. Tu żwirek, rozumiesz, i dodaje się cementu, żeby trzymał się, żeby się nie kruszył. To kamienny bruk, a tych kamieni wcale nie jest mało. Cały ten bruk jest z jednego kamienia. Dawniej I U al 142 a = już sami robili ten bruk. Dorób do tego coś w rodzaju łopatki i wtedy dobrze go od obu stron przybij gwoździem. Teraz najpierw je przetrzyj i posyp piaskiem. Ten piasek wsyp w te otworki. Jak już wyschnie i stwardnieje, posyp znowu piaskiem. Tak długo, aż będzie dość gruba warstwa. Dawniej te bruzdy były jeszcze inne. Wtedy tylko wyrównywało się je drewnianą łopatką. Kiedy pleciono, nabierało się tyle piasku do takiego woreczka. Kiedy trzeba było bruzdować, posypywało się te bruzdy tym piaskiem i bruzdowało. Lepiej trzymać się tego kamienia ściernego, a ten osełkę najpierw zwilżyć wodą; Osełka jest zrobiona z tego, czym ostrzy się kosę. Daj mi swoją osełkę, naostrzę kosę! W Nîçy; Osełki wykonane z kamienia szmerglowego. Taka osełeczka. Po tej osełce poszlifować. A potem znowu przyłożyć do kamienia taką masę smołową, pokrytą szmerglem. tat bruceklirt bij tāda ruēciņa. pļaūjuēt brucekli tur rukā vai kabatā Nīgrandā; vys iskep’c’ bru:cyna ar briic’ekli Saikavā; bruceklis —galuddīna vai māksliks smilsakmific af dēlīti vidū. brucekļus pirka buodė izkapšu asināšanai Vecatē. Kurzemē; ārpus areāla Vecatē, Saikavā. ME I 338 bruceklis Dundagā, Kuldīgā; EH I 244 bruceklis także w Saldus, Īvande, Saikava; EH I 244 brucekfs w Dunice, Grobiņi, Kaletach, Barcie, Rucavie. LLV V I 130 apv. i zr 2. Urządzenie do klepania lnu. [do klepania] br aka/tāda dēle i tic bruceklis bi, tic braūceklis bi, a kuo linus kulkstit w Nīcy. 3. EH I 244 bruceklis ‘skrobak’ Bikstos. | 4. Lieks, niepotrzebny człowiek. to taki bruceklis —grudzas pośrodku Nica. — ME I 338 bruceklis ‘człowiek zbędny, piąte koło u wozu’ Grobiņā. 5. ME 1 338 brucekls ‘człowiek niedbale ubrany’ Zasā. bruceklis ‘galoda’ a R tuvā 4i-| C SR "hitāūn *ypāīdīla sine ARDS nari ado va J) Uu pi sirtt41s A Ene GO al TAY kaa BO er 580) CARA TEN ATE Lis i Maga Ir CS /] sis Oczy P RSS LKA ŪSAS iT EE e bruceklis, brucekis a (> YJ zudumu S VL LIN Sh R 143 | | —LITERATURA -| „aa, Šia ir kalta A kasa viki, Zv * piktas. „a Bušmane B., Ka gaine E. 1980: Izlokšņu vārdnīcu tipi un latviešu dialektālo vārdnīcu veidošanas jautājumi. —Latvijas PSR ZA Vēstis 8, 59—75. DLJ —Dralektālās leksikas jautājumi, Rīgā: Zinātne, 1986. DR 1955: D raviņš K, Rūķe V. Ludzie i formy rzeczownikowe dialektu Stenden 1 Wstęp, akcent i intonacja, fonetyka. Lund. EHI-II — Endzelins J. un Hauzenberga E. Papildinājumi un labojumi K. Mūlenbacha Latviešu valodas vārdnīcai 1–2, Rīgā, 1934—1946. ĒIV I-III -Kagaine E., Rage S. Słownik gwary ērgemskiej 1-3, Ryga: Zinātne, 1977 1983. Graudiņa M.1958: Gwary Laidze i Kandavy. —Artykuły Instytutu Języka i Literatury 6, Ryga, 1958, 257-297. Kagaine E. 1985: Problemy opracowania Zjednoczonego słownika gwar łotewskich. —Aktualności językowe 1984, Ryga: Zinātne, 1985, 64—86. LLVV I-VIII —Słownik literackiego języka łotewskiego 1-8, Ryga: Zinātne, 1972—1996. ME I-IV -Mūlenbachs K. Słownik języka łotewskiego. Redagował, uzupełniał, kontynuował J. Endzelīns 1–4, Ryga: wydawnictwo Funduszu Kultury, 1923—1932. Viereck W 1988: Słownik dialektów języka angielskiego — data opracowania Słownika badań dialektów języka angielskiego. —Sympozjum leksykograficzne IV. Materiały z IV Międzynarodowego Sympozjum Leksykograficznego, 20—22 kwietnia 1988 r. na Uniwersytecie F w Kopenhadze. Lexicographica Series Maior 26, Tybinga, 101–113. VLIR VI—Pisma Instytutu Języka i Literatury 6, Ryga: Zinātne, 1958. CPA I—Słownik języka rosyjskiego 1, Moskwa: Państwowe Wydawnictwo Literatury Obcojęzycznej i = Narodowy słownik, 1957. R. gear LA R mater ĖS rita” $8 datagsuiok tus" āsi 57 9 Hd £ 3 x a a ia ii io ST) Lup peu Cul (a: ZODZIU IR JU REIKSMIU AREALO CHARAKTERISTIKA NEDIFERENCINIAME i TARMIŲ ŽODYNE KIBA ZAG iīzii9i CL rifs GAS MIO ats) ATA © sos si ss I SOS ai as žalia ana === S) in M | Santrauka p i r) W niniejszym artykule analizowany jest specyficzny problem leksykografii dialektalnej — system podawania oznaczeń geograficznych, który tworzą oznaczenia ogólne (dialekt, obszar historyczny, rejon) oraz oznaczenia szczegółowe (gwara). Takie oznaczenia, wyjaśniające rozpowszechnienie wyrazu lub określonego jego znaczenia, w niedyferencjalnym słowniku dialektów należy podawać dwojako — pośrednio (przy materiale ilustracyjnym) i bezpośrednio (wykaz oznaczeń areału lub gwar oraz mapy). Ze względu na areał i użycie celowe jest wyodrębnienie kilku grup wyrazów, które są tu szczegółowo analizowane: —rr T 1) wspólne słownictwo dialektów i języka ogólnego; ku r | 2) nieliterackie słownictwo języka potocznego; ED) 3) leksyka gwarowa używana na rozległym obszarze; Ti „B Saias į 4) dialektyzmy używane w jednej lub kilku gwarach. AL) ejās pst | | CHARAKTERYSTYKA OBSZAROWA SŁÓW I ZNACZEŃ SŁÓW W NIEDYFERENCJUJĄCYM SŁOWNIKU GWAROWYM 1 TE i i gr jest ej er tālām aidu i. “r į X 2, Podsumowanie ~~ LH] ey ta vīr i Ia i Xr Ee “a "R si url rīti qe W leksykografii dialektalnej problem systemu danych geograficznych, które dostarczają informacji o rozpowszechnieniu wyrazu wzgl. znaczenia wyrazu, ma charakter specyficzny. W łotewskim językoznawstwie problem ten T E. EE | iai knisa js aa "IE ES I Sains 1 K 144 = zaktualizował się podczas prac nad „Słownikiem dialektów łotewskich- ”. Dane geograficzne mogą różnić się pod względem stopnia ich uogólnienia lub — konkretyzacji: 1) dane ogólne — dialekt, grupa gwarowa lub obszar kulturowo-historyczny, region; 2) dane konkretne — określona gwara. W słowniku niedyferencjującym (w zależności od zagęszczenia materiału) z reguły właściwe jest stosowanie obu typów danych, które można podać przy odpowiednim wyrazie bądź odpowiednim znaczeniu wyrazu: 1) pośrednio — przy materiale ilustracyjnym i źródle leksykograficznym; 2) bezpośrednio — jako dosłowne (lub także zakodowane) wyliczenie ogólnych danych arealnych lub konkretnych gwar, a także jako mapy. Celowe wydaje się, przy rozpatrywaniu zasobu wyrazowego, który ma zostać włączony do słownika niedyferencjującego, pod względem arealnym i z uwzględnieniem dynamiki jego użycia, wyróżnienie kilku grup: 1. Wyrazy wspólne gwarom i językowi literackiemu. L..... COMET NAL) gti LIFT F 2. Nieliterackie wyrazy potoczne. Na I —3. Słowa dialektalnego leksykonu, które występują na rozległym obszarze. NE 4. Słowa dialektalnego leksykonu, które in występują na wąskim obszarze. a ių fidrizud srr hia hakas ® ZlēdtrēārsTikētut7 izttviss FR ob 221 | 5 5 a PRR AKCELERATOR LINIOWY LL VOR wah Bers 15 (N amIBĪĀĀ < USGS —TAB VUBZOKUFIOIT puso wads zērsris ave EOS oe dente Ziel a strralskivaešas ifitetāa pills. frtdsēas ote. o Bai vainirīmēt it) izribgā Biīd! Amador ilaf6t nfdbot ailing) virjien +) "I | sukas āra 1 Liuka ma la asie Lai a 7 WT To [IF SUE Gre rīgā * | kia za FIE C ID ” rīga Arvbeš oui cis gfttgāb Tied ta! suey tc m= sr. r == „ia a g. i R = GORĄCE Ere SETTER T ZF IEEE Tal Mā» 3 + rāda T IZ EE TAYE FFL AK VE FAR AKTI 4 vara NTP silabeda Srey wish xa dvrsais sere aud ašnēļode dē dzi uritumou vert acts zodytkb IGS POP AO NENT ARISKKOFEMIEATNIV TAISNI Puē S vaid or ha¥ ell Hailes ikelta A sā dittsečri eto ts + cred uinigvita „irmsig0tt: KA Ema ās rāti Br gas Sg dain „a ir ZA Nida. = JEL) ri U ma) «i SSK sā aa ČL «ban Fag pi o (8 PODRÓŻ BE Co Fike nestle) tavas trādāku nm dt] gins sdrteldsbjājidā ameeli or ae Fu serce jest dobry i RITA Ki ŁAT Pījuss SMS TY Mss LV BAS Ito "g "E AR SLI żyto = Wyka ES Ty rT izndšisā sured ptīītdiai pide sbseiv oti pos | x zn = vizotds I (zūt sud (tē? žogisrēlīsmn gizā atsķitaragu „vinnē seimrīriotēte Sirio. sļiozrmngīmi gprs? Į ON, Kana E seu Ana“ atra 61 -+7 airiai Brae šrrtl vo rirmilvg ion. green am mms į gg: owed til afd vod ziedi only gretīgot Pprovurrameastb laid rinkai to 1 20 Łk 145 F