Ypatybės stiprinimo vediniai su priesaga „-itkas“, „-ickas“ pietrytinėse lietuvių kalbos šnektose

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA PYTANIA XXXVIII (1997) Aloyzas VIDUGIRIS CECHY WZMACNIANIA DERYWATY SU PRZYROSTEK -itkas, -ickas W DIALEKTACH POŁUDNIOWSCHODNICH JĘZYKA LITEWSKIEGO W dialektach południowo-- wschodnich obrzeży języka litewskiego dość często używa się przymiotników z przyrostkiem -itkas lub -ickas. Pochodne z tymi przyrostkami intrygują wielu badaczy nie tylko swoją formą (postacią), lecz także znaczeniem. W tym miejscu pragnie się nieco szerzej przeanalizować tworzenie i użycie tych derywatów. Tym bardziej że nadarzyła się ku temu dobra okazja — wspominając jednego z najwybitniejszych specjalistów w dziedzinie słowotwórstwa języka litewskiego, językoznawcę Pranasa Skardžiusa. P. Skardžius na trwałe wszedł do grona najwybitniejszych językoznawców litewskich obok swoich nauczycieli J. Jablonskisa, K. Būgasa, J. Balčikonisa, kolegi naukowego A. Salysa i in. Napisawszy słynną trylogię (rozprawę doktorską „Die slavischen Lenhnworter im Altlitauischen“ 1931m., pracę habilitacyjną „Daukšos akcentologija“ 1935 m. oraz fundamentalne dzieło „Lietuvių kalbos žodžių daryba“ 1941 m.), P. Skarddžius, będąc jeszcze młodym, stał się już klasykiem litewskiego językoznawstwa. Z nazwiskami i pracami tego, podobnie jak innych drogich nam językoznawców, my, lituaniści, każdy z osobna zapoznaliśmy się lub związaliśmy w inny sposób. Los tak zrządził, że nazwisko Skardžius słyszałem od najmłodszych lat. Jednak o Skardžiusie jako językoznawcy i uczonym dowiedziałem się dopiero pod koniec wojny, w 1944 r., kiedy z gimnazjum w Poniewieżu przeniosłem się do nauki w rozwijającym się progimnazjum w Suboczu. Nieraz, przechodząc obok, zachwycaliśmy się pięknym, pomalowanym na żółto domem przy głównej ulicy miasteczka Subocz, w którym mieszkał starszy brat Pranasa, Antanas Skardžius (ur. 1896 r.). W 1958 r., badając wraz z Antanasem Balašaitisem gwarę subocką według programu „Atlasu języka litewskiego” i rozmawiając z pięknie po subocku mówiącym (rotininkującym) A. Skardžiusem, dowiedzieliśmy się, że obaj z bratem Pranasem urodzili się dalej od ulicy, w starej zagrodzie położonej na pięknym lewym brzegu rzeki Viešinta. A w odległości około 200–300 m, na prawym brzegu Viešinty, stała bardzo zadbana, wręcz etnograficzna rodzinna zagroda innego naszego językoznawcy i leksykografa, Domasa Lukšysa (1912–1979), gdzie wówczas nadal mieszkali oboje jego rodzice. W tym czasie nastąpiła polityczna „odwilż”. P. Skardžius, według opowieści brata Antanasa, pisał, że pokłada niemałe nadzieje w spotkaniu w Ameryce ówczesnego prezydenta Litewskiej Akademii Nauk Juozasa Matulisa i ma nadzieję powrócić na Litwę. Tego również oczekiwaliśmy nie mniej. Niestety, na próżno. Derywaty z przyrostkiem -itkas lub -ickas są używane głównie na samych południowo- -wschodnich obrzeżach obszaru języka litewskiego, zarówno po tej stronie obecnych granic Litwy, jak i poza nimi. Są to przede wszystkim przymiotniki i przysłówki o znaczeniu ekspresywnym (deminutywnym, zdrobniałym, pieszczotliwym, czasem pejoratywnym), np.: 4stritkas, -a lub astrickas, -a ‘bardzo ostry, najostrzejszy': astras, -a, aštrūs, -i; aštritkai lub astrickai, aštrickai „bardzo ostro, najostrzej- ': aštriai; gražitkas, -a, gražitkai lub grazickas, -a, gražickai: gražūs, -i, gražiai; margitkas -a, margitkai lub margickas, -a, margickai: margas, -a, margai. Za podstawową formę tego przyrostka należy uznać -rtk-. Posiada ją gwara litewska z Zieteli, która zachowała bardziej archaiczny system dźwiękowy. Natomiast przyrostek -ick-, rozpowszechniony głównie na obrzeżach dialektu południowoauksztackiego, jest najprawdopodobniej 207 wtórnym, dźukijskim wariantem pierwszego przyrostka. Derywaty z przyrostkiem su -Ickas są najczęściej używane w odniesieniu do Armoniškės, Benekainys, Dievėniškės, Lazūnų, Nėčia, Pelėsa, Rėdūnia, Varenava (Balatna), rzadziej w odniesieniu do Butrimėnys, Eišiškės, Kalesninkai, Rūdnia i ir innych miejsc. Innymi słowy, Zietela su wraz z innymi gwarami południowo-wschodniego krańca języka litewskiego stanowi najważniejsze ognisko użycia tego przyrostka. Dalej na į północny zachód, tj. w głąb 1 głównych gwar języka litewskiego, liczba przypadków użycia derywatów z tym sufiksem maleje. Granica aktywnego użycia tych derywatów sięga Gierwiat, Soleczniki, Merecza, Rudamina (rejon łoździejski). Jednak podobne derywaty z su sufiksem tworzonym przez spółgłoski -ckar -dk występują w ir połączeniach už znacznie dalej poza tą granicą, -a np.: dvynickas, ‘ten, kto su urodził się jednocześnie z innym’ (LKŽ II: 980), pagirckas, -a „ten, kto lubi się przechwalać” Krs, Sb, plikūckas, „ten, kto -a jest łysy albo ostrzyżony na łyso” Pg, NdZ, pridéckas „dodatek” Ins, Jrb, Krs, KzR, Vdk (LKZ X: 236, 611). Sufiksów -itkas, -ickas (-itskas) wszyscy ne językoznawcy jednakowo wyjaśniają pochodzenie. E. Fraenkel, jako pierwszy, który dokonał przeglądu słowotwórstwa derywatów sufiksalnych południowo-wschodnich gwar litewskich, uważa sufiks -itkas lub -itskas za obcy, zapożyczony z języków słowiańskich. Deminutywne polskie i białoruskie derywaty maciutki/- malutki ‘całkiem mały’, milutki "bardzo miły, najmilszy’, ranrutko “bardzo wcześnie', niziutko ‘bardzo nisko' zestawia on z odpowiednimi deminutywami gwar litewskich tego regionu: macitkas, mylitkas (myletkas), ankstitkai Zt, žemetskai Dv. Spółgłoska s w tym ostatnim derywacie mogła zostać wstawiona na wzór słowiańskiego nizko (Fraenkel 1936: 55-56). Zdaniem P. Skardžiusa derywaty z sufiksem -itka-, -ickasą różnego pochodzenia. „Przymiotniki z sufiksem -ickamogą być utworzone nie tylko według słowiańskich zapożyczeń z /cka-(np. katalickas ‘kataliSkas’ itd.), lecz także według takich przekształceń, jak zitelskie gražitkas “całkiem piękny’, mylitkas "bardzo miły, serdeczny' itd., które po wstawieniu spółgłoski s między fir K z czasem mogły dać odsunięty sufiks -icka-“ (Skardžius 1941: 123). Dla J. Otrembskiego sufiks -itkas (i jego warianty -ickas, -uckas) jest złożony, przy czym jego pierwszy człon -ffjest czysto litewski, por. baltitelys, mažitelys (częste słowa w Postylli Daukšy), mažutėlis, natomiast drugi -kas został później zapożyczony z języków słowiańskich (białoruskiego lub polskiego), już „po zaniknięciu jerów“, por. pol. ma/eriki < *mal-enBk, dobrutki < *dobr-ut-pks. Wariant sufiksu ickas (por. nūogickas, plikūckas) powstał wskutek przejścia połączenia spółgłosek -£fKkiw -ckw wyniku dzukowania (Otrębski 1965: 273). Nie zagłębiając się dalej w to, jaki był przebieg formowania się tego sufiksu, niewątpliwe jest, że na jego powstanie wpłynęły ścisłe i stare kontakty południowo-wschodnich gwar litewskich z językami słowiańskimi. Obecne rozpowszechnienie derywatów z wariantami tego przyrostka sprzyja dość częstemu używaniu w języku białoruskim zdrobnień przymiotników i przysłówków o odpowiednim znaczeniu, np.: bė/en'ki'baltutis, baltutelis’, blizen'ka/bliziūtka ‘artutėliai', dobran'ki ‘gerutélis’, cornen’ki ‘juodutelis’, milen’ki ‘mielutélis, mielasis’, nizen'’ki ‘zemutélis’, tonen’ki ‘plonutélis’ (por. zieteliskiy bd/titkas, -a, artitkai, géritkas, -a, juoditkas, -a, mielitkas, -a, plonitkas, -a, Zémitkas, -a) i in. 208 Derywasu ty z przyrostkiem -itkas ickas w ar południowych gwarach kraju, iš patrząc z zewnątrz, nadaje pewnej egzotyczności, choć z punktu tų widzenia gwar jest zjawiskiem zwyczajnym. Ši przyrostek zazwyczaj wzmacnia cechę wyrażaną przez wyraz podstawowy, np. : Astricka, plonicka, alnė (vos ne) visų svietų dingia (ms. adata) Lz: por. astras, -a, plonas, -a. O aglé auksticka būvo Lz: aukštas, -a. Ak, Dievėli, dufkjstitkas, kas gi tau pasakė Zt: Aukštas, -a ‘ważny, zaszczytny’. Drobé balticka kap sniégas Rod: baltas, -a. Krivdunykas (kraujazole) Zalickas, o jo gelaite (žiedelis) bacicka Lz: žalias, -a. Reikia rassiait basitkas Zt. basas, -a. Gérickos abi dūkterys Vrnv: géras, -a. Ataj juodzickas nug darbo Dv: juodas, -a. Vaikéli tu mano, kokios tavo akéfés grazickos Lz: gražūs, -I. Papraistai kojykas (kojytes- ), būtų langvitka Zt: lengvas, -a. Macitkį ridikuty reikėtų pasét Zt: mackas, -a “mažas, mazytis’. Da aš mazickas buvaū, šili 6zkas ganiaū Grv: mazkas, -a ‘mazas, -a’. Pilnickas kap akis Rod: pełny, -a. Visi maišūkai šlapicki Nč: mokry, -a. Giesmelas trumpickas gieda Dv: krótki, -a. Zwykle rdzeń derywatów nie jest uzgadniany z rdzeniem wyrazów podstawowych: formy rodzaju męskiego należą do tematu d, a żeńskiego — do tematu —a. Jednak czasami zdarzają się również wyjątki. W gwarze litewskiej Zieteli przy wyrazie podstawowym występuje uzgodniony temat derywatów z przyrostkiem -itkas, np. : Gražitkūs nato vaikūtas bit (był) Zt. Bit gražitki to] mergytė Zt: piękny, -a. Czasami używana jest również forma rodzaju nijakiego, np. : Tai jiemi visa gražitkū čia Zt: piękne. Poza tym przeważają głównie formy tematów O i 4, por. Ach, mój milutki, mój śliczniutki Zt. Takiej śliczniutkiej dziewczynki jeszcze nie widziałem Zt. Ślicznie się z nimi obchodzę (zachowuję się) Zt. Derywaty z przyrostkiem -itkas, -ickas mogą być tworzone zarówno od litewskich wyrazów podstawowych, jak i od zapożyczeń, bez żadnej różnicy, np. : Anas savisū (visai) biédnitkas bit Zt: biédnas, -a „biedny, niezamożny'. Drabnickį litaru (raidžių) néragiu Lz: drabnas, -a „drobny’. Manas gadnitkas, kap tu suradai manė Zt: gadnas, -a „dobry’. Mergélé krulicka, gražicka, raudonicka, kap un jos paziri, verkce noris (ms. cibulia „svoginas’) Lz: krifg]las, -a „okrągły’. Każdy derywat z tym przyrostkiem —przymiotnik —zwykle ma również przysłówek, np. Kap man mergėlai aukštickai nešokce, kecino mani bocia (ojciec) ažu jauno dūoce (d.) Lz: aukštickas, -a. Būsta bičdnitkai, savisū biednitkai Zt: biėdnitkas, -a. Jau gerickai (całkiem dobrze) pritemė Vrnv: gérickas, -a. Gražickai (zupełnie) nusigyvečno iki tarbos (torba żebracza, woreczek) Mrk: gražickas, -a. Jau senickai Zmogus (mężczyzna, gospodarz) pamiré Dv: sénickas, -a i in. Istnieją przysłówki z tym przyrostkiem, które w tych gwarach nie mają odpowiadających im przymiotników, podobnie jak nie mają ich również przysłówki podstawowe, np. Kap prisikéliau ankscickal, tai vis darbi ir darbi ik paciai vélumai Asv. Gyvy (bydło) varom un ganiavos unscickai, dabar (jeszcze) saulė netekéjj Lz: anksti. Kam artitkai, tai nebéda, o kam toli, tai blogai Zt: arti. Lydon mimi toulitkai (bardzo daleko) Zt: touli/toli. Derywaty z przyrostkiem -/fkas lub ickas zwykle tworzy się od przymiotników pierwotnych, jednak zdarzają się derywaty utworzone od wtórnych, tj. 209 iš iš przyrostkowych przymiotników, np. : Macintulitkas dar bit anas Zt. Macintulitką dviejų nedéliy (tygodni) zgubił (łysego) chłopca Zt: macintulis, -€, por. Jeszcze ona nic nie powiedziała (nie mówiła), macintulé bit Zt. Wykopał sobie sadzawkę (mały staw, sadzawkę) Zt: mały, -a. Tak jak w przypadku ir innych przymiotników (np.: żółty, czerwony) budowa sufiksalna jest jeszcze czasami rozróżniana przez mówiących, por. : Żółte maski wśród drzew, takie żółtawe Lz, obok Ruduskos (takie grzyby, kurki) gelcickos Lz: geltas, „żółty”. -a Podobnie iš od złożonego słowa (diirinio) powstał derywat z ir tym przyrostkiem artipilnickas, np. : Przyprawiłem pełne miski (misę) śmietany (kwaśnej śmietany) Arm. Odwróciłem pełną siewkę żyta Arm: artipilnis, -€. Czasami przyrostek -ickas zastępuje się przez -uckas, np. : Porzuciła dzieci, maleństwa jak gnój Dv. Tak najprawdopodobniej utworzono według wzoru mażutis, mażutėlis. Przyrostek -itkas albo -ickas może być dodawany nie tylko do form przymiotników w stopniu równym, lecz także do form w stopniu wyższym, np. : Da manas vyralis, da manas gražasnickas, da manas mielasai, kam tu nūmirei (rauda) Lz. Mažasnickamp berndicip duntdicer rados Lz. Niekiedy ten przyrostek ma także przysłówek w stopniu wyższym viekitkiai < viekiau‘- veikiau, kuo veikiau, greičiau- ", np. : Vi(e)titkiaū nūmirė Zt. Anas v(i)ekitkiaū iždėj (uždėjo) an jos razoncj (rožinį) Zt. Ogólnie rzecz biorąc, derywaty z przyrostkami -itkas/-ickas pod względem użycia niemal niczym nie różnią się od zwykłych przymiotników. W poszczególnych gwarach niektóre z tych derywatów mogą mieć również formy zaimkowe, np. Moja ty córeczko, moja ty ślicznotko Lz. Już, chłopczyku, idź ode mnie(p) Lz. Czego, dziewczynko, czego, młoda, przy stole się kładziesz (płaczesz) Lz. Podaj (podaj) poduszeczkę (poduszkę) małemu Dv. Czego, kukułeczko, czego, niebieskooka, za siostrzyczką(p) biegniesz Lz. Mój (chyba), kukułeczko, mój, niebieskooki, narzekasz na złą teściową Lz. Choćby (może) złą, choćby niezłą, nie będzie mamusi, nie będzie prawdziwej (prawdziwej) Lz. Sucha łąka Lz. Nie będzie [ziemia] w Szyłcicach, nie będzie jasna (pieśń żałobna) Lz. Te derywaty, podobnie jak przymiotniki proste, mają formy określone tylko w niektórych przypadkach. Najczęstszy jest mianownik liczby pojedynczej, często zastępujący, na wzór języków słowiańskich, także wołacz, rzadziej biernik, narzędnik i inne przypadki liczby pojedynczej. Te derywaty wtórne zwykle zachowują leksykalne znaczenie przymiotników podstawowych, np.: aštritkas, -a /aštrickas, -a adj. (3?) 1. „bardzo dobrze naostrzony, ostry”: Nata aštritkas peilūkas Zt. aštritkai/aštrickai adv. : Ašstritkai pageldisk peilį Zt. Aštrickai išgalūsdin peilį Lz. 2. “bardzo spiczasty”: Nosūkas [ežio] yr tokis astrickas Zt. Astricka plonicka, alne visų sviety dingia (ms. adata) Lz. 3. przen. “bardzo gorący, gwałtowny”: Kumelyka bit žitki (zwinna), labai aštritka Zt. macitkas, -a /mazickas, -a przym. (3?) 1. “bardzo mały, o niewielkich wymiarach”: £éké macitka bitéfe Zt. Sava peilūką macitka mūmi pametė (paliko) Zt. Anos pięta w małej koronie Zt. Krūlicka (okrągła- ), maseczka całego świata znika (rękopis: igła) Lz. Mama ugotowała owsiankę w małej miseczce Lz. 2. ‘nieurośnięty, malutki': Kupił dwie małe świnki Zt. Była małą dziewczynką i małym dzieckiem Zt. A to małej dziewcz210 ynce bardzo dobry bocian był Zt. 3. ‘bardzo nieliczny': Satemoir wy macitkas lytūkas nuvėj Zt. 4 bardzo krótki': Vžsarai dzień didefé, noc macitka Zt. 5. “miły, ukochany“: Vaikūtas tu mój, macitkas tu mój Zt. Czasami przyrostek -itkas /-ickas dodaje się nawet do innych części mowy, takich jak: do zaimka wskazująca/ ego niėkas, np.: ničkickas sm. 1 (1) ‘drobiazg’ : A to niékickas, nėr ko ir atsiprasinéc’ Grv. 2 ni€kickas/niékitkas pron. def. (1) ‘ni¢niekas’ : I$ własnego niékicko nie ma Dv. Nėra nė kunodos (bulvės), nė dionos, niékitko, visa nupluko Zt. Niéko niékicko (visai nieko) nera Rod. Anas tokis, kad nenorėjo pasogos (kraičio) niékitko Zt. b/prie atskirų daiktavardžių (ar suprieveiksméjusiy jy formų), pvz.: kripitka “trupinėlį': Sa/diénis krapitka rūfg]štūs Zt. skūlacitka (votele, spuogelis): Pazdatokia macitka ro vo skūlacitka, macitka tokia, kaip kokis grūdūkas Zt. vaikitkas „biedne małe dziecko, dzieciątko”: Nékap issilaizé (iSgijo) vaikitkas Zt. c/przy liczebniku jeden z rozszerzeniem, np. : Va, vienitka (oddzieliwszy jedną, jedyną) satikty alycios an (ulicy) dor (< do ir) prikūltų Zt. Pochodne z przyrostkami -itkas/-ickas w poszczególnych gwarach mogą być jeszcze rozbudowane o przyrostki lub formanty, które również nadają znaczenie wzmacniające, np. : Ankstickutélis rytas Rdm. Wychudzielce krów karmią Grv. Wychudzielce ani nie zakukały, ani nie zatrąbiły, wyjechałeś Rod. Kośnicy wychudzielce skosili łąki wokoło Rod. Zdaje mi się, że strzelają arciuchy Nč. Gniazdko arciuchów przy kołku końskim i nietknięte Rdm. Jeszcze było aš ciemnawo, kiedy wstałem Nč. Ten przyrostek mogą mieć przysłówki z przedrostkiem pa-, np. Nie biegnij, pamacitkū (powoli) idź Zt. Pamacitkū chodźmy Zt. Podzieliliśmy się més pamacitku, bez ludzi, bez niczego Zt. Zrobił sobie laskę (podporę) i chodzi bez amorū (podpór, kul) pamaskitū Zt. Przychodź do mnie pamaskickai Lz. Ja w Joskūnai sama aimū pamażickai Lz. Dopóki się nie upił, siedział patychitku (cicho, cichutko) Zt. Siano kosili i składali w stogi, patiésitkai (naprawdę, rzeczywiście), jak powiedzieć Zt. Odprzysłówkowe derywaty z tym przyrostkiem czasami mogą być używane także jako przyimki, np. Jau vilkas būvo artickėleliui (visai arti, artutėliai) manų Grv. Vilkas jau artickos (labai arti) manį būvo, kaip aš jį užvydau Grv. Dwujęzyczni przedstawiciele tych gwar, mówiąc po białorusku, zamiast hybrydowego przyrostka -/tkas/ -ickas czasami używają zapożyczonego przyrostka -enkas/-iankas, tzn. jakby tłumaczą tylko rdzeń białoruskiego przymiotnika o odpowiednim znaczeniu, jak na przykład raudoniankas u mieszkańców Gervėčiai (por. białor. krasnen'- ki ‘czerwoniuśki’): O kokia raudonidnka visa Zéme; sausiankas (białor. suchen'ki ‘suchutki’): Sausiankas šienas; šlapiankas (białor. mokran’- ki ‘mokrzutki’): Kap anklojo mani' vyras, tai aš paskėliau šlapianka. Kolei atvažiavaū miestėlin, tai arklys slapiankas būvo Grv. Różnorodność derywatów z przyrostkami -itkas /-ickas zarazem świadczy o ich żywotności i, jak się wydaje, niemałym wieku używania. Ten przyrostek nierzadko wypiera z użycia inne demi211 sufiksy wzmacniające cechy zgrubienia. O tym, to gdzie bardziej rozpowszechnione są su przymiotniki z przyrostkiem -itkas /-ickas, tam zwykle pozostało mniej zdrobniałych przymiotników z czysto litewskimi su przyrostkami, na przykład około Po iš Lazūnów pozostały, zdaje się, tylko pojedyncze wywody (np. : zdrobnienia, -€¢, formy -€) zdrobniałe lub odrębne formy zaimkowych przymiotników pełniących funkcję emfatyczną. Derywaty z su przyrostkiem -ickas /-itkas są rozpowszechnione głównie na południowo-- wschodnich obrzeżach obszaru języka litewskiego. W jednych miejscach używa się ich częściej, — w innych rzadziej. Nierzadko członkowie jednej rodziny upodobali sobie te derywaty bardziej, a inni mniej. — Jednojęzycznych (monolingwalnych) przedstawicieli gwar jų spotyka się w mowie dość rzadko. Najczęściej używają ich przedstawiar ciele gwar tų dwui wielojęzycznych. Dlatego należy sądzić, że przyrostek su derywatów -/tkas lub -ickas zawdzięcza ir żywotność użyciu w tych gwarach ko odpowiednim pod względem znaczenia deminutywom języków wschodniosir łowiańskich, zwłaszcza języka białoruskiego. LITERATURA Fraenkel E. 1936: Der Stand der Erforschung des im Wilnagebiete gesprochenen Litauischen. —Baltico-slavica 2. Wilno. LKŽ I-XVI: Lietuvių kalbos žodynas 1-16, Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla (3-6), Mintis (10-15); Mokslo ir enciklopedijų leidykla (16), 1956-1995. Po przykładach skróty nazw miejscowości są takie same jak LKZ. Otrebski J. 1965: Gramatyka jezyka litewskiego 2. Nauka o budowie wyrazow, Warszawa: Panstwowe wydawnistwo naukowe. Skardžius P 1941: Lietuvių kalbos žodžių daryba. Wilno. DERYWACJE Z SUFIKSEM -itkas, -ickas WYRAŻAJĄCE WZMOCNIONĄ CECHĘ W POŁUDNIOWO-WSCHODNICH DIALEKTACH LITEWSKICH Streszczenie Derywacje z sufiksem -itkas, -ickas są szczególnie rozpowszechnione na południowo-wschodnich peryferiach litewskiego obszaru językowego po tej stronie dzisiejszych granic Litwy (w okolicach Dieveniškės, Šalčininkai, Eišiškės, Dubičiai i in.), jak również po drugiej stronie (szczególnie w przyłączonym do Białorusi rejonie Varenavas, w rejonie Vija, w okolicach Lazunai, w okolicach Zietela lub Diatlov i in.). Ze względu na swoje pochodzenie przyrostek -izkus (szczególnie często używany u Litwinów z Zieteli) lub jego dźwigińska odmiana -ickas —powstał pod wpływem bliskich kontaktów między litewskimi dialektami południowo-wschodnimi a językami słowiańskimi (białoruskim i polskim). Za jego pomocą tworzy się przede wszystkim przymiotniki i przysłówki. Sufiks ten służy zwykle do oznaczania cechy wyrażonej przez wyraz podstawowy jako wzmocnionej, np.: dstritkas, -a /astrickas, -a ‘bardzo ostry, dość ostry’: aštrūs, -i; du(k)stitkas, a /dukstickas, -a: ‘bardzo wysoki, dość wysoki’: du(k)stas, -a; mielitkas, -a /mielickas, -a ‘bardzo miły, dość miły’: mielas, -a; artitkai /artickar ‘dość blisko’; tolitkai /tulickar ‘bardzo daleko, dość daleko’. Derywaty te wypierają w wielu okolicach derywaty o podobnym znaczeniu —utworzone za pomocą innych litewskich przyrostków —a zarazem wypierają formy przymiotników zaimkowych, które nie są tam już używane. Użyteczność i 212 Rozprzestrzenianie się Pochodne z Przyrostek -itkas lub -ickas w in południowo-- wschodnich dialektach litewskich żądają Deminutywy o odpowiadającym znaczeniu w in językach słowiańskich, szczególnie im białoruskim z sufiksem -en'ki (por.: bėlen'ki, dobran'ki, čornen'ki, blizen'ka / bliziūtka). 213