Lietuvių kalbos instituto kronika. 1997

LIETUVIŲ KALBOS INSTITUTO KRONIKA 1997 Struktura Od 2 stycznia 1997 roku Instytutem kierował dyrektor, prof. habil. dr Algirdas Sabaliauskas. Jego zastępcami byli dr Kazys Morkūnas (do spraw naukowych) oraz Kęstutis Jurkūnas (do spraw ogólnych). Sekretarzem naukowym był dr Artūras Judžentis. W Instytucie działało sześć działów: Słowników (kierownik – doc. dr Vytautas Vitkauskas), Gramatyki (kierownik – prof. habil. dr Vytautas Ambrazas), Onomastyki (kierowniczka – habil. dr Vitalija Maciejauskienė), Terminologii (kierownik – dr Kazys Gaivenis), Historii Języka i Dialektologii (kierownik – dr Kazys Morkūnas), Kultury Języka (kierownik – dr Pranas Kniūkšta). Działała Grupa Wydawnicza (kierowniczka – Audronė Stanislovaitienė). Pod koniec 1997 roku w Instytucie pracowało 117 osób, w tym 86 pracowników naukowych i 31 naukowców (2 profesorów, doktorów habilitowanych, 5 doktorów habilitowanych, 5 doktorów, docentów, 19 doktorów). Od 15 września do wspólnego programu doktoranckiego Instytutu i Uniwersytetu Witolda Wielkiego przyjęto Jolanta Gaivenytė, Asta Leskauskaitė, Loreta Vaičiulytė, Rolandas Mikulskas, Sigutė Rackevičienė ir Dana Vainauskienė. Główne kierunki działalności Uchwałą Rządu Republiki Litewskiej z 21.03.1995 r. nr 399 W sprawie wykazu państwowych instytutów naukowych określono następujące główne kierunki działalności Instytutu: badania leksykologiczne i leksykograficzne języka litewskiego, jego struktury gramatycznej, dialektów i onomastyki, a także tworzenie terminologii; badania nad historią języka litewskiego i kontaktami językowymi, badania nad funkcjonowaniem współczesnego języka litewskiego w społeczeństwie oraz jego normalizacja. Pod koniec 1997 r. pracę naukową Instytutu oceniła komisja ekspertów powołana przez Centrum Oceny Jakości Studiów na zlecenie Ministerstwa Oświaty i Nauki (kierownik – prof. habil. dr Romualdas Apanavičius). W wielu aspektach oceniła ona działalność Instytutu pozytywnie i zaproponowała rozwijanie badań podstawowych, publikowanie większej liczby artykułów w zagranicznych czasopismach naukowych oraz silniejszą integrację ze światową nauką. Zebrania naukowców Na zebraniu ogólnym pracowników Instytutu 21 stycznia wysłuchano sprawozdania sekretarza naukowego Artūrasa Judžentisa o ubiegłorocznej działalności naukowej Instytutu i planach na nowy rok, dyskutowano nad tezami sprawozdania. 261 Sprawozdanie z działalności naukowej Instytutu i plany na nowy rok, dyskutowano nad tezami sprawozdania. Na zebraniu naukowców Instytutu, które odbyło się 6 października, nieco zmieniono skład Rady: na miejsce habil. dr Vitalii Maciejauskienė, która zrezygnowała z pracy w Radzie, wybrano habil. dr Simasa Karaliūnasa. Na zebraniu 11 listopada spotkano się z członkami grupy ekspertów, która oceniała działalność naukową Instytutu: prof. habil. dr. Romualdu Apanavičiumi, prof. habil. dr. Juozu Kuliu oraz doc. dr. Alfredu Bumblauskasu. Rozmawiano o kryteriach oceny nauk humanistycznych oraz o działalności naukowej Instytutu w ostatnich latach. Najważniejsze decyzje Rady Instytutu Na posiedzeniu Rady 18 lutego omówiono sprawozdanie z działalności naukowej Instytutu za 1996 rok i plany na 1997 rok, powołano nową Komisję Atestacyjną (Saulius Ambrazas, Angelė Kaulakienė, Pranas Kniūkšta, Marytė Razmukaitė, Nijolė Sližienė, Zita Šimėnaitė, Aloyzas Vidugiris), zatwierdzono do druku 69. zeszyt Kalbos kultūros, zatwierdzono umowę o współpracy naukowej z Wydziałem Filologicznym Państwowego Uniwersytetu w Sankt Petersburgu oraz rozpatrzono projekt umowy o współpracy naukowej z katedrami językoznawstwa litewskiego i języka litewskiego Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. 28 lutego rozpatrzono projekt regulaminu studiów doktoranckich w Instytucie i nadawania stopni naukowych, zatwierdzono umowę o współpracy naukowej z Katedrą Języka Litewskiego Wydziału Filologicznego Szawelskiego Instytutu Pedagogicznego oraz Centrum Etnokultury i Dialektologii, zatwierdzono wyniki atestacji pracowników, dr Kazys Garšva został zobowiązany do przedłożenia pracy Lietuvos pakraščių šnektos do rozpatrzenia przez Dział Historii Języka i Dialektologii. 15 maja zatwierdzono do druku następujące publikacje: Aloyzas Vidugiris. Zietelos šnektos žodynas; Simas Karaliūnas. Kalba ir visuomenė; Kalbos patarimų informacinis biuletenis I, Regina Sedekerskytė, Adelė Ubeikaitė. Lietuvių kalbotyra (1977–1980). Literatūros rodyklė. Zaaprobowano wybrany przez Dział Słowników dalszy kierunek pracy leksykograficznej oraz główne zasady tej pracy przedstawione w prospekcie. Zaaprobowano propozycję wydania nowej (komputerowej i poligraficznej) wersji akademickiego Słownika Języka Litewskiego, z uwzględnieniem niezbędnych uzupełnień i poprawek. Rozpatrzono projekt umowy o współpracy naukowej z Wydziałem Filologicznym Uniwersytetu Wileńskiego. Zaaprobowano decyzje Komisji Atestacyjnej, postanowiono przyznawać doktorantom corocznie 56 dni kalendarzowych płatnego urlopu wypoczynkowego. 18 czerwca zatwierdzono do druku Lietuvių kalbos funkcinė gramatika Adelės Valeckienės oraz Sapūno – Šulco gramatika, zatwierdzono wyniki atestacji pracowników, ustalono tryb wyboru i ponownego wyboru kierowników działów Instytutu, powołano komisję ds. naboru doktorantów do Instytutu na rok 1997. 262 Na posiedzeniu 17 września zatwierdzono wspólne części programów studiów doktoranckich; powołano komisję konkursową na stanowiska kierowników działów Instytutu (ogłoszonego w Mokslo Lietuvoje 1997 09 10 Nr. 15); postanowiono zwołać zebranie naukowców w celu skorygowania składu Rady. Na kandydata do Litewskiej Nagrody Naukowej zgłoszono autora cyklu monografii o zaimkach języków bałtyckich, prof. habil. dr. Albertas Rosinas; na kandydata do zarządu Litewskiego Państwowego Funduszu Nauki i Studiów zgłoszono doc. dr. Danguolė Mikulėnienė; na kandydata do jednorazowego stypendium Evelinos Masiokienės-Kolupailaitės zgłoszono doktoranta doktorantas Vidmantas Kuprevičius. Zatwierdzono sprawozdanie dr. Danutės Marijos Liutkevičienės z podróży służbowej do Belgii; postanowiono zezwolić doktorantowi Laimučiui Bilkui na dokończenie pisania rozprawy bez zmiany jego statusu do 31 marca 1998 r. 31 października wybrano kierowników działów (Działu Gramatyki – prof. habil. dr. Vytautas Ambrazas, Działu Kultury Języka – dr. Pranas Kniūkšta, Działu Terminologii – dr. Kazys Gaivenis, Działu Słowników – doc. dr. Vytautas Vitkauskas); zatwierdzono skład komitetów doktoranckich Jolantos Gaivenytės, Astos Leskauskaitės, Rolando Mikulsko, Loretos Vaičiulytės ir Danos Vainauskienės; zatwierdzono nowy skład wspólnej komisji doktoranckiej i habilitacyjnej LKI i VDU (Vytautas Ambrazas, Artūras Judžentis, Simas Karaliūnas, Albertas Rosinas, Algirdas Sabaliauskas, Nijolė Sližienė, Zigmas Zinkevičius); zatwierdzono do druku 38. tom Lietuvių kalbotyros klausimų, 4. zeszyt Terminologijos, części 2 i 3 Kalbos patarimų informacinio biuletenio; wysłuchano i zatwierdzono sprawozdanie asystentki Mildos Lučinskienės z udziału w międzynarodowym seminarium Teksto įvairovė viduramžių tekstuose w Sofii; postanowiono zezwolić doktorantowi Vidmantui Kuprevičiui na dokończenie pisania rozprawy do 31 marca 1998 r. bez zmiany jego statusu. 12 grudnia zatwierdzono do druku monografię Eleny Valiulytė Dabartinės lietuvių kalbos sintaksiniai sinonimai, Dieveniškių šnektos tekstai Danguolės Mikulėnienės i Kazio Morkūnasa oraz 70. zeszyt Kalbos kultūros; postanowiono przygotować i wydać pisma wybrane Jono Kruopasa oraz książeczkę o Instytucie Języka Litewskiego. Zatwierdzono wyniki atestacji pracowników, skład komitetu doktoranckiego doktorantės Sigitos Racevičienės oraz przedłużono umowę o współpracy naukowej z Instytutem Lingwistyki A. Potebni na Ukrainie. Na konkurs prac naukowych młodych naukowców postanowiono zgłosić publikacje Laimučio Bilkio na temat Lietuvių helonimų tyrimai. Na zastępczynię przewodniczącego Rady Instytutu wybrano habil. dr. Nijolė Sližienė. Na posiedzeniu omówiono również kwestie przyznawania nagród pracownikom Instytutu i powołano komisję ds. podziału nagród. Ekspedycje naukowe W dniach 8–15 lipca w okolicach Mosėdis w rejonie Skuodas słownictwo do słownika tej gwary zbierali i zapisywali odpowiedzi na pytania kwestionariuszy dotyczących badania dialektów i ich wzajemnych oddziaływań — 263 Vita Pranskūnaitė (kierowniczka ekspedycji), Ona Aleknavičienė, Asta Leskauskaitė, Ri̇čardas Petkevičius ir Edmundas Trumpa. W lipcu w ekspedycjach dialektologicznych działających w okolicach Gubavy i Kazitiškisu w rejonie Ignaliny (kierowniczka Laima Grumadienė) oraz w okolicach Eržvilkasu w rejonie Raseiniai (kierowniczka Daiva Atkočaitytė) uczestniczyło także po kilkunastu studentów lituanistyki z Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Zbiory fonoteki Działu Historii Języka i Dialektologii uzupełniono tekstami nagranymi na taśmach magnetycznych także w innych miejscowościach: Pelesa (Białoruś; Edmundas Trumpa), Lukšiai (rejon Šakiai; Rima Bacevičiūtė), Linkmenys (rejon Ignalina; Vytautas Kardelis), Žiobiškis (rejon Rokiškis; Artūras Judžentis), Kučiūnai (rejon Lazdijai; Asta Leskauskaitė), Skardupiai (rejon Marijampolė; Ona Aleknavičienė). Konferencje, seminaria 19 lutego w sali Instytutu Literatury Litewskiej i Folkloru podczas zorganizowanego seminarium wrażeniami z podróży do Münster podzielił się prof. habil. dr Jonas Palionis, a o bałtystyce w Finlandii opowiedział habil. dr Simas Karaliūnas. 20 lutego na konferencji naukowej Teoria i praktyka leksykografii (Leksikogrāfijas teorija un prakse), zorganizowanej przez Instytut Języka Łotewskiego (Ryga) i poświęconej 124. rocznicy urodzin akademika Jānisa Endzelīnsa, referaty wygłosili dr Kazimieras Garšva (Lituanizmy w języku łotewskim) oraz Vidmantas Kuprevičius (O grupach tematycznych rękopiśmiennego słownika języków litewskiego wschodnioaukštaitskiego i polskiego (RtŽ), nieznanego autora z połowy XIX wieku). W dniach 14–18 kwietnia doktorantka Jolanta Gel umbeckaitė na IX Międzynarodowym Kolokwium Lingwistyki Łacińskiej (Ninth International Colloquium on Latin Linguistics), które odbyło się w Madrycie w Hiszpanii, wygłosiła referat o relacji między konstrukcjami przyimkowymi i przypadkowymi w Wulgacie i jej litewskim przekładzie autorstwa Jonasa Bretkūnasa (Latin Vulgate and the Translation into Old Lithuanian by Jonas Bretkūnas (J. Bretke). On the Relation of Prepositional Phrases with Cases). 28 kwietnia w Pałacu Pracowników Sztuki, na konferencji Problemy teatru, kwestie dramaturgii narodowej zorganizowanej przez Towarzystwo Historii i Tradycji Teatru, doc. dr Vytautas Vitkauskas wygłosił referat O języku naszej sceny. 9 maja na Pierwszej Naukowej Konferencji Studentów Lituanistów Litwy zorganizowanej przez Uniwersytet Wileński referat wygłosiła Asta Leskauskaitė (Wokalizm gwary z Kučiūnai). 13 maja, podczas Dnia Mažvydasa zorganizowanego przez Litewską Akademię Nauk, profesor Algirdas Sabaliauskas wygłosił referat Martynas Mažvydas w językoznawstwie litewskim. 264 28 maja w Katedrze Filologii Bałtyckiej Uniwersytetu Wileńskiego gościł profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Wojciech Smoczyński. W auli Kazimierasa Būgi gość wygłosił wykład Problemy paleografii pruskiej, którego wysłuchało również wielu pracowników i doktorantów Instytutu. 30 maja w Instytucie, w Dziale Historii Języka i Dialektologii, zwołano naradę dialektologów, w której oprócz pracowników Instytutu uczestniczyli doc. dr Janina Švambarytė z Szawli, dr Zofija Babickienė z Uniwersytetu Wileńskiego, zastępczyni redaktora naczelnego czasopisma Gimtoji kalba Rita Urnėžiūtė i inni. Podczas narady omawiano aktualne kwestie dotyczące metodyki zbierania materiałów gwarowych, koordynacji prac i wymiany informacji. Naradzie przewodniczył dr Kazys Morkūnas. 4 czerwca na międzynarodowej konferencji Problemy języka nauk technicznych zorganizowanej przez Katedrę Języka Litewskiego Instytutu Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Technologicznego w Kownie oraz Dział Terminologii Instytutu referaty wygłosili Stasys Keinys (O rozumieniu pracy terminologicznej), Kazimieras Gaivenis i Angelė Kaulakienė (Językowa i merytoryczna ocena terminologii technicznej), Nijolė Banevičienė (Wady definicji w normach terminów technicznych), Jolanta Gaivenytė (Porównanie struktur czterowyrazowych terminów technicznych w języku litewskim i angielskim), Albina Auksoriūtė (Niektóre przypadki synonimii w najnowszych słownikach terminów informatycznych). W konferencji uczestniczyły i wygłaszały referaty także gościnie z Instytutu Języka Łotewskiego. 10 czerwca w Akademii Nauk habil. dr Simas Karaliūnas przedstawił nową hipotezę dotyczącą pochodzenia nazwy Litwy. Dyskusji przewodniczył profesor Algirdas Sabaliauskas. W dyskusji uczestniczyli doc. dr Romas Bატūra, dr Artūras Dubonis, prof. habil. dr Edvardas Gudavičius oraz inni historycy i językoznawcy. 17 czerwca, podczas porannego posiedzenia XVII zjazdu Litewskiej Katolickiej Akademii Nauk, któremu przewodniczyli profesor Birutė Ciplijauskaitė i Zigmas Zinkevičius, referat wygłosił Juozas Karaciejus (Próba normowania litewskiego języka pisanego w XVI wieku); podczas popołudniowego posiedzenia, któremu przewodniczyły doktor Antanė Kučinskaitė i Klementina Vosylyté, referaty wygłosili Ona Aleknavičienė (W kwestii autorstwa perykop Postylli Jonasa Bretkūnasa), Jolanta Gelumbec kaitė (Konstrukcje łacińskie w przekładzie Ewangelii według Łukasza autorstwa Jonasa Bretkūnasa) oraz Milda Lučinskienė (Porównanie wydań Ewangelii Jonasa Jaknavičiusa z 1647 i 1705 roku). 1 i 2 lipca w Wileńskim Instytucie Pedagogicznym odbyła się konferencja Światowej Wspólnoty Lituanistów Lituanistyka na świecie dzisiaj: prace i problemy. Uczestniczyli w niej i zabierali głos w dyskusjach także naukowcy Instytutu. W dniach 20–23 sierpnia na Drugiej Konferencji Studiów Bałtyckich w Europie Wartości i normy w zmieniającym się społeczeństwie, zorganizowanej przez Uniwersytet Wileński i Litewską Akademię Nauk (prof. Algirdas Sabaliauskas był członkiem jej komitetu programowego), naukowcy Instytutu przysłuchiwali się referatom sekcji językoznawczej i uczestniczyli w dyskusjach. 265 W dniach 5–8 września doktorantka Jolanta Gelumbeckaitė wygłosiła referat o języku łacińskich pism świętego Hieronima podczas Piętego Międzynarodowego Kongresu Łaciny Ludowej i Późnej (V Internationaler Kongreß über Vulgär- und Spätlatein), który odbył się w Heidelbergu (St. Jerome: Christian or Ciceronian Latin? Evidence from the Syntax of his Writings). W dniach 22–25 września Vytautas Zinkevičius uczestniczył w Piątej Europejskiej Konferencji poświęconej komunikacji językowej i technologiom, zorganizowanej przez Europejskie Stowarzyszenie Komunikacji Mowy (European Speech Communication Association, ESCO) (5th European Conference on Speech Communication and Technology). Na konferencji wygłoszono przygotowany przez niego wspólnie z duńskimi kolegami Nielsem Ole Bernsenem, Hansem Dybkjærem i Lailą Dybkjær referat o właściwościach struktury dialogu (Generality and Transferability. Two Issues in Putting a Dialog Evaluation Tool into Practical Use). Konferencja odbyła się na greckiej wyspie Rodos (Rhodes). 3 października w Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wileńskiego Instytutowy Dział Kultury Języka oraz uniwersytecka Katedra Języka Litewskiego zorganizowały konferencję poświęconą Jonowi Jablonskisowi Kultura języka: tradycja i współczesność. Na trzech posiedzeniach konferencji, którym przewodniczyli Pranas Kniūkšta i Asta Kupčinskaitė, Aldona Paulauskienė i Loreta Vaicekauskienė oraz Vitas Labutis i Jurga Girčienė, wygłoszono trzynaście referatów. Referaty wygłosili, odpowiadali na pytania i uczestniczyli w dyskusjach przedstawiciele Instytutu: Jurga Girčienė (Potrzebne jest nowe podejście do nowych zapożyczeń), Pranas Kniūkšta (Narodowy, nacjonalny, państwowy i państwa), Asta Kupčinskaitė (Lingwistyka korpusowa i/lub komputerowe badanie języka autentycznego), Danguolė Mikulėnienė (Administracyjny nadzór nad poprawnością języka państwowego), Rita Miliūnaitė (Od starego wydania KPP do nowego), Loreta Vaicekauskienė (Język potoczny wciąż czeka na swoją kolej) i Rasuolė Vladarskienė (Składniowe wyrażanie precyzji w języku dokumentów państwowych). Referaty wygłosili również naukowcy z Uniwersytetu Wileńskiego, Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego, Uniwersytetu Szawelskiego, Kowieńskiej Akademii Medycznej i Inspekcji Językowej. Postanowiono, że podczas kolejnej konferencji poświęconej Jonowi Jablonskisowi, która odbędzie się w przyszłym roku, zostaną omówione nowe zjawiska językowe i ich ocena. W dniach 7–9 października Instytut wspólnie z Uniwersytetem Wileńskim i Międzynarodowym Stowarzyszeniem Bałtystów zorganizował Ósmy Międzynarodowy Kongres Bałtystów Języki bałtyckie w XVI i XVII wieku. Kongres poświęcono upamiętnieniu 450. rocznicy wydania pierwszej książki litewskiej – Katechizmu Martynasa Mažvydasa. W komitecie organizacyjnym kongresu (przewodniczący – prof. dr hab. Bonifacas Stundžia) pracowali dyrektor Instytutu prof. dr hab. Algirdas Sabaliauskas (wiceprzewodniczący), prof. dr hab. Vytautas Ambrazas i dr hab. Simas Karaliūnas. Podczas kongresu działało pięć sekcji: języka pisanego, leksykologii i leksykografii, etymologii i onomastyki, morfologii i składni, fonetyki, fonologii i akcentologii. Ze strony Instytutu sekcjami kierowali Vytautas Ambrazas (sekcją morfologii i składni, wspólnie z Audrone Kaukiene) oraz Simas Karaliūnas (sekcją etymologii i onomastyki, wspólnie z Pietro Umberto Dinim). 266 W sekcji etymologii i onomastyki, wspólnie z Pietrem Umbertem Dinim, kierował on obradami. Odbyły się dwa posiedzenia plenarne. Łącznie wygłoszono ponad siedemdziesiąt referatów. Na kongres przybyli naukowcy z dwunastu państw: Łotwy, Polski, Niemiec, Rosji, Włoch, USA, Holandii, Szwajcarii, Norwegii, Finlandii, Estonii i Ukrainy. Referaty wygłosiło trzynastu pracowników Instytutu (dwanaście referatów): Ona Aleknavičienė (Kwestia autorstwa perykop w „Postylli” J. Bretkūnasa), Saulius Ambrazas i Vytautas Zinkevičius (Historyczny słownik języka litewskiego i komputeryzacja dawnych pism), Vytautas Ambrazas (Przekłady litewskie z XVI–XVII wieku jako źródła do badań składni historycznej), Nijolė Čepienė (Germanizmy w Biblii Jona Bretkūnasa), Kazimieras Garšva (Rozwój fonetyki gwary Linkuvy), Jolanta Gelumbeckaitė (Lokatuywy postpozycyjne w przekładzie „Ewangelii według Łukasza” J. Bretkūnasa), Simas Karaliūnas (Struktura i pochodzenie etnonimu jotvingis), Gina Kavaliūnaitė (Wpływ źródła holenderskiego na przekład Nowego Testamentu Samuela Bogusława Chylińskiego), Vilija Lazauskaitė (O akcentowaniu na rdzeniu przymiotników z tematem na -u oraz ich abstraktów z przyrostkiem -umas), Evija Lipartė (O tłumaczeniach niemieckich czasowników partykularnych w dziełach G. Manceļa), Milda Lučinskienė (Niektóre różnice językowe między „Evangelie polskie y litewskie” J. Jaknavičiusa z 1647 i 1705 r.), Danguolė Mikulėnienė (O metatonii cyrkumfleksowej w dwusylabowcach). Dla uczestników kongresu zorganizowano prezentację nowych książek bałtystycznych oraz wycieczkę po miejscach literackich w okolicach Onikszt. W dniach 16–18 października podczas międzynarodowej konferencji zorganizowanej przez uniwersytety w Warszawie i Wilnie Uwarunkowania socjolingwistyczne i psycholingwistyczne sytuacji językowej w Wilnie i na Wileńszczyźnie (Socjo- i psycholingwistyczne uwarunkowania sytuacji językowej w Wilnie i na Wileńszczyźnie) w Warszawie referaty wygłosili Laima Grumadienė (Wzajemne oddziaływanie języka litewskiego i języków słowiańskich na południowo-wschodniej Litwie) i Edmundas Trumpa (Niektóre cechy gwary litewskiej w Pelesie – Niektóre właściwości gwary litewskiej we wsi Pelesa). Do programu włączono także referaty Alvyzasa Vidugirisa (Z historii badań litewskich gwar Wileńszczyzny) i Nijolė Tuomienė (Niektóre cechy litewskiej gwary wsi Ramaškoniai). 31 października doktorantka Ona Aleknavičienė wygłosiła referat Symboliczne ujęcie człowieka w Postylli Jona Bretkūnasa na konferencji zorganizowanej przez Instytut Kultury i Sztuki Symboliczne ujęcie człowieka w dawnej kulturze litewskiej. 20 listopada z inicjatywy młodych pracowników Działu Historii Języka i Dialektologii Instytutu zorganizowano Konferencję Młodych Językoznawców. W skład komitetu organizacyjnego konferencji weszli: Daiva Atkočaitytė, Vilija Lazauskaitė, Asta Leskauskaitė, Edmundas Trumpa. Na trzech posiedzeniach konferencji wygłoszono dwanaście referatów, w tym dziewięć przez pracowników Instytutu: Daivę Atkočaitytė (Akcenty poboczne w gwarach południowożmudzkich rasejnińskich), Albinę Auksoriūtė (Dziedzictwo terminologiczne Laurynasa Ivinskisa), Laimutisa Bilkisa (O zjawiskach cofania u· przedniojęzykowego w litewskiej helonimii), Vida Garliauskasa (Litewskie formy ojkonimów w źródłach historycznych z XVI–XIX wieku. Litewskie wyrazy i frazy w rękopisach z XVI–XVII wieku), Viliję Lazauskaitė (O przedstawianiu cech gwarowych w „Słowniku współczesnego języka litewskiego 267 w słowniku języka litewskiego”), Astos Leskauskaitės (O systemie fonemów samogłoskowych gwary Kučiūnai), Vilijos Sakalauskienės (Semantyka władzy i jej wyrażanie w języku litewskim), Edmundo Trumpos (Niektóre tendencje rozwoju dzukowania w gwarze Pelesa), Loretos Vaičiulytės (Charakterystyka składniowo-semantyczna litewskich przymiotników dwuwalencyjnych). Referaty wygłosili także goście: Romualdas Apanavičius (Pierwotne znaczenie semantyczne rdzenia *tuer-2) z Uniwersytetu Wileńskiego, Asta Kazlauskienė (Długość samogłosek w wygłosie otwartym i zamkniętym w południowej gwarze zachodnioauksztockiej) z Uniwersytetu Witolda Wielkiego oraz Everita Milčonoka (Warianty morfologiczne rzeczowników w „Lettische postill” G. Mancelisa (1654)) z Instytutu Języka Łotewskiego (Ryga). Tezy referatów konferencyjnych wydano w osobnej publikacji (zamieszczono w niej streszczenia jeszcze czterech referatów, których nie wygłoszono na konferencji). W dniach 11–12 grudnia podczas zorganizowanych przez Litewskie Towarzystwo Językowe w Kretyndze obrad poświęconych upamiętnieniu 95. rocznicy urodzin profesora Antanasa Salysa, zatytułowanych Badania języka litewskiego i teraźniejszość, doc. dr Vytautas Vitkauskas wygłosił referat Zasady tworzenia i umacniania ogólnego języka litewskiego. Seminaria doktorantów 4 marca w Dziale Historii Języka i Dialektologii Edmundas Trumpa przedstawił pracownikom Instytutu pierwszą płytę CD Instytutu Dialekty języka litewskiego. Pelesa. 22 maja Jolanta Gelumbeckaitė opowiedziała o IX Międzynarodowym Kolokwium Lingwistyki Łacińskiej zorganizowanym w Madrycie, na którym wygłosiła referat. 19 czerwca dr Giedrius Subačius opowiedział o lituanistyce na Uniwersytecie Illinois w Chicago. 19 września Danutė Liutkevičienė i Ignas Urbonas opowiedzieli o Piątej Europejskiej Szkole Letniej ELSNET poświęconej zagadnieniom lingwistyki komputerowej (ELSNET’s Fifth European Summer School on Language and Speech Communication Rozwój leksykonu na potrzeby przetwarzania języka i mowy), która odbyła się w lipcu tego roku w Belgii, na Uniwersytecie w Leuven. 20 października Milda Lučinskienė opowiedziała o międzynarodowym seminarium Różnorodność tekstu w tekstach średniowiecznych (Text Variety in the Witnesses of Medieval Texts), które odbyło się w Sofii w dniach 21–23 września; Vytautas Zinkevičius – o Piątej Europejskiej Konferencji Komunikacji Mowy i Technologii (5th European Conference on Speech Communication and Technology), zorganizowanej przez Europejskie Stowarzyszenie Komunikacji Mowy (European Speech Communication Association, ESCO) w dniach 21–24 września na greckiej wyspie Rodos (Rhodes), a Edmundas Trumpa – o międzynarodowej konferencji zorganizowanej przez uniwersytety w Warszawie i Wilnie: Socjolingwistyczne i psycholingwistyczne sytuacje językowe w Wilnie i Wil 268 niaus krašte sąlygos (Socio- i psycholingwistyczne uwarunkowania sytuacji jęzkowej w Wilnie i na Wileńszczyźnie), spalio 16–18 d. įvykusią Varšuvoje. 4 grudnia dr Nijolė Čepienė opowiedziała o aktach Małej Litwy w Tajnym Archiwum Państwowym Pruskiego Dziedzictwa w Berlinie, a Albina Auksoriūtė – o rękopisach Laurynasa Ivinskisa w bibliotekach krakowskich. Staże i delegacje służbowe Od 8 kwietnia do 30 czerwca habil. dr Saulius Ambrazas odbywał staż w Departamencie Studiów Bałtyckich Uniwersytetu Sztokholmskiego, kierowanym przez prof. Baibę Metuzalę-Kangerę. W bibliotekach Uniwersytetu Sztokholmskiego i Królewskiej studiował literaturę potrzebną do swojej pracy naukowej oraz napisał artykuł The derivative structure of substantives in Lithuanian and Latvian from the diachronic point of view. Staż został sfinansowany przez Instytut Szwedzki. W dniach 14–24 lipca dr Danutė Marija Liutkevičienė uczestniczyła w piątej Europejskiej Szkole Letniej ELSNET poświęconej zagadnieniom lingwistyki komputerowej (ELSNET’s Fifth European Summer School on Language and Speech Communication „Lexicon Development for Language and Speech Processing”), która odbyła się w Belgii, na Uniwersytecie w Leuven. Główne tematy omawiane podczas szkoły obejmowały formalizację i przedstawianie danych leksykalnych, wewnętrzną strukturę leksykonu, komputerowe rozpoznawanie mowy, relacje między składnią a leksykonem oraz problemy tłumaczenia maszynowego. Uczestniczyła w wykładach naukowych, dzieliła się doświadczeniem i nawiązała kontakty z kolegami z innych krajów. W sierpniu i wrześniu habil. dr Simas Karaliūnas odbywał staż na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie dzięki stypendium Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki. W bibliotece uniwersyteckiej gromadził materiały do zaplanowanych tematów i studiował literaturę naukową. Od 8 października doktorantka Instytutu Evija Lipartė odbywała staż na Uniwersytecie w Lipsku. W dniach 21–23 września doktorantka Milda Lučinskienė uczestniczyła w międzynarodowym seminarium zorganizowanym przez Instytut Matematyki i Informatyki Bułgarskiej Akademii Nauk, Różnorodność tekstu w tekstach średniowiecznych (Text Variety in the Witnesses of Medieval Texts) w Sofii. Na seminarium wygłosiła referat „Komputeryzacja dawnych tekstów litewskich z XVI–XVII wieku (Computerisation of the Old 16th–17th Centuries Lithuanian Scripts), w którym przedstawiła pracę zespołu Instytutu zajmującego się komputeryzacją dawnych tekstów. Referaty wygłoszone podczas seminarium zostaną opublikowane w osobnym wydawnictwie. W dniach 16–22 listopada dr Nijolė Čepienė zbierała w Niemczech, w Tajnym Archiwum Państwowym Pruskiego Dziedzictwa w Berlinie, antroponimy i toponimy z akt Małej Litwy oraz zapoznawała się ze znajdującą się tam literaturą specjalistyczną. 269 W dniach 24–30 listopada doktorantka Instytutu Albina Aukšoriūtė przebywała w filii Instytutu Slawistyki w Krakowie. W bibliotece PAN w Polsce badała rękopisy Laurynasa Ivinskisa (Prigimt umenę, słownik polsko-litewski, tabele gramatyki języka litewskiego). Inne wydarzenia 21 maja pracownicy Działu Kultury Języka zaprosili kolegów na prezentację 69. zeszytu Kalbos kultūros. Nowy zeszyt przedstawił podczas wesołego spotkania jego redaktor odpowiedzialny, dr Pranas Kniūkšta, oraz redaktorka i opracowująca Albina Bataitytė. 3 lipca odbyła się prezentacja publikacji Instytutu wydanych w pierwszym półroczu 1997 r. Przedstawiono następujące publikacje: Lithuanian grammar. Ed. by Vytautas Ambrazas; Laima Grumadienė, Vida Žilinskienė. Dažninis dabartinės rašomosios lietuvių kalbos žodynas; Ona Vaičiulytė-Romančuk. Tikrininiai vardai Gervėčių apylinkių tarmėje. Pavardės ir mikrotoponimai. Red. odp. Elena Valiulytė; Lietuvių kalbotyros klausimai 37. Problemy leksykografii i leksykologii / Tom przygotowały Irena Erm anytė, Aldona Kalunienė (sekretarz odpowiedzialna), Gertrūda Naktinienė, Vytautas Vitkauskas; Kalbos kultūra 69. Red. odp. Pranas Kniūkšta; Terminologija 3. Red. odp. Kazys Gaivenis; Program badań nad dialektami języka litewskiego i ich wzajemnymi oddziaływaniami. Socjolingwistyka. Opracowali Valerijus Čekmonas, Laima Grumadienė. Red. odp. Kazys Morkūnas. O planowanych publikacjach opowiadała kierowniczka Zespołu Wydawniczego Audronė Stanislovaitienė. Spotkanie prowadził dyrektor Instytutu Algirdas Sabaliauskas. W dniach 1–4 października wydawnictwo Instytutu uczestniczyło w targach książki zorganizowanych przez Litewską Bibliotekę Techniczną. Prezentacją książek Instytutu na targach zajmowała się kierowniczka wydawnictwa Audronė Stanislovaitienė. Przygotowano ulotkę reklamową wydawnictwa, a informacje o nim opublikowano w katalogu targowym. Goście Instytutu 4 marca Instytut odwiedził prezes Wspólnoty Litwinów w Kanadzie Algirdas K. Vaičiūnas. Gościa przyjął dyrektor Instytutu Algirdas Sabaliauskas. 23 kwietnia gościł w Instytucie profesor Guido Michelini. W sali LLTI wygłosił wykład o relacji pieśni Martynasa Mažvydasa do ich oryginałów oraz o dalszych perspektywach badań nad językiem jego pism. 3 lipca oraz w dniach 8–10 grudnia Instytut odwiedził profesor Anatolij Nepokapnyj z Instytutu Językoznawstwa A. Potebni Ukraińskiej Akademii Nauk. Gość interesował się najnowszymi publikacjami Instytutu; omówiono kwestie dalszej współpracy naukowej między obiema instytucjami. 270 19 sierpnia Instytut odwiedził aspirant Wydziału Filologicznego Państwowego Uniwersytetu w Sankt Petersburgu Aleksej Andronov. Gość interesował się pracami prowadzonymi przez naukowców Instytutu oraz jego najnowszymi publikacjami. 3 i 4 września w Instytucie przebywał pracownik naukowy Uniwersytetu w Konstancji, dr Björn Wiemer. Gość interesował się pracami prowadzonymi w Instytucie i jego najnowszymi publikacjami. 4 września Instytut odwiedził filolog węgierskiego pochodzenia, kierownik Wydziału Europy Środkowej i Wschodniej Instytutu Literatury Węgierskiej Akademii Nauk, tłumacz literatury litewskiej Endre Bojtár z żoną. Z gościem spotkali się dyrektor Instytutu Algirdas Sabaliauskas oraz dyrektor Instytutu Literatury i Folkloru Litewskiego Leonardas Sauka. W dniach 15–19 września staż odbywała w Instytucie prof. Ewa Rzetelska-Feleszko z Instytutu Slawistyki PAN w Warszawie. Gościni zbierała w kartotece Wydziału Nazewnictwa materiał do swojej pracy naukowej i konsultowała się ze specjalistami tego wydziału. 17 września Instytut odwiedził doradca prezydenta Algirdas Matulionis. Gość obejrzał budowę nowego gmachu Instytutu z litewskimi zbiorami, interesował się pracami Instytutu i jego problemami. 2 i 6 października w Instytucie przebywał kierownik Instytutu Bałtystyki Uniwersytetu w Greifswaldzie, profesor Jochen Dieter Range. Gość spotkał się z dyrekcją Instytutu oraz naukowcami Wydziału Historii Języka i Dialektologii. Omówiono konkretne prace na rok 1998 w ramach podpisanej umowy o współpracy naukowej Instytutu i Uniwersytetu: zorganizowanie wiosną seminarium poświęconego zagadnieniom tworzenia komputerowego banku danych językowych ze starych pism; wymianę stażystów–badaczy języka dawnych pism litewskich; zorganizowanie w 2002 roku, z okazji rocznicy śmierci Jona Bretkūnasa, międzynarodowej konferencji na temat języka i kultury Małej Litwy w XVI–XVII wieku; współpracę przy zbieraniu materiałów dotyczących nazewnictwa Małej Litwy. 2 października Instytut odwiedził szwajcarski językoznawca, uczeń profesora J. P. Loche rio Bernhard Wälchli. Językoznawca szczególnie interesuje się relacjami między językiem łotewskim a liwskim. Temu zagadnieniu poświęcił swoją pracę magisterską. Pięknie mówi po litewsku. 6 października w Instytucie gościli językoznawcy Alessandro Parenti (Florence), Nikolai Mikhailov (Pisa), Aleksej Andronov (Sankt Peterburg). Z gośćmi na temat zagadnień bałtystycznych rozmawiali Algirdas Sabaliauskas i Kazys Morkūnas. 9 października gościł w Instytucie Pietro Umberto Dini, językoznawca z Włoch, odbywający obecnie staż u profesora W. P. Schmida w Niemczech. Jest jednym z wydawców periodyku językoznawczego Res Balticae. Gość interesował się najnowszymi publikacjami Instytutu oraz kwestiami dalszej współpracy. 10 października Instytut odwiedziła językoznawczyni z Moskwy Džoja Edelman. Z gościnią rozmawiali Danguolė Mikulėnienė, Kazys Morkūnas i Algirdas Sabaliauskas. Gościni podarowano najnowsze publikacje Instytutu. 271 13 października Instytut odwiedził profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Wojciech Smoczyński. Gość interesował się działalnością naukową Instytutu i jego najnowszymi publikacjami. 22 października Instytut odwiedził profesor Reiner Eckert z Niemiec. Senat Uniwersytetu Wileńskiego nadał gościowi 21 października tytuł doktora honoris causa. W Instytucie rozmawiano z gościem o indoeuropeistyce, zwłaszcza bałtystyce, w Niemczech i na Litwie; wręczono mu najnowsze publikacje Instytutu. 28 października Instytut odwiedził profesor Antanas Klimas z Uniwersytetu w Rochester. Wręczono mu najnowsze publikacje Instytutu. Profesor gościł na Litwie przez cały miesiąc i uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie Bałtystów. 11 listopada gościł w Instytucie kierownik grupy ekspertów oceniających działalność naukową Instytutu, prof. dr hab. Romualdas Apanavičius, oraz jej członkowie: prof. dr hab. Juozas Kulys i doc. dr Alfredas Bumblauskas. Goście spotkali się z dyrekcją, kierownikami działów, naukowcami i doktorantami. Omawiano kryteria i priorytety oceny nauk humanistycznych oraz działalność naukową Instytutu. 21 listopada Instytut odwiedził znany japoński bałtysta, tłumacz literatury litewskiej na język japoński, profesor Uniwersytetu Keizai w Tokio Ikuo Murata. 30 listopada gościła w Instytucie Magdalena Michałowska z Instytutu Slawistyki w Warszawie. 8–9 grudnia Instytut odwiedzili polscy językoznawcy Romanas Roszko i Danutā Roszko. Złożyli oni artykuł dotyczący językoznawstwa litewskiego. Wymieniono publikacje Instytutu i Instytutu Slawistyki w Warszawie. Ludzie i daty 10 lutego dekretem Prezydenta Republiki Litewskiej dyrektor Instytutu, dr hab. Algirdas Sabaliauskas, został odznaczony Orderem Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina IV klasy. 7 marca w Pałacu Akademii Nauk przewodniczący Sejmu Republiki Litewskiej, profesor Vytautas Landsbergis, wręczył nagrody naukowe Republiki Litewskiej za 1996 r. oraz dyplomy laureatów autorom i redaktorom tomów 7–16 Słownika języka litewskiego: Irenai Erm antytei, Sofijai Kėzytei, Jonui Paulauskui, Kaziui Ulvydui, Vytautui Vitkauskui, Klementinai Vosylytei, Angelei Vilutytei-Rimševičienei, Kazimierui Pakalkai. 26 marca Uniwersytet Witolda Wielkiego nadał dr. Juozui Karacieju tytuł docenta. 30 kwietnia Wileński Uniwersytet Pedagogiczny nadał dr. hab. Algirdui Sabaliauskui tytuł profesora. 3 lipca koledzy z Działu Słowników złożyli dr Ireną Erm anytę życzenia z okazji jubileuszu. 272 21 listopada w Dziale Słowników uczczono setną rocznicę urodzin jednej z najbardziej zasłużonych pracownic Słownika języka litewskiego – Bronė Vosylytė. Na grobie jubilatki na cmentarzu Saulės złożono kwiaty. 23 listopada w kościele św. Mikołaja odprawiono mszę świętą w intencji zmarłej z okazji jej urodzin. Działalność wydawnicza W 1997 r. ukazały się następujące publikacje Instytutu: Vytautas Ambrazas, Emma Geniušienė, Aleksas Girdenis, Nijolė Sližienė, Dalija Tekorienė, Adelė Valeckienė, Elena Valiulytė. Lithuanian grammar. Red. Vytautas Ambrazas. – V.: Baltos lankos. – 1997. – 802 s. Konferencja młodych językoznawców (Tezy referatów konferencyjnych. 20 listopada 1997 r.) / Komitet organizacyjny: Daiva Atkočaitytė, Vilija Lazauskaitė, Asta Leskauskaitė, Edmundas Trumpa. – V.: Inst. Języka Litewskiego. – 1997. – 24 s. – 170 egz. Konferencja im. Jonasa Jablonskisa: Kultura języka. Tradycja i współczesność (Tezy referatów. Wilno, 3 października 1997 r.) / Red. Pranas Kniūkšta; do druku przygotowały Dana Vainauskienė, Ramunė Vaskelaitė. – V.: Inst. Języka Litewskiego. – 1997. – 26 s. – 100 egz. Kultura języka / Kolegium redakcyjne: Vytautas Ambrazas, Kazys Gaivenis, Pranas Kniūkšta (red. odpowiedzialny), Vitalija Maciejauskienė, Rita Miliūnaitė, Gertrūda Naktinienė, Aldonas Pupkis. Zeszyt opracowała i przygotowała do druku Albina Bataitytė. V.: Inst. Języka Litewskiego. – 1997. – [Zesz.] 69. – 122 s. – 1500 egz. Kultura języka / Kolegium redakcyjne: Vytautas Ambrazas, Kazys Gaivenis, Pranas Kniūkšta (red. odpowiedzialny), Vilija Maciejauskienė, Rita Miliūnaitė, Gertrūda Naktinienė, Aldonas Pupkis. Zeszyt opracowała i przygotowała do druku Albina Bataitytė. V.: Inst. Języka Litewskiego. – 1997. – [Zesz.] 70. – 116 s. – 1500 egz. Biuletyn informacyjny porad językowych I. Styczeń–czerwiec 1995 r. Redagowała Rita Miliūnaitė, do druku przygotowała Janina Vileikienė. – V.: Inst. Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. – 1997. – 56 s. – 500 egz. Biuletyn informacyjny porad językowych II. Lipiec–grudzień 1995 r. Redagowała Rita Miliūnaitė, do druku przygotowała Janina Vileikienė. – V.: Inst. Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. – 1997. – 64 s. – 500 egz. Biuletyn informacyjny porad językowych III. Styczeń–czerwiec 1996 r. Redagowała Rita Miliūnaitė, do druku przygotowała Janina Vileikienė. – V.: Inst. Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. – 1997. – 48 s. – 500 egz. Simas Karaliūnas. Język i społeczeństwo. Psychosocjologiczne i komunikacyjne aspekty używania języka. – V.: Inst. Języka Litewskiego. – 1997. – 440 s. – 600 egz. Danguolė Mikulėnienė, Kazys Morkūnas. Teksty gwarowe z okolic Dieveniškės. – V.: Inst. Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. – 1997. – 192 s. 273 Program badania dialektów języka litewskiego i ich wzajemnych interakcji. Socjolingwistyka. Opracowali Valerijus Čekmonas, Laima Grumadienė. Red. odpowiedzialny Kazys Morkūnas. – V.: Wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego. – 1997. – 32 s. – 300 egz. Słownik języka litewskiego. T. 18: Vali – vėsus / Red. naczelny Vytautas Vitkauskas; kolegium redakcyjne: Jonas Paulauskas, Rimutė Petrokienė, Dovilė Svetikienė, Vytautas Vitkauskas. – V.: Instytut Wydawnictwa Naukowego i Encyklopedii. – 1997 – XXII, 986 s. – 3000 egz. Zagadnienia językoznawstwa litewskiego. T. 37: Problemy leksykografii i leksykologii / Tom opracowała Irena Erm… Pranas Kniūkšta, Antanas Lyberis. Podręczny słownik ortografii i akcentowania języka litewskiego (wydanie 5.). – K.: „Šviesa”. – 1997. – 367 s. Teksty dialektów litewskich. Red. Vytautas Vitkauskas. [Zesz.] 2: Mowa dawnych mieszkańców miasta Wilna. Opracowali Elena Grinaveckienė i Vytautas Vitkauskas. – V.: Wydawnictwo Instytutu Wydawnictwa Naukowego i Encyklopedii. – 1997. – 55 s. – 1000 egz. Martynas Mažvydas. Kolędy. Opracował Juozas Karaciejus. – V.: Wydawnictwo „Vyturys”. – 1997. – 125 s. Język państwowy Republiki Litewskiej: zbiór aktów prawnych. Opracowały Danguolė Mikulėnienė, Jūratė Palionytė. – V.: Instytut Wydawnictwa Naukowego i Encyklopedii. – 1997. – 74(2) s. – 4000 egz. Artūras Judžentis 275