Lietuvių kalbos ypatybės turėtojų pavadinimų su priesaga „*-no-“ darybos raida

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA PYTANIA XXXIX (1998) Saulius AMBRAZAS Instytut Języka Litewskiego, Wilno LITEWSKIEJ JĘZYKA WŁAŚCICIELI NAZW SUFIKS SU *-noROZWÓJ SŁOWOTWÓRSTWA JĘZYKOWYCH $ 1. Proces su przekształcania się przyrostka przymiotnikowego ir jų *-no w nazwy posiadaczy cech (nomina attributiva, dalej — NAttr) rozpoczął się znacznie wcześniej niż [proces przekształcania się] przymiotników su *-io- (por. aut. 1997). Iš *-noi rozwinął się wokół 40 przyrostkósu w, za pomocą których w języku litewskim tworzy się nazwy posiadaczy cech. Iš jų szczególnie produktywny jest przyrostek -inis(-ė). Derywaty z su przyrostkami -inas, -ina § 2. Przyrostek nazw posiadaczy su cech -inas jest zaledwie kilka. Nazwa jednostki pieniężnej duksinas to po prostu — urzeczownikowiony przymiotnik duksinas(-a) „złoty”, używany w dawnych pismach, por. dar drobinas „płótno lniane” A. Baran; J; Sdb; Rm; Pg; Srv; Lnkv; Jnšk (LKZ II? 739) oraz drobinas- (-a) „drobinis“ BB 2 Moz 28,42; 3 Moz 6,10; J; Š. $ 3. Pochodzenie innych odpowiednich derywatów su -inas nie jest tak jasne. Otóż S. Karaliūnas w (1974: 201-203) derywacie akstinas „kolczasty cierń; szpikulec, padaigslis; sękaty kij; kijek do poganiania opornych zwierząt“, który wiąże się z akstis „zaostrzony patyczek, żerdka; szereg, wiadro“ (LKZ I? 85-87), dopatruje się formy heteroklitycznej bałt. *asti: *astn, por. s. ind. dsthi: gen. sing. asthndh, av. asti: asta(n) (zob. także Hamp 1953). Nie wiadomo, czy imię boga zmarłych Vėlinas > Vėlnias (por. łot. velns ME IV 532-533) jest bałtyckim derywatem z przyrostkiem *-ino, czy też ono również rozwinęło się z jakiejś formy odmiany heteroklitycznej, por. hetyc. wellu „pastwisko, łąka zmarłych“ (może pochodzić od *welnu lub *welšu), gr. ‘HAbowog (< *wlnutiyo) „należący do łąki zmarłych“, st. rus. Veles» „bóg bydła“ itd.? Można dostrzec zmianę w derywatach kirmis: kirmué: kirminas (wszystkie one są używane głównie w gwarze żmudzkiej, zob. LKA III 135-136), por. łot. cirmis: cirmens, cirmenis: cirminš, cirminis, cirmins (ME I 386; EH I 273); lit. vermis: vermen ! Por. w słowniku A. Juški i w zebranych przez niego pieśniach utrwaloną starszą formę słowa vėlė velé oraz velys „zmarły“ VoK 121; TS 1898,5-6 (LKZ XVIII 606, 633), vel(i)uoka „diabeł“ (aut. 1996: 115), a zwłaszcza la. Vels „bóg zmarłych“, velis „dusza zmarłego; Zaduszki“ (ME IV 530; Gimbutienė 1970; 1985: 168 tt.). 2 Por. Puhvel 1969; Ivanov, Toporov 1973; Ind. 824. 148 (vermina) „robak“ (Specht 1944: 181; Otkupščikov 1967: 263; 1967a : 125126 ja i-kamieniu pentis (zob. jį około DaiktvDrR 90) wiąże się ir z derywatem pentinas (por. s.b.sl. pętono*), por. także kulkštinas ir kulkšnis. $ 4. Niewątpliwie wtórne są takie NAttr jak kelinai „spodnie” C I 977 (por. kelinės, zob. $ 6), pleperinas „gaduła” Tv; Šts (LKŽ X 146), szprycha (: stipe „języczek sprzączki“ Kos 54; Ds; Lkm; „deseczka przy żarnach, w į którą wsuwa się folusz“ Użp — LKŽ XIII 793), żirginas J; Jsv; Krs, żirginas Bsg, żirginai Żr, żirginai „żirgumynai“ Ds, żmoginas „Ludzkie odchody“ Prk (LKZK). Niewielka liczba hydronimów z ir przyrostkiem su helonimicznym -inas (np. : Judrinas Tl, Dausinas Krz, Gardinas Pn ir itd., zob. Vanagas 1970: 154-156; Bilkis 1998: 105-106) wskazuje, że przymiotniki z przyrostkiem -inas(-a) niegdyś miały tendencję do substantywizacji, por. jeszcze pr. asvinan „mleko klaczy“ (Kolbmilch) E 694 (PJa A-D 135-138; PKEZ I 106 z lit. ; Eckert 1995: 54-56) i in. asva „klacz”. Ponadto z takich uległych substantywizacji przymiotników w językach bałtyckich powstały deminutywy i nomina masculina z *-ino- (aut. 1994: 145-146). Później przyrostek *-inozaczął być wypierany przez nowszą formę przyrostka *-inio- (zob. §§ 6-8). Zatem w bałtyckich językach pozostałości dawnej heteroklitycznej deklinacji, połączywszy się z nowszymi odrzeczownikowionymi przymiotnikami z przyrostkiem *-ino, w sposób nierozpoznawalny pomieszały się z prasylabicznym indoeuropejskim sonantem *n, który przekształcił się w su dyftong. $ 5. Kilka nazw posiadaczy cechy utworzono również za pomocą wariantu przyrostka -inas, mianowicie -ina, np.: auksina „auksinas” BB Ps 56,1; 57,1; 59,1; 60,1, smulkina „drobiazg” Šlčn (LKŽ XIII 219). Derywaty z przyrostkiem -inis(-ė) $ 6. W języku litewskim przymiotniki z tym przyrostkiem nowszej formy, stając się rzeczownikami, często otrzymują znaczenie nazw posiadaczy cechy; w ten sposób powstał bardzo produktywny typ słowotwórczy NAttr (ŽD 257-259; DaiktvDr 344-346). Derywaty tego typu zostały odnotowane już w piśmiennictwie XVI-XVII w. Od początków piśmiennictwa rozpowszechniony jest derywat krūtinė. Częsty w dawnych pismach, obecnie zanikły derywat kilpinis „łuk strzelający”. Inne odnotowano w poszczególnych tekstach. Część z nich jest używana również obecnie w dialektach, np.: bergždinė „bergždžia karvė“ SD? 84, 132, dešimtinė SD? 38; Ch' Mt 23,23, kailiniai SD' 62; SD? 126; Lex 67; SE 224, kaklinė „paskutinioji“ DP 293, kaktinė „kaktos raištis“ BB Ekli 45,14; sD! 85, kelinés „kelnės“ SD' 32, 133, 184; SD’ 65, 301, 452; KIG 70 (plg. dar trumpinj kelnės Ch' Mr 28,42), kempinė VInE 218, „į SD 67, krūminis „krūminis dantis“ Lex 12a, kruvinis „raupsuotas žmogus“ BP I 192, lapinė „palapinė“ BB 3 Moz 23,42; Ps 81,4; BP I 163,,; II 136,,; Lex 57a, 80a; „lapės kailio 24? 11? 3 Trautmann 1923: 214; ŽD 243; GJL II 187-188. 149 czapka“ Lex 38, 63, koszule SD' 17, 62; SD* 33, 80, 125; Lex 47, łapcie Lex 66a, rękawice SD! 154; SD? 154, 376, poranna „jutro“ VInE 120,; BP II 394; MP 325, nasienna źródło „rośliny C II 351, nasiennej” BB Ps 74,15; SP 1X, boczna SD! 162; SD? 398, wieczorna „kolacja“ DP 3X; SD' 192; SD’ 477. $ 7. Inne obecnie wymarłe, ar rzadkie, np.: apskritinė „guz, kłąb“ SD’ 66, 69 („ziemiańska ziemia w jednym obszarze“ Sut), okrągła „kula, piłka“ Mž 315.,; BB Išm 11,7; Job 12,14; Ps 97,5; 98,10; BP II 32,, (t.p. B; [K]; „koło, łuk“ J), dębowa „dębowe polano” Lex 27, spółgłoskowa „spółgłoska” Mž 7X (tamże, K II 320), brzozowa „brzozowe polano” Lex 18 (por. brzozowa/brzozowa „brzozowa rózga“ BM 290; Pln; „lekarstiš wo z pąków brzozy zalanych wódką“ Skr; Ggr; „nowenna“ Kos 236 — LKZ I. 727), osikowe ,drewno osikowe“ Lex 33, dyftongicznie ,,dyftong* Mz 13, (t.p. K I 300), olszynowe „olszowe drewno opałowe“ Lex 30, szczególne „osoba“ My = oir 104 3735 BP165,; DP 143X (“oddzielne miejsce; jedzenie osobno od wszystkich” J; „łóżko kwiatowej grządki“ BZ 223), jałowcowa „jałowcowe polano“ Lex 102a, nogawka „skarpetka, getr“ SD' 98; „jedna nogawka spodni“ C II 145 (t.p. J),kaszowata „kruodepų šra“ Lex 44a, drewniany „cietrzew“ Lex 18; C1336, , puchiné „taki puszysty robak“ SD? 679 (“puszyste posłanie“ Vaižg; GS 351; NdZ), prėskinės (zob. § 20), sanbalsinė „spółgłoska“ Mz 7X, grabowa „drewno grabowe“ Lex 27, mózgowa „kiełbasa iš mózgów“ Lex 60a (tamże. NdZ; „głowa“ LTR(Gršl); Alv; „mądrość, rozum“ Vlkv; Mrj — LKZ XIII 139), świecki „świecki“ DP 497 , 499, (tamże, Sut), „gorące źródła“ tyfusu SD* 34 (tamże, Sut; N; [K]; NdZ), zachodnia. „wiatr zachodni“ KIG 61; Lex 105 (także O 618; Bb Sir 43,18), velksninė „proca“ BB Job 41,20 (por. velksnė „velksmas“ BsP III 203(Brt); Pb — LKZ XVIII 640), viršinė „szczyt” SD' 193; SP I 310,, (t.p. KZ). Niektóre z nich są wyraźnymi neologizmami, wskazującymi, że ten typ derywacji był produktywny już na początku piśmiennictwa. $ 8. W języku łotewskim odpowiednich derywatów z -in(i)s(-inš), -ine jest bardzo niewiele, np.: austrinš „wiatr wschodni”*; kaiminš „sąsiad” (por. lit. kaiminis/- kaiminis,- -ė „wieśniak” Alk; Gs; Srv —LKŽ V 56, zob. także Skardžius 1963: 316), zlecini „ludzie ze Zleków”- *, melines „jagody- ”, zemines „poziomki”, vecine „starucha” (LVG 312–313), celmine „zwyczajny łuskwiak” (por. lit. kelminė/- kėlminė „toż.”) zob. Rekéna 1995: 96). Natomiast w języku łotewskim za pomocą tego przyrostka zaczęto często tworzyć deminutywy, które w języku litewskim są bardzo rzadkie (aut. 1994: 146). Nazwy posiadaczy cechy z *-injogalėjo występować także w języku pruskim, por. lit. drėvinė „beczułka do przechowywania tłuszczu” Pkr (LKŽ II? 692) i pr. drevine,,- (drevinis) * Ten derywat przez niektórych badaczy (LVG 313; BKGF 78; aut. 1994a: 30) był porównywany z lit. aūštrinis „wiatr północno-wschodni” Klp; Plng; Kim (LKZ I? 515). Jednak A. Girdenis na konferencji poświęconej J. Kazlauskasowi (1994 11 04) wysunął myśl, że lit. aūštrinis może być zapożyczeniem z języka łotewskiego. >“ W niektórych południowych i wschodnich gwarach języka litewskiego za pomocą przyrostka -inis(-ė) również tworzy się nazwy osób według miejsca zamieszkania lub pochodzenia, np.: adūtiškinis, kauninis, dūkštinis itd. (LKA III Žemėl. Nr. 110, s. 116). 150 kubilas“ (Bo“te) E 393 (PKEŽ I 223-226)", lit. boczna ir przy. grawyne „Šoninė (vežimo lenta)“ (Tuncbret) E 304 (PKEŽ I 404; Eckert 1995: 54). Nie ar wiadomo, do tego typu słowotir wórczego należy np. aulinis „aulas“ (Schall) E 503 (tak BKGF 78), ponieważ może być ir 0 rdzenia, tj. zrobiony su *-ino-, por. wspomniany derywat aswinan (zob. § 4). Wydaje się, że językowi pruskiemu bardziej charakterystyczny jest przyrostek *-ino-, o ne *-inio- (Kaukienė 1994a: 16). $ 8. Niejedno słowo, które z synchronicznego punktu widzenia wydaje się derywatem z przyrostkiem -inis(-ė), może pochodzić od pozostałości heteroklitycznej odmiany iš (por. formy z przyrostkiem -inas, zob. $ 3). S. Karaliūnas (1992) uważa, że ožinis/Ožinis „wiatr południowo-wschodni, południowy” nie jest formą z przyrostkiem -inis od słowa iš ožys (tak GJL II 192), ale jako la. ir azenis, azinis, az-aids „południe" pochodzi od iš bałt. *ūž(en/n), por. s. ind. dhar-/dhan- „dzień, światło dzienne“, także litew. dudinis : dudenis „wiatr północno-wscho- : dni” dudra kaitą (Karaliūnas 1990: 86). Sufiks su derywacyjny -inys(-ė) $ 9. W niektórych dialektach (głównie zachodnich) ir w piśmie utworzono pojedyncze nazwy posiadacza cechy późniejszym ir su wariantem sufiksu -inis(-ė) -inys(-e): 1) iš rzeczowników, np.: drobinys „koszula, odzież” K; Vd (por. płócienne/płócienne/płócienne „płócienne ubrania” Plik; Dov; Klp; Skd, płócienny,-é „lniany” LKZ II? 739), galvinys „sprytnogłowy” Kair; Sauk: „wykształcony człowiek” BsP II 74; „dama kart” Kv (por. główny „wiązka słomy na dach; dama kart“, główny,- -a „głowy; w kształcie głowy; ważny“ LKŽ III 84), kożuch „futro“ Užv; Alv (V 52, por. futrzany, zob. $ 6), stożkowy „obora“ DP 412, 534,; J; G 93; BM 434; Alz; Pnd; Pkp; Sl; Dkk; Kp (por. kūginis,-ė „w kształcie stożka“ Gar —~LKZ VI 775), pakulinys „zgrzebna tkanina utkana z pakuł“ Alk; Raud (por. pakulinis „to samo“ Brs; Snt; Lnkv; Stak; Al; Gs; Zgn, pakulinis- /pakulinis, -ė „utkany z pakuł“ LKŽ IX 212), pašukinys „tkanina utkana z paśuki“ Pbs; Srv; Vs; Stak; Al; Srv; Dv; „grube nici z paśników“ Mrk (por. pūšukinis/pašukinis „tkanina utkana z paśników“ Lnkv; Vgr; Brs; Lkm; Akm; Up; Er; Jrb; Ssk; Jnš; LS; Ds, pašukinis, -ė „utkany z paśników“ LKŽ IX 588), pieninys „garnek na mleko“ Krok; Smn; Vs; Pn (ŽD 262, por. pieninis/- pieninis,-ė „dający mleko; przeznaczony do przechowywania mleka; wykonany z mleka; związany z mlekiem; przeznaczony do przetwarzania mleka“), ratinys „kołowrotek, karuzela“ LTR(Žg); Pš; SI; Škn; Žml; Akm; „ilość mieszcząca się w wozie przeznaczonym do wożenia siana“ Rod (ŽD 262; LKŽ XI 243-244, por. ratinis „kołowrotek“, rūtinis/ratinis,-ė), skalinys „szczapa do rozszczepiania na łuczywo“ J; VI (ŽD 262; LKŽ XII 705, por. skalinis „jw.“ SI; Als: Vkš; „taniec z łuskami“ Ggr, skalinis,-ė „upleciony z łusek; z drewna nadającego się na łuski; mający łupiącą się skałę“ (LKŽ XII 705-706), skari- ® Zob. inaczej Trautmann 1910: 323; SV 162; Eckert 1993: 227-228. 151 nys „ręcznik“ Prl (por. skarinis „t. „p- “ Nč; Mlt; Švnč; Kls; Rod; Lz; SkrT; „kawałek tkaniny“ Grv; Dv; Dbč, skarinis,-ė „przeznaczony do przechowywania odzieży; į podobny do chusty“ LKŽ XII 757); 2) iš przymiotników, np.: białko „białko oka“ Lex 104a; C II 942; K; „białko jaja“ Lex 33a; K; „bielone płótno“ J (por. baltinis,-ė „biały“), bergždinys(-ė) „bezpłodne, niepłodne zwierzę“ Brs; „kto nie ma dzieci“ J; Gl; Trk (LKŽ I? 763, por. bergždinė, zob. $ 6, bergždinis,-ė „jałowy, niepłodny“), dryžinys „pasiasta tkanina“ M. Valanč; J; Sts; Als; „Ubiór człowieka, wygląd” Sint (II? 735, por. pasiasty,-a „pasiasty“), ilginys „wysokiego wzrostu człowiek“ VIk (por. podłużny „ściana, na której zawieszone są krokwie“ Dglš; Grv; Tvr; Dsn; „żerdź do wieszania czegoś“ LS; „długokosa kosa“ Ad, podłużny, „prosty, -é ciągły, niezmięty“ LKŽ IV 50), czernidło „taka potrawa iš z krwi“ J; Skdv; „domowej roboty pstry materiał“ J; Rdm; Bd (IV 403), marginys „t.p.“ J; Skr; Plv; Pn; Al; Up; Ds; Ob; „pismo, ornament“ VI; Bgs; „co składa się iš ne z przedmiotów jednego koloru“ TI (VII 853, por. marginis, -ė „z pstrego materiału“), ploninys „cienka tkanina“ J; Als (ŽD 262; LKŽ X 305, por. ploninis, -ė „plonasis, laibasis“), skaninys „gardumynas“ S. Dauk; M. Valanč; J; DiinZ; Plng; Kal; Pp; Vkš; Vvr; Šts (LKŽ XII 737). Znacznie częściej su przyrostek -inys tworzy derywaty czasownikowe, głównie nazwy rezultatów czynności (DaiktvDrR 63-64, 96, 195, 214-215). Derywaty z przyrostkami -inga, -ingis(-ė); -angas(-a), -engė, -(i)ungis/-ungys- (-ė) $ 10. W języku litewskim, podobnie jak w innych językach bałtyckich, za pomocą przyrostka -ingas(-a) licznie tworzy się przymiotniki (ŽD 106-120; BūdvDr 556-558). Jednak wiąże się z nimi zaledwie kilka nazw posiadaczy cech. Przyrostek -inga występuje w kregždinga „jaskółka” (od dawna używane w gwarze żmudzkiej, spotykane w pismach D. Poški i S. Daukantasa, zob. LKŽ VI 121), być może należy tu także lakštinga „słowik” BzF 132; Pgg (VII 96, o jego derywacji zob. LEW 337) oraz częściowo rozszerzony przyrostkiem -ala derywat lakštingala, jeśli nie jest to przekształcona pożyczka z niem. Nachtigal (tak Szemerényi 1960: 221 i nast.). Całkowicie niejasnej budowy, lecz semantycznie bliskie są wyrazy blėzdinga „jaskółka” (poświadczone już w BB 3 Moj 11,19, obecnie rozpowszechnione w gwarze żmudzkiej, zob. LKZ I? 907-908), kuolinga „szczur” Ds; Sb; Pnd (VI 912). § 11. Paradygmatyczny wariant przyrostka -ingas(-a), -ingis(-ė), mają: blézdingé/blezdingé/blezdingé „jaskółka” K; Klp; Skdv; „sierotka (kwiat)“ YI; Klp (LKZ I? 908), burlingis „ten, kto oblewa się podczas jedzenia“ LMD(SIv), burlingé „skwaśniałe mleko; „podła zupa“ VIk (I> 1192), klibingis „koślawy, kulawy człowiek lub zwierzę“ J; Erz; VSR (VI 75), klivirigis „ten, kto kołysze się na boki“ N; [K]; J II 168, krivingis „susisukęs daiktas“ Br; Slnt (ŽD 121; LKŽ VI 660), kuolinigé „žiurlys“ Nj; Rm (LKŽ VI 912), lakstinge „lakštingala“ LTR(Pnd); Pšl; Ad (VII 97), rusingis „rusas“ Zt (ZtZ 567), slivingis „kas kreivomis kojomis“ N(Rg); [K]; BzBk III 70; KZ. 152 $ 12. Jedna z nazw posiadacza cechy utworzona za pomocą ir su następujących wariantów przyrostka -ingafonicznych: -angas(-a): žabūngai (szeroko rozpowszechniona w a. piśmiennictwie XVI–XVII ir wieku, używana obecnie w dialektach: Pl; Brst; Užp; Ūd; Mšk; Kair; Ds), żabūngos „pułapki“ VInE 4; BM 72, 449; TI; V3n; Pin; Plt; Plv; Tj; Gs; Mrc (LKZK, por. zob. slango ,zZaslai, žabokliai“ (Gebys) E 452, zr. PKEZ IV 128-130); -engé: juodengé „taka niebieska jagoda“ Db¢ (LKZ IV 399); -(i)Jungis/-ungys(-€) : aklungys „ślepy człowiek, koń“ J I 9, burliungé „rzadkie błoto“ Lp; „kiepska zupa“ Dglš; Nmn; Kls; Dg, burliungis „klampynė“ O 401; Krz 158; [K]; „nutukėlis“ J; Skr; Gs; Vrn (LKZ I? 1193), murungis ,,paniures człowiek“ Smk (VIII 433), pludungé/pludungé Ms; Als; Sint; Dr; Plt, pludungis/pludungis/ plidungis/pludungys „lekkomyślny człowiek, trzpiot® J; Krp; Tv; Erż; Św; Sint; Pln; Uzv; Krš (X 322), varliūngis ,varlius, małe dziecko“ Rdm (LKŽ XVIII 275), Zaliungis „zielone, niedojrzałe żyto, owoce“ “ Lkm; Trgn, Zaliunge „zielone jagody, jabłka“ Klt (LKŽK); tu być może należy niejasnego pochodzenia mėšlūngis/mėšlufigis/mėšlungis K; J; Žem; Skr; Vlkv; Lk; Šv; „żmijowiec“ J; Lnkv; Rm; Pc; „karpažolė“ R; P; K, kurzajka „mėšlungis“ LC 1878,31; Kv; „žalčialankis“ Kos 238; Pc (VIII 97). $ 13. Bardzo rzadkie odpowiednie derywaty występują również w języku łotewskim, np.: teteriga „głuszec“, lakstiga-la (por. lit. lakštingala, lakštinga, zob. § 10), s. łot. baridfe „fiołek“ (LVG 371). W języku pruskim przymiotniki z przyrostkiem *-ing znacznie częściej ulegały substantywizacji i otrzymywały znaczenie posiadacza cechy, np.: naunings „nowo nawrócony“ (Newling) III 87, ragingis „jeleń“ (Hircz) E 65, acc. pl. paklusmingins „poddanych“ (Unterthanen) III 91, (Kaukienė 1994: 9). Do tych derywatów dołącza także etnonim jotwingowie, który najprawdopodobniej pierwotnie oznaczał „mieszkańcy Jotwy“ (Būga 1961: 153-156; Salys 1985: 406-407). O tym, że taka formacja jest stara w językach zachodniobałtyckich, świadczą pruskie, jaćwieskie i kurońskie nazwy miejscowości oraz imiona osobowe z -ing i jego wariantami -ang-, -ung-’. Ponadto na terenach zamieszkiwanych przez Prusów (por. np. Elbing, Marungen PKEŽ 1248-249; III 149-151), Kurów i Jaćwingów odnotowano nazwy wodne i helonimy z -ing-, -ang-, -eng-, -ung-, np. : Lidlinga Slv, Alanga Trg (por. łot. aludgs „źródło, wir wodny“), Drabėngis Prn, Babrūngas Plt (Vanagas 1970: 91, 134, 168-169, 203; Bilkis 1998: 54, 126-127, 159). Trzeba tu jeszcze mieć na uwadze, że także wspomniane nazwy posiadaczy cech języka litewskiego z -ing-, -ang-, -ung również występują głównie w dialektach zachodnich i południowych (zob. §§ 11–12), które najprawdopodobniej ukształtowały się na substracie języków zachodniobałtyckich (por. Mažiulis 1994; Vidugiris 1996). Ą Būga 1961: 136; Gerullis 1922: 247; Trautmann 1925: 174; Savukynas 1966: 172; Zinkevičius 1987: 20, 42; Vanagas 1994; 1996: 113–120. 153 $ 14. W językach zachodniobałtyckich ir przyrostsu ek przymiotnikowy *-ingo miał centrum rozpowszechnienia. Ponieważ w języku pruskim su ja przymiotniki tworzono zarówno od ne rzeczownikiš ów (podobnie jak w ir językach litewskim i łotewskim), lecz bardzo często ir iš od czasowników, np.: auschaudiwingin „godnego zaufania“ (trewe) III 53, : auschauditwey „powierzyć“ (vertrawen) III 27,,, Druwingin „wierzącego“ (glaubigen) III 119, : druwit „wierzyć“ (gleuben) III 45,, ir itd. (Kaukienė 1994: 9). $ 15. K. "Būga (1961: 789-796) zwrócił szczególį ną uwagę na przymiotników języków bałtyckich su -ingas ir przyrostek nazw posiadaczy cech w językach su germańskich -ing (ii taip pat turi variantus -ang-, -ung-) panašumą daryboje, plg. liet. vargingas, la. vardzigs „vargingas“ ir s. vok. wys. arming „biedny człowiek”, lit. potężny, łac. varigs „silny” ir s. niem. wys. mahting „silny człowieir k” itd. A. Vaillant (1970; 1974: 494) miał skłonność uważać bałtycką sufiksę -ingas za germanizm. Jednak jest to zupełnie nieprawdopodobne (Skardžius 1972: 96). $ 16. Derywaty języków bałtyckich su *-ingo są organicznie zrośnięsu te z całym systemem słowotwórczym języków bałtyckich. 1. W językach bałtyckich obok sufiksu *-ingo ir mamy stary sufiks *-ino be determinatywu *-g-. Należy zauważyć, że znaczenie przyrostka niektórych przymiotników *-ingoir *_inoreikšmė całkowicie się pokrywa, por. s. lit. kruvingas „krwawy” ir krūvinas, st.cerk.sł. krwwont „krwawy” (ŽD 120). Be w językach bałtyckich przymiotniki z przyrostkiem *-ino- (zwłaszcza nowszą postacią przyrostka *-inio-), ulegając substantywizacji, również mają skłonność do uzyskiwania znaczenia posiadacza cechy (zob. §§ 4-8). 2. W językach bałtyckich do przyrostka *-inodołączył również determinatyw *-d-. Na przykład za pomocą -indutworzono nazwę plemienną galindai, której pierwotne znaczenie mogło brzmieć „mieszkający na końcu” (por. litewskie nazwiska Galinis i Galindžius) i która pod względem słowotwórstwa przypomina wspomnianą wcześniej nazwę plemienną jotvingiai (zob. § 13). Przyrostek -indznajdujemy w nazwach miejscowości: np. Karwinden, Stubynden, litew. Gelind-enai Pln, Nerind-aičiai Tl, w litewskich nazwiskach Dalinda, Dubrindys, Tilindys®, w hydronimie Kelinda Pln (Vanagas 1970: 167). Sufiks -indturi ma wariant -and-, z którym, podobnie jak z -ang-, utworzono nazwy wodne, np. Gylanda Pgg, Samdndis Smal i in. (Vanagas 1970: 91), por. także derywaty z -und- (np.: klabūndas „griaumedis“, klabūnda „kas klupčioja“ DaiktvDrR 152) oraz wspomniane derywaty z -ung-. Niektóre derywaty z sufiksami -ing-/-ang- -/-ung- (odp. -ind-/-and- -/-und-) (zwłaszcza nazwy wodne) mogą pochodzić z pozostałości form rozszerzonej odmiany heteroklitycznej, por. lit. Suvingis, pr. Sawange oraz lit. Savėlis, Savėnė, pr. suge „lijimas“ (Reynen) E 49; lub lit. Krūvanda i Kriioja, łot. krauja „stromy brzeg rzeki, urwisko“ (Karaliūnas 1987: 190-191, por. także Krahe 1959: 242-243). § 17. Tymczasem nazwy posiadaczy cech języków germańskich z -ing nie mają tak głębokich korzeni, ich pochodzenie jest niejasne. Ponadto w gockich i niektórych innych najstarszych zabytkach piśmiennictwa języków germańskich występują bardzo rzadko. Prawie nie ma tego typu 5 Gerullis 1922: 223; Savukynas 1963: 322; Skardžius 1973: 55-56. 154 derywatów, które miałyby odpowiedniki we wszystkich lub większości ar języków germańskich i mogłyby być ir uznane za pragermańskie, wcale nie wspomina jų A. Bammesberger w (1990) swojej monografii o morfologii rzeczowników języka pragermańskiego. W. Meidas (1967: 198 itd.) uważa, że rozpowszechniły się one dość późno, już w poszczególnych językach be germańskne ich, przy iš tym nie we wszystkich jednakojų wo szeroko: najwięcej spotyka się ich w st. w języku islandzkim (Munske 1964: 8-38; Benett 1966: 657). w Skandynawii odnotowano ir najwięcej nazw miejscowych su -ing- (Udolph 1994: 149-161). Czy tam należy ir szukać jų centrum rozprzestrzeniania się? Powstaje zatem pytanie: czy ar przyrostek *-ingo mógł dostać się do języków į germańskich za iš pośrednictwem języków (o zachodniobałtyckich, czy też długotrwałe sąsiedztwo z językami tej no ostatniej grupy jedynie uaktywniło ir przyrostek *-ingo w językach germańskich i zmieniło jego pierwotną formę? ). Jeżeli przyjęlibyśmy tę hipotezę o wpływie bałtyckim, łatwiej wyjaśnilibyśmy, dlaczego w przyrostku języków germańskich -ing ma spółgłoskę g zamiast oczekiwanej k. Ponieważ dawny indoeuropejski determinatyw *-gatitinka germ. -k-. Często znajdujemy go w deminutywach, które można porównywać z deminutywami z bałtyckim przyrostkiem -už (aut. 1994: 138). ? do języków germańskich z języków zachodniobałtyckich mógł również przejść przyrostek *-omen-. Być może wskutek kontaktów języków zachodniobałtyckich i germańskich (również najczęściej skandynawskich) w obu grupach językowych zaczęto tworzyć nazwy cech z przymiotnikowym przyrostkiem *-isko- (aut. 1994a: 31). $ 18. O tym, że kontakty zachodnich Bałtów z językami germańskimi były stare i, jak się wydaje, długotrwałe, świadczą również germanizmy w języku pruskim. Oto z tego samego starego germańskiego słowa *xelmaz „hełm; pewien rodzaj nakrycia głowy” powstały dwa różniące się wiekiem germanizmy w języku pruskim. Pierwszy, kelmis „czapka” (Hut) E 475, zapożyczono bardzo dawno, na długo przed Chr., drugi zaś, ilmis „zadaszenie” (Bark) E 234 — najprawdopodobniej w pierwszych wiekach po Chr.’ V. Mažiulis (1981a: 8) twierdził, że zachodni Bałtowie byli sąsiadami Germanów przez około tysiąc lat: od VIII w. przed Chr. do III w. po Chr. " W. P. Schmid (1986) również uważa, że języki germańskie uformowały się w sąsiedztwie języków bałtyckich. Archeolodzy dostrzegają niemało dawnych wspólnych cech między kulturami zachodnich Bałtów i Gotów (Žulkus 1995). Ponadto możliwe, że część plemion zachodniobałtyckich wyruszyła wraz z Germanami przeciwko Imperium Rzymskiemu, a niektóre plemiona bałtyckie (być może zmieszane z Germanami) później powróciły. O tej wyprawie mogą świadczyć ślady nazwy Galindów w Hiszpanii i w niektórych innych miejscach Europy Południowej i Zachodniej (PJa E-H 139-140; I-K 380; Toporov 1980; 1983; 1993 z lit.). Moraw, Słowacji i Czech sięga również obszar, na którym zauważono nazwy miejscowości i imiona osobowe wywodzące się od etnonimu ? Būga 1961: 85-87; Salys 1985: 274; PJa I-K 42-43, 311-312; PKEZ II 74, 160-161 z lit. 10 Nawiasem mówiąc, obecnie V. Mažiulis (1995) wysunął nową hipotezę, według której zarówno języki słowiańskie, jak i germańskie wywodzą się z peryferyjnego dialektu języka prabałtyjskiego, tylko w różnym czasie. Przypomina ona również opinię L. Palmaičisa (1995), że język prabałtyjski jest ostatnim zachowanym ide. etapem rozwoju języka praposiłkowego. 155 Prusowie (Nepokupnyj 1976: 92-103). Z drugiej strony dane archeologiczne wskazują, że V–VI a. po Chr. W Prusach oraz na Zachodniej ir i Środkowej Litwie pojawiły się nowe polietniczne plemiona koczownicze, swoją kulturą materialną bardzo zbliżone do Gotów oraz do prowincji rzymskich (Šimėnas 1992; 1994). O stosunkach Bałtów z Gotami w ir podobnym okresie pisze Jordanes w „Getyce”; szczególnie ważny w tym kontekście jest list Teodoryka Wielkiego do Estów z VI w. (Gudavičius 1982; 1987). Być może powrót niektórych plemion bałtyckich z Rzymu odzwierciedla również legenda o rzymskim pochodzeniu Litwinów oraz księciu Widewucie (por. Šimėnas 1989; 1994a; Beresnevičius 1995: 77 itd. ). Jednak wszystko to wymaga dalszych badań. Derywaty z przyrostkami -ienas, -iena $ 19. Rzeczownikotwórcze niektóre przymiotniki z przyrostkiem -ienas(-a) (jest to najprawdopodobniej apofoniczny wariant przyrostka -inas(-a)) uzyskały znaczenie posiadacza cechy. Nazw posiadaczy cech z -ienas jest zaledwie kilka, np.: beržienas „balžienas” Dglš (LKŽ I? 776, kiaulienas „meitelis” Jnš; Žg (por. kiaulienas,-a „jak świnia“ NS 812; (d.)Rm —LKŽ V 696), rugienai „ściernisko po ściętym życie“ BB 2 Moj 15,7; Dkš (XI 887). Być może należy tu również temat (por. łot. kams, słow. *kom» „gruda, bryła“, lit. kam-anos, niem. Ham „postronki“). § 20. Częste odpowiednie derywaty rodzaju żeńskiego z -iena zazwyczaj są nazwami mięsa (DaiktvDr 414—415). Takie derywaty znajdujemy już w piśmiennictwie XVI–XVII w., np.: aviniena DP 294,, jautiena SD' 196; SD? 484; Lex 71, kuiniena SD* 436, ožiena Lex 19, paršeliena SD! 140, vištiena SD? 144, žąsiena SD' 34, žvėriena SD? 157; Lex 106. Nieco inne znaczenie ma derywat prėskiena „przaśne ciasto” C II 572; O 516; N; „żydowska Wielkanoc” SD* 347 (por. prėskinės „t.s.” VlnE 155, prėskiena „przaśne ciasto” N; „prėska zupa” J). Nazwy mięsa z *-eino mają odpowiedniki także w językach słowiańskich i italskich, por. lit. žvėriena i sł. *zvėrina, łac. ferina'. Derywaty z przyrostkami -ienis, -ienė, -eina/-einė § 21. Znaczenie posiadacza cechy otrzymują przez substantywizację także przymiotniki z nowszą formą przyrostka -ienis(-ė). Nazw formantów oznaczających posiadaczy z -ienis, podobnie jak z -ienas (por. $ 19), jest niewiele. Kilka derywatów tego typu oznacza pnącza roślin, np.: bulbiėnis „łodyga ziemniaka” 1 Būga 1959: 35-37, 295-296; ŽD 287-288; LEW 213; ĖSRJa II 300; ĖSSJa X 179-180. 12 Leskien 1891: 413; Brugmann 1906: 276 i nast. ; ŽD 288; BKGF 79; GJL II 212; Butler 1971; Stawski 1974: 123; Vaillant 1974: 363 i nast. 156 odpowiednich derywatów z przyrostkiem -unv o podobnym pochodzeniu (zob. § 38). Jednakże wpływ ten nie mógł być bardzo duży, ponieważ w języku litewskim mamy zaledwie kilka wyraźnych slawizmów z zakończeniem -ūnas, np.: apiekūnas „opiekun- ”. $ 38. Pochodzenie przyrostka -ūnas nie jest jasne, wysunięto na jego temat rozmaite hipotezy (zob. o nich aut. 1991: 30-31; DaiktvDrR 149-150). Pod względem formalnym derywaty tego przyrostka są najbliższe lo. tribūnus „wódz okręgu”: tribus „okręg”, Portūnus „bóg portu”: portus,port,uosto dievas“'’, s. ind. damūnas- -„należący do domu; strażnik domu” (por. łac. domus, scs. dom, lit. namiin-aitis)'®. Z drugiej strony, pod względem swojej funkcji przyrostek -ūnas (< *-ūno-) bardzo ściśle wiąże się z scs. -uns (< *-ouno-). Za pomocą tego przyrostka w językach słowiańskich również szeroko tworzy się nazwy posiadaczy cech", por. lit. saldiinas i serb.-chorw. sladun „słodki owoc” (Martynov 1973: 39). Jednak różnią się bałt. *-ūno i sł. *-ounopriesagų formy. Nawiasem mówiąc, w językach słowiańskich istnieje kilka derywatów z -ynmt, dokładnie odpowiadających bałt. -ūnas, por. sł. *Perynv //*Perunv „Perkun- “, *pelynv //*pelunv „piołun, mięta“ (Stawski 1974: 134). $ 39, Bałtycka nazwa boga Perkūnas jest porównywana ze st. isl. Fjorgyn „matka boga gromów Thora”, go. farguni „góra”, celtyckie Hercynia silva oraz sł. * Perunv, het. przeł. „skała” (to ostatnie może mieć również zupełnie inne pochodzenie, zob. Watkins 1995: 530). Opierając się na tym, niektórzy badacze próbują zrekonstruować indoeuropejskie imię boga *per(k*)- uno/per(- k*)ūno-*. Jednak i tutaj pojawia się problem, jak wyjaśnić różną formę tych derywatów (por. także łot. perkiins, pérkauns, pęrkuons ME III 208, 209). Najprawdopodobniej wspomniane derywaty powstały w poszczególnych językach indoeuropejskich, lecz wskutek podobnych motywacji semantycznych, być może jako przydomki (rymowane nazwy) starożytnego boga nieba. Ponadto nie jest jasne, czy bałtyjski derywat Perkūnas został utworzony od indoeuropejskiej, zanikłej w językach bałtyckich nazwy dębu *perk*u-*, czy od czasownika *per-„bić” (por. lit. pérti), rozszerzonego determinatywem -k-*. Pierwszą * 17 Kretschmer 1896: 133; Brugmann 1906: 280; Hofmann, Leumann 1928: 223; Schulze 1966: 361; Specht 1932: 215-216 i inni. 18 Specht 1932: 216; Wackernagel, Debrunner 1954: 499; Meid 1957a. 19 Vondrak 1924: 549 i n. : Stawski 1974: 134; Vaillant 1974: 624-626. 20 Ivanov 1958; Ivanov, Toporov 1974; Ind 615, 792 i nast. ; Danka, Witczak 1995: 128, por. dalej Porzig 1954: 120, 196; Nagy 1974. 21 Hirt 1892: 480-481; Giintert 1914: 203 tt. ; Briickner 1922; 1974: 414; Specht 1939: 57; ŽD 281; IEW; Meid 1957: 125-126; 1993; Szemerényi 1964: 307-308; Friedrich 1970: 21; Maher 1973: 457-459; Markey 1986: 256; Dunkel 1988-1990; Bader 1989: 33 tt. ; LEV II 38-39; Hamp 1995; PKEZ III 265-266. 22 Grienberger 1896; Trautmann 1910: 395-396; ME III 209; LEW 575; Skardzius 1963; Gimbutas 1973 su lit. ; Jakobson 1985: 19 i n. ; Mayrhofer 1996: 969; Laurinkiene 1996: 23-32. W. Krogmann (1955: 4 i n.) wiąże Perkūnasa z innym czasownikiem od rdzenia *per-, oznaczającym „pryskać, rozpryskiwać się, rozsypywać się, dmuchać- ”, por. lit. pirksnis „drobniutka iskra w gorącym popiele®- ”, stirl. riches „żar węgli”, gr. zorjo Trio „błyskawica; silny wiatr”. Jeszcze mniej przekonująca jest próba J. Otrębskiego (1962: 64— 65), by w derywacie Perkūnas dostrzec dwa rdzenie *per- (por. lit. pėrti) i *ker- (por. lit. kifsti). 163 Założenie to ta potwierdzałaby su okoliczność, że przyrostek -ūnas w językach bałtyckich (podobnie jak ir su w innych językach indoeuropejskich, z jego krewnymi) najczęściej tworzy się derywaty 0 ne nominalne i werbalne (por. DaiktvDrR 148-150). $ 40. Przyrostki -ūnas do powstania nazw posiadaczy cech najprawdopodobniej przyczyniła się dawna tendencja, sięgająca być może czasów późnej prajęzykoindoeuropejskiej, do tworzenia za su pomocą przyrostka przymiotnikowego *-no terminów społecznych o znaczeniu me „właściciela, wodza”; wspomnianych be lo. trybun, s. ind. ddmiinas- (zob. $ 38), por. także lo. dominus „pan“, go. kindins „wódz plemienis. a“, isl. drottinn, gr. xotpavog „wódz wojowników“, got. Audans „król“ ir itd.” z nimi Su szczególnie ściśle wiąże się imię boga Perkūnas oraz iš część właściwych starolitewskiemu (być ir może pruskiemu?) językowi patronimików i innych nazw ir osobowych su -(i)ūnas (są semantiškai susiję su su socialiniu požiūriu svarbiu paveldėjimo institutu), vediniai didžiūnas, karaliūnas mi kirčiuojami tvirtapradiškai (zob. $$ 35, 37). Tačiau vediniai su -(i)ūnas jako odrębny typ słowotwórczy nazw posiadaczy cech prawdopodobnie ukształtował się na gruncie języków bałtyckich (por. Arumaa 1963: 77-78). W językach bałtyckich obok przyrostka *-ū-noyra występują jeszcze przyrostki *-ou-no-, iš *-u-no-, wywodzące się z tego samego dawnego przyrostka *-no-, lecz po dołączeniu do różnych zakończeń tematów (zob. §§ 42-43). Derywaty z su przyrostkami -(i)itna, -unis/-unys; -aun-, -un- § 41. Obok przyrostka -(i)ūnas niegdyś mogła istnieć jego forma żeńska -(i)ūna, która najprawdopodobniej później zmieniła się w -ūnė, por. imię bogini lasu Žvėrūna „władczyni zwierząt, łowczyni“ (Greimas 1990: 393-395; 1993), żmudzkie nazwiska Stankiina, Girdžiūna (Salys 1985: 196), derywat zvogiina „gaduła, plotkarz“ (Senkus 1972: 169), hydron. BerZiina Sién, Martina Dv, Seriina Sl (Vanagas 1970: 202), łac. briciina „niegrzeczne dziecko“ (LVG 150, por. także DaiktvDrR 150). Jeszcze wcześniej nomina feminina były często tworzone z przyrostkiem słowotwórczym *-air, lecz później w językach bałtyckich zaczęły je wypierać odpowiednie derywaty z przyrostkiem słowotwórczym *-(i)ė-(aut. 1993: 38-39). Kilka derywatów z przyrostkiem -ūnas(-ė) ma formy tematów na io, np.: geleZiinys „taka choroba koni” Dglš; Ds (por. geleziinés Dglš —LKŽ III 214, 217), viršūnis „wierzchołek” C II 990; N, por. także hydronimy Sykūnė i Sykūnis Ašm (Vanagas 1970: 202), a także przymiotniki kartūnis „gorzki”, saldūnis „słodki”, tankūnis „gęsto rosnący” (ŽD 281). W pismach S. Daukantasa bardziej rozpowszechniony przyrostek -ūnis o temacie na i (np.: atskalūnis, marūnis, palikūnis, zob. Būga 1959: 333) najprawdopodobniej powstał « z przyczyn fonetycznych z -uonis, por. atskaluonis, maruonis, palikuonis **. 23 Por. Saussure 1965: 309-310; Meid 1957; 1957a; 1966; Watkins 1966: 45t. ; 1990: 296-297; Benveniste 1970: 301 i nast. ; Dunkel 1988-1990: 3-4. " 24 Specht 1932: 223-224; Skardzius 1937: 129-130; ZD 281-282. 164 $ 42. Su przyrostek jej ir wariantem -aunys utworzyć NAttr gėležaunės Lp, geležaunys „taka choroba koni“ Kn (LKŽ III por. 214, geležūnės, geležiinys, zob. § 41), por. także hydronimy Bradaūnis Akm, Vardaunis Vrn (Vanagas 1970: 100), galbūt ir helonimą Vilkaunė Vid (Bilkis 1998: 58-59). Odpowiadająca przyrostkbe owi -auns(-e), wspomnianego pérkauns (zr. § 39), posiadają jeszcze następujące gwarowe derywaty języka łotewskiego: alkaune „łokieć” (por. ėlkūne, zob. § 37), kalpaune „dziewczyna“ (por. kalpūne ME II 144), griezaune „uwodzicielka; nieporządny pokój kobiety“, nazwy miejscowe Bigauni, Bérzaune (LVG 321). Tego typu derywaty dokładnie odpowiadają derywatom języków słowiańskich su -unt. $ 43. Sufiks -unas (z wariantami -una, -unis, -unė) występuje w języku litewskim w nielicznych nazwach wodnych: Nemunas (por. nemūnė/nemunė „pień pozostały po ścięciu drzewa”, zob. Būga 1959: 214, 280-284; 1961: 534, 875; Fraenkel 1938: 5-6; PKEZ III 174-178), Kamuna Pgg, Eimunis Ad, Ramūnis, Ramuné Pn (Vanagas 1970: 202) oraz helonimach: Agūnė Dbk, Meduné Vrn (Bilkis 1998: 159). Można je porównać z łot. nos „nosis“ ir toponimais Baiduni, Dauguni, Katkunas (LVG 320). Yra ir tolimesnių giminaičių, pvz.: sl. *okwno „Jangas- “: *oko „akis“ (Stawski 1974: 135), s. ind. drjunah „šviesus, skaistus, baltas, sidabro spalvos“ (plg. gr. špyv-pos „sidabras“, apyéc „baltas, šviesus; greitas“, galbūt lie. aržūs „smarkus, karštas- “, žr. Karaliūnas 1994a su lit.; Hamp 1997), darundh „tvirtas- “: daru-„medis“, av. tauruna-- „jaunas; jaunuolis“ (plg. gr. tépug,silpnas®), s. ind. pišunah „daug plepantis, išdavikiškas; „išdavikas“ (por. go. faih „oszustwo“, pr. paikemmai „oszukujemy“ (triegen) III 28,, lie. peikti), gr. 94pocuvoc „odważny, pełen zaufania, ufający- “: Spots „zdecydowany, odważny, niczego się niebojący“*. Przyrostki *-ū-no-, *-ou-no-, *-u-nos różnią się zakończeniami tematów dołączonymi do *-no, por. -u-kas, -ū-kas, -iau-kas, -iuo-ka (aut. 1996: 113-116). Derywaty z przyrostkiem -(i)onas $ 44. Za pomocą tego przyrostka w języku litewskim nazwy osób posiadających daną cechę tworzy się rzadko, przeważnie od rzeczowników, np.: barzdonas „ten, kto ma brodę“ Trgn; „duża broda“ Dkšt (LKŽ I? 675), dirvonas- /dirvonas (szeroko rozpowszechniony, odnotowany już w SD! 106; SD? 247), galvonas „zwierzchnik“ BB 2 Moz 18,25; TDr VII 118; „niewielka chmurka“ Kp; Smn; „tokia ława, na której robi się koła“ Smn (LKŽ III 86), gauronas „ten, kto ma gaurus“ LT I 302, gerklonas „ten, kto przywykł głośno krzyczeć, besztać, przeklinać“ Št (LKŽ III 260), gyslonas „gyslotis“ Lkm; Slk; Vj; Dglš; Ssk; Ds; Trgn; MI; Švnč (III 356), karaliaučionas „człowiek z Królewca“ N; Ns 1832,9, kiemionas Ch Est 9,19; J, kiemonas „wieśniak“ Lex 13; N; [K], kup25 Brugmann 1906: 279; Schulze 1966: 124; Schwyzer 1939: 491; Wackernagel, Debrunner ronas „kas kuprotas“ B; MZ: K: J. Jabl; Lkm; Rš (LKZ VI 934), 1954: 484-486. 165 ligonas,ligonis“ R II 231; M. Valan¢; J; End; Trk; Sint (VII 478), mdrskonas „Jininis, drobinis audeklas“ Lex 58a; B; MZ II 323; Vv; Krok; Skr; Dkst; Vlkv (plg. marskonas,-a,lininis, drobinis“ BB 3 Moz 16,4; B; MZ II 323; K; S.Dauk; J; LZ; VKS; Ms —LKZ VII 881), salakénas „Salako gyventojas“ Slk; Ant; Avl; Ds (XII 60), seilonas „śliny“ Grš (XII 311), tévonas „dziadek“ Sn (ŽD 273). § 45. Derywaty tego typu mają odpowiedniki w językach łotewskich (np.: neskistans „potwór, odszczepieniec“, druvans „ugór“ LVG 305), słowiańskich (np.: s. b. sl. brotanv „syn brata“, županv „zarządca okręgu“, ros. velikan „olbrzym- “**), językach italskich (np.: łac. Silvanus „bóstwo leśne“, Romanus „Rzymianin“,insulanus „mieszkaniec wyspy“ *\"). Powstały one w wyniku substantywizacji przymiotników (DaiktvDrR 147). Derywaty z przyrostkiem -(i)onis/-onys(-ė) $ 46. W XVI–XVII w. na dużej części obszaru dialektu aukszockiego szeroko tworzono patronimika z tym przyrostkiem, np. : Janonis, Jurgionis, Petronis itd. ** Znaczenie przynależności mają również takie derywaty dawnych pism, jak dievonis „syn Boży“ MT XXXV, kiemionis- (-ė) „wieśniak“ (charakterystyczny dla wielu pism, por. kiemionas, zob. § 44), pilionis „zwierzchnik zamku“ Lex 46; C II 734 (także O 246; R; MZ: N 402); „obywatel“ BP II 480 (także LC 1883,7; „mieszkaniec zamku“ S.Dauk; „mieszkaniec miasta lub dworu“ K.Donel; Gmž; K —LKŽ IX 985), tėvykščionis „miejscowy mieszkaniec“ SD' 104, tévonis „spadkobierca“ (charakterystyczne dla wielu pism, por. tėvonas, zob. $ 44), por. także užgirionis „mieszkaniec zza lasu“ MZ; N; KZ; NdZ, gwarowe sodžionis/sodžionis „mieszkaniec wsi“ S. Dauk; P; J; Vkš; Zd; PKI (LKZ XIII 287). W Małej Litwie i w niektórych gwarach wschodnioaukštaitijskich używa się kilku podobnych nazw osób, utworzonych od nazw miast, np.: danckionis „mieszkaniec Gdańska“ SapGr 19, karaliaučionis „człowiek z Królewca“ KIG 47; KIC 25; R; MZ II 305; K; LC 1878,31; Kel 1862,38; StngZ 27; Rsn (LKŽ V 258; LKA III 116)?, rygidnis „rygijczyk“ Ps; Grz; Lnkv; RdN; Brž (LKZ XI 594; LKA III 116), tilzionis „mieszkaniec Tylży“ BzBk XVIII 243; StngZ 27; Rsn (LKŽ XVI 354; LKA III 117), vilnionis „wilnianin“ Arn (LKA III 116). S. Daukantas tworzył także nazwy narodów z -onis, np.: norvegijonis „Norweg- “, kitajonis „Chińczyk“ itp. (Subačius 1993: 172). § 47. Pojedynczy derywat z -(i)onis/-onys(-ė) ma inne znaczenie, np.: gyslonis „gyslotis“ Ds (LKZ III 356, por. gyslonas, zob. $ 44), gyvonė Pmp, gyvo- ? *6 Vondrak 1924: 546; Vaillant 1974: 616-618. *7 Brugmann 1906: 280; Hofmann, Leumann 1928: 223-224. ** Maciejauskiené 1977: 161-162; Zinkevičius 1977. * Por. karaliaucionas (zob. § 44). Może on być utworzony według pol. krolewczianin (Leskien 1891: 395; Skardzius 1931: 96). 166 nis/gyvonis/gyvonys „żywoniś“ R; K; J; Kč; LS; Pns; Krok; Vs; Mrk (III 384), gražionis(-ė) „przystojny“ Vlkv; Gs (III 542), kojonis „ławeczka do postawienia dzieży na chleb“ Prk (VI 206), ligonis(-ė) (szeroko rozpowszechnione już w XVI w., por. ligonas, zob. $ 44), marskonis, lniana, płócienna tkanina“ R; K. Donel; Grš; Plv; „čerkasas“ Srv (por. marskénis/mdrskonis,-é „płócienny, lniany“ B; K; Rp; J; LTR(Grk); Jnš; Vkš; Rs; Krš; Grš; Srv — LKŽ VII 882, marškonas, žr. $ 44), pirmonės „pierwsze dobre owoce“ RB 2 Mojż 22,29; K. Donel; KGr 190; K I 131, pirmonis „pierworodny“ C I 612; B; H; R; K; „pierwszy wśród innych” Bb PvR 16,5; LC 1884,39; Ns 1832,3, šakonė „rozwidlenie gałęzi” Grž (LKŽ XIV 442), velionis/- velionis Koss 265 (An); J I 326; Ds; Sv; Rk; Jž; Užp; Brž (LKŽ XVIII 633). $ 48. Odpowiedniki derywatów tego typu w innych językach bałtyckich nie są zbyt jasne, por. co najwyżej lie. Bajonis i in. Bayone (Trautmann 1925: 169) albo łac. dial. baznicani „Ludzie mieszkający przy kościele- ”, tirdzani „ludzie mieszkający przy targowisku” (jeśli tylko są one tematami i lub ifo, zob. LVG 305; BKGF 76; Frenkelis 1969: 62). Nie całkiem jasne jest również pochodzenie przyrostka -onis. W języku litewskim zaobserwowano slawizmy z tym przyrostkiem, np.: dvarionis, krikščionis, miesčionis itd. (Eckert 1971: 38-40), natomiast w językach słowiańskich formy pochodne z -(j) miały formy odmiany spółgłoskowej (por. st. cer. słow. graždane „mieszczanie”, zob. Vondrak 1924: 542-543). Dlatego A. Leskienas (1891: 394—395) wysunął myśl, że również sam przyrostek -onis, używany do tworzenia nazw osób według miejsca zamieszkania, może być zapożyczony z języków słowiańskich. Jednak P. Skardžius (ŽD 275), J. Prinzas (1968: 110), R. Eckertas (1971: 40-42), nie negując pewnego wpływu języków słowiańskich, uważają, że przyrostek -onis ma pochodzenie bałtyckie. Do zmiany przyrostka -onas na į -onis mogła skłonić podobna formacja -uonis, por. gyvonis i gyvuonis, pirmonis i pirmuonis, tėvonis i tėvuonis. Derywaty z przyrostkami -enas, -ena § 49. Przyrostek -enas ma derywat gluodenas „miedziany wąż, żmija” S. Dauk; Vp 48; Kv; Ms; Vvr; Slnt; Trk; Šts (LKŽ III 440), odpowiadający łac. gluodens, gluodena, gluodene (ME I 631; LEW 158). Podobnej budowy jest również pr. glosano „miedziany wąż, padalec” (Blintsleche) E 778 (PJa E-I 266; PKEŽ I 383-384 z lit.), por. także hydronimy Duobenas Vg, Laūkenas Lp, Laūmenas Dbg (Vanagas 1970: 132). $ 50. Derywaty odrzeczownikowe z przyrostkiem -ena najczęściej oznaczają futra i skóry (czasami wykonane z nich rzeczy) i tworzone są od nazw zwierząt. Dwa takie derywaty odnotowano już w piśmiennictwie XVII wieku: meškena „niedźwiedzie futro” Lex 12a (por. także O 66; B; S. Dauk; Jn), oZena „kozia skóra” SD* 126, 143; Lex 19 (por. także O 98; N; J; JV 210, 1061; Vvr — LKŽ VIII 1025). Pozostałe są najczęściej używane w gwarze żmudzkiej, skąd przedostały się także do języka ogólnego, np.: arklena „końska skóra” S. Dauk; Grg; Vvr (LKŽ I* 303), érena „jagnięce 167 futro” Kltn (II* eZena 1141), „jeżowa skóra“ S. Dauk; Šts; Grg (II? 1168), Jautena „skóra wołowa“ S. Dauk; M. Valang; J; Vvr (IV 322), katenа „kocie futro“ J; Sts; Vr; LS; „sakiewka przy pasie“ Kv (V 407), kiSkena „futro zająca“ J; „lisia czapka z zajęczego futra“ Grz (V 884), lapena „lisie futro“ Vvr; Plng (VII 147), ožkena „ožkos kailis“ J; JD 1345; Žem; LMD(Užv); Sk; Brs; Vvr; Vrd (VIII 1035), szeškena „futerko fretki“ PP 75; LTR(Šv); Lpl; Vvr (XIV 693), Sunena „psia sierść“ JV 310; Vvr; „okrycie, przykrycie z iš psich skór“ KI; Pln; Rt (XV 358), cielęcina „skóra cielęcia“ S. Dauk; I; JD 1002; BM 308(ŠII); Krz; Ggr; Użw; Sził; Trg, vilkena „wilcza skóra“ I; M. Valanč; Żem; PP 28; (d)VIKS; Vvr; SI, zuikena „skóra zająca“ Slnt; Ms; Vvr; Koniec; Plng; Als (LKŽK). $ 51. Skórę oznacza kilka ir derywatów utworzonych od innych rzeczowników, iš np.: galvena/galvena „skóra zdjęta z głowy zwierzęcia” S. Dauk; Zml (ma jeszcze znaczenia „główka lnu z su nasionami“ J; Trgn; Rs; Km; Pš; Vdk; Jnš; Sml; „lniane widły, na których rosną główki“ Mrj; Alk — LKŽ III noga 83), „skóra z nóg zwierzęJ; cia“ Škn; Dr (ma jeszcze znaczenia „łapcie wykonane ze skóry zwierzęcia“ J; Sd; Žr; Brs; Užv; Vkš; KlvrZ: „drobna wełna z nóg lub głowy“ Sd —LKŽ VI 295), žandenos „skóra policzków“ Als; Trš (ma także znaczenie „włosy na policzkach“ I; Štk; Šv; Jdr; Pln; Kltn; Mrj —LKZK), por. też pr. nognan (< *nogenan) „skóra (wyprawione futro)“ (Leder) E 498 (PKEŽ III 194-195). $ 52. Nazwań posiadaczy cech z przyrostkiem -ena, mających inne znaczenie, jest bardzo niewiele. Szeroko rozpowszechniony derywat sniėgena „ptak z rodziny łuszczakowatych”, odnotowany już w Lex 76a. Inne spotyka się w dialektach (głównie w gwarach aukszockich), np.: aisenos „ziarna, które wyleciały wraz z kłosami przez ucho rzeszota” Sut; Žvr; Stk; Al; Ud (LKŽ I? 500), blakena „płachta zbrukana przez pluskwy“ J I 214, dalgena „duże pióro koguta lub ogona innego ptaka“ Ln (LKŽ II? 239), kotena „część łodygi rośliny przy korzeniu“ J(Ilg; VI), mėsena „mięso“ Šts (LKŽ VIII 49), muilenos „woda z mydłem, mydlana piana“ Alk (LKŽ VIII 387), rafikena- /rankenė (szeroko rozpowszechnione, zob. LKZ XI 164; LKA I Mapa nr 51, 70, s. 112,117, 129, 137), skanena „smakołyk“ GS 105; Rt (LKŽ XII 735), skūjenos „opadłe igły“ Grž; „łuski ryby“ Sml (XII 1126), šūknenos „korzenie łodyżek lnu“ J. Jabl(Mrj- ); Vlkv; Gs; Lp (XIV 412). W języku litewskim jest znacznie więcej derywatów odczasownikowych z przyrostkiem -ena, zwłaszcza oznaczających rezultat czynności (DaiktvDrR 60, 95, 126, 194, 213). Derywaty z przyrostkami -enis(-ė), -enius $ 53. Z nowszym przyrostkiem -enis(-ė) nazw posiadaczy cechy jest jeszcze mniej niż z -ena. Derywat kaimenė „stado, trzody“ występuje już w dawnych pismach. Z wyjątkiem derywatu šaltėnis „źródło- “, używanego na dużej części obszaru dialektu żmudzkiego i w niektórych sąsiednich gwarach auksztaickich, odnotowanego już w pismach D. Poški, S. Daukantasa i M. Valančiusa (LKA I Žemėl. Nr. 104, p. 181; LKŽ XIV 474— 475), inne są dość rzadkie, np.: bergždėnis(-ė) „bezpłodny, jałowy zwierzęcy osobnik“ Ds; 168 Sml; Rod; „ten, kto nie ma dzieci“ Ds (LKŽ I? 763), gargždėnis „trawa pastewna z rodziny bobowatych“ Dglš (III 132), kartėnė „kryżmażiedžių šeimos žolė“ Ps (V 333), margėnis „raštuotas, languotas audeklas“ Ds; Rk; Sdk (plg. margėnis,-ė „w kratkę, pstrokaty“ Ds — LKŽ VII mėlėnė 852), „borówka (jagoda)“ Żm; Vkš; Als; Pj; Ms; Up; Rs; Vž; Krš; Trk; KlvrŽ (por. mélenas,-a/mélenas,-a „niebieski“ Stk; Prk; Krš; Užv; Rdn; Pp; Pvn — LKŽ VII 1029), raudėnė „vyburūnė“ Trgn (XI 249), sūrėnis(-ė) „ten, der lubi jeść słono“ Sml (XIV 211), źródełko „mięta wodna“ Trgn; „źródło“ Grž (XIV 474), skąpiec „skąpiec“ SkrT, ŠI (XIV por. 768), jeszcze nazwiska Barzdėnis, Kalvėnis, Šakėnis, nazwy wodne Bliūdėnis Dglš, Juodėnis Lkm, Raudėnis Klvr, Skardėnis Šd, Lygenė Jšn (ŽD 235; Vanagas 1970: 132-133), helonimus Juodėnis Sdbr, Saldėnis Št, Palėnis Gdr; Čiubėnė Švnč, Pelkéné Vit, Pievėnė Glv, Pitkéné Antz; Km; Krns, Rudéné Kp, Šlapėnė Rd, Žilėnė DI (Bilkis 1998: 88). $ 54. W języku łotewskim tego typu derywatów jest znacznie więcej, np.: vecenis, senis „wiatr wschodni”, gailenes „kurki (grzyby)- ”, mėlenes „jagody- ”, jėrene „czapka z owczej skóry” itd. (LVG 298–302; BKGF 74–75). Możliwe, że nazwy posiadaczy cech z *-eniobūta występowały także w języku pruskim, por. warene „miedziany kocioł“ (Messingkessel) E 356, wissene „kogut“ (Pors) E 622%, nazwy osobowe Drutene, Jodenne (SV 44–45). § 55. Z przyrostkiem -enius utworzył K. Sirvydas neologizm šakenius „niewolnikowi, któremu przed chłostą kładziono na plecach rozwidlony kij i przywiązywano do niego ręce“ SD' 33; „ten, kto zasługuje na powieszenie“ SD' 101, por. także nazwę wodną Kibėnius Trgn (Vanagas 1970: 133)? !, helonim Ciuoténius Kpč i Čiuotėnis Ab (Bilkis 1998: 88). Derywaty z przyrostkami -anas, -ana § 56. Nazw posiadaczy cech z tymi przyrostkami jest zaledwie kilka, np.: dykana „próżniak“ Tvr (LKŽ II? 534), ratūnas „koło, okrąg“ J; Krš; Užv; Lk; Rdn; „tam tikras uždaras judėjimo kelias“ Žem; Ub; Als; Trk; Rs; „būrys“ Trk; Zob.; Lk (XI 237), sniégana- /sniegana „ptak z rodziny zięb“ SD? 146; D. Pošk; Sut; N; J; JD 219; Lkm; Ktk; Trgn; Krt; Ign; Lb; „śnieżynka“ Ds; „głęboki śnieg“ J (LKA I Žemėl. Nr. 76, p. 150; LKŽ XIII 249, por. sniégena, zob. $ 52), por. także kamanas „pavadis“ C II 1069, kamanos, la. kamans „grubszy koniec kłody“ (ME II 148; ŽD 226; PKEZ II 102-103, zob. § 19), helonimy Kamanos, Kamanai Vkš, Molana Rm, Staganos Pg, Ilganis Al (Bilkis 1998: 54). Z -anas, -ana utworzono również kilka nazw wykonawców czynności w języku litewskim (DaiktvDrR 126). 30 O jego pochodzeniu zob. Būga 1959: 326-327; LEW 1249-1250; PKEŽ IV 255 z lit. 31 Tylko że najprawdopodobniej utworzony od czasownika kibti (Vanagas 1981: 156). 169 Wnioski 1. Rzeczownikowansu ie przymiotnikowego przyrostka *-no ir w nazwy nosicieli cechy rozpoczęło się dawno. Być może już w późnym języku praindoeuropejskim su *-no zaczęto tworzyć terminy społeczne o znaczeniu „właściciela, wodza“. Iš jų już na gruncie języków bałtyckich rozwinęły się nazwy nosicieli cechy z przyrostkisu em -ūnas, które bardziej rozpowszechniły się w języku litewskim. W językach bałtyckich, ir słowiańskikų ch i italskich tworzy się nazwy posiadaczy cech su *-ano-, *-eino-. Rzadkie nazwy posiadaczy cech mają odpowiedniir ki w wielu językach pokrewnych su *-ino-. 2. Nazwy posiadaczy cech za su pomocą innych iš sufiksów wywodzących się od *-noizaczęto tworzyć po oddzieleniu się języków bałtyckich od dialektów innych języków indoeuropejskich. Derywaty z przyrostkiem su -inis(-ė), szczególnie produktywne w języku ir litewskim, mają bardzo niewiele odpowiedników w językach łotewskim i pruskim. W językach zachodniobałtyckich nazwy posiadaczy cech zaczęto szeroko tworzyć za su pomocą innego przyrostka -ing-. Być może pod jų wpływir em języków germańskich rozpowszechniły się derywaty su -ing. Otrzymano 1998 01 26 SKRÓTY Arn —Arnionys, rejon malacki. BKGF —- Endzelynas J. Formy dźwięków ir języków bałtyckich, Wilno: Państwowe Wydawnictir wo Literatury Politycznej 1957. i Naukowej, BudvDr - Valeckienė A. Derywacja przymiotników. — LKG I 550-603. Derywacja rzeczowników — Urbutis V. Tworzenie rzeczowników. — LKG 1 261-473. DaiktvDrR — Ambrazas S. Rozwój derywacji rzeczownikowej. Litewskie derywaty czasownikowe, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1993. DaukZ — Pisma Simonasa Daukantasa. Wielki słownik litewsko- -polski 1–3 / red. G. Subačius, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1993–1996. EH — Endzelins J., Hausenberga E. Uzupełnienia i poprawki do słownika języka łotewskiego K. Mīlenbacha 1–2, Ryga, 1934–1946. ESRJa —-Fasmer M. Etimologiceskij slovar’ russkogo jazyka 1-4, Moskwa: Nauka, 19861987. ESSJa —Etimologiceskij slovar’ slavjanskich jazykov. Praslavjanskij fond /Red. O. N. Trubacev, Moskwa: Nauka, 1974-. GJL II —Otrębski J. Gramatyka jezyka litewskiego 2, Warszawa: Panstwowe wydawnictwo naukowe, 1964. IEW —-Pokorny J. Indogermanisches etymologisches Wérterbuch, Bern, 1959. IF —Indogermanische Forschungen, Strasburg itd. Ind —Gamkrelidze TV, Ivanov Vjat Vs. Indoevropejskij jazyk i indoevropejcy 1-2, Tbilisi: Izdatel’stvo Thilisskogo universiteta, 1984. JIS —Journal of Indo-European Studies, Washington. KZ —Czasopismo badań porównawczych języków na obszarze języków indogermańskich, Berlin itd. LEV -Karulis K. Latviešu valodas etimoloģijas vārdnīca 1-2, Ryga: Avots, 1992. 170 LEW —Fraenkel E. Litauisches etymologisches Wörterbuch, Heidelberg: Carl Winter, Getynga: Vandenhoeck u. Ruprecht, 1962. LgB — Linguistica Baltica, Warszawa, Krakow. LKA — Atlas języka litewskiego 1-3 / Odp. red. K. Morkūnas, Wilno: Nauka, 19771991. LKG I — Gramatyka języka litewskiego 1 / M. red. K. Ulvydas, Wilno: Myśl, LKK 1965. — Zagadnienia językoznawstwa litewskiego, Wilno. LKŽ — Słownik języka litewskiego, 1956-. Wilno, LKŽK — Kartoteka Słownika języka litewskiego. LVG — Endzelins J. Gramatyka języka łotewskiego, Ryga: Wydawnictwo Państwowe 1951. Łotwy, ME — Mūlenbachs K., Endzelins J. Słownik języka łotewskiego 1–4, Ryga: wydawnictwo Funduszu Kultury, 1923–1932. PJa — Toporov V. N. Język pruski. Slovar', Moskwa: Nauka, 1975-. PKEŽ — Mažiulis V. Prūsų kalbos etimologijos žodynas 1-4, Wilno: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, SapGr — Sapūno ir Šulco gramatika / Sud. K. Eigminas, B. Stundžia, Wilno: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1997. SE — SUMMA Aba TRUMPAS 1988-1997. iflguldimas EWANIELIV SZWENTU [...] KIEDAYNJSE [...] 1653 (cyt. za: Jakulis A. „Knygos Nobajžnystės“ leksika 1 / Sud. D. Jakulytė, Kłajpeda: Sauliaus Jokužio leidykla-spaustuvė, 1995). SV - Endzelins J. Senprisu valoda, Ryga: Universitates apgads. ZZ — Vidugiris A. Zietelos šnektos žodynas, Wilno: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1998. ŽD — Skardžius P. Lietuvių kalbos žodžių daryba, Wilno, 1943. Pozostałe skróty źródeł są takie jak w wielkim „Lietuvių kalbos žodyne“. LITERATURA Ambrazas S. 1991: Słowotwórstwo rzeczowników w językach bałtyckich i słowiańskich (dawne podobieństwa i różnice). —Baltistica 27(1), 15—34. Ambrazas S. 1992: Rozwój słowotwórstwa nazw cech w języku litewskim (2. Pozostałe typy słowotwórcze). —Lituanistica 4(12), 31-49. Ambrazas S. 1993: Rozwój nazw w języku litewskim według różnicy płci. —Lituanistica 3(15), 38-49. Ambrazas S. 1994: Rozwój słowotwórstwa zdrobnień w języku litewskim. —LKK 34, 130-157. Ambrazas S. 1994a: Litewski przyrostek -ingas i germański -ing. —Baltistica 29(1), 29-32. Ambrazas S. 1995: Rozwój derywacji litewskich nazw zbiorowych i odimiennych nazw miejsc. —LKK 33, 180-200. Ambrazas S. 1996: Rozwój derywacji litewskich nazw posiadaczy cech z przyrostkiem *-ko. —LKK 36, 101-119. Ambrazas S. 1997: Rozwój derywacji litewskich nazw posiadaczy cech z przyrostkiem *-io. —LKK 38, 122-137. Arumaa P 1963: De l'unitė balto-slave. —Scando-Slavica 9, 70-130. Bader FE 1989: Pan. —Revue de philologie, de littérature, d'histoire anciennes 63, 7-46. Bammesberger A. 1990: Morfologia rzeczownika pragermańskiego, Heidelberg: Carl Winter. Universitatsverlag. Beck H. (red.) 1986: Problemy Germanów we współczesnym ujęciu, Berlin-Nowy Jork: Walter de Gruyter. 171 Bennett W.H. 1966: [Rec.]: Munske 1964. — Język 42, 654—657. Benveniste Ė. 1970: Le słownictwo instytucji indoeuropejskich 1, Paryż: Les Editions de Minuit. Beresnevičius G. 1995: Bałtyckie reformy religijne, Wilno: Taura. Bilkis L. 1998: Litewskie helonimy derywacji sufiksalnej: Hum. m. rozprawa doktorska, Wilno. Brückner A. 1922: Osteuropäische Götternamen. — KZ 50, 161-197. Brückner A. 1974: Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa: Wiedza powszechna. Brugmann K. 1906: Grundriss der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen Bd. 2, T. 1, StraBburg: Karl J. Trūbner. Būga K. 1958-1961: Pisma wybrane 1-3 / Oprac. Z. Zinkevičius, Wilno: Państwowe Wydawnictir wo Literatury Politycznej i Naukowej. Butler J. L. 1971: Łacina -inus, -ina, -inus i -ineus, Los Angeles: University of California Press. Chantraine P 1933: La formowanie nazw starogrecen kich, Paryż: Eduard Champion. Danka J.R., Witczak K. T. 1995: Kilka uwag na on temat Słownictwo in albańskie z paleobałkańskiego i indoeuropejskiego punktu widzenia. — Analecta Indoeuropaea Cracoviensia I. Safarewicz memoriae dicata / Wyd. W. Smoczyniski, Cracoviae: Universitas, 123-135. Dunkel G. E. 1988-1990: Vaters nieba małżonka — Die język 34, 1-26. Eckert R. 1971: bałtyckie Studien, Berlin: Akademie Wydawnictwo. Eckert R 1992: Zu bałtyckim i słowiańskim określeniom ducha lasu. — Czasopismo of bałtyckie Studia 23(1), 3-13. Eckert R. 1993: Świadectwa językowe dotyczące bartnictwa u Prusów. —LgB 2, 221— 229. Eckert R. 1995: Wagen und Pferd in Sprache und Kultur der alten Preussen. — Baltistica 30(1), 49-59. Fraenkel E. 1938: Przyczynki do indogermańskiej semazjologii (osobny odbitka z Revue des études indo-européenes 1(2-4), 405-439). Frenkelis E. 1969: Języki bałtyckie, Wilno: Mintis. Friedrich P 1970: Drzewa praindoeuropejskie. —Indoeuropejski i Indoeuropejczycy /red. G. Cardona i in., Filadelfia: University of Pennsylvania Press, 11-34. Gercenberg L. G. 1972: Morfologiczna struktura słowa w dawnych językach indoirańskich, Leningrad: Wydawnictwo Uniwersytetu Leningradzkiego. Gerullis G. 1922: Staropruskie nazwy miejscowe, Berlin-Lipsk: Vereinigung wissenschaftlicher Verlager, Walter de Gruyter u. Co. Gimbutas M. 1973: Perkiunas/- Perun, bóg grzmotów Bałtów i Słowian. —JIS 1, Gimbutienė M. 1970: Historia diabła. —Metmenys 20, 137-147. Gimbutienė M. 1985: Bałtowie w czasach prehistorycznych, Wilno: 466-478. Mokslas. Greimas A. J. 1990: W poszukiwaniu pamięci narodu, Wilno-Chicago. Greimas A. J. 1993: Žvėrūna Medeina. —Baltos lankos 3, 77-111. Grienberger T. R. 1896: Baltica z Libellus Lasicki: Badanie mitologii litewskiej. —Archiv fiir slavische Philologie 18, 1-19 (= Mitologia litewska 1 / Red. N. Vėlius, Wilno: Mintis, 1995, 434-452). Gudavičius E. 1981: Najnowsze dane o stosunkach Gotów z Bałtami i Słowianami. —Prace Litewskiej Akademii Nauk. Seria A 3(76), 103-112. Gudavičius E. 1987: 1. Źródła pisane dotyczące ówczesnych Bałtów. —Etnogeneza Litwinów, Wilno: Mokslas, 124—127. Güntert H. 1914: Ūber Reimwortbildungen im Arischen und Griechischen, Heidelberg: Carl Winter. Hamp E. P. 1953: Rzeczowniki indoeuropejskie z przyrostkiem laryngalnym. —Word 9, 135-141. Hamp E. P. 1995: peréndi i peréndon. —LgB 4, 277-278. 172