Priesagos „-ynė(s)“ vediniai „Dabartinės lietuvių kalbos žodyne“

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI XL (1998) Daiva MURMULAITYTĖ Lietuvių kalbos institutas, Vilnius Derywaty z sufiksem -ynė(s) w „Słowniku współczesnego języka litewskiego” Słowotwórstwo litewskie było szeroko badane zarówno z perspektywy historycznej, jak i synchronicznej. Wykorzystanie komputerów stworzyło możliwość urozmaicenia badań, na przykład poprzez analizę słowotwórstwa także pod względem statystycznym. Oczywiście rzetelna analiza statystyczna nie sprowadza się do prostego liczenia wyrazów, jednak na początek warto dysponować również dokładnymi danymi bezwzględnymi i względnymi dotyczącymi słowotwórstwa, ponieważ dotychczas brakowało precyzyjnych statystyk. Pracując z komputerową wersją „Słownika współczesnego języka litewskiego” (dalej – DLKŽ(k)), chciano obliczyć, ile jest w nim w ogóle derywatów z określonym sufiksem, jak rozkładają się one według ogólnych znaczeń słowotwórczych, od jakich części mowy i jakiej struktury wyrazów podstawowych zostały utworzone, czy ich podstawa słowotwórcza uległa zmianie (i w jaki sposób) itp. 1. Dane ogólne W DLKŽ(k) 189 wyrazów kończy się na -ynė1. Rūgštynė i stýpynė podano dwukrotnie ze względu na podwójny akcent. W 11 przypadkach (5,82%) nie są to derywaty z sufiksem -ynė: aguõntrynė, dynė ntk., gadýnė psn., linãmynė, mynė, pynė, plýnė, šeivãtrynė, trynė, urkštýnė oraz žvýnė. Dwie nazwy miejsc utworzono za pomocą złożonego sufiksu -umynė: klampumynė, tankumynė. Kolejne 3 wyrazy mają sufiks -ynė, lecz nie są jego derywatami – takie były ich wyrazy podstawowe, tzn. sufiks -ynė był formantem słowotwórczym na wcześniejszym etapie derywacji, np. papušynė (: pušynas), protėvynė (: tėvynė) i gūndotrynė (: nótrynė). Pozostają zatem 173 wyrazy – derywaty z sufiksem -ynė. Stanowi to 91,53% wszystkich wyrazów z tym zakończeniem i 98,30% wszystkich wyrazów zawierających ten sufiks. 20 rzeczowników występujących wyłącznie w liczbie mnogiej to derywaty z sufiksem -ynės. Wyraz rūgštynės (2, 1) podano w DLKŽ(k) dwukrotnie ze względu na podwójny akcent. 2. Derywaty według kategorii słowotwórczych Przed podziałem derywatów z tym sufiksem na kategorie słowotwórcze i ustaleniem, ile derywatów należy do każdej z nich, należy zwrócić uwagę na to, że 1 Oczywiście do statystycznego badania takiego zbioru danych komputer nie jest potrzebny, ale, dla przykładu, w DLKŽ(k) jest około 14,5 tysiąca rzeczowników z sufiksem -imas. Zatem badanie derywatów z sufiksem -ynė miało po prostu na celu sprawdzenie niektórych możliwości pracy z komputerem. 218 często jeden i ten sam wyraz, mający tylko kilka znaczeń, z punktu widzenia słowotwórstwa może należeć do kilku kategorii słowotwórczych, np. nakvynė 1. „miejsce noclegu”, 2. „nocowanie”. Dlatego w badaniu statystyki słowotwórczej derywatów istotna jest nie tylko liczba samych wyrazów, lecz także liczba ich znaczeń. W niniejszym artykule terminem semema określa się wyraz w jednym z jego znaczeń, odróżniając go od wyrazu pochodnego w ogóle, który może mieć również więcej znaczeń. W DLKŽ(k) odnotowano 228 takich semem derywatów z przyrostkiem -ynė. Przechodząc do omówienia derywatów odczasownikowych z przyrostkiem -ynė(s), warto poczynić kilka uwag na temat wyrazu dilgynė. W DLKŽ(k) podano go jako wyraz dwuznaczny: 1. zob. d i l g ė l ė (bot. „chwast, roślina lecznicza i włóknista, której łodyga i liście mają parzące włoski (Urtica)”); 2. zob. d i l g ė l y n a s („miejsce porośnięte pokrzywami”). W LKŽ II 549 jest to również wyraz dwuznaczny, lecz znaczenia podano nieco inaczej: 1. „kępka pokrzyw”; 2. „pokrzywa”, choć przykłady dla pierwszego znaczenia – Dilgynei radau vištą periant Ds. i in. – pasowałyby także do zilustrowania znaczenia miejsca. Można zatem dopatrywać się tu dwóch homonimów, które różnią się nie tylko ogólnym znaczeniem słowotwórczym, ale też zostały utworzone od wyrazów należących do różnych części mowy: dilgynė „pokrzywa” oznacza wykonawcę czynności lub nosiciela cechy (zależnie od tego, za wyraz podstawowy uznamy czasownik dilginti czy przymiotnik dilgus), natomiast dilgynė „miejsce porośnięte pokrzywami” oznacza miejsce; jego wyrazem podstawowym jest rzeczownik dilgė. W razie wątpliwości, który wyraz uznać za podstawowy dla pierwszego homonimu, nie uwzględnia się go w statystyce2. 2.1. Derywaty z przyrostkiem -ynė mogą być tworzone od czasowników i wyrazów nominalnych (rzeczowników i przymiotników). Utworzono 72 derywaty odczasownikowe, które mają łącznie 116 znaczeń. Stanowi to odpowiednio 41,62% wszystkich wyrazów utworzonych za pomocą tego przyrostka (w przeliczeniu na sememy – 51,10%). Podstawą 101 wyrazów nominalnych jest łącznie 111 znaczeń (58,38% i 48,90%). Uwagę zwraca fakt, że stosunek derywatów odczasownikowych do odnominalnych, liczony według wyrazów i semem, nie jest taki sam. Licząc wyrazy, derywaty odczasownikowe i odnominalne z przyrostkiem -ynė rozkładają się w przybliżeniu w stosunku 4:6, a licząc sememy – mniej więcej po połowie. Różnica wynosząca niemal 10% wynika z tego, że od czasowników utworzono więcej wyrazów wieloznacznych niż od wyrazów nominalnych. Dzieje się tak dlatego, że kategorie słowotwórcze typowe dla derywatów odczasownikowych od dawna są ze sobą powiązane – nazwy czynności, rezultatów czynności, narzędzi, miejsc i wykonawców często tworzy się za pomocą tych samych afiksów (por. DDR 18, 232). Derywaty odnominalne w DLKŽ(k) znacznie częściej niż odczasownikowe mają tylko jedno znaczenie (por. odpowiednio 92,16% i 60,44%). Wspomniano, że w DLKŽ(k) jest 20 derywatów z przyrostkiem -ynės występujących wyłącznie w liczbie mnogiej. Wyraz rūgštynės utworzono od przymiotnika, pozostałe 19 to derywaty odczasownikowe. Jeden z nich – stumdynės – ma dwa znaczenia: 1. „ścisk”; 2. „bójka, przepychanka”. 2 Dalej derywaty o niepewnej motywacji słowotwórczej również nie są uwzględniane w statystyce; wartości procentowe obliczono wyłącznie na podstawie przykładów o jasnej motywacji słowotwórczej. 219 2.2. W pracy P. Skardžiusa (LKŽD 270–272) główne znaczenia słowotwórcze derywatów z przyrostkiem -ynė(s) wskazano jedynie krótko i bardzo ogólnikowo. Z rozdziału V. Urbutisa poświęconego słowotwórstwu rzeczowników w „Gramatyce języka litewskiego” (dalej – LKG) dowiadujemy się, że derywaty z przyrostkiem -ynė(s) mogą w ogólności być: abstraktami odczasownikowymi (NA), nazwami wykonawców3 (NAg), nosicieli cechy4 (NAt), narzędzi (NI), miejsc (NL), nazwami zbiorowymi (NC) oraz nazwami świąt i obrzędów (NF)5. NAt (LKG I §596 15), §597 2)) i NC (LKG I §730 4)) są typowe dla derywatów odnominalnych, NA (LKG I §443), NAg (LKG I §515), NL (LKG I §642) i NF (LKG I §738 1)) – dla odczasownikowych, natomiast NL (LKG I §668) – zarówno dla derywatów odnominalnych, jak i odczasownikowych. Przechodząc do przeglądu statystyki derywatów odczasownikowych, warto przytoczyć kilka przykładów, których przyporządkowanie do jednego lub drugiego typu słowotwórczego budzi wątpliwości. Gužynė, pot. „zabawa, tańce, wieczorek” – mogłoby należeć do NA, por. jednak gėrynė „picie alkoholu, pijatyka” – NF (LKG I §738 1)). Maišalynė 1. „potrawa przyrządzona z różnych produktów” oraz makalynė 2. „marna, pomieszana potrawa” to prawdopodobnie NR albo skonkretyzowane NA. W LKG nie podano, że derywaty odczasownikowe z tym przyrostkiem mogą oznaczać rezultat czynności, jednak wspomniano już, że NA, NR, NI, a także NL i NAg są ze sobą ściśle powiązane i czasami trudno jednoznacznie ustalić, do której kategorii słowotwórczej należy derywat. Derywaty oznaczające potrawy maišalynė i makalynė zaliczono tu do NR. Maišalynė 2. „zamieszanie, nieporządek” oraz makalynė 3. przen. „zamieszanie, chaos, nieporządek” zalicza się łącznie do NA. Do tej kategorii słowotwórczej zalicza się także derywat kamšalynė, objaśniony w DLKŽ(k) jednym słowem – „kamšatis”, które z kolei oznacza tłok, ścisk. Warto jednak zauważyć, że w LKG I §668 podobny derywat kamšynė (kimšynė) „stłoczenie, tłok” podano wśród innych nazw miejsc. P. Skardžius (LKŽD 270) uznaje wyraz kamšynė „stłoczenie, ścisk” za NA. Pādanỹnė 2. zbior. „sprzęty, narzędzia”. Choć oznaczony jako zbiorowy, ten derywat należy, jak się zdaje, uznać za NI. Derywaty zbiorowe z przyrostkiem -ynė(s) zazwyczaj opierają się na rzeczownikach (āvalynė, bimbalynė, patalynė itd.). W LKM 80 stwierdza się, że od czasowników nie tworzy się nazw zbiorowych. Z drugiej strony NC (choć głównie są to derywaty odnominalne) najsilniej wiąże się z nazwami miejsc (LKŽD 271, LKG I §725), które mogą być tworzone również od czasowników, por. knibždynė. 3 W LKG nazywa się je także nazwami nosicieli cechy odczasownikowymi. 4 W LKG stosuje się termin „nazwy nosicieli cechy odnominalne”. 5 Przyjęte oznaczenia opierają się na łacińskich nazwach kategorii słowotwórczych: NA – nomina actionis, NAg – nomina agentis, NAt – nomina attributiva, NR – nomina resultativa, NI – nomina instrumenti, NL – nomina loci, NC – nomina collectiva i NF – nomina feriarum et ritualia. W artykule stosuje się ponadto skróty NL(C) (oznacza nazwy miejsc, które mają zarazem znaczenie zbiorowe) oraz NLgr (oznacza „czyste” nazwy miejsc). 220 „poruszający się, krzątający tłum”, makalynė 1. „płynne błoto, błotnista kałuża”, makasynė „jw.”, marmalynė 1. „błotnisko”; 2. „grzęzawisko, bagno”, mirgalynė „mnóstwo migoczących przedmiotów” – te derywaty są tu liczone razem z nazwami miejsc, podobnie jak w LKG. W tabelach zamieszczonych na końcu artykułu derywaty tego rodzaju wyodrębniono spośród wszystkich nazw miejsc skrótem NL(C), jednak razem z innymi („czystymi”, pozbawionymi odcienia znaczenia zbiorowego) nazwami miejsc tworzą ogólną kategorię derywacyjną NL. Sėdynė w znaczeniu „miejsce do siedzenia w wozie, siedzenie” LKŽD 271, LKG I §642, zapewne także LKMA 65 oraz LKM 78 (ponieważ nie podano tu znaczenia tego wyrazu), jest uznawane za nazwę narzędzia. Wątpliwe jednak, czy wyraz ten oznacza narzędzie w znaczeniu „miejsce siedzenia na ciele, pośladki”. Być może w obu przypadkach są to nazwy miejsc? Zresztą nazwy narzędzi mają tendencję do przekształcania się w nazwy miejsc (nie tylko w języku litewskim); tworzy się je za pomocą tych samych przyrostków (por. DDR 208). Z drugiej strony, jak już wspomniano, nazwy miejsc z tymi przyrostkami najczęściej oznaczają zarazem nagromadzenie przedmiotów (choć jest to bardziej charakterystyczne dla rzeczownikowych derywatów z przyrostkiem -ynė(s)). W tym przypadku tak nie jest. Dlatego w pierwszym znaczeniu, „siedzenie”, wyraz ten jest liczony razem z nazwami miejsc, natomiast druga semema, podobnie jak gužynė, nie jest uwzględniana w statystyce. 2.3. Zatem rozkład derywatów odczasownikowych z przyrostkiem -ynė(s) na kategorie słowotwórcze bada się na podstawie 114 derywatów (semem) o przejrzystej budowie słowotwórczej, podanych w DLKŽ(k). Dane z tabeli 1 pokazują, że niemal połowę (42,98%) omawianych derywatów w słowniku stanowią nazwy narzędzi (np. griežynė, laidynė), a nazw czynności (np. kaitalynė, lojynė) jest nieco więcej niż jedna dziesiąta (12,28%). Z drugiej strony wśród derywatów z przyrostkiem -ynės w liczbie mnogiej dominują abstrakcyjne nazwy czynności (90,00%, np. badynės, gaudynės itp.). Tak duży ich udział nieco zmienia również ogólny obraz statystyczny – nazwy czynności stanowią niemal jedną czwartą (23,88%) derywatów z przyrostkiem -ynė(s). Ta kategoria słowotwórcza przesuwa się z czwartego na drugie miejsce, wyprzedzając nazwy miejsc i wykonawców czynności (odpowiednio 18,66% i 17,16%). W DLKŽ(k) brak przykładów w liczbie mnogiej z dwóch ostatnich kategorii oraz nazw rezultatów czynności. Około 3/4 nazw miejsc utworzonych od czasowników oznacza wyłącznie miejsce i nie ma dodatkowego odcienia znaczenia zbiorowego, np. čiuožynė, landynė, pėrdary­nė, slėpynė itp. Nazwy wykonawców czynności mogą być rodzaju wspólnego – 18 (78,26%) – albo żeńskiego – 5 (21,74%). Te ostatnie zazwyczaj oznaczają przedmioty; niektóre można uznać także za nazwy narzędzi, np. tarškynė „jakiś grzechoczący przedmiot, kołatka, grzechotka” (por. wyraz terkšlė ma pięć znaczeń i we wszystkich pięciu przypadkach są to nazwy narzędzi). Gdyby ten derywat, a także girgždynė „to, co skrzypi, skrzypiący przyrząd” (por. padarynė 1. „przyrząd, narzędzie”) oraz spygy­nė „lampka” uznać za nazwy narzędzi (LKG I §515 girždynė i spy­gynė zalicza jednak do NAg, podobnie DLKG §245, choć nie podaje tu ich znaczeń), liczba przykładów tego typu nieco by wzrosła, ale pozycja NAg wśród pozostałych kategorii nie uległaby zmianie. 221 liczba derywatów nieco by wzrosła, ale pozycja NAg wśród pozostałych kategorii czynności pozostałaby bez zmian. 2.4. Wspomniano już, że od rzeczowników i przymiotników za pomocą przyrostka -ynė utworzono 101 wyrazów (111 semem). Według wyrazów podstawowych rozkładają się one następująco: od rzeczowników – 84 wyrazy (83,17% wszystkich derywatów odprzymiotnikowo-rzeczownikowych) lub 88 semem (79,28%), od przymiotników – 17 wyrazów (16,89%) lub 23 sememy (20,72%). Jeden derywat odprzymiotnikowy – rūgštynė (2, 1) – podano dwukrotnie ze względu na podwójny akcent. LKG podaje, że rzeczownikowe i przymiotnikowe derywaty z przyrostkiem -ynė mogą należeć do następujących kategorii słowotwórczych: nazwy nosicieli cechy (NAt, LKG I §596 15), §597 2)), nazwy miejsc (NL, LKG I §668) oraz nazwy zbiorowe (NC, LKG I §830 4)). Badając rozkład derywatów odrzeczownikowych z przyrostkiem -ynė według kategorii słowotwórczych, najpierw wyłączono wyraz jovalynė „to, co jest pomieszane, wymieszane, bałagan”, ponieważ nie jest jasne, do której kategorii słowotwórczej go zaliczyć. Przykładów NAt są zaledwie trzy: puodynė „gliniany garnek; ilość, która się w nim mieści”, rupūžynė 2. pot. „ohydna rzecz”, vakar(y)nė „północno-zachodni wiatr z Zalewu Kurońskiego”. Stanowi to 3,45% wszystkich semem odrzeczownikowych. LKG I §597 2) podaje gwarowe, żmudzkie derywaty z przyrostkiem -ynė nazywające potrawy: bulbynė, kankolynė itp. W DLKŽ(k) brak przykładów z tej kategorii. 81 derywatów (93,10% wszystkich utworzonych od rzeczowników) oznacza miejsca. W 36 przypadkach w definicji miejsca używa się słów „dużo” lub „obficie”, np.: beržynė „miejsce, gdzie rośnie dużo brzóz”, žabynė „miejsce obfitujące w chrust”, a zatem są to zarazem nazwy zbiorowe. Nagromadzenie może być jednak wyrażone także inaczej, np. alksnynė „miejsce porośnięte olchami”. Warto tu wymienić również różne nazwy terenów, a także łąk, mokradeł, dróg, lasów itp.: durpynė „mokry, torfowy, bogaty w torf teren”, kupstynė „miejsce pełne kęp, łąka”, ledynė „miejsce pokryte lodem, oblodzona droga”, liūgynė „miejsce bagniste, grzęzawisko”, miškynė „miejsce zalesione”, velėnynė „miejsce pokryte zwartą darnią, nieuprawiana ziemia” itp. Zatem NL(C) jest znacznie więcej – 77 (95,06% wszystkich NL), czyli niemal wszystkie odrzeczownikowe nazwy miejsc oznaczają zarazem nagromadzenie przedmiotów. W DLKŽ(k) występują zaledwie 3 wyrazy (4 sememy, 4,94%) „czystych” nazw miejsc (NLgr): šilynė „šilainė”, tj. „teren przy piasku”, tėvynė 1. „ojczysta kraina”; 2. „miejsce pochodzenia”, uosvynė „dom teściów”. 3 derywaty (3,45% wszystkich semem odrzeczownikowych) to nazwy zbiorowe: avalynė „wyroby do obuwia” (por. LKG I §730 4), DLKG §443 3), choć według P.Skardžiausa LKŽD 271 jest to NI), kirmėlyne 2. przen. „mrowie” (jeśli uznać to za „czystą” nazwę zbiorową, bez dodatkowego odcienia znaczenia miejsca, gdyż jako NL(C) derywat ten występuje w pierwszym znaczeniu – 1. „mnóstwo robaków; miejsce, gdzie jest dużo robaków”), patalynė „cała pościel (prześcieradło, kołdra, poduszka)”. Od przymiotników utworzono 17 derywatów z przyrostkiem -ynė (16,83% wszystkich wyrazów utworzonych od rzeczowników i przymiotników), mających łącznie 23 znaczenia (20,72% wszystkich semem rzeczownikowo-przymiotnikowych). Zdecydowana większość – 19 (82,61%) – to nazwy miejsc, np. dykynė 1. „jałowe pole”; 2. „puste, niezamieszkane miejsce”, kiau(r)ynė 1. „dziura, 222 „pusta przestrzeń”; 2. „przepaść, urwisko6, mėlynė 1. „niebieska plama na ciele (zwykle od uderzenia)”; 2. „błękit nieba, lazur”; 3. spec. „sinienie bielu drewna spowodowane przez grzyb”. 3 wyrazy (4 sememy (17,39%)) nazywają nosicieli cechy: mėlynė 4. bot. „krzew jagodowy z rodziny wrzosowatych, rosnący w lasach i na bagnach, rodzący niebieskie, soczyste, lekko kwaśne jagody (Vaccinium myrtillus); jego jagoda”, rūgštynė bot. „dzika i uprawna roślina jadalna i lecznicza z rodziny rdestowatych, chwast (Rumex)”, šlykštynė 1. „obrzydliwa rzecz, sprawa; 2. pot. „obrzydliwy człowiek lub zwierzę”. W DLKŽ(k) jest tylko jeden rzeczownikowy derywat od przyrostka -ynės występujący wyłącznie w liczbie mnogiej. Jest to NAt utworzony od przymiotnika: rūgštynės. Dane z tabeli 2 pokazują, że zdecydowana większość rzeczownikowych derywatów z przyrostkiem -ynė(s) (90,10%) oznacza miejsca, około 3/4 z nich (77,00%) ma dodatkowy odcień znaczenia zbiorowego, a „czysto” zbiorowe nazwy stanowią zaledwie 2,70%. 2.5. Wśród ośmiu wymienionych kategorii derywacyjnych NL wyróżnia się tym, że derywaty z przyrostkiem -ynė oznaczające miejsca tworzy się zarówno od czasowników, jak i od wyrazów nominalnych. Derywaty należące do pozostałych siedmiu kategorii derywacyjnych są albo czasownikowe (NI, NA, NAg, NF i NR), albo nominalne (NAt i NC, przy czym te ostatnie są wyłącznie rzeczownikowe). Od wyrazów nominalnych utworzono z przyrostkiem -ynė czterokrotnie więcej NL niż od czasowników (80,00% i 20,00%), jednak w DLKŽ(k) jest więcej derywatów czasownikowych (20,00%) niż przymiotnikowych (15,20%). Nazwy miejsc często oznaczają zarazem skupisko przedmiotów, tj. mogą być uznawane również za nazwy zbiorowe. Zdecydowana większość NL(C) została utworzona od rzeczowników; w słowniku nie ma ani jednego przykładu pochodzącego od przymiotnika, a od czasowników jest ich bardzo niewiele (7,23%, zaledwie 6 semem), np. knibždynė „ruchliwy, poruszający się tłum”, makalynė 1. „rzadka błotnista maź, błotnisko”, makasynė „to samo” i in.)7. „Czyste” nazwy miejsc (NLgr) utworzono niemal w równym stopniu od czasowników (45,24%) i wyrazów nominalnych (54,76%), ale derywatów przymiotnikowych jest pięciokrotnie więcej niż rzeczownikowych (45,24% i 9,52%). Stosunek czasownikowych NLgr do NL(C) jest odwrotnie proporcjonalny do stosunku nominalnych NLgr do NL(C), tj. od czasowników utworzono więcej „czystych” nazw miejsc, podczas gdy zdecydowana większość nominalnych nazw miejsc ma również odcień znaczenia zbiorowego. Jest to szczególnie charakterystyczne dla derywatów od rzeczowników (77 semem – NL(C), np. alksnynė „miejsce porośnięte olchami”, a tylko 4 – NLgr, np. tėvynė 1. „ojczyste strony”; 2. „miejsce pochodzenia”). Ogółem nazwy miejsc stanowią około połowy (51,02%) wszystkich derywatów z przyrostkiem -ynė(s) w DLKŽ(k). 6 P. Skardžius w LKŽD 272 kiáurynė „wąskie miejsce, dziura” określa jako derywat o innym znaczeniu (tj. nie NA, NAg, NI, NC ani NL). 7 Darybos raidos požiūriu tokius vedinius nagrinėjo S. Ambrazas (1995: 185–186, 196). 223 3. Derywaty według liczby znaczeń 3.1. Jednoznacznych derywatów odczasownikowych z sufiksem -ynė jest 37 (50,68% wszystkich wyrazów utworzonych za pomocą tego sufiksu od czasowników): NI – 15, NL – 10, NAg – 7, NA – 3, NF – 1,? – 1 (gužynė); za pomocą sufiksu -ynės utworzono 18 derywatów (94,74%): NA – 16, NI – 1, NF – 1; ogółem z -ynė(s) – 55 (60,44%): NA – 19, NL – 16, NL – 10, NAg – 7, NF – 2,? – 1. Zatem jednoznaczne derywaty odczasownikowe to w większości nazwy czynności (34,55% wszystkich jednoznacznych derywatów odczasownikowych). 36 (39,56%) wyrazów utworzonych od czasowników ma więcej niż jedno znaczenie: z -ynė – 35 (48,61%), z -ynės – 1 (5,26%, stumdynės – oba wspomniane wcześniej znaczenia to NA). 30 wyrazów ma dwa znaczenia; w 15 z nich oba znaczenia należą do tej samej kategorii słowotwórczej⁸; 3 mają po trzy znaczenia (jeden – paláidynė – we wszystkich trzech przypadkach nazywa narzędzia), 3 – po cztery znaczenia (landynė i laužynė – wszystkie cztery znaczenia to NL, sukynė – NI). 57,14% wszystkich wieloznacznych derywatów odczasownikowych z sufiksem -ynė(s) ma znaczenia należące do tej samej kategorii słowotwórczej; większość z nich nazywa narzędzia (55,00%). 15 (41,66%) wieloznacznych wyrazów może, ze względu na znaczenie słowotwórcze, należeć do dwóch kategorii słowotwórczych; w 8 przypadkach (53,34%) są to NI i NAg (spośród nich w siedmiu (87,50%) pierwsze znaczenie to NI), w 4 przypadkach (26,67%) – NA i NAg (pierwsze znaczenie wszystkich wyrazów to NA), po 1 (6,67%) – NA i NL (nakvynė), NI i NL (stovynė) oraz NR i NA (maišalynė). Jeśli uznać Makàlynė „kiepski, pomieszany posiłek” za nazwę rezultatu czynności, wyraz ten jako jedyny spośród 36 wieloznacznych (2,78%) ma znaczenia należące do trzech kategorii słowotwórczych – NL, NR i NA. 3.2. Derywaty odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe znacznie częściej niż odczasownikowe w DLKŽ(k) są jednoznaczne – 92,16%; w przypadku derywatów odczasownikowych, jak już wspomniano, odsetek ten wynosi zaledwie 60,44%. Większość jednoznacznych derywatów odrzeczownikowych i odprzymiotnikowych oznacza miejsca (93,55%) (por. derywaty odczasownikowe – nazwy czynności (34,55%); nazwy miejsc zajmują w tym wypadku drugie miejsce). 8 derywatów odrzeczownikowych i odprzymiotnikowych z sufiksem -ynė (7,84% wszystkich derywatów odrzeczownikowych i odprzymiotnikowych z sufiksem -ynė(s)) ma więcej niż jedno znaczenie: 4 wyrazy utworzono od rzeczowników (4,76% wszystkich derywatów odrzeczownikowych), 4 – od przymiotników (16,67% wszystkich derywatów odprzymiotnikowych). 7 derywatów odrzeczownikowych i odprzymiotnikowych (87,50%) ma dwa znaczenia, jeden (12,50%) ma cztery znaczenia. Wszystkie wieloznaczne derywaty odrzeczownikowe mają po dwa znaczenia; w dwóch przypadkach należą one do tej samej kategorii słowotwórczej (NL – pempynė i tėvynė), w dwóch pozostałych – do różnych kategorii: kirmėlynė – NL i NC, rupiūžynė – NL i NAt. Znaczenia trzech derywatów odprzymiotnikowych o dwóch znaczeniach należą do jednej kategorii słowotwórczej: dykynė i kiaurynė – NL, šlykštynė – NAt. Cztery znaczenia 8 Nie licząc wspomnianego sėdynė. 224 znaczenia wyrazu zawierającego mėlynė należą do dwóch kategorii derywacyjnych: pierwsze trzy – NC, a czwarte – NAt. A zatem 62,50% wieloznacznych derywatów imiennych ma znaczenia należące do tej samej kategorii derywacyjnej (rzeczownikowych – 50,00%, przymiotnikowych – 75,00%), a 37,50% – do różnych kategorii (rzeczownikowych – 50,00%, przymiotnikowych – 25,00%). Znaczenia należące do tej samej kategorii derywacyjnej najczęściej mają nazwy miejsc – 80,00% (wszystkie rzeczownikowe, a spośród przymiotnikowych – 66,67%). Należy zwrócić uwagę, że w tym przypadku wartości względne są bardzo umowne, ponieważ obliczono je na podstawie niewielkiej liczby danych – w DLKŽ(k) jest zaledwie 8 wieloznacznych derywatów imiennych z przyrostkiem -ynė. W DLKŽ(k) nie ma liczby mnogiej wieloznacznych derywatów odimiennych z tym przyrostkiem. 4. Derywaty ze względu na budowę czasowników podstawowych Komputerowy program do analizy słowotwórczej wyrazów DLKŽ obok hasła podaje jego skład morfemiczny. Umożliwia to uzupełnienie badań słowotwórczych. Można na przykład sprawdzić, czy badany przyrostek występuje w derywatach bezpośrednio po rdzeniu, czy jest drugi, trzeci itd. Na tej podstawie można wnioskować o strukturze wyrazów podstawowych – czy są one proste, czy pochodne, sufiksalne, oraz czy ich przyrostki przeszły do derywatów. Na przykład zauważono, że 55 spośród 72 derywatów odczasownikowych z przyrostkiem -ynė (76,39%) ma ten przyrostek bezpośrednio po rdzeniu; w 17 derywatach (23,61%) jest on drugi, tj. ostatnie derywaty utworzono od czasowników pochodnych (mających rozszerzone przyrostki). 4.1. 11 derywatów (64,71% wszystkich, które mają jakiś formant między rdzeniem a przyrostkiem -ynė(s)) utworzono od czasowników z przyrostkami -al(i)uoti(s), -al(i)oti(s): barškalyne, gargalyne, kaitalyne, kamšalyne, maišalyne, makalyne, marmalyne, mirgalyne, plepalyne, tarškalyne, tauškalyne. Pod względem formalnym ich derywację można objaśnić na jeden z dwóch sposobów: są to derywaty z przyrostkiem -ynė, 1) od rzeczowników odczasownikowych, derywatów z przyrostkiem -alas (por. bimbalynė: bimbalas, ávalynė, jovalynė); 2) od czasowników wtórnych, które z kolei utworzono od rzeczowników z przyrostkiem -alas. Semantyka wskazuje, że za wyrazy podstawowe należy uznać czasowniki. Por. w LKG gargalynė (I §515) i kaitalynė (I §444), a także w DDR makalynė (§386) uznaje się za derywaty odczasownikowe. 1 derywat (5,88%) – erzel ynė – ma wyraz podstawowy będący czasownikiem zakończonym na -eliuoti (ėrzeliuoti: erzelis). 4 derywaty (23,53%) – grumdynė, lakdynė, šildynė, šokdynė – mają formatyw -d-, który przeszedł z czasowników podstawowych. šildynė utworzono od czasowników mieszanych na -dyti, natomiast lakdynė i šokdynė – od czasowników sufiksalnych na -dinti, których końcowa część rozszerzonego przyrostka -in- nie przechodzi do derywatu. 1 derywat (5,88%) – spy gsynė – ma formatyw -s-, który przeszedł z czasownika mieszanego spygsóti lub spygsėti. Spośród 19 derywatów liczby mnogiej z przyrostkiem -ynės pewne formanty między rdzeniem a wspomnianym przyrostkiem ma 5 (26,36%): 1) kraustynės ir slapstynės utworzono od 225 czasowników mieszanych -styti (formant -st- przeszedł do derywatów); 2) stumdynės, šaudynės ir žudynės – od czasowników mieszanych -dyti (formant -d- przeszedł do derywatów). Zatem ogólnie rzecz biorąc, derywaty czasownikowe z przyrostkiem -ynė(s) w DLKŽ(k) mogą zawierać następujące formanty przejęte z podstawowych czasowników wtórnych i mieszanych: -al- (11, czyli 50,55% wszystkich wyrazów z formantami między rdzeniem a przyrostkiem -ynė(s)), -d- (7, czyli 31,81%), -st- (2, czyli 9,09%), -el- (1, czyli 4,55%) oraz -s- (1, czyli 4,55%). Łącznie takich derywatów jest 22 spośród 91 (24,18%). 4.2. Derywaty z przyrostkiem -ynė(s) mogą być tworzone od czasowników o różnej strukturze: pierwotnych, przyrostkowych, mieszanych i prefiksalnych (dane statystyczne zob. w tabeli 3). W przypadku niektórych derywatów niełatwo dokładnie ustalić czasowniki podstawowe. Na przykład tarškynė 1. „jakiś przedmiot, którym się hałasuje, kołatka, grzechotka”; 2. pot. „gaduła” może być utworzone zarówno od tarškšti, jak i od tarškėti. Za wyraz podstawowy derywatu šokynė 1. „stojaki z poprzeczką, przez którą się skacze”; 2. „deska, z której skacze się do wody, trampolina” można by prawdopodobnie uznać także czasownik pierwotny šokti, choć podobne znaczeniowo šankynė 1. „przeszkoda, przez którą się skacze”, 2. „deska, z której skacze się do wody, trampolina”, a także šokdynė „przyrząd do skakania” („sznurek z uchwytami do skakania”), utworzone od przyczynowych czasowników przyrostkowych šankinti oraz šokdinti, wskazują, że również wyraz šokynė mógłby być oparty także na przyczynowym czasowniku przyrostkowym šokinti. Być może warto byłoby zbadać, jaką strukturę mogą mieć te równoległe czasowniki podstawowe, np. pierwotny i mieszany, pierwotny i przyrostkowy, kilka mieszanych, kilka przyrostkowych itd. W tym przypadku takich przykładów jest jednak bardzo mało i nie wystarczają one do sformułowania poważnych uogólnień statystycznych. Ogólnie najwięcej wyrazów z przyrostkiem -ynė(s) utworzono od czasowników pierwotnych (35,16%), chociaż derywaty w liczbie mnogiej częściej opierają się na czasownikach mieszanych (57,89% wszystkich derywatów w liczbie mnogiej). Niemal tyle samo derywatów z tym przyrostkiem opiera się na czasownikach przyrostkowych i mieszanych – odpowiednio 24,17% i 23,08%. Jednak derywaty podane w formie liczby pojedynczej dwukrotnie częściej tworzone są od czasowników przyrostkowych (por. 27,78% i 13,89%), podczas gdy derywaty w liczbie mnogiej niemal sześciokrotnie częściej opierają się na czasownikach mieszanych (10,53% i 57,89%). Cztery rzeczowniki utworzono od czasowników prefiksalnych: padarynė, palaidynė, pašėlynė, pėrdarynė. Wiele derywatów (12,09%) może być motywowanych przez kilka wyrazów podstawowych. Są to głównie nazwy wykonawców czynności lub narzędzi utworzone od czasowników dźwiękonaśladowczych, które mogą opierać się zarówno na czasownikach pierwotnych, jak i mieszanych lub przyrostkowych, np. birzgynė: birgzti i birzgėti, čirškynė: čirškšti i čirškėti, tauškynė: taukšti i tauškėti i in. 9 Statystykę takich derywatów przedstawiono w piątym wierszu tabeli 3. 226 4.3. Analiza derywatów (sememów) w poszczególnych kategoriach słowotwórczych pokazuje (zob. czwartą grupę tabel), że derywaty czasownikowe kategorii NI, NA, NL i NAg tworzone są od czasowników o różnej strukturze (pierwotnych, przyrostkowych, mieszanych, prefiksalnych), a znaczna ich część (14,93%) wiąże się z kilkoma wyrazami podstawowymi. Niemal połowę nazw narzędzi utworzono od czasowników pierwotnych. Czasowniki podstawowe większości nazw miejsc i wykonawców czynności są również pierwotne (odpowiednio 40,00% i 30,43%), podczas gdy większość nazw czynności utworzono od czasowników przyrostkowych i mieszanych (po 37,50%), a derywaty od czasowników pierwotnych stanowią mniej niż jedną piątą wszystkich nazw czynności (18,75%). Więcej nazw miejsc i wykonawców czynności utworzono od czasowników przyrostkowych niż mieszanych, natomiast nazwy narzędzi – odwrotnie, częściej są derywatami czasowników mieszanych niż przyrostkowych (choć w obu przypadkach dane statystyczne dotyczące czasowników podstawowych o obu strukturach różnią się niezbyt znacznie, o 6–10%). Tworzenie derywatów z przyrostkiem -ynė(s) od czasowników prefiksalnych nie jest na ogół zbyt typowe (około 6% wszystkich derywatów czasownikowych). Ze względu na niedostatek danych trudno powiedzieć coś dokładniejszego o strukturze czasowników podstawowych kategorii NR i NF. 4.4. Porównanie derywatów podanych w DLKŽ(k) w formie liczby pojedynczej z derywatami w liczbie mnogiej pokazuje, że „singularia” częściej tworzone są od czasowników pierwotnych (37,72%), natomiast ponad połowa derywatów w liczbie mnogiej (60,00%) – od czasowników mieszanych. W słowniku nie ma derywatów z przyrostkiem -ynė(s) w liczbie mnogiej utworzonych od czasowników prefiksalnych. „Singularia” trzykrotnie częściej niż derywaty w liczbie mnogiej mogą być związane z kilkoma czasownikami podstawowymi. Nazwy czynności podane w formie liczby pojedynczej i derywaty w liczbie mnogiej znacznie różnią się pod względem struktury czasowników podstawowych. Większość derywatów w liczbie pojedynczej (71,43%) utworzono od czasowników pochodnych, np. barškalynė, erzelynė, kaitalynė i in.; od czasowników pierwotnych utworzono zaledwie 7,14% (lojynė), a nie ma ani jednego derywatu od czasowników mieszanych. Natomiast większość derywatów w liczbie mnogiej (61,11%) utworzono od czasowników mieszanych (gaudynės, šaudynės, tasynės), 27,78% – od pierwotnych (niovynės, slėpynės, žaidynės), a jedynie 11,11% (sześciokrotnie mniej niż od mieszanych) – od czasowników przyrostkowych (kumštynės). 4.5. Derywatom czasownikowym z przyrostkiem -ynė(s) właściwe są następujące zmiany podstawy słowotwórczej: 1. Pomija się przyrostek czasownika podstawowego lub końcową część rozszerzonego przyrostka, np. kankynė: kankinti, kumštynės: kumščiuotis, erzelynė: erzėliuoti. Pomijanie części przyrostka jest typowe wyłącznie dla przykładów podanych w DLKŽ(k) w formie liczby pojedynczej. Łącznie około 25% derywatów ma w ten sposób zmienioną podstawę słowotwórczą. 2. Pominięcie afiksu zwrotnego, np. niovynės: niautis, slapstynės: slapstytis. Jest to bardziej typowe dla form liczby mnogiej (około 50% wszystkich derywatów w liczbie mnogiej 227 ni), znacznie mniej — formą liczby pojedynczej podano derywaty (maudynė: maudytis). 3. Oboczność samogłosek rdzenia (np. landynė: lįsti) występuje tylko w około 4% derywatów z tym sufiksem (w liczbie pojedynczej). W przyszłości można by jeszcze zbadać, jakie zmiany podstawy słowotwórczej są typowe dla derywatów należących do poszczególnych kategorii słowotwórczych, jednak DLKŽ(k) nie zawiera wystarczających danych do sporządzenia dokładniejszej statystyki pod tym względem. TABELE 1. Derywaty czasownikowe z sufiksem -ynė(s) według kategorii słowotwórczych Nr | Kategoria słowotw. | -ynė (liczba |%) | -ynės (liczba |%) | -ynė(s) (liczba |%) | Nr 1. | NI | 49 | 42,98 | 1 | 5,00 | 50 | 37,31 | 1. 2. | NL: | 25: | 21,93 | - | - | 25: | 18,66 | 3. | NL(C) | 6 | 24,00* | - | - | 6 | 24,00* | | NLgr | 19 | 76,00* | - | - | 19 | 76,00* | 3. | NAg | 23 | 20,18 | - | - | 23 | 17,16 | 4. 4. | NA | 14 | 12,28 | 18 | 90,00 | 32 | 23,88 | 2. 5. | NR | 2 | 1,76 | - | - | 2 | 1,49 | 5–6. 6. | NF | 1 | 0,88 | 1 | 5,00 | 2 | 1,49 | 5–6. Derywaty o jasnej | 114 | 100,00 | 20 | 100,00 | 134 | 100,00 | Derywaty | | (98,28) | - | - | | (98,53) | deryw. słowotw.? | 2 | 1,72 | - | - | 2 | 1,47 |? Razem | 116 | 100,00 | 20 | 100,00 | 136 | 100,00 | Razem 2. Derywaty odrzeczownikowe i odprzymiotnikowe z sufiksem -ynė(s) według kategorii słowotwórczych Nr | Kategoria słowotw. | -ynė (liczba |%) | -ynės (liczba |%) | -ynė(s) (liczba |%) 1. | NL: | 100: | 90,91 | – | – | 100: | 90,10 | NL(C) | 77 | 77,00* | – | – | 77 | 77,00* | NLgr | 23 | 23,00* | – | – | 23 | 23,00* 2. | NAt | 7 | 6,36 | 1 | 100,00 | 8 | 7,21 3. | NC | 3 | 2,72 | – | – | 3 | 2,70 Derywaty o jasnej | 110 | 100,00 | 1 | 100,00 | 111 | 100,00 derywacji | | (99,10) | | | | (99,11)? | 1 | 0,90 | – | – | 1 | 0,89 Razem | 111 | 100,00 | 1 | 100,00 | 112 | 100,00 * Wszystkie NL. 228 3. Derywaty z sufiksem -ynė(s) według struktury czasowników podstawowych Czasowniki podstawowe | -ynė | liczba |% | -ynės | liczba |% | -ynė(s) | liczba |% Pierwotne | 27 | 37,50 | 5 | 26,32 | 32 | 35,16 Sufiksalne | 20 | 27,78 | 2 | 10,53 | 22 | 24,17 Mieszane | 10 | 13,89 | 11 | 57,89 | 21 | 23,08 Prefiksalne | 4 | 5,55 | – | – | 4 | 4,40 Kilka czasowników | 10 | 13,89 | 1 | 5,26 | 11 | 12,09? | 1 | 1,39 | – | – | 1 | 1,10 Razem | 72 | 100,00 | 19 | 100,00 | 91 | 100,00 4. Derywaty z sufiksem -ynė(s) według kategorii słowotwórczych i struktury czasowników podstawowych: a) derywaty podane w formie liczby pojedynczej Kategorie słowotwórcze | Czasowniki podstawowe | pierw. | sufiks. | miesz. | prefiks. | kilka czasown. | Razem NI | liczba | 24 | 5 | 8 | 5 | 7 | 49 NI |% | 48,98 | 10,20 | 16,33 | 10,20 | 14,29 | 100,00 NL | liczba | 10 | 7 | 3 | 1 | 4 | 25 NL |% | 40,00 | 28,00 | 12,00 | 4,00 | 16,00 | 100,00 NAg | liczba | 7 | 5 | 3 | – | 8 | 23 NAg |% | 30,43 | 21,74 | 13,04 | – | 34,78 | 100,00 NA | liczba | 1 | 10 | – | 2 | 1 | 14 NA |% | 7,14 | 71,43 | – | 14,29 | 7,14 | 100,00 NR | liczba | – | 2 | – | – | – | 2 NR |% | – | 100,00 | – | – | – | 100,00 NF | liczba | 1 | – | – | – | – | 1 NF |% | 100,00 | – | – | – | – | 100,00 Razem | liczba | 43 | 29 | 15 | 8 | 19 | 114 Razem |% | 37,72 | 25,44 | 13,16 | 7,02 | 16,67 | 100,00 229 b) derywaty występujące tylko w liczbie mnogiej Kategorie słowotwórcze | Czasowniki podstawowe | Razem | pierw. | sufiks. | miesz. | prefiks. | kilka czasown. | NA | liczba | 5 | 2 | 11 | – | – | 18 |% | 27,78 | 11,11 | 61,11 | – | – | 100,00 NF | liczba | – | – | 1 | – | – | 1 |% | – | – | 100,00 | – | – | 100,00 NI | liczba | – | – | – | – | 1 | 1 |% | – | – | – | – | 100,00 | 100,00 Razem | liczba | 5 | 2 | 12 | – | 1 | 20 |% | 25,00 | 10,00 | 60,00 | – | 5,00 | 100,00 c) wszystkie derywaty Kategorie słowotwórcze | Czasowniki podstawowe | Razem | pierw. | sufiks. | miesz. | prefiks. | kilka czasown. | NI | liczba | 24 | 5 | 8 | 5 | 8 | 50 |% | 48,00 | 100,00 | 16,00 | 10,00 | 16,00 | 100,00 NA | liczba | 6 | 12 | 12 | 2 | – | 32 |% | 18,75 | 37,50 | 37,50 | 6,25 | – | 100,00 NL | liczba | 10 | 7 | 3 | 1 | 4 | 25 |% | 40,00 | 28,00 | 12,00 | 4,00 | 16,00 | 100,00 NAg | liczba | 7 | 5 | 3 | – | 8 | 23 |% | 30,43 | 21,74 | 13,04 | – | 34,78 | 100,00 NR | liczba | – | 2 | – | – | – | 2 |% | – | 100,00 | – | – | – | 100,00 NF | liczba | 1 | – | 1 | – | – | 2 |% | 50,00 | – | 50,00 | – | – | 100,00 Razem | liczba | 48 | 31 | 27 | 8 | 20 | 134 |% | 35,82 | 23,13 | 20,15 | 5,97 | 14,93 | 100,00 Otrzymano 1998 07 01 SKRÓTY DDR – Ambrazas S. Rozwój derywacji rzeczowników. Derywaty czasownikowe języka litewskiego, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1993. DLKG – Gramatyka współczesnego języka litewskiego, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1996. DLKŽ – Słownik współczesnego języka litewskiego, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1993. DLKŽ(k) – komputerowa wersja DLKŽ. 230 LKG – Gramatyka języka litewskiego 1, Wilno: Mintis, 1965. LKI – Instytut Języka Litewskiego. LKM – Paulauskienė A. Morfologia języka litewskiego: wykłady dla lituanistów, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1994. LKMA – Paulauskienė A. Lietuvių kalbos morfologijos apybraiža, Kaunas: Šviesa, 1983. LKŽ – Słownik języka litewskiego 1–2, Wilno: Mintis, 1968–1969; 3–6, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 1956–1962; 7–9, Wilno: Mintis, 1966–1973; 10–15, Wilno: Mokslas, 1976–1991; 16–17, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1995–1996. LKŽD – Skardžius P. Lietuvių kalbos žodžių daryba, Vilnius, 1943. LITERATŪRA Ambrazas S. 1995: Lietuvių kalbos kuopinių ir vardžodinių vietų pavadinimų darybos raida. – Lietuvių kalbotyros klausimai 33, Vilnius: LKI, 180 – 200. Jakaitienė E. 1980: Lietuvių kalbos leksikologija, Vilnius: Mokslas. Jakaitienė E. 1988: Leksinė semantika, Vilnius: Mokslas. Urbutis V. 1988: Žodžių darybos teorija, Vilnius: Mokslas. ABLEITUNGEN MIT DEM SUFFIX -ynė(s) in “DABARTINĖS LIETUVIŲ KALBOS ŽODYNAS” (Wörterbuch der litauischen Gegenwartssprache”) Zusammenfassung Im Beitrag werden manche Möglichkeiten, die Wortbildung mit Hilfe des Computers zu untersuchen dargelegt. Bei der Analyse der Bildungen mit dem Suffix -ynė(s) werden vorwiegend die Verbalableitungen in Betracht gezogen. Bei der Einteilungen der Verbalableitungen nach Kategorien ist festgestellt worden, daß diese Bildungen vorwiegend Geräte, Handlungen (der größte Teil der Pluralbildungen), auch handelnde Personen, Ortsangaben bezeichnen. Für Bezeichnungen von Handlungsresultaten, Feiertagen und Bräuchen liegen nur wenige Belege vor. Für Ortsbezeichnungen sind nicht nur Verbal – sondern auch Nominalableitungen charakteristisch. Die letzteren machen den größten Teil (mehr als 90%) der Nominalableitungen aus, wobei sie häufiger als die Verbalableitungen die semantische Schaltierung eines Sammelbegriffs aufweisen. Der größte Teil der Nomina mit dem Suffix -ynė(s) (cca 80%) ist von Substantiven und nur cca 1/5 von Adjektiven abgeleitet. Die Verbalableitungen stammen größtenteils von ursprünglichen Verben ab. Wenn Ableitungen mit dem zu erörternden Suffix aus sekundären oder gemischten Verben entstehen, fallen die Suffixe der letzteren (vgl.: kankynė: kankinti) oder die Endteile ihrer erweiterten Suffixe aus. Im letzteren Fall gehen aus dem Grundverb in die Ableitungen die Formanten -al- (gargalynė), -d- (šildynė), -st- (kraustynės) u. a. über. Außer diesen erörterten Veränderungen des Grundverbs ist kennzeichnend für die Ableitungen mit dem Suffix -ynė(s) der Austal des reflexiven Affixes des Grundverbs (niovynės: niautis), seltener die Verschiebung seines Wurzelvokals (landynė -lįsti). 231 DERIVATIVES WITH THE SUFFIX -ynė(s) IN „THE DICTIONARY OF MODERN LITHUANIAN“ Summary The present article deals with the deverbative words with the suffix -ynė(s) from „The Dictionary of the Modern Lithuanian“. It is the attempt to show how the computer may help in the investigation of some linguistic problems. There are some statistical data of the word formation with mentioned suffix in the article. 232