Nesusipratimai dėl dažninio žodyno

UWAGI | 129 STEPANOV, Ju. S. 1972: Zjawiska fonetyczne i metatoniczne w dialekcie litewskim. Baltistica, dodatek 1, 169–183. STEPANOV, Ju. S. 1997 a: Nieparadygmatyczne przekształcenia akcentu w języku indoeuropejskim. (Niektóre założenia.) Wiestnik Moskowskogo uniwiersitieta. Seria 9. Filologia nr 5, 63–80. STEPANOV, Ju. S. 1997 b: Neparadygmatyczne ruchy VIII rodzaju w językoznawstwie indoeuropejskim. (I. Wokół praw Bakera i Leskina.) Zagadnienia językoznawstwa, 1997, nr 4, s. 5–26. STUNDZIA, B. 1980: Miejsce tak zwanego rodzaju wspólnego w morfologicznej strukturze języka litewskiego. Językoznawstwo 31 (1), 79-87. TRUBECKOIJ, N. S. 1960: Ocrosst horosoeuu, Mocksa: U3naTebCTBO HHOCTPAHHOM JIMTEPATYPhbI. TRUBECKOJ, N. S. 2000: Podstawy fonologii, Moskwa: Aspekt Press. ULVYDAS, K., red. 1965: Gramatyka języka litewskiego 1. Fonetyka i morfologia, Wilno: Mintis. VAITKEVIČIŪTĖ, V. 1961: Samogłoskowe i dwugłoskowe fonemy litewskiego języka literackiego. Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 4, 19-47. VALECKIENE, A. 1998: Funkcjonalna gramatyka języka litewskiego, Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii. ZALIZNJAK, A. A. 1967: Русское именное словоизменение, Moskwa: Nauka. (= Zaliznjak 2002: 1-370.) ZALIZNJAK, A. A. 2002: «Русское именное словоизменение» с приложением избранных работ по современному русскому языку и общему языкознанию, Moskwa: Języki Kultury Słowiańskiej. ZINKEVIČIUS, Z. 1966: Dialektologia litewska, Wilno: Mintis. Aleksejus Andronovas Otrzymano 2002 12 05 Uniwersytet Państwowy w Petersburgu Katedra Lingwistyki Ogólnej nab. Uniwersyteckaja 11, 199034 St. Petersburg, Russia NIEPOROZUMIENIA W SPRAWIE [email protected] SŁOWNIKA FREKWENCYJNEGO W tomie XLVI Acta Linguistica Lithuanica Artūras Judžentis, omawiając działalność naukową Vito Labutisa (s. 230-248), relacjonuje niektóre twierdzenia z jego recenzji dotyczącej naszych dwóch słowników — Słownika frekwencyjnego współczesnego pisanego języka litewskiego (w kolejności malejącej frekwencji) (1997) oraz innego słownika o tym samym tytule, lecz ułożonego w porządku alfabetycznym (1998) (istotnie, pomyliwszy nasze imiona i nazwiska, zob. s. 245). Postanowiliśmy publicznie odpowiedzieć autorowi w sprawie przedstawianych przez niego, a nie przez Labutisa, twierdzeń dlatego, że wobec nieskorzystania przez Judžentisa z możliwości mowy zależnej pozostaje jedynie przypuszczać, iż opinie zarówno autora omówienia, jak i Labutisa są zgodne: mianowicie, że słowniki frekwencyjne można opracowywać bez przestrzegania wymogów lingwostatystyki (por. Twierdzenie Labutisa: „Opierając się na próbkach tekstów sporządzonych zgodnie z zasadami statystyki i upewniwszy się, że przez ich sieć nieustannie wymyka się jakiś węgorz czy certa, próbkę tekstów prawdopodobnie należałoby skorygować”. („Kalbos kultūra” 72, 1999, s. 113.)) Judžentis, bez żadnych komentarzy powtórzywszy zarzut nie tylko Labutisa, zresztą podobnie jak innych, którzy niewystarczająco zgłębili zasady sporządzania lingwostatystycznych list frekwencyjnych i słowników, dotyczący braku niektórych słów w tej liście (... „brakuje (...) nazw realiów życia codziennego, roślin i zwierząt, słów z dziedziny kultury oraz związanych z działalnością intelektualną...“ ), zachęcił również do przypomnienia, że słowników frekwencyjnych nie można uzupełniać takimi czy innymi, choćby bardzo pożądanymi, słowami. Po prostu taka jest natura metod lingwostatystycznych: niczego nie można ani dodać, ani usunąć — statystycznie opisywany jest realnie istniejący 130 | UWAGI tekst lub ogół takich tekstów, bez żadnych uzupełnień. Może się tak zdarzyć i, zresztą, zdarza się, że nie wszystkie słowa tej samej klasy czy grupy trafiają do takiej listy frekwencyjnej (powiedzmy, wśród terminów pokrewieństwa brakuje jakiejś ciotki), ale taka jest specyfika prac lingwostatystycznych: nie uzupełniać, choćby nie wiadomo jak kusiło. O aprobacie Judžentisa dla zarzutów Labutisa świadczą również środki stylistyczne, np.: „Z troską stwierdza się, że w słowniku jest wiele słów nienormatywnych (...)“. Wydaje się, że obu językoznawcom wspólnie po prostu niepojęta jest elementarna rzecz: choćby językoznawcy tego pragnęli, obrazu użycia języka nie należy upiększać, jeśli nie chce się starym zwyczajem zniekształcać rzeczywistości i przedstawiać tego, co pożądane, jako rzeczywistości. O niektóre inne kwestie wspomniane w recenzji należałoby spierać nie z Judžentisem, lecz z Labutisem, ale przecież do autora recenzji należy właśnie opublikowane zdanie: „Niejasne są kryteria wyodrębniania części mowy, dlatego tabele statystyki części mowy nie budzą zaufania- ”. Brzmi to jak werdykt, ponieważ w naszych słownikach przy każdym słowie podaje się informację o jego części mowy (dlatego zresztą najważniejsze nie są tabele, lecz te informacje). Judžentis powtarza to stwierdzenie, co oznacza, że mocno wierzy we wniosek Labutisa, jakoby „słownik i jego punkty oparcia niestety częściej rozczarowywały, niż cieszyły- ”. Może i nie byłoby tak ważne spierać się z jednym czy drugim językoznawcą, gdyby nie było widać perspektyw prac lingwostatystycznych. Tym bardziej że szlak został już przez nas przetarty, mamy narzędzia, a także pewne umiejętności. Słowniki frekwencyjne niektórych języków, podobne do naszych, opracowano 50, a nawet 100 lat temu (szerzej na ten temat zob. artykuł Laimy Grumadienė w tym samym, 46. tomie ALL). Teraz idzie się dalej — wielkie słowniki języków ogólnych lub współczesnych zwykle mają już informacje przy najczęstszych słowach, co oznacza, że także dla języka litewskiego (lub leksykografii litewskiej) nadszedł czas, by wypełnić tę lukę. A zatem wkrótce może zajść potrzeba ustalania frekwencji słów nie przy poszczególnych okazjach, lecz stale. W ten sposób wyjaśniłaby się elementarna prawda: najczęściej używane słowa zmieniają się, ponieważ zależą od wielu wciąż zmieniających się okoliczności życia. Nie ulega wątpliwości, że wśród samych słów znalazłyby się zarówno piękne, jak i niezbyt piękne, ponieważ byłyby one liczone na podstawie autentycznych tekstów z prawdziwego życia, a nie celowo dobierane wyłącznie w celu zilustrowania piękna języka. Laima Grumadienė Otrzyma- [email protected] no 23.12.2002 Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, 2055 Wilno, Litwa Vida Žilinskienė Litewski Uniwersytet Prawa ul. Ateities 20, 2057 Wilno, Litwa [email protected]