Lithuanian “žiaurùs” : “žvėrìs”

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA XLVII (2002), 109–115 Litewskie žiaurūs: žvėris STEVEN YOUNG Uniwersytet Maryland Baltimore County, Baltimore, MD, Lit. žiaurūs ‘grausam’ Fraenkelis sieja su žodžių lizdu žiaudūs „žiaurus [dažnai pas Daukantą]“, žiudrūs „šiurkštus, nelygus“, žiudrēti „tapti šiurkščiam, nelygiam- “; te z kolei są związane albo z lit. žūti ‘zginąć’, žudyti ‘zabić’ lub ros. жула „przerażenie, nędza”. Jednak porównanie Fraenkla jest niewystarczające zarówno pod względem fonologicznym (wyprowadzenie *žiaur z *žiaud(r) nie jest oczywiste), jak i semantycznym (podstawowe znaczenie *žiauris to „okrutny”, a nie „szorstki, chropowaty”). Lepsze, bardziej przekonujące rozwiązanie sugeruje relacja semantyczna łac. ferus: ferox: žiaurūs można postrzegać jako formację oznaczającą „stan” (*g"éur-) wobec stanu II žvėris (*g"uēr-). W tym ujęciu (*g"ēur-) pierwotnie reprezentowałby tematyczny przymiotnik przynależności, przekształcony w języku litewskim w temat na -u. Lit. žiaurūs, -i (temat žiaūr-) ‘okrutny, srogi, brutalny, dziki’ jest łączony przez Fraenkla (1965: 1303) z gniazdem wyrazowym Ziaudus „= žiaurūs (oft bei Daukantas...),” žiaudrūs, Ziudrus *rauh, uneben’, Ziudréti ‘rauh, uneben werden’, o których wszystkich mówi się, że należą bądź do zbioru litewskiego žūti ‘zginąć’, žudyti ‘zabić’, łot. zāudēt ‘vernichten, verlieren, verderben’, por. ros. жудй *Entsetzen, Elend” (który sam może być związany ze zbiorem žūti: Vasmer, Trubacev 1987,: 63). Pod hasłem žiudrūs (scharakteryzowanym jako „Tiefstufe zu žiaurūs“) Fraenkel rozszerza ten zbiór fonetycznie i semantycznie odmiennych elementów o Ziubrus ‘rauh, uneben’, Ziubrinti ‘rauh machen’, a pod nuzurdoti, nužurdoti (1962: 514) ‘zu Тоде guālen” czytamy: „Nach meiner Ansicht sind die Worter verw. mit lit. žiaurūs *„žiaurus, negailestingas, laukinis, šiurkštus“, Ziaudus dass[elbe]...“ Jeśli chodzi o porównanie žiaurūs z Ziaudus i formami pokrewnymi, trudno sobie wyobrazić, jak -dtego drugiego tematu (nie wspominając o -bw žiubrūs) można by uzgodnić z -7w žiaurūs, chyba że za źródło obu wyrazów przyjmie się *žiaū-, z opcjonalnym rozszerzeniem -d- (IEW 448 *¢heu-, *¢heu-d-- ‘verschwinden, umkommen’, źródło žūti), wraz z przyrostkiem -robecnym w žaudrūs (por. Ziaudus; por. także dial. skaudrūs „aštrus, piktas“ greta skaudūs, Skardžius 1941: 300). Nie ma jednak potrzeby podążać tym kierunkiem, ponieważ žiaurūs i žiaudūs nie dają się łatwo pogodzić pod względem semantycznym. Būga (1959: 327, 688) przedstawia następujący szkic semantyczny žiaudūs: ‘суровый, шерховатый, негладкий; ... acerbus; ... chropawy’. Znaczenie ‘суровый’ wydaje się typowe w odniesieniu do wiatru: sziaures ar kitti Ziaudi wiejej; „Or's yra... žiaudūs ir nepatogus“ (Daukantas); NW Žem. žiaudrūs ‘srogi, przenikliwy, ostry; шершавый, неровный; hirtus”; NW Žem. Ziudris (stopień zredukowany od žiaudrūs) ‘шершавый, негладкий (SiurksStis)’, žiudrēti ‘становиться шершавым: nuZindro raūkos nū būlvių rinkimo". Do tego możemy dodać Vitkauskasa (1976: 453, 458): žiaudrūs, žiudrūs „szorstki, twardy”: (przykłady występują w oryginale w formie gwarowej) marškiniai 110 | STEVEN YOUNG žiaudri buvo.... Каір šepečiai; pakulinis žiaudrus: nugarą draskė; vikšris žudrus: pjausta liežuvį gyvulių; pakulinis labai žudrus audeklas. Z glos i przykładów jasno wynika, że podstawowe znaczenie rdzenia žiaūd(r)-, žitdrto „szorstki, grubiański, ostry”, a nie „okrutny, srogi”, i dlatego nie ma potrzeby łączyć Ziaud(r)us, Ziudrus pod względem semantycznym (tak samo jak fonologicznym) z žiaurūs. Sporadyczne konteksty, w których użycia te mogą się zbiegać (na przykład w odniesieniu do ostrego ~ surowego ~ okrutnego wiatru), nie powinny przesłaniać tego faktu. W przypadku lit. paralele semantyczne takie jak łac. ferus: ferox, ros. зверь: зверский „brutalny” oraz lit. žvėris: žvēriškas sugerują raczej porównanie z lit. žvėris „dzikie zwierzę”. Rozważmy także Žem. žvėris w znaczeniu „kas žiaurus” (Vitkauskas 1976: 462) oraz fakt, że lit. žvēriškas, przejrzysty derywat od žvėris, jest definiowany przez „DZ jako „žiaurūs”- !. Mając na uwadze zbliżenie semantyczne žiaurtts: žvėris, przechodzimy następnie do relacji fonetycznej między tymi dwoma wyrazami. Litewska sekwencja #7, 27 (reprezentowana ortograficznie jako $il~, žiV-), taka jak w żiaurūs, odzwierciedla zasadniczo prajęzykowe *kiV-, *giV-. Jedno ze źródeł bałtosłowiańskich takich sekwencji występuje w tautosylabicznym *(С)ёи-> (w terminologii bałtyckiej) (C)iāu-: IEW 597 *Kéufe]r-- „Nord, Nordwind” > lit. šiaur-[ė] ‘północ’, IEW 684 *leud"i-‘potomstwo, lud’ > lit. liaudis, słow. *ljud->. W związku z tym najbardziej prawdopodobnym poprzednikiem litewskiego rdzenia o kształcie žiaurbyłoby *g'TMeur-. Tonu pierwotnej formy (akutowego lub cyrkumfleksowego) nie można wywnioskować z žiaurūs, ponieważ współczesne przymiotniki o temacie na -u mają tendencję do uogólniania paradygmatu akcentowego 4, tj. do narzucania metatonii cyrkumfleksowej: šiaurė ‘północ’: šiaurūs, temat šiaūr-‘północny’ (Stundžia 1995: 94). Dochodzi więc do porównania przedbałtyckiego *g"eur-(zasadniczo *žvēriškas”) i *g"uer-, IEW 493 ‘dzikie zwierzę’, źródła lit. žvėris id”. Ponieważ związek ten jest (używając terminu Erica Hampa) związkiem „przymiotnika przynależności” *g"eurz podstawą nominalną *g”uēr-, a takie przymiotniki tworzy się przez derywację tematyczną i dodanie „wokalizmu e w pierwszej możliwej pozycji” (Hamp 1978: 186, 193-94), a ponadto są one oksytoniczne (Hamp 1984: 141), mamy w istocie do czynienia z tematem tematycznym *g"euro-. Golab (1967: 770) określa zachodzący tu proces derywacyjny jako (pewien typ) vrddhi i wyjaśnia go szerzej: „Vrddhi można zdefiniować jako typ wtórnej (denominatywnej) derywacji tworzącej przymiotniki, która łączy dwa mechanizmy: a) sufiksację (głównie -o/eand -(i)io/e-); b) gradację pierwszej sylaby wyrazu podstawowego (rzeczownika). Gradację samogłoski w pierwszej sylabie... można interpretować jako wynik «dodania» lub «wstawienia» e do podstawowego wokalizmu O...” Jeszcze jeden paralelizm semantyczny tego rodzaju dostarcza słowiańskie *svwpē/sverēpē (np. ros. свирепый), ostatecznie wywodzące się od ie. *g"uér-‘- zwierzę’ (Holzer 1989: 78-81, w jego prowokacyjnej teorii słownictwa słowiańskiego odzwierciedlającego wpływ adstratowy [prawdopodobnie kimeryjski]). O rozwoju *еи zarówno w językach słowiańskich, jak i bałtyckich zob. Arumaa (1964: 86 i n. oraz 96 i n.). Arumaa kwestionuje twierdzenie Vaillanta, że zmiana ta zaszła tylko przed spółgłoską miękką: „Vaillant... macht den Wechsel slav. и ~ iu, balt. au ~ iau zależne od twardego lub miękkiego charakteru następującej spółgłoski. czego jednak nie można wiarygodnie dowieść, ponieważ rozszczepienie fonetyczne należy tutaj już cofnąć do stanu prajęzykowego tych języków, a brakuje nam możliwości jego pewnej kontroli.” Shevelov (1965: 273) jest bardziej kategoryczny: „Jednakże analiza każdego przypadku pokazuje, że jedynym fonetycznym odruchem eu było [słowiańskie] jū, podczas gdy wszystkie pozostałe formy wynikają z czynników pozafonetycznych i stanowią odchylenia późniejszej daty”. ts LITEWSKIE žiaurūs: žvėris | 111 Nasza derywacja tematyczna *о^еигб- -< *g”uēr-> odpowiada zatem derywacji (uprzymiotnikowionego) przymiotnika *deiuo-(Kurytowicz 1968: 303: *himmlisch” > *Gott') od pierwotnej podstawy *dieu-(por. stangl. dyduh, dyoh) poprzez stopień zredukowany *diu/diu, z tym wyjątkiem, że pośrednie stadium stopnia zredukowanego **g*ur-(- do *g"uér-) jest najwyraźniej niepoświadczone. Odnośnie do takich relacji typu „Schwebeablaut” (które kontynuują formacje I i П stanu binomialnych rdzeni Benveniste’a) Szemerenyi (1980: 126) stwierdza, że założenie stadium stopnia zredukowanego nie jest konieczne: „In einigen Fallen (2. В. bei mittlerem R) konnen Umstellungen stattgefunden haben, а. h. *terpdirekt zu *trepgeworden sein”. W wyniku rozwoju fonetycznego *g”eur6do rozpoznawalnie bałtyckiej postaci *Ziaurāotrzymujemy formę o wyglądzie przymiotnika o stopniu o (bałtyckim stopniu a). Takie przymiotniki (głównie odczasownikowe) w językach bałtyckich były podatne na przesunięcie do pierwotnie należących do stopnia zredukowanego oksytonicznych tematów na u: „godnym uwagi faktem dotyczącym bałtyckiego jest pojawianie się podstaw o-stopniowych w tematach na -ii: kartus ‘gorzki’, gajūs ‘żywy, żwawy’ itd.” ; a nawet pseudoo-- stopniowych: saldūs ‘słodki’ (Hamp 1984: 141; Vanags 1989: 118 sugeruje motywację tego przesunięcia na dużą skalę). Odpowiednio tematyczny oksyton *žiaurāzostał przekształcony w temat na u *Ziauri-. Podsumowując, mamy tu oksytoniczny przymiotnik tematyczny przynależności *g"eurd-, zasadniczo *žvēriškas”, od odziedziczonej podstawy *g”uēr-‘- zvéris’, w wyniku derywacyjnego procesu Schwebeablaut. Dało to, w wyniku regularnej zmiany fonetycznej, „pseudo-- stopień o” žiaur6-*, który wraz z innymi przymiotnikami tematycznymi o stopniu o został przekształcony w temat na а u, dając współczesne žiaurūs „okrutny, zajadły- ”. Mając ustalony poprzednik *g"eur6of lit. žiaurūs, możemy zapytać, czy ta podstawa znajduje odzwierciedlenie również w językach słowiańskich; oczekiwanym formalnym rozwojem rdzenia *g*eurin językach słowiańskich byłoby *žur-, poprzez stadium pośrednie *ziour-, ze zmianą dyftongu -eud analogiczną do tej w językach bałtyckich (w kwestii słowiańskiego Z z z pochodzenia palatowelarnego plus i, por. ros. ёж „jeż” < *eg”io-= lit. ežys). W istocie czasownik žuriti (se) jest szeroko poświadczony w językach słowiańskich, lecz w oszałamiającej różnorodności znaczeń, podsumowanych następująco. Czeskie zurit (tylko nieprzechodnie, zastępujące starsze czeskie zuriti se) ma jedno jednoznaczne znaczenie: „szaleć, wpadać we wściekłość” (Poldauf 1971: 1213); „свирепствовать” (Pavlovic 1989: 808), które pojawia się ponownie w derywowanym przymiotniku zurivy „szalejący [wściekły], zajadły, rozwścieczony” (Poldauf, loc. cit.)?. Według Dybo (1981: 40) lit. ]} inżynier nie valid? Wait output has weird? Need only JSON. I accidentally added? final must valid. Need translate last žvėris wykazuje apofoniczną długość rdzenia, która została uogólniona w tym rdzeniu już na etapie indoeuropejskim. Inni postulują tutaj podstawę laryngalną. Jak zauważono powyżej, pierwotna sytuacja jest w žiaunts przesłonięta przez tendencję do uogólniania tematów cyrkumfleksowych. Wstępnie sugerowałbym, że pośredni bałtycki etap *žeurais odzwierciedla fińskie hirved ‘straszny, przerażający, okropny, ohydny’, któremu brak etymologii zarówno w SKES 78, jak i SSA 167. Fińskie 4 jest oczekiwanym odruchem bałtyckiej palatalnej; odnośnie do regularnej metatezy -ur-> -rvin w języku fińskim zob. Koivulehto (1991: 34). Przykład wzorca to Fi. Хата ‘włosy’ < bałtyckie *gaura-‘- id.’ Machek ma niewątpliwie rację, uznając cz. zurit (od *žufit) za wynik dysymilacji: z jednej strony czeski rdzeń zur jest izolowany (Machek sugeruje, że słowackie zurit”, zūrit” jest zapożyczone z czeskiego), z drugiej zaś w języku czeskim nie ma żadnego Zurin. Staroczeskie гейі, wprowadzone do rozważań przez Holuba (1952: 440), raczej nie ma tu związku. 112 | STEVEN YOUNG W języku polskim obecnie archaiczne žurzyč sie (wyłącznie zwrotne) ma jako podstawowe znaczenie „gniewać się, oburzać się”, lub — dla oznaczenia większego natężenia — „wściekać się, szaleć” (Doroszewski 1968: 1458: *gniewač sie па Коро, oburzač sie, srožyč sie”), podobnie jak w czeskim. Kartowicz (1927: 726) odnotowuje dodatkowe znaczenia kwasič sie „stawać się zgorzkniałym”, рус markotnym „być ponurym, posępnym”, a także chetpič sie „chełpić się, przechwalać się”, nadymač sie „zadzierać nosa”. W dolnołużyckim (Mucke 1928: 1161) występuje zarówno przechodnie žuris „sauer machen; tibertr.}٧ ]} Uwaga: invalid JSON? Need output exact valid. Original last item split? Need translate preserving. We need not hallucinate. Translation of erbittern, robić kwaśnym, rozgoryczać, zatwardzać” oraz forma zwrotna o znaczeniu „sauer werden; iibertr. sich erbittern; скисать, озлобляться, гневаться, ожесточаться”, stąd zasadniczo znaczenia „gniewać się” i „*kwasič się”, występujące w języku polskim. Językom wschodniosłowiańskim brakuje znaczenia „być gniewnym/- wściekłym- ”. Białoruski i ukraiński mają wspólne podstawowe znaczenie „smucić się, być zmartwionym” (czasownik) oraz „pogrążony w smutku, zmartwiony” (przymiotnik): białoruskie журіцца „grestić, martwić się; ‘martwić się’ (Atraxovié 1988: 414); журиіцьца сов. zasmucić się ‘boleć, oddawać się smutkowi’ (Nosovič 1870: 158); ukraińskie журіти, -10, -иш‘rujnować, -Юся, -ишся ‘печалиться, грустить, горевать, кручиниться, крушиться; унывать’ niszczyć, zasmucać’, журітися, (Kiričenko 1953: 505). Ponadto białoruski i ukraiński wykazują porównywalne rzeczowniki odczasownikowe i odpowiadające im przymiotniki: Br. журбі, журббта (pot.) ‘smutek, żal, zgryzota’, журббтны ‘smutny, żałosny; скорбный’ (Atraxovič 1988: 413); ukr. журба ‘żal, smutek’, журлівий ‘żałosny, smutny’ (Kiričenko loc. cit.). Ukraiński dostarcza jednak również podstawy, od której wywodzi się czasownik журіти(ся): (Kiričenko 1953: 506, s.v. »xypūd) обл. журӣ, редк. жур ‘żal, smutek’ i odpowiadający mu przymiotnik odrzeczownikowy журній ‘żałosny, smutny; сокрушённый"'. Centralne znaczenie rosyjskiego журіть, -рю, -рішь (wyłącznie przechodniego) to ‘besztać’: ‘(pasr.) делать лёгкий выговор; слегка бранить’ (Ožegov 1989: 199). Słowo to wydaje się poświadczone nie wcześniej niż w Żywocie Awwakuma (1673). Zaimkoworefleksyjne журіться, -pOCb, -рішься is znane dialektalnin ie znaczenia of горевать, печалиться’ (południoworosyjskie i ‘ворчать, браниться’, w którym ponownie in pojawia się derywowany журиіло, журила „maruda” (SRNG,: 231). As in Ukraiński, dialektalny rosyjski również ma жўрный, журнбӣ ‘печальный’, chociaż podstawa жур wydaje się to be nieobecny in Rosyjski. Południe Slavic wprowadza znaczenie „pośpiecin h”, słoweński (archaiczne) žūriti se, -іт, oraz SCr ce, жўрити które obok swojego podstawowego znaczenia wykazuje również (dialektalnie) „narzekać”, co Petleva (1969: 178) łączy się ze „smucić się” i (dla czasowników nierefleksywnych) znaczenia „besztać” występujące we wschodniosłowiańskim. Powyższy przegląd sugeruje konsekwea ntne rozróżnienie między a zachodniosłowiańskim słowiańskim *Zuriti, które jest zazwyczaj is zwrotne/nieprzechodnie, nie ma derywowanego a rzeczownika Zurbd i koncentruje się wokół pojęcia of „gniew, wściekłość”; i reszta of słowiańskim, gdzie zakres znaczeń of jest is bardziej rozproszony, lecz ‘smucić, powodować smutek’ is jest typowe, a odsłowny rzeczownik žurbd występuje is obok pozornie niepochodan nej podstawy Zur, žurd. Wśród konsultowanych słowiańskich słowników (1957: 668) is etymologiczin nych jedynie Briickner łączy polskie žurzyč sie ze wschodnim i formy południowosłowiańskie; co ciekawe, semantycznie identyczny czeski zurit nie jest wspomniany. Machek is s.v. (1968: 589 zuriti) LITEWSKI žiaurūs: žvėris | 113 trafnie łączy formy czeską i polską, nie wspominając o słowiańszczyźnie wschodniej i południowej, podczas gdy Vasmer, Trubačev (1987: 68 s.v. журіть), Černyx (1993,: 309 s.v. журиіть) i MeVnyčuk (1985: 210 s.v. журіти, журітися) nie czynią żadnej wzmianki o formach zachodniosłowiańskich; '']} заинтерес? Wait must only JSON. Need fix invalid extra. Also preserve? Translate LITHUANIAN as LITEWSKI. output exact. Ensure semicolon. ]} Ndzi шықәс. Need final proper. cr. formy wschodnioi południowosłowiańskie porównuje się z OI ghoras ‘straszny, okropny, gwałtowny’ oraz gockim gaurs ‘wzburzony, zasmucony’ (IEW 453 *ghou-ro- -s ‘furchtbar’, ‘voller Furcht’). Černyx, przyznając, że rdzeń jest etymologicznie niejasny (МеГпусик zgadza się z tym) oraz że znaczenia we współczesnych językach słowiańskich są dość rozbieżne, przypuszcza, że starsze znaczenie rosyjskiego terminu brzmiało ‘sprawiać komuś zmartwienie’, ‘denerwować kogoś’, skąd także ‘pędzić’ i ‘martwić’. Bałtyckie *gur-, o ogólnym znaczeniu ‘zubożenie’, również może tu należeć (Ioporov 1979: 346 i n., s.v. gurīns ‘biedny’). Pozostaje nam zatem kwestia pochodzenia form zachodniosłowiańskich. W dolnołużyckim žuriš *zakwaszać, ibertr. ‘rozgoryczać’, Zuris se ‘kwaśnieć, tibertr. sich erbittern’ oraz dla sporadycznego znaczenia *kwasič sig” odpowiadającego mu polskiego czasownika rozwiązanie sugeruje uwaga Muckego towarzysząca formalnie odpowiadającemu przymiotnikowi Zuriwy (porównywalnemu z czeskim zurivy) ‘widersetzlich; yIpsiMbli.- ..: “абе. у. Zur”, to znaczy wywiedziony od rozpowszechnionego zachodniosłowiańskiego słowa oznaczającego kwaśny zakwas używany do zupy lub chleba, którego powszechnie przyjmowanym źródłem jest MHG sūr ‘kwaśny’- ®. Czasownik žuriš może być albo bezpośrednim derywatem LSo. žur lub pierwotne znaczenie czasownika mogło zostać rozszerzone z „być gniewnym” na „być kwaśnym, gorzkim” poprzez ludowoetymologiczne skojarzenie z Zur. Brückner nie podaje etymologii žurzyč sie. Machek uważa, że czeskie zuriti (se) i polskie žurzyč sie wywodzą się od wcześniejszego *vz-juriti (przytacza pol. jurzyč sie „wpadać we wściekłość”, „wściekać się, szaleć”, ukr. наюритися „rozgniewać się”) poprzez błędny podział (*v-zjuriti), a także z sekwencji zj-. Chociaż semantyka jest sugestywna, porównania tego nie można utrzymać: słowo to najwyraźniej nie zna prefiksu vz ani v- (współczeski czeski używa przy tym rdzeniu jedynie na-, roz-, vy-, za-). Co ważniejsze, palatalizacja 2+/ na granicy morfemów prefiksu i rdzenia nie jest oczekiwana na tak późnym etapie w językach słowiańskich (chociaż t+j > č występuje np. w ros. очутиться < от+ ютиться: lit. jaūsti, justi; Vasmer, Trubacev 1987: 179). W istocie etymologia skądinąd izolowanego zachodniosłowiańskiego *žuriti (se) jest, z perspektywy bałtyckiej uzyskanej dzięki naszym nowym ustaleniom, jasna: jest to czasownik denominalny od tej samej podstawy co lit. žiaurūs „okrutny”, w terminach słowiańskich *g”eur-> *ziour-> *žur-, forma Schwebeablaut do *g"uér-„- dzikie zwierzę- ”. Rzeczywiście, na ten związek przedwcześnie trafił Josef Jungmann w swoim Slovnik česko-nēmecky z 1839 roku (1839: 793) pod hasłem zurivy, gdzie zauważa „por.” zwēr.” W swojej semantyce derywacyjnej zachodniosłowiańskie *žur-(< *g"eur-): žuriti (se) jest analogiczne do ros. srogi: szaleć, albo, używając 6 СЕ. Brūckner (1957: 668): zur —niemiecka nazwa ‘kisielu’; od 15. wieku ogdlne, przejęte па calym Zachodzie stowianskim (u nas, Stowiencow, Czechow, Luzyczan), a od nas па Rusi; 2 niem. sūr (dziš sauer) *kisty'. Grinaveckienė (1975: 174-5) aptaria Вг. жур ‘owsiany kisiel’ jako zapożyczenie z bałtyckiego źródła litew. žiūrė, žiūrā oraz łot. žūra, žūre, argumentując, że formy bałtyckie mają szerszy zakres semantyczny i dlatego są pierwotne. Argument ten nie uwzględnia jednak obecności žur w języku polskim, górnoi dolnołużyckim, czeskim, a nawet słoweńskim, gdzie nie może on oznaczać zapożyczenia z Bałtycki. 114 | STEVEN YOUNG bliższa analogia formalna (czasownik zwrotny na -ить), ros. бес: беситься. Obok czasownika *žuriti (sę), języki zachodniosłowiańskie najwyraźniej utraciły pierwotną podstawę zachowaną w litewskim žiaurūs; zjawisko to nie jest nieznane w historii bałto-słowiańskiej (np. SI. *roka ‘ręka’: lit. ranka: rinkti ‘zbierać- ’: słow. *rototv [Киѕѕ. pmyms] ‘rtęć’: lit. risti: ritant-‘- toczyć’). BIBLIOGRAFIA ARUMAA, P. 1964: Gramatyka prasłowiańska 1, Heidelberg: Carl Winter. ATRAXOVIC, К. К. 1988: Słownik białorusko-rosyjski 1, Mińsk: Białoruska Encyklopedia Radziecka. BRŪCKNER, А. 1957: Slownik etymologiczny jezyka polskiego, Warszawa: Wiedza Powszechna. BUGA, K. 1958, 1959, 1962: Rinktiniai raštai 1-3, Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla. CERNYX, P Ја. 1993: Słownik historyczno-etymologiczny współczesnego języka rosyjskiego 1, Moskwa: Русский язык. *DŽ -Słownik współczesnego języka litewskiego, red. S. Кеіпуѕ i in., Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 2000. DOROSZEWSKI, W., ed. 1968: Sfownik języka polskiego 10, Warszawa: Panstwowe Wydawnictwo Naukowe. DyBo, V. A. 1981: Славянская акцентология, Москва: Наука. FRAENKEL, Е. 1962–1965: Litewski słownik etymologiczny 1–2, Heidelberg: Carl Winter. GOLAB, Z. 1967: Ślady vrddhi w językach słowiańskich. Aby uczcić Romana Jakobsona. Eseje z okazji jego siedemdziesiątych urodzin, Haga i Paryż: Mouton, 770—784. GRINAVECKIENE, E. i in. 1975: Słownictwo codziennego użytku pochodzenia litewskiego na zachodniej Białorusi. Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 16, 163—195. HAMP, E. 1978: Zmiana dźwiękowa i leksykon etymologiczny. Farkas, D. et. al., red., Chicago Linguistic Society. Materiały z paras esji poświęconej leksykonowi, 14–15 kwietnia 1978, 184–195. Hamp, Е. 1984: O rozwoju oksytonicznych przymiotników o stopniu o do tematów na -i. Baltistica 20 (2), 141–142. HOLUB, J., KOPEČNY, Е 1952: Etymologiczny słownik języka czeskiego, Praga: Państwowe Wydawnictwo Podręczników. HOLZER, G. 1989: Zapożyczenia z dotychczas nieznanego języka indoeuropejskiego w języku prasłowiańskim i prabałtyckim, Wiedeń: Wydawnictwo Austriackiej Akademii Nauk. IEW – Indoeuropejski słownik etymologiczny, red. J. Pokorny, Bern: Francke, 1959. JUNGMANN, J. 1839: Słownik czesko-niemiecki 5, Praga: W Książęcej Arcybiskupiej Drukarni Książęcej. KARLOWICZ, J. i in. 1927: Stownik jezyka polskiego 8, Warszawa: Wydawnictwo Kasy im. Mianowskiego. KIRIČENKO, I. I. 1953: Słownik ukraińsko-rosyjski 1, Kijów: Wydawnictwo Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. KOIVULERTO, J. 1991: Uralskie dowody na rzecz teorii laryngalnej, Wiedeń: Wydawnictwo Austriackiej Akademii Nauk. KURYLOWICZ, J. 1968: Gramatyka indoeuropejska 2, Heidelberg: Carl Winter. МАСНЕК, V. 1968: Etymologiczny słownik języka czeskiego, wyd. 2, Praga: Academia — Wydawnictwo Czechosłowackiej Akademii Nauk. MEL'NYčuk, О. S. 1985: Етимологічний словник українскої мови 2, Киів: Наукова думка. MUCKE, Е. 1928: Słownik języka dolnołużyckiego i jego dialektów 2, Praga: Wydawnictwo Czeskiej Akademii Nauk i Sztuk. Nosovīč, І. I. 1870: Słownik gwary białoruskiej, Petersburg: Drukarnia Cesarskiej Академии наук. OžEGov, S. I. 1989: Słownik języka rosyjskiego, wyd. 21-е, Moskwa: Język rosyjski. PAVLOVIČ, A. I. 1989: Słownik uesko-rosyjski, wyd. 8-е, Moskwa: Język rosyjski. PETLEVA, І. Р. 1969: Materiały uzupełniające do rekonstrukcji leksyki prasłowiańskiej (na материале сербохорватского языка). Этимология 1967, 173—179. LITEWSKIE žiaurūs: żvėris | 115 POLDAUF, I. i in. 1971: Słownik angielsko-czeski i czesko-angielski, Praga: Państwowe Wydawnictwo Pedagogiczne. SHEVELOV, С. Ү. 1965: Prehistoria wspólnej słowiańszczyzny, Nowy Jork: Columbia University Press. SKARDŽIUS, Р. 1941: Słowotwórstwo języka litewskiego, Wilno: Litewska Akademia Nauk. SKES —Etymologiczny słownik języka fińskiego, red. Y. Toivonen, Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1955. SRNG – Słownik rosyjskich gwar ludowych, red. Ф. П. Филин i in., Moskwa–Leningrad: Наука, 1965-. SSA —Pochodzenie słów fińskich 1, red. E. Itkonen i in., Helsinki: Suomalaisen kirjallisuuden seura, kotimaisten kielten tutkimuskeskus, 1992. STUNDŽIA, B. 1995: System akcentuacji ogólnego języka litewskiego, Wilno: Uniwersytet Wileński, Katedra Języków Bałtyckich. SZEMERENYI, O., 1980: Wprowadzenie do językoznawstwa porównawczego, wyd. 2, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft. Tororov, V. No. 1979: Język pruski. Słownik E-H, Moskwa: Nauka. VANAGS, R. 1989: O historii bałtyckich przymiotników na u-temat. Baltistica 25 (2), 113—122. VASMER [FASMER], M., TRUBAČEV, O. N. 1987: Etymologiczny słownik języka rosyjskiego. Przekład z немецкого и дополнения О. Н. Трубачева, изд. 2-ое, Москва: Прогресс. VITKAUSKAS, U. 1976: Słownik gwar dūnininków północno-wschodnich, Wilno: Mokslas. Steven Young Otrzymano 2002 11 24 Department of Modern Languages University of Maryland Baltimore County 1000 Wzgórze Okrąg Baltimore, MD 21250, USA [email protected]