„Lietuvių kalbos tarmių chrestomatija“

170 | RECENZJE VASKELAITE, R. 2003: Rzeczownikowe połączenia języka litewskiego z punktu widzenia więzi syntaktycznych. Acta Linguistica Lithuanica 48, 143-158. Vytautas Ambrazas Otrzymano 2005 04 22 Instytut Języka Litewskiego P. Vileisio g. 5, LT-10308 Litwa CHRESTOMATIA DIALEKTÓW JĘZYKA LITEWSKIEGO OPRACOWAŁY RIMA BACEVICIUTE, AUDRA IVANAUSKIENE, ASTA LESKAUSKAITE, EDMUNDAS TRUMPA Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2004, 328 [16] s., ISBN 9986-668-56- -5 Wielkich naszych językoznawców Juozasa Balcikonisa, Zigmasa Zinkevičiusa, Adelė Laigonaitė i innych przez długi czas uczono nas o wielkim znaczeniu ludu (żywego języka, dialektów) dla życia narodu i nauki, każdą książkę o dialektach witaliśmy z radością. Tak samo cieszymy się z nowej Chrestomatii dialektów języka litewskiego. Opracowało ją młodsze pokolenie językoznawców-dialektologów, często badające i badające obecnie nasze gwary i gwarowe odmiany (redaktor naukowa doc. dr Laima Grumadienė) nowymi metodami. Wszystko pochodzi z nagrań magnetofonowych (dlatego całkowicie przemilczana jest podobna chrestomatia z 1970 roku), nie unika się publikowania tekstów z naruszeniami systemu dialektalnego (prof. Juozas Balčikonis dawno uczył, że obecnie w dialektach można już znaleźć wszystko, ponieważ wiele rzeczy zostało zepsutych przez pisanie i szkołę). Już jakby nie ma społeczności wiejskich, wszyscy teraz uczą się z radia, telewizji, w różnego rodzaju szkołach, dlatego w rozmowach z ludźmi mówiącymi dialektami słyszy się dostosowywanie do „poprawnego” języka — (w ciągu 15— 20 min. nie można już niczego nagrać, ponieważ jest to tylko minutowa mowa, „pokazywanie wykształcenia”, a nie odziedziczona gwara. W tej chrestomatii znajdują się takie rzeczy,,- ,W „Wstępie” ostrzega się o tym — wszyscy przecież znamy obecną sytuację, rozumiemy, że i wcześniej zdarzało się to w nagraniach oraz w różnych artykułach. Może to wprowadzić w błąd innych językoznawców, znajdujących obok elementów odziedziczonych także bardzo nowe. Podano całą stosowaną transkrypcję, chociaż jest wiele nierozstrzygniętych kwestii (zwłaszcza oznaczania miękkości grup spółgłoskowych ayks'¢'au, kel'ti i in., zredukowanych samogłosek od czasów Chylińskiego vaikas Dv, maisas DRSK, RTN pisowni itd.). Widać błędy: dey'.kt' = dengt', mé-d's = me.d'is, udks = udks (s. 18, 19); Szawliszanie nie mają formy Z'un'ks'n- 'us = Z'unks'n'- us, jest to wschodniolitewski Ziungsnys (zob. także LKZ,,, is LD 67, Grv). Mówi się, że „w języku ogólnym pierwszy element dwugłosek i, u + 1, m,n, r jest krótki, dlatego ich akcent toniczny oznacza się grawisem (~), np.: girtas, kiirmis, lecz w książce nie pozostały już miejsca, w których tak się mówi: kauniSkiy, jurbarkiSkiy, zagariSkiy mają tylko długie lub półdługie pierwsze człony (tylko zapomniano o dwugłosce wi). Czy nowe nazwy dialektów stworzył jeden Aleksas Girdenis, czy też prof. Zigmas Zinkevičius nie miał okazji się do tego przyczynić (s. 26)? W dziełach naukowych dbałość i prawda są rzeczami koniecznymi. Rozpoczyna się rozdziałem „Aukštajciowie zachodni” (podrozdziałami „Kauniškiai i Aukštajciowie z Kraju Kłajpedzkiego”). Ciekawy artykuł wprowadzający o historii tych gwar, wspomina się gwarowe wysepki i obszary Małej Litwy. Do kauniškiai dołącza się również gwarę jurbarską (podsumowując RECENZJE | 171 nie wspomina się nawet, że mówi się tam ma.ta ~ mato, sd.k'e, i że szczególnie różnią się od kauniškiai). Ciekawe, czy Jurbarkas, podobnie jak cała Litwa Pruska, oraz zanavykai z Šakiai wymawiają i wymawiali pi.rmas, du.nda (nie potwierdzają tego ani tomy Słownika gwary zanavyskiej redagowane przez Aldonasa Pupkisa i Viliję Sakalauskienė, z dr Rimą Bacevičiūtė we wstępie, ani wielu innych pytanych osób) (s. 40). Po wysłuchaniu tekstów z płyty kompaktowej wyraźniej słychać krótkie i, u (w okolicach Mariampola i Prienai są one wydłużane, ale nie dalej); sami autorzy na specjalnej mapie (po s. 36) mówią, że krótko wymawia się je nawet w Kybartai i Pajevonys, a tutaj jakaś mieszanina: kto mówi nieprawdę — Rima Bacevičiūtė, mapa, Fryderyk Kurszat, Jonas Jablonskis czy LKA. Na tej mapie wsie Eglinė i Vaiponia zaliczono do gwary punskiej, a w rzeczywistości należą do obszaru Liubavas- –Kalvarija, odłączonego przez Związek Narodów przy pomocy Francji. Wielką nieprawdą jest, że JRB mówi ma.tu, ma.ti — tylko mda.ta, sa.k'e i tym podobne (dlatego zostali zaliczeni do aukštajciowie północno-zachodnich, a teraz przeniesieni do kauniškiai). Bardzo interesujący tekst gwary katyckiej (nagrany przez autora w 1964 roku we wsi Buikiškė koło Vainutasa): tam mówił biiva ~ biwo, isva.r'e ~ iSvaré, sa.k'e ~ sake, §'é.ri'd'ie Sa. Lta ~ šiandien Šalta, ale w książce jest inaczej. W tekście z Baltkéjów (rej. szyłelski) wszystkie nieakcentowane e przechodzą w żmudzki e (słuchając tekstu, jest to tylko nieco bardziej przedniojęzykowe e, ale nie żmudzka ¢), a także występuje i.f. przypadek emfazy (s. 51,52). W tekście z Garliavy występuje transpozycja końcówki: aSturtais, devin.tais in. przypadek wskazuje na akcent 2., a transponowane aStuntais, devintais; akcent wtórny liczebnika [email protected]'[email protected] w sylabie -de. został podtrzymany jako główny (s. 51, 52) itd. W tekście z Birstonas z wsi Žemaitkiemis nie słyszano dyftongu ua ~ uo, natomiast tam, w gospodarstwie Kederisa, kilku mężczyzn tak wymawiało; w mieście kobiety przy kościele (nawet brat prof. Jonasa Kazlauskasa, śp. Kajetonas). Gal ua (s. 54) to uo, a nie va? Kliiiva i.rgi (bus i.7gi Garliavoje). Dialekty szawelski również rozpoczynają się wstępem, mapą; jest on naprawdę wartościowy i interesujący (klitiva tylko muzikd.- nc = muzikaritas (Zagarė) i wszystkich dialektów pasij'd.uk't' = pasij‘dukt’, bé-k't' = bé-kt', a już zupełnie nieakcentowane nieco dalej będą ziem. e, 0 włosy, ciekawe, czy są włosy (s. 63), plakas ~ plékas (I zmiękczone) (s. 65) itd. ). W tekstach z okolic Zagarė nie zauważono, że akcent intonacyjny wznoszący nie wydłuża pierwszego członu dyftongu — to jedynie ton akcentu muzycznego: iséin, Sdugdava itd. (o tym dialektolodzy wiele mówili). Bardzo nieoczekiwane jest powszechne wydłużanie krótkich samogłosek bu.va, zi.na (dużo o tym rozmawiano z mieszkańcami Sakyniai, nie udało się tego usłyszeć, może teraz już się pomieszało), ale pak'ila i paki-la wyraźnie rozróżniał i rozróżnia (w Sakynai i Zagarė pełno przybyszów zewsząd), wymawiał SvV'él'p’, sviil'p'in. Wątpliwości co do transkrypcji również są: musé.ika (1), nie museika; trs-ba, nie trobq; gi.lei odciągniętego akcentu nie ma takiego, ta.s (tas) jakiś nieoczekiwany przypadek, tu-s (kelmus) również, w.2lips' la.kstd-s czy też nie imiesłów /akstqs, nie forma zwrotna czasownika, témi nie w tym rzecz, lecz zupełnie inny rdzeń i jeszcze inne nieprawidłowości (np. pas''duz' ~ pasliauzia, nie pasliaiizia (s. 70) itd. Zdaje się, że formy są takie same, a wymowa wciąż inna: ba.ndo.s gani‘t' i bandas nez'u.r€é:si (s. 71). Nieoczekiwana, dość odległa od Żmudzinów, transkrypcja twos. Krakiu duds zamienione na dtios (!!), brafj.gus mokes'¢- ei —brangis mokesciai, ti-lic'os —tilycios, rei. Skee —oznacza i t. t. (s. 75). Piety aukStai¢- iai to prawdziwi dzukowie, ich obszar wciąż się kurczy — to slawizuje się, to wyżnia się wschodnio lub kowieńsko. Wstęp przygotowano dobrze, chyba że należy poprawić bé-kti = bégte, laj.k'e = laii. 'k'e (s. 77). I nadal niezrozumiałe jest, jak samogłoska 9. wskazana na mapie jako mająca wschodnią granicę z Niemnem, podczas gdy 0 9°Ska ~ ozka, ki-:pa ~ koé-po wymawia się daleko na wschód — w Varénie, Macéliach, Valkinifkuose, Paparciuose, Ramaskonysé (s. 78), por. niż. po s. 76 (tę samogłoskę wymawiają także BRS, Drs, nawet wilniuszanie Gwary — cóż to za zabawa). 172 | RECENZJE W tekście zdarza się wszystko: transkrybowane przez dr Astę Leskauskaitė teksty z Paparciu, Macélių i Varénds są całkowicie poprawne (chyba że dae,,dabar“ należy akcentować, attrikty dwóch t nie udało się tam usłyszeć, parvaziav[o] należałoby transkrybować, ri.to-i = ri.td-i (s. 92), namdpi = namS-p'i (s. 93), paud-k = pauxk (s. 93), tiée = tie); W tekście właściwym chyba były dtios ~ duds (s. 95), dali-kas = dal'i-kas (s. 95) itd. W bibliografii jest niemało nieścisłości: artykuł A. Jonaitytés i T. Sudnik dotyczy gwary Apso (wschodnich Aukštaitów), a nie południowych Aukštaitów (s. 86). Chyba najdłuższym rozdziałem jest „Wschodni Aukštaitowie” (s. 100–171). Występuje tu największa różnorodność gwar, autorzy musieli solidnie się napracować. Mapa jest bardzo dobrze opracowana, granice gwar są wyraźne i dość dokładne (mapa po s. 100). Wstęp również jest starannie opracowany, wątpliwe jest tylko akcentowanie laukudsna = lauktiosna, dantysan = dantysan (s. 105), niezrozumiałe, jak przy palatalizacji spółgłosek 7, s samogłoska e ulega palatalizacji i przechodzi w a: seserés > sasaras (?) (s. 105). Nazwa wsi Pastoviy r. (litewska miejscowość na Białorusi) brzmi Juravas, nie Jiiravas (s. 113) (sprawdzone); nesiés = nesies (s. 115); boimy się przyznać bis. 1. forma béks ~ bégs (s. 115); to samo dotyczy uzdés (s. 115); vilkas dzidzd.use(s) jest prv. (czas. przeszł.) i przy czasowniku segti spółgłoska s nie ma znaczenia (s. 115); Z6sti bardzo rzadko jest akcentowane, lepiej Zdsti „przemówić, odezwać się* (s. 130) i in. W sprawie bibliografii znów niespodziewana wiadomość: opracowanie gwary Laiksargiy Snektos 9 km od Tauragė raczej nie przyda się nawet dzieciom do poszukiwania cech wschodnich gwar litewskich (s. 130). W tekstach ma.mi-te. transponuotina momyté (p. 136-137), kétas (p. 137) = kétas; esa smalé-kai negi smalékai (p. 137); namudsna = namiosna, pir'k'5-sna = pirkidsna (p. 138), sviétas = svietas (p. 139), yra dainos ZodZiy kir¢iavimo: langq, kiaulés (p. 139), Zinta., t. y. Zénto (p. 139), du.kte, t. y. dukté, 5u.ni(s), t. y. Sunis (ten pat). Taip pat ir svarbiame Baltmuizés (prie Daugpilio) tekste: durni:s'- te = durnysté (2), ned6-ra.s a.ki.s = ned6-ra.s a.ki.s; kaimi.gka ne kaiminka, apibi.ra. = apibi-ra. ~ apibiiro. To samo w tekstach ankšténskich: bu.dava = bii-dava. ; liktarné.la.s = liktarnélés; iSplé-Zdava. czy przynajmniej dwa razy przepisane pléidavo? Forma ustavas w gwarze zadininków czy prawdziwa — wymawia się ustd.vas (usta-vas), RK ust3-vas ~ uzstovas (s. 147); supla.is'a- .ji. = supléiséje; azdun.cti = uzdunsu (po n spółgłoska s często przechodzi w c) (s. 148). Teksty z okolic Kupiškis są bardzo interesujące, ale również zawierają uwagi: bag5-tas = bags-tas, géra = gera, vaz'tios = vaziuds; kriks'ti-- no.s = kriksti-no.s, ji ~ jy (nie ji) (s. 157); ats.gal'u rugku = atagalia ranka (s. 159). Širvintiški luj'.kt' = luj.kt' jak jakiś gwóźdź w bucie (s. 162); vilko biita =...biita, laukués(- na) = lauktiosna (s. 163); pakin'kl'u- .kai = pak'inkl'u- .kai; mer'gi-tes, sukni-te, nabagi-¢- 'u czyżby wszędzie przyrostek -yté (s. 166); rit‘oi = rit"6i (s. 166); dirvo-na (tak jest tylko u K napisane) = dirvi-na (s. 170) itd. Najbardziej konsekwentnie zachowujące się do dziś w życiu mowy poniewieskie (ich przedstawiciele wypominali mi słowo paneveziskiai) we wstępie i tekstach należą do bardziej wzorcowych, chyba że należałoby poprawić b/dgis na blogiis (s. 180). Panevéziečiy duios = duds (co najmniej trzy razy), abz6-t' = ab'z'6-t’, Zuré-t' = Z'ré-t' (s. 185); é-dal’s = é-dal’s (s. 186); d'i-k’s = d'i-k’s, blé-ga = blé-ga, apibé-ks = apibé-ks, d.ic'vars jest d.i¢'vars (?). Kłopoty Żmudzinów są większe, we wstępie należało poprawić przynajmniej av'iéc'é, kamu.lii-s, sti-nos (s. 196). Obszary występowania Afrikaty ¢, dz nie są tutaj opisane w sposób uporządkowany (s. 198). Przymiotniki zaimkowe w wielu miejscach w gwarach północnych i warniškiej mają postać plat'é-s'is, Zal'é-sis, a nie placiasis, Zaliasis (s. 201). Dla całej Litwy znane jest słowo balandis, nie tylko Żmudzinom (s. 203), soda „nierozproszona wieś”, nie byle jaka (s. 203). RECENZJE | 173 Mapa jest jakby bez zarzutu. O Saukény Zunsis i in. pisał prof. Albertas Rosinas, w tekstach z Vaiguva w „Atlasie” również są takie przykłady. Mówi się, że rozróżnia się i, vu: od i, wu”, a zapisuje się woki. 'c't (wszędzie jest -i-t'is | -i-t'e — co gwary południowe pomijają? (s. 208). Metatonia czasu przyszłego nie zachodzi w wyrazach z rdzeniem lub przyrostkiem akcentowanym na pierwszej sylabie (dirbs, dugs, gyvéns), natomiast akcentowana końcówka i krótka nie ulegają zmianie (s. 209). Tamże nie podano liczby mnogiej. używ. i in. końcówki -wms oznaczają duży obszar, tylko jedni NemakS¢- iai, a nie połowę księstwa z Jurbarkiem i innymi sąsiadami. Z i: < ie na skutek wielkiego rozdzielenia powstały vyresnyjai = vir'es'n'i-- jai ~ vyresniejai (s. 210), a dalej: nuritieje = nurietéjo, vél v'i-resn'ijé (!), uoki. 'ti (2) (s. 219); seni-jé z Varniy (s. 230), ani-jé ~ anyjai (?), didi-je-~ didyjai (3 formy) (s. 231)! Forma zaimka nie „musy”, lecz mi-su | mii-su | mi-sa i in. ~ miisy, miiso i in. (s. 212). Niespodziewane są te formy: skerdi:nes = skerdynés; ga. I' ~ galia; ay'ks'@'d- .u = anks'C'aii | anksCcidu znaczy „bardzo wcześnie” i to y' przed twardym k; ka.7.5ts = kd.ric (s. 215-216); ji-s'us ~ jasius (u wszystkich Żmudzinów, jak tu Niemakszczanie się wykręcili- ); drii-c = dri-kc (słyszane osobiście w 1998 r.); toki. 's całkiem niesłyszana forma (s. 220); Sv jest n'ési, vé-z', nie nése, vé-ze (s. 224); mala-i™ już unebeturi (s. 230); pli-ga = plit-ga, si-mta li-tu =...li.tu (s. 232); va-kitirgi nebéra u" (s. 233), vélai atsirado /'u.“b, vel yra Kv transponavus susisukuos (s. 233); akcentowany jest nawet znak zmiękczenia Ziuburius (s. 233) itd. Podobne triki Żmudzinów północnych: mé.ykes = mé.y'k'es (s. 238), lecz m'i.n'k'u = mi.y'k'u, tam nie słychać, by mówiono top'd, tylko topo ~ tupu, topa.m ~ tiupam itd. (s. 242). Pojawiły się inne zaimkowe formy z jotacją: pilkéjai, geréjai, didéjai z p'elké-ié: (ei + ie-—i iri się połączyły), zatem są pilkiejai, geriejai, didiejai (s. 242); wymawia da.inas, nie dd.inas (s. 248); i. Sti-r ~ iStira, nie istiiri (s. 248); klykoliškiai mówią mé.n [email protected] palé.ka, nie Salt (s. 249); Czy Tirkšliai brzmią podejrzanie, a toupi-te lub taupyti, paguodiia (s. 251), czy też rzeczywiście latwista E. Trumpa tak to rozumiał? Sėdėji: bazni-& (!) vara, dé.rps' = d'i.rpsi, ié-ms = ii-ms (s. 252), czyżby telšiajski Saioks, siesd-s (s. 252), 036.us (s. 253) miały być w języku moksle s6ks, sésas, uzZuds; jaunéjé, tylko jedni jaunéjai, jauné.s's = jd.unda-- s's, vésos = visits (s. 253), ont ri:to = ant rytu (s. 254), tropénel'- ’s = trupineliiis, nie trupinélits (s. 254), véinok'tios = vienokids, nie viendkios (s. 253). W bardzo interesujących tekstach kretyngiskich takie rzeczy wydają się nieprzekonujące: ¢(§)~Sérdé.i ~ is Sirdie = is Sirdié (s. 263), déuses ~ dudsis = diosis (s. 264), w tym samym miejscu n“ories esas norés, siedeis i8 tiesy to sédes(is), nie sédies ani sédédama (s. 265); on tou ka.rté = an tq karéia (ne an tq karte), li.ngdus = lingtios, ne lingués (s. 265). W punkcie Prysmanciav dziewiąte są 2 kiré., a zrobione 4 (s. 265), dudriios — niemożliwa forma — d.udras (d. lp.), jog neverstinas juk (s. 265). W Plungė częściej jest é.zis, nie ézi-s (s. 266), laos tłumaczone jako lds (s. 266); Zentiotume mii-sa gi.vé.nim’ = Zindtumi miso gyvénimga, nie Zindtumei miisa (2) gyvénima (s. 267), i.dtiomé = idomiai (s. 267) oraz padirbs, nie padirbs, nie beprotis, lecz bépriiot's = béprotis (s. 267). W punkcie Endriejavy (okolice Judrény, k. Leleng) najwyraźniej ukazano żmudzki dziukai. Na początku „modernistyczne” formy językowe: papa.sakuos'o (tradycyjne papasakuoso), vel'nes (tradycyjne v'é.l'n'c'), va.ka.rs (tradycyjne vakd.rs) itd., lecz é-™ nie można transponować jako išeitu (s. 268), é-10 ~ eiti, nie eitu, paka.l'n¢ = pakalné[- je], nie pakalnéje (tamże) itd. Rozdział zachodniożmudzkich (donininków) jest już przykładem pomieszanych gwar. Ich historię może ukazać zarówno książka W. Fenzlau o germanizacji nazwisk z Kraju Kłajpedzkiego, jak i zapisy folklorystyczne (nie zauważono nawet występującego niekiedy dūnininkowania — wskazuje na to u.din'é w Sausgalviuose idinéti < uodinéti (s. 284). Wielce Szanowny Panie, Mowa J. Użpurvysa tylko ze wspomnień, ze skorygowaną morfologią 174 | RECENZJE (w 1958 r. autor mieszkał przez 3 tygodnie w rodzinie jego brata, dlatego mowa jego siostry i brata jest znacznie bardziej archaiczna i systematyczna). Usai występuje tam 6-znd-~ uéznai, nie wznai (s. 275), aiistrinis (dustrenis), nie dustrinis. Oczywiście, mowa Połągi należy do północno-zachodnich Żmudzinów (trzecie pomieszanie geografii Litwy, por. s. 276). Również Degučiai to tzw. obszar dūnininków, nie Kłajpedzianie. Doutu, invali.do.m”, va-ikd. nie należą do tej mowy: d6-to, invaledoma, vacks:, l.mn. loc. Czyjś transkryptor to stworzył czy kto. Książka o bardzo dobrym projekcie, włożono w nią wiele pracy i nadziei, lecz zabrakło dbałości o szczegóły, transkrypcja znacznie odstaje, jest też wiele nieprawdy. Kierowniczka pracy, socjolożka i lingwistka, bezetniczna wilnianka, doc. dr. Laima Grumadienė, z powodu licznych obowiązków i niewielkiego doświadczenia w badaniu dialektów, najwyraźniej nie była w stanie choć trochę pomóc redaktorkom. Do celów naukowych korzystajmy z tej książki z pewną ostrożnością. Vytautas Antanas Vitkauskas Otrzymano 2005 06 09 Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, 10308 Wilno, Litwa SŁOWNIK GWARY ZANAWYCKIEJ II, L–R AUTORKI TEKSTU: RIMA BACEVIČIUTĖ, GIEDRĖ ČEPAITIENĖ, VILA SAKALAUSKIENĖ, JANINA SVAMBARYTĖ, KLEMENTINA VOSYLYTĖ REDAKTORKI: VILIJA SAKALAUSKIENĖ (REDAKTORKA NACZELNA), KLEMENTINA VOSYLYTĖ. Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 2004, 595 s., ISBN 5-420-01550-1 (tom 2), ISBN 5-420-01506-6 (wydanie zbiorowe). Już mamy także drugi tom Słownika gwary Zanavyków, w którym zebrano słowa zaczynające się na litery L–R. Ten gwarowy słownik typu ogólnego (wyczerpującego) przedstawia całą leksykę gwary, którą udało się zapisać na podstawie języka ogólnego i wynotować z LKŽ, a także usłyszeć podczas ekspedycji; zastosowano uproszczoną transkrypcję fonetyczną (szkoda, że nie ma nieakcentowanej samogłoski 9, spółgłosek 7, 7', x). Bardzo dobrze, że zrezygnowano ze zdań i słów twórców literatury pięknej (podawano bowiem nawet nowotwory słowotwórcze autorów piszących z tego regionu oraz słowa wygrzebane z innych miejsc — nie jest to przedmiotem słowników gwarowych). Słownik dostarcza naprawdę wiele wiarygodnego i zupełnie nowego materiału gwarowego, przykładów żywego i bardzo obrazowego języka ludowego, które z pewnością w swoich pracach będą wykorzystywać i objaśniać liczni badacze języka litewskiego, a zwłaszcza jego gwar. Słownik jest ważny także w naszych czasach historycznych, gdy odziedziczone systemy językowe wszystkich gwar są silnie poddawane wpływowi języka ogólnego i jego środków oddziaływania, zwłaszcza radia, telewizji, administracji i czynników politycznych. Jest to szczególnie widoczne w krainie Sūduvów, gdzie nowinki przyjmuje się z upodobaniem, a slang z wszelkiego rodzaju zapożyczeniami i kalkami tak właśnie brzmi na ustach miejscowych ludzi z ziemi Jonasa Jablonskisa! Podano ich tutaj nieco, być może należało tylko uprzedzić użytkowników słownika o nowości takich słów i form. To zasób urzędniczy, „inas“ całego naszego języka: masiniai SK, „masiškai* (s. 130); pramapyti (w znaczeniu przewidzieć) (s. 135); frazeol. węzeł zarządzania, „mózg* (s. 139); [kobieta] apsive-dus (s. 157); misiitginis, „głupiec* (z życia Żydów) (s. 201); motininé [kiaulé],,vedeklé“ (s. 216); pamusti blata., „wślizgnąć się,”