Uzupełnienia do “Słownik etymologiczny języka litewskiego”. Część I

Acta Linguistica Lithuanica Uzupełnienia do = . EK EE UT [U „Słownika etymologicznego języka litewskiego. Część I. saaa Tort givens Cl WOJCIECH SMOCZYNSKI ~ This article consists of addenda to the author's Słownik etymologiczny | języka litewskiego, Vilnius 2007. It also contains a list of errata to this dictionary. mia Wkrótce po ukazaniu sie SEJL autor rozpoczął poprawianie i uzupełnianie słownika. Polega to z jednej strony na redagowaniu artykułów, które z róż- „nych powodów nie zmieściły się w pierwotnym wydaniu, z drugiej strony. na przepracowaniu zbyt obszernych haseł zbiorczych z zakresu czasownika. _ Niniejsze opracowanie przynosi dość szeroki wybór uzupełnień. Zachowuje _się tu wszystkie konwencje redakcyjne i system skróceń SEJL. Na końcu do- - dano sprostowanie ważniejszych błędów dostrzeżonych w SEJL. — alvét, alva, alvejo 1. 'ciec, lać się kroplami, sączyć się, šciekač', np. Vai- | kas nesveikas, iš ausų alva 'Dziecko niezdrowe, z uszu mu się sączy”. Alva ir alva pamażeli iš beržo 'Cieknie i cieknie powoli [oskoła] z brzozy”. W sy- | tuacji, gdy brak jest odpowiedniego pod względem znaczeniowym nomen | talv-, wypada uznać alvéti za wariant równoznacznego czas. almćti (zob. aleti [), zróżnicowany zmianą fonetyczną Im > lv. Brak derywatów. m gf ~ alvyta 2 p.a. 'rodzaj powrozu skręconego z witek wierzbowych lub gałęzi | jodłowych, używany do łączenia pni w tratwę, do przywiązywania łat da- | chowych do krokwi itp. (war. alvyte); alvytos, gw. elvytos f. pl. 1. huśtawka | zawieszona między dwoma drzewami, 2. 'brzozowe żerdki huśtawki, do _których u spodu mocuje się deseczke do siedzenia lub stania. Odpowiedniki łot. elvete 'wić, rózga (=> elvćt 'smagać rózgą ), elvede 'powróz skręcony z wi- | tek jodłowych, służący do cumowania tratwy”. Etymologia sporna. Złożenie? Por. czas. vyti: nuvyti 'uwić, spleść. 53 WOJCIECH SMOCZYŃSKI ampalas 1. 'woda, która wylała się na lód i zamarzła, zamarzły wylew. wody przy źródle lub przy studni, 2. 'bąbel, pęcherzyk na powierzchni wrzącej wody” — ze zmiany *anpalas < *ant-pala- (war. gw. afitpalai, dntpalas, też dnćpalas). Konkretyzowane abstractum na SO paldo pil-, por. vb. cps. ant-pilti 'nalać, nalać za dużo, przelać” (zob. pilti). Znacz. etym. 'nalanie, przelanie”. Paralele apofoniczne: galas = gėlti, valas = vćlti. — Synonimy: atapalas 'zamarzły wylew wody u studni” (Pas śulni jau atapalas išsikėlė 'Przy studni już się utworzył «atapalas»), impalas 'woda, która wypłynęła spod lodu i zamarzła” (<= j-pilti), ūžpalas a. iiżpalas ‘16d zamarzły warstwami’ (= uż-pilti). Osobno zob. priepalas pri-pilti. — Nawiązania dla SO palznajduje się z jednej strony w łot. pali m. pl. a. palas f. pl. powódź”, z drugiej | strony w słowiańskim, por. ros. pólaja vodd ‘woda przelewająca się przez brzegi, też o bagnach nadrzecznych, które wzbierająca rzeka zamienia w jeziora, vodopoleje a. polovodbe 'powódź”, pol. daw. gw. płoń, -ni f. dziura w _ powłoce lodowej; nie zamarzłe miejsce na bagnie, jeziorze, rzece < *pol-ni | (por. ukr. polónka ‘przerebel’, co do znaczenia por. lit. plūtis). 4 apgamas 'piętno wrodzone, znamię, plama, pieprzyk”, apigamas SD «znamię przyrodzone» — formacja z suf. -ai SO gamdo gem-/gim-, por. vb. cps. apsigimti 'urodzić się z jakąś właściwością, z jakąś wadą”. Inne podobnie zbudowane drw. apofoniczne: gdmas gw. 1. ‘natura, przyroda” (Pavasarį visas | gamas atsigime, t.y. atgijo ‘Wiosna cała przyroda ożyła ), 2. ‘charakter ludzki’, 3. 'znamię na ciele, 3. wyrób (ubranie, buty)”, išgama ‘wyrodek, lotr, | nikczemnik”, išgamas DP ‘wyrostek; niecnotliwy’, pūgamas 'łożysko płodu; wcześniak; cecha wrodzona, dziedziczna; potomek”, priegamas ‘znamie na ciele”, prigamas 'właściwość wrodzona” (Jo prigamas toks, t.y. jis taip prigimęs ‘Taki się urodził”). Z suf. -u-: gamus, -i ‘owocny’, išgamus SD! «odrodek, _degener». — Od skróconej podstawy werbalnej gamutworzono szereg neo_logizmów jęz. literackiego, por. gamyba 'wytwórczość, produkcja”, gamykla ‘fabryka’, gaminys wyrób,produkt. +, apigalvis, -io 'ogłów, uździenica obejmująca głowę końską”, war. apygal- | vis. SD <apigalwis > «ogłowka na cieleta, łubek», < apigalwi uźdemi> «ogłowie kładę». Złożenie z praep. api- (zob. apić) i galva 'głowa”. Por. apinasris, | OPR > "12 Dija ZOO MU LET, W RT EI BGT EG | apkroja SD «obtogi, impedimenta itineris» ['ciężary, bagaże, szczególnie wojskowe”, sw; brak w SŁXVI] — sb. postvb. od zaniktego vb. *apkrėju, *-krójau, *-króti 'obkładać, składać na kupę”. Paralele formalne: kloja <= kló54 TB Uzupełnienia do SEJL. Część I ju, loja = lóju. Czasownik *króti był odpowiednikiem łot. krdju, krdt 'zbierać, skupiać, oszczędzać < pie. “kreh,-. Dalsze szczegóły s.v. krosnis. mJ Ae — aplama 3 pia. 'całość : Zemė vienoj aplamój “Ziemia w jednym kawałku”, war. aplamas ts.: Mūsų ūkis ant vieno aplamo, tai ir šeimynos mažiau tesamdome | ‘Nasze gospodarstwo na jednym kawałku [ziemi], to i parobków mniej już _najmujemy”. Formacja dewerbalna na SO lamdo lćmti (zob.). Por. łot. lams a. lama 1. ‘ryczalt’, por. uz lamu pirkt ‘kupi¢ ryczałtem, hurtem, w całości, _w dużej ilości”, 2. ‘akord’, por. uz lama stradat 'pracować na akord”. — Drw. -_aplamas, -a 'ogólny, powierzchowny”, = aplamai adv. 'w ogóle, ogółem; w przybliżeniu, pobieżnie”, aplamais adv. ‘pobieznie, po łebkach”, aplamu adv. powierzchownie, z grubsza, niedokładnie; (wszyscy) naraz, razem”, DP ‘w obec, pospolicie”. g | m ran’ We my u Lune iu, "a 1. ni my | rs — apsoda 3 p.a., apsóda 1 p.a. 1. ‘to, w czym osadzony, umocowany jest | jakiś przedmiot, np. łożysko lufy, obsada hebla’, 2. ‘rama’, 3. "metalowa. oprawa, np. cybucha fajki” — zapoż. z pol. obsada 'trzonek, oprawa; rama osadzona w murze”. Z tego samego źródła apisoda 1. 'oprawa, obsada, trzonek’, 2. bibl. ‘zatoga, grupa żołnierzy” (por. pol. osada m.in. 'załoga — zamku, | miasta, okrętu; osada wioślarska ). — Ze zmianą rodzaju gramatycznego: apsodas a. apsódas “kolba (karabinu), oprawa (noża), rama’, apisodas kolba”, | apsódai m. pl. ‘oprawa (okularów, fajki, lampy); rama’. | apstas daw. 'dostatek, nadmiar czego, obfitość , DP ‘dostatek, hojność, obfitość, mnostwo, pełno, okwitość, SD' apstas «dostatek; obfitość [syn. _vaislybe]; opływanie [syn. turté]; przelewka, abundantia», SD «dostatek [syn. sutekte, skalsybe, gausybė); zbywa, nazbyt iest». Jest to drw. od neoosn. apst-, | którą wyabstrahowano z apst-óti. Taka struktura była produktem metanalizy _vb. eps. ap-stó-ti 'obstąpić, otoczyć ze wszystkich stron’ (zob. stoti). Paralela: dtstas s.v. atstlis. — Drw. nedpstas DP ‘niedostatek’, apsčiai adv. ‘duzo, obficie, w bród”, apstus 'obfity (plon, urodzaj), liczny; obszerny, nieciasny, za duży — o ubraniu, butach”. Vb. denom. apstioti DP ‘obfitowac’. U m ay | apvalkas 1. ‘ubranie, odzienie”, DP ‘odziez’, 2. łuska ziarna, 3. ‘wierzch- "nia część buta”, 4. 'narzuta na łóżko”, 5. ‘poszewka, powłoczka” — formacja na SO valkdo velk-/vilk-, por. vb. cps. apvilkti ‘oblec, ubrać, ubierać”. Pa- | ralele s.v. valk-. Odpowiednik łot. apvalks 'ubranie, narzuta na ramiona. — "Drw. apvalkalas 'pokrycie futra, ubiór, odzienie; poszewka”, pl. ‘bielizna’, apvalkalas kunigų ilgas drobinis SD «alba kapłańska», apvalkalas processijose „nešiojamas SD «kapa, ktorą bractwa nabożne w prosessyach noszą». === WOJCIECH SMOCZYŃSKI apvežėti, dpveżu, apveżćjau gw. 'cierpieć, znosić — formacja duratywna na -ćdo vežū, veżti ‘wiez¢’ (zob.). Refl. apsiveZéti gw. mieć ochotę, chęć do czego, móc; nie brzydzić się (np. jeść z jednej miski)”. — Drw. apvaZa 'niewrażliwość na rzeczy obrzydliwe”, apvažūs ‘nie brzydzący sie, nie wzdrygający sie’ (por. nuovazus 'żwawy, ruchliwy). — apvija 3 p.a., apvija 1 p.a. 1. ‘zwitek służący do zwijania nici w kłębek” (war. apvijys), 2. ‘trzecie pasmo w sznurze — formacja na SZ-V vijdo vyti, -yijaii wić, zwijać” (zob.). Inne podobne formacje: įvija 'spirala', įvijai adv. ‘na ukos, po przekątnej, įvijas ‘krety, spiralny”, SD «kręcący się, zatoczysty, kręcisty [syn. įvairus); wężykowaty», fvijas 'przyrząd do zwijania nici’, pavija ‘zwitek do nawijania nici; pasmo w skręcanym powrozie’, pavijós adv. ‘na _ ukos” (por. n. rz. Pavijiné), prievija a. prievija 'wić mocująca słomę a. late dachową do krokwi”, suvijimas SD «zwijanie» (syn. susukimas), vijimas SD _ «ściganie», vijoklis 'powój, Convolvulus arvensis’ (por. łot. vijaklis ‘plecionka, pęk roślin; niespokojne dziecko”, vijeklis ‘to, co uwito, spleciono’, vijigs ‘gietki, gibki, elastyczny”), vijiinas ‘piskorz, Misgurnus fossilis’ (por. n. rz. Vijunć a. Vijunka), vijurkas 'przyrząd do nawijania nici, motowidło” (por. suf. w n. rz. Vies-urkis). — N. rz. Vija, Vijelė, Vijolė, Vijolka. lez gł arr" LT | -_ arikis, -io kamień graniczny” — prawdopodobnie drw. na - iaod arikas *oracz' (por. siuvikis ob. siuvikas), tj. n. agt. na -ikas od arti (zob.). Znacz. etym. ‘znak zrobiony przez oracza. — U Bretkuna ukazują sie formy 1° - arakis b.z.a. ‘granica’ (syn. rubeżius), acc. pl. arakius: Tu kożnai žemei statai savo arakius “Ty każdej ziemi wyznaczasz granice”, 2° araikiai m. pl. granice” (syn. gronyćios), por. LKZ, 289. Na razie pozostają one ciemne pod względem filologičznim 610-190 KOMARÓW i aes | arimas 1. ‘oranie, orka, SD «oranie», mokslas arimo «oracza nauka», 2. 'zorane pole’ — nomen actionis na -imas od ariń, drti ‘ora¢’. Paralele: riekimas = riekti, vertimas <= versti. — Drw. ariminis 'ten, co orze — człowiek, wół, koń” (por. użdegimis <= uždegimas), arimnykas a. arimninkas 'koń do orki; bat używany przy oraniu’. Neoosn. arimin-: arimininkas 'wół, koń używany — armuó, acc. sg. drmeni m. 3 p.a. 1. ‘warstwa orna gleby”, 2. 'oranie, orka”, _ 3. 'grzęzawisko, topiel’, 4. 'głębina wodna, otchłań — z pochodzenia nomen actionis na -menod ariu, drti 'orać . Paralele: rėmuo ‘zgaga’ = *reti, semuo daw. ‘siew, siejba” <= séti. — Neoosn. arm-: arma 'rozmokła, grząska droga’ _ (drw. wsteczny). Neoosn. armen-: drmenija ‘czas orki , drmenys m. pl. ‘war- == z m 7 E E Uzupełnienia do SEJL. Część 1 stwa orna gleby; pora orania; grząski grunt; głębia, otchłań, przepaść . — N. „rz. Armend, Armenditis, n. m. Arminai 5x, Paarmenys. _, ,.//ó ___ afnas 'ognisko, palenisko w kuźni” (Be arno geležies neiśildysi ‘Bez ogniska żelaza nie rozgrzejesz’) — zapoż. z bir. hérn. Co do nagłosu por. aršūs. — artas daw. gw. ‘nazwa dawnej monety”, SD artas «ort, nummus argenteus» — zapoz. z pol. ort “moneta srebrna bita w XVI-XVII w.'. — War. ortas | SD «urt, nummus argenteus» — odpowiada wariantowi pol. UE non "Al - artaugas daw. ‘szelag’ (Szyrwid, Punktay sakimu) — zapoż. ze strus. _ artugii, ros. drtug "miedziana moneta (<= stszw. artogh, ortogh, por. Vasmer, | "REW I, 27). Dyftong au niejasny. Z tego samego źródła pochodzi łot. drtaugs, drtavs, atavs, artava. — War. rodzaju żeńskiego: artauga SD' «szeląg» (syn. selinga). dj | — aštuntas ‘6smy’, liczebnik porządkowy, który wyparł stlit. aśmas (zob.). Pochodzi ze zmiany *astuontas (por. łot. astuótais 'ósmy ), tj. drw. na -taod _neoosn. astuon-, zob. aštuoni. Por. wsch.-lit. astuontas: Astuontais metais gimė "Urodził się w [tysiąc dziewięćset] ósmym roku’, obok astiontas: Dabar ji susilaukė aśtionto vaiko "Teraz doczekała się ona ósmego dziecka. — Drw. astunké 'ósemka w kartach — zam. *aśtunt-ke, formacja wzorowana na devinke ‘dziewiatka w kartach (por. deviritas); astuńtądie gw. adv. ósmego dnia (ze zrostu astuntq dieną), astuntainis 'dziewiąta część”, ašturitinis pociąg Jadący o ósmej godzinie. Cps. astunta-dalis 'ósma część (gw. astuń-dale), | aštuūt-akė cps. “karta o ośmiu oczkach, ósemka. — aštuoneri, f. astiionerios 3 p.a. ośmioro, osiem” — drw. kolektywny na - -erod card. aštuoni, używany z rzeczownikami o formie plurale tantum, np. aštuoneri marškiniai 'osiem koszul”, astionerios rogės 'ośmioro san’, aštuonerių mety vaikas 'ośmioletnie dziecko. — Neoosn. aśtuoner-: astuonérgis 'ošmioletni, np. ko’ (pierwotnie chyba *aśtuoner-kis, por. dubuf-kis; rk > rg _ przez persewerację). Neoosn. astuonerio-: astuonerié-pas 'ošmioraki'. — War. aśtuoneli, f. astiionelios coll. «ośmioro, osiem, = aśtuonćl-gis ošmioletni', == GOA koa o aka _ astuonelio-kas SD «ośmioraki», astuonelié-pasts. +++ r: atlaja 3 p.a., dtlaja 1 p.a. 'mielizna, miejsce płytkie w jeziorze — konkretyzowane abstractum z suf. -ai SO lajod vb. cps. *at-lej-a, inf. atlieti 'odlać”, | zob. lieti. Znacz. etym. 'odlewanie (wody)'. Paralele: atsajd, ūtsaja <= sejū (sieti), atslaja <= šlejū (šlietis). Podobnie zbudowane: įlajai a. lajai m. pl. ‘glina do zalepiania dziur (w klepisku, piecu)”, ūžlaja a. užlaja ‘miejsce hum] WOJCIECH SMOCZYNSKI z . ii "MI © HEL s RE 4 į ; = į ai ms przez rzekę”, užuolaja ts., užlajos pievos f. pl. ‘taki zalewowe”. — Por. jeszcze atlajus a. atlajus 'mała zatoka; głębia; wezbrana woda, która zalewa brzeg; mulisty brzeg rzeki po opadnięciu wody”, atlajus b.z.a. ‘sos’, użlajis ‘zamarzły wylew wody (koło studni, przy przeręblu). — W związku z (ilajai stoi | vb. denom. lajóti 'zalepiać dziury w piecu, ścianie”, war. lajūoti. =~ _ atódvastis, -čio 1. ‘zaczerpnigcie świeżego powietrza, 2. ‘wytchnie- | nie, odpoczynek” (war. f. atódvastis, -ies) — sb. postvb. od zanikłego frq. *atadvastyti, to z *ata-dvas-styti, zawierającego SO do dves-, jak w czas. _dvesćti, -ju, -jau 'łapać powietrze, sapać, dyszeć”, atsidveséti daw. 'odsapnąć, | + + A 4. ss Fi r odetchnąć. Paralele: atósprąstis <= *atsprąstyti (*sprąs-sty-, zob. sprósti), w . . . ą w . rv . w . po. | atosvaisté 'odblask, tuna (pożaru), war. atóśvaista, atóśvaistas <= atśvaistyti | 'dawać odblask”. — Bliskoznaczne: atadvastis, -ies f. oddech, tchnienie, SD 1. «oddech», 2. «oddechowa dziura, spiramentum, cauernule»* (=> atadva_stingas SD «oddechowy»), atdvastis f. «oddech, wydech; odpoczynek” di - atdvascius), be atdvasčio adv. ‘bez przerwy, bez wytchnienia”. — Drw. depre- | \ o = ć 1 © me 4 9 | , [4 | figowany: dvastis, -ićs f. zapach”, be dvastiés adv. 'w pośpiechu” (dost. bez. ŚCI o J.K hdl = al Lai IL | GS ERO aa. FOXA! 1 ie KOL Ta Mao — atsiauta 1. miejsce w zakolu rzeki, gdzie woda z powodu ukształtowania dna płynie wstecz lub stoi’, 2. ‘obszar zalewowy w zakolu rzeki”, 3. zatoka, -buchta” — sb. postvb. od siaūsti I burzyć się; okrążać”. Por. syn. dttaka, attienis. Eg I L Me ad | i mm Jil mE atsikvosti, atsikvostu, atsikvośaii 'przypomnieć sobie; pojąć, zrozumieć 3 | pasikvosti, np. Pasikvošk, pasikvošk, ir atsiminsi ‘Postaraj się wrócić pamięcią i przypomnisz sobie. Prawdopodobnie jest to czas. derywowany od interi. + . . . + s - . z s | | kvost, opisującej moment, gdy ktoś coś sobie przypomniał, gdy komuś coś przyszło na myśl”. Por. Kvóst atsiminiau užmiršta. Kvóśt man i galvą, kad rytoj „reikes i turgų važiuoti. Man tik dabar kvoštelėjo i galvą gera mintis. — Obok — formy zwrotnej pojawiły się formy niezwrotne z rozmaitymi praeverbiami, | i mi | . Ihe [e | 4 ERP hie CZĘ: sk dł akis Ritos ais Riina — GA =a Fi 4 PEPE p | W słowiańskim stoją do porównania następujące nomina 1. ros. poldj a. załój 'miej_ sce zalewane przez wodę”, ros. gw. nałój ‘ulewa’, 2. stpol. wzłój 'rozlanie się, wyla_ mie, wylew”, rozłój 'zagłębienie w ziemi, w którym się zbiera woda, odpowiednie na staw, sadzawke’, 3. cs. loji, -ja 'tłuszcz zwierzęcy, łój jagnięcy, owczy”, sii. loj 'tłuszcz | zwierzęcy , res. loji, -ja 'cokolwiek stopionego, np. siarka”, ros. loj gw. 'topiony tłuszcz zwierzęcy, zwykle wołowy, barani”, pol. łój, łoju 'tłuszcz zwierzęcy o twardej konsyi stencji (znacz. etym. 'lanie, topienie (ttuszcezu)' = 'tłuszcz topiony, lejki’). | ; | . Pappa “To drugie znaczenie nie zostało odnotowane w LKZ 352. 58 _ Uzupełnienia do SEJL. Część I które zmodyfikowały wyjściowe znacz. 'przypominać sobie, pamiętać”. Por. np. apkvosti 'osłabnąć (np. od gorąca, od zaduchu); stracić pamięć, zgłupieć, atkvośti ‘przyjsc do siebie (po omdleniu)’, nukvóśti 1. pojmować, rozumieć, umieć (np. tkać)', 2. 'słabnąć, mdleć”, sukvosti 'stać się słabym, chorowitym; zgłupieć , uzkvosti 'zapominać . — Od interi. kvóst 'kvośt (zob. wyżej) pochodzi paralelny czas. atsikvósti, atsikvocii, atsikvociaii przypominać sobie’ (Iš pradžių nepażinau, tik paskui atsikvotćjau ‘Z początku nie poznałem, dopiero później przypomniałem sobie”). Jego niezwrotny pochodnik kvésti, kvociu, kvociaii oznacza 'badać, rozpytywać, wypytywać, przesłuchiwać, egzaminować (iškvėsti kaltinamąjį ‘przestuchaé oskarżonego”), może więc być zinterpretowany jako causativum o znacz. etym. 'sprawiać, żeby ktoś sobie coś przypomniał. Drw. nominalne: kvota ‘badanie, przesłuchanie, śledztwo”, kvotėjas ' badacz, egzaminator. peliniais „aji fb U m atskaliinas 1. “kto trzyma się z osobna”, 2. 'odszczepieniec, odstępca od wiary — n. agt. na -iinas, urobione od vb. cps. atsiskćlti (nuo bažnyčios) 'wystąpić (z kościoła). Znacz. prym. 'odłupać się (od pnia), oddzielić sie’, zob. skćlti. Od tego też atskala m.in. 'odłam, sekta . — Z innymi suf.: atskaluo SD" «odszczepieniec», atskaluonis DP ‘odszczepieniec’ (syn. atskiles). | | h atsta 'odejdź! odsuń sie!’: Atsta, vaike, nuo šviesos ‘Odsun sie, dziecko, od światła” (‘Nie zasłaniaj światła”). Atsta šalin, aś čia sésiu Odejdź stad, ja tu siade’. Z redukcji *atstak 'atstók' — formy 2 sg. ipv. do atstóti odstąpić, odejść (zob. stoti). Dalsze uproszczenie: atsa 'odejdź! odczep sie!’. Przykłady te ilustrują nieregularny rozwój fonetyczny, spowodowany częstością użycia. — Redukcję rozkaźnika z ptk. zwrotną, at-si-stók 'odejdź! odczep sie!’, przedstawiają z jednej strony gw. atsista (por. atada, pala), z drugiej strony atsók (*at-s-stok). Hd aki : Ę atstra ‘odsun sie!” Atstra nuo lango, użstoji ‘Odsun się od okna, zasłaniasz [światło] . Redukcja rozkaźnika z ptk. zwrotną, at-si-trduk. Przykład nieregularnego rozwoju fonetycznego, spowodowanego częstością użycia. Paralela: atsista s.v. atsta. Eyez 4 U atstus, -i ‘oddalony, odległy, daleki” — drw. od neoosn. atst-, którą wyabstrahowano z atst-óti, struktury będącej produktem metanalizy vb. cps. at-sto-ti 'odstąpić, odejść, oddalić sie’ (zob. stoti). Paralela: apstiis s.v. apstas. — Drw. dtstas 'odległość, oddalenie” (= iš dtsto adv. ‘z oddali, z daleka’), atstas, -a 'odległy, daleki” (= atstókas 'dość odległy”, atstybé 'odległość”, atstuma a. atstumas 'odległość ); atstu adv. ‘daleko, na uboczu”, atstuó adv. is ta pin in coi S| "WOJCIECH SMOCZYŃSKI ma EM m daleko", atstuf adv. ‘daleko; oddzielnie od czego, osobno”. — War. atastus, -i oddalony” pochodzi od neoosn. atast- <= atastóti odejść, oddalić sie’. Drw. atasciai adv. ‘daleko’ (Buvome atasčiai nuo namų, kai vežimas suliiżo). Osobno La atókus, atstokus. dl ja" hi ga Er "OB oho wl. HET ml — atślaimas 1. 'podwórze, dziedziniec (m.in. SD), 2. ‘klepisko, boisko w stodole”. War. atśleimas (por. atśleitć < atślaitć, kreitis < kraitis). War. powstały przez deprefiksację: ślaimas 'podwórze'. — Alternant atślajimas gw. "podwórze; stodoła nasuwa przypuszczenie, że istniał kiedyś war. akcentowy *atślajimas i że dopiero synkopowanie sufiksalnego -ipociągnęło za sobą formę dwuzgłoskową atślaimas (gw. aślaimas). Analiza: at-slaj-imas, | formacja na SO od vb. cps. at-si-Ślieti 'oprzeć sie’. Zob. Morkūnas (1963), S. "Ambrazas (2007: 19). — Jest jednak pewna trudność z uzasadnieniem przejŚcia od znacz. 'oprzeć sie’ do znacz. ‘podwoérze’. W tej sytuacji nie można wykluczyć alternatywnego objaśnienia, że mianowicie atslaimas powstało z | atślavimas ‘podworze, dziedziniec” przez dysymilatywny zanik v w sekwencji lv, połączony z kontrakcją (por. łot. slaumi m. pl. < *slavumi ‘Smiecie’). Wtedy mielibyśmy tu drw. na -imaod alternantu śŚlavz pdg. šlūoti ‘zamiatać (zob. słav-). Znacz. etym. 'zamiatanie > miejsce, które się zamiata, odmiata” > 'miejsce do wiania zboża”. Jeśli to prawda, to trzeba formę gw. OBR uznać za wariant atslaimas, mianowicie wzorowany pod względem zakonczenia na syn. atšlavimas. UE Th dp IE „u EK" Ji attienis, -io «vodovorots, zatinbe (reki), tixaja voda u krutago berega; „odlew rzeki, zatok, wir» (Juszkiewicz I 167): Kur vanduo sukdamos eina at_ gal upyje, vadinas attienis ‘Miejsce w rzece, gdzie woda wiruje i płynie w _ przeciwną stronę nazywa się «attienis»’. Całkiem odosobnione. Może to być formats z suf. -niaod zaniklego czas. *at-tieti 'zawirować, zawrócić (o biegu wody)™. Praforma *tei-nialbo *taii-ni-. Jeśli założymy, ze pwk. tie-C _ jest refleksem pb. SE *tei-C lub SO *taii-C, co wywodzi się z pie. *teiH-C | lub *toiH-C, to otworzy się możliwość nawiązania do pie. *teih - 'wrzeć, gotować się, kipieć; być gorącym. Por. het zćari ‘ist gar, kocht’, stir. tinaid ‘taje, topi się (o lodzie), stang. dinan *zwilżać; wilgnąć (LIV? 617-618, bez | wzmianki o lit. tie-). Ti AAM a ało Ea A — aukmonas gw. ‘naczelnik’ (Otrębski 1958: 358) — ze zmiany *autmok“ (por. wide km <n w rykmetys, Salkmétés), to zapożyczone z niem. ag) Elė "2 Paralelne deverbativa: bafnis, -io 'ktėtnia' <= bdrti; kaūnis, -io bójka” = kduti. Oba i wyrazy mają starszą osnowę na -ni-. Taką osnowę można przyjąć również dla at-tieni-s am Uzupełnienia do SEJL. Część I Hauptmann. War. ókmonas (Otrębski , l.c.). Zanik hjak w dkselis, dlstukas. Akut przypadkowy. _R Ua TERR "a TET Ex m "mj ly -_ badyti, badaii, badziaii 1. 'bóść, uderzać rogami”, 2. kłuć — o kolcu, cierniu’ (Rugiena kójas būdo ‘Sciernisko kole w stopy”), 3. razić — o słońcu” (Sdulé aki būdo 'Słońce razi oczy ). SD badau «bode, kolę, stursam kogo», ragais badau «trykam kogo». Odpowiednik łot. badit, -u, -iju 'bóść, kłuć. Iteratyw na SO i z suf. -ido bed-, zob. bedu, besti. Paralele: lasyti = lest, sagyti < segū, tapyti <= tepu. — Zwraca uwagę fakt, że odpowiedni iteratyw prasłowiański *boditi, *bożdę został wyparty przez quasiprymarny czasownik scs. bosti, bod 'bóść, kłuć, ros. bodń, bosti, pol. bodę, bóść. — Drw. werbalne: badelétis 'włóczyć się bez potrzeby”, badelioti ‘ktu¢ chwilami to tu, to tam; bóść rogami’ (suf. jak w gaūdelėti, gatidelioti), badinćti 'kłuć po trochu, czasami; obi jać się, chodzić bez zajęcia. — Drw. nominalne z bad-: badeklis, -ć ‘byk a. krowa bodąca inne zwierzęta”, sb. ‘kolec’, badikas ‘bodliwy - o byku”, badiklis «cierń, kolec; szpikulec wystrugany z drewna”, badikślis kolec rośliny, krzewu; roślina z kolcami; spiczasty, ostry róg (krowy)’, badikslé ‘bodliwa krowa’, badoma gelażis kareivių SD «koncerz» ['długi, prosty, ostro zakończony. miecz, SŁXVI], badus 'bodliwy; kłujący, kolący; ostry — o zapachu, smaku. Cps. żyak-badis 'umieszczony na kiju blaszany kapturek, służący do gaszenia świec w kościele, gasidło”. Por. stpr. boadis EV ‘pchniecie, Stych’. — Neoosn. bady-: badydinti: Nebadydink gyvulių ‘Nie pozwól bydłu, żeby się bodło” (por. typ rasy-dinti). Neoosn. badyt- (<= badytas): badytynés f. pl. ‘bodzenie się bydła, mocowanie się owiec” (suf. -ynėjak w muštynės, peštynės <= mustas, _ peśtas), badytinis 'nakłuwany (o wzorze), pikowany (o materiale, kołdrze)”, badytuvas ‘przyrzad do robieniadziur. zaczęli : balanka 1. ‘cienka skóra rozpięta na ramie okiennej”, SD balunka «błona. w oknie”, 2. ‘szyba’, 3. ‘rama okienna” (Jo namų baltos baldnkos), 4. ‘kraciasty wzór na tkaninie a. serwecie — zapoż. z blr. bolónka. Por. akut w varónka, pastaranka. — Drw. baldnkas ‘okno’ (Seniau namai buvo su mažais baldnkais). [ banginis m. 'wieloryb, Balaena' — neologizm nawiązujący do wyrazu. banga 'fala (zob. baigti), prawdopodobnie na tle homofonii wyrazów lit. Į valas ‘fala’ (z niem. die Welle) i *valas ‘wieloryb’ (z niem. der Wal). Szczegóty pozostają niejasne. Por. pol. daw. wielko-ryb, dziś wielo-ryb, będące kalką ze śrwn. wal-visch (stwn. hwal-fisc), z ludowo-etymologicznym zastepstwem -niem. walprzez pol. wielko-. N.B. W dawnych tekstach litewskich w znacz. 'wieloryb' ukazuje się wyraz velbliidas (zob.). = put "WOJCIECH SMOCZYNSKI m - barstyti, barstaii, barsciaii sypać, rozsypywać, posypywać (piaskiem) :: łot. barstit, -u, -iju 'posypywać, rozsypywać ; isbarstau SD «rospędzam, roz- -_ganiam, rospraszam, rozsypuię». Refl. issibarstyti 1. 'rozproszyć sie’, SD «rospierzchnąć się», 2. 'poronić (o świni, owcy), 3. 'roztrwonić (pieniądze, majątek)'. Analiza synchroniczna: bar-styti, frq. na SO i z suf. -stydo ber-, por. beriu, berti 'sypać'. Analiza diachroniczna: barst-yti — kauzatyw z suf. -yti od neopwk. barst- <= birst-, to z metanalizy prs. intr. birsta 'sypie sie, wysypuje się, opada . Paralele: markstyti :: mirksta, tvarstyti :: tvirsta, lank_styti :: linksta. — Neoosn. barst- (= barst-yti): barstalas mieszanka ziarna i grubo mielonej mąki jako pokarm dla zwierząt, osypka’ (= barstalinis, -ć ‘0 mące — do zasypywania karmy zwierzęcej , vb. denom. barstalióti ‘roz_sypywać ziarno, make’), barstiniai m. pl. ‘osypka’, barstis który się rozprasza, sypie (np. o krótkim sianie)”, išbarstos f. pl. ‘poslad’, pabarstalai m. pl. | ‘maka do posypywania łopaty, na której się wsuwa chleb do pieca”. Por. łot. _barstes f. pl. rozsypane zboże”, barstala c. “kto wszystko rozsypuje, rozsie- “wa, wszystkim prószy”, izbarstas f. pl. 'coś rozsypanego’. — Neoosn. barsty- (<= barsty-ti): barstyklé 'słomiany kosz, z którego sieje się żyto”, barstylai m. pl. ‘osypka’ (syn. barstalas). — Neoosn. bars- (<= *bars-sty-): barsnóti, np. Paukščiams javy barsnók 'Rozsyp ptakom (trochę) zboża”. Paralele: basnóti, gabsnoėti, kapsnotis tzw NT Biwi sza o auPoę | (M. o uko — baus-, neopwk. wyabstrahowany z inf. baūsti (zob.). Drw. bauslys ‘przykazanie, rozkaz”, bausmė 1. ‘kara’ (kūno bausmė ‘kara cielesna”, mirtićs bausmė | ‘kara šmierci'), 2. ‘grozba’ (Bausmė yra tai bauginimas), baustojas bibl. ‘ten „kto karci', baustūvė ‘wiezienie’, SD «katownia». — baustytis szykować się, | wybierać się; zbierać się na deszcz — o chmurach < *baus-sty- (por. glaustytis < *glaus-sty-). Fai dp GE BO dit al T austa mien m bebeże, bébezé pot. ‘ropucha’, też ‘wesz’. Dźwiękonaśladowcze. Por. bebćkas ‘jakata’, bebti 'beczeć — o owcy, o dziecku”, bébioti 'beczeć — o jagI B-P ca OŚ mingi ANŚRYĆ: o 0 koieć Szót Naruto bedugne ‘bezden, otchłań, przepaść” (war. bediignis), dosł. ‘to, co nie ma dna’ — substantywizacja zwrotu przyimkowego be diigno ‘bez dna’. Zob. dugnas. — Drw. bedugnis, -ć ‘nie mający dna, dziurawy (o naczyniu); bezdenny (o jeziorze, morzu), bedugnis SD «bezdenny row, woda» (syn. gilus), giluma bedugnė SD «przepaść» [dosł. 'głębia bezdenna ], => bedugnybé SD «bezdenność» (syn. giluma). — N. jez. Bedugnis 30x, Bedugnys 2x, n. rz. Bediignć 5 3x, n. m. Bedugné 2x. BEE EE ma Poppe 62 | Uzupelnienia do SEJL. Częšč [ belaisvis, -ć jeniec, SD «niewolnik» — drw. od zwrotu przyimkowego be laisvės ‘bez wolności (zob. laisvas). Paralele: berańkis, besarmatis. — Drw. beldisvć 'niewola (Pakliuvau beldisven Dostałem sie do niewoli). , Fm __ bélsti, bćldżiu, bćldżiau 'pukać, kołatać (do drzwi, w okno), stukać , walić (pięściami) :: łot. belzt, -żu, -zu ‘wymierzy¢ cios, uderzyć; bić w dzwon” (płot. *beldu) — prs. pb. *béldiaod osnowy *beldz pie. *b"elH-d"e- (zob. bildéti). — SO bald-: bdldyti iter. 'stukać , walić, kołatać”, bdldytis 'obijać się, włóczyć się; tłuc się, robić hałas”. Nomina: balda 'stuk, trzask, hałas” (por. n. act. laida = lóisti, ranga = rengtis), baldai (zob.), baldus 'nierówny, trząski (o. drodzegeliėj GADU 1 onus gar 3 © 8 Man g — beńkartas 1. 'dziecko nieprawego łoża, nieślubne dziecko, bękart, 2. ‘wyrodek, nieudana roślina a. zwierzę”, 3. obelżywe określenie zwierzęcia (Tie berikartai ėriukai vel i rugienq!). Zapoż. z pol. bękart, stpol. bankart (tu ze śrwn. bankhart ‘na ławie sptodzone’). Zob. też bóstras. — Vb. denom. benkartduti 'próżnować, wałęsać sie’, benkartéti wyradzać się, (o roślinach, zwierzętach) tracić wartościowe cechy wskutek krzyżowania w bliskim pokrewienstwie’. — N. m. Benkdrtai. M a ui ke — besveikas, -a, besveikas 1. adi. ‘zdréw’, por. AF besveikas, af begyvas? ‘Czy nadal jesteś zdrów i ruszasz sie?’ (por. ptk. uwydatniającą be), 2. zaimek 2 os. ‘ty’, por. Ką besveikas pasakysi? ‘Co ty powiesz?” Ką bésveikas dirbi dabar? ‘Co ty teraz robisz?” (por. sveikas III). Fi a — bijūnas bot. kwiat ogrodowy Paeonia, piwonia” — z przekształcenia zapożyczenia pivonija, daw. pivanija (por. SD <piwania> «piwonia») = pol. piwonia, które z jednej strony uległo ludowo-etymologicznej adideacji do czas. bijótis bać sie’, z drugiej strony otrzymało sufiks -iinas, właściwy dla nomina agentis. — War. metatetyczny: pinavija < *pivanija (n-v < v-n), też _ pinavijas i pinavéja, pinave (b.z.a.). — Lot. pujene ‘piwonia’. (war. bujenite) pochodzi z dn. pujenge, bujenge. TEENECTNN "ELE bizas 'giez, owad pasożytujący na różnych zwierzętach” — drw. od interi. biz biz, naśladującej bzyczenie komara, gza, bąka. War. bizys. — Drw. bizna ‘ogon’ (por. uodega :: tiodas). Vb. denom. byzinti 1. wprawiać w ruch krowy zawołaniem ‘biz biz” (war. bizinti), 2. popędzać (konia); drażnić. (psa), 3. 'iść leniwie, ociężale”, bizóti 'o krowach: gzić się, biegać wskutek. bólu z ukąszenia owadów”. — Obok tego bizdas ‘giez’ (w kwestii -zdpor. _ bezdas): Šiandien užėjo karvéms bizdas — labai daug gyliu skraido. Vb. denom. bizdžti, bizda, -ćjo 'śpieszyć się, gnać, biegać, gorączkować sie’ (Bizda 63 WOJCIECH SMOCZYŃSKI kaip byzdele). — Drw. bizdelć, byzdelć ‘giez, bak’ (=> vb. denom. bizdéliéti a. byzdelioti 'gzić sie’), bizdinas ‘giez, Slepak’. ĘĄ fete] =HrE blėsti, blėsta, blėso 'przygasać (o ogniu), pokrywać się popiołem (o żarach)’, atblésti 'ostygnąć (o piecu), użblósti 'zniknąć (o ogniu w ognisku), zgasnąć (o lampie naftowej). Neopwk. blés-: bléscioti 1. 'przygasać, migotać (o ogniu), 2. 'przewracać oczami”, blesćioja SD «miga się co, migoce» (syn. mirga, blizga, plesta); bléseti, -ja, -jo ‘powoli dogasać, pełgać (o ogniu na zarach). — Neopwk. blést- (= blést-a): blóstauti 'palić się słabym ogniem” (por. _ pykstauti, vargstduti), blestćnti ‘dogasac’, blésteléti 1. o niknącym blasku ognia: _Ugnis blestelćjo ir užgeso, 2. 'spojrzeć, zerknąć”, blésteréti ‘rzuci¢ okiem”. Bez _ etymologii. Por. interi. blést, blést - o gasnącej świecy a. iskrze; o spojrzeniu, ruchu oczu. — SZ blis- = blés- (por. ryż- <= reżs.v. różti): blisti, blysta (zam. *blista < *blins-sta, por. gw. blińsa), bliso 1. 'Ściemniać się, zmierzchać”, SD _ <blista> «mierzcha się, mrok pada» (syn. timsta), 2. 'przygasać (o płomieniu | świecy), 3. 'pokrywać się popiołem (o žarze)'. Nomina: blisas ‘z białą łysiną na łbie”, blisis, -ć ‘taki koń, kobyła”, blis-kaktis, -ć ts. (por. kakta). Vb. denom. _ blisti, blysta, bliso 'robić się «blisas», stawać się białoszarym, siwie¢’. — Inno_wacyjny SO blais- <= blis-: bldiséti, -ja, -jo ‘0 ogniu: gasnąć, dogorywać, bldi_sioti, -ja, -jo ts. (Žarijos bldisioja). Por. gais- <= gis- (s.v. gesti II), rais- = risti, Mosaic 11 Tysłwój dA 17 le TE TE sł 0 s braidyti, braidati, braidZiati 1. brnąć, brodzić, 2. 'chodząc po zbożu, trawie, deptać je, tratować — iterativum odnawiające, odziedziczoną formację bradyti <= bred- (zob.). Powstało na bazie SZ brid- <= bred- (zob. bristi). Paralele: draiskyti <= drik- / drek-, glaiżyti = gliż- / gleż-, raityti = rit- / *ret-. | Z innymi suf.: brdidžioti ‘brodzi¢ po błocie, zbożu, rosie’ (suf. -ioti jak w. iter. bradzióti), braidinéti 'deptać, tratować , braidinti caus. pędzać bydło _ przez błoto, bagno”. Nomina: braida ‘bréd’, braidomai adv. ‘duzo, w bród (o "pieniadzachji: "u | „EG RUMEN > =p se der ET Talija 4 braižyti, brdiżau, brdiżiau 'drapać, rozdzierać (np. o zębach brony); kre_ślić ołówkiem, rysować , obok braižyti 'kreślić, wykonywać rysunek tech_niczny”. Formacja iteratywna z apofonią ai = i od SZ briż- (por. briżterćti), _ należącego do breż-, zob. brėžti 'rznąć, drapać . — Nowy SO z dyftongiem ai zaświadczają też iter. pldisyti = plyś- = plėš- (plėšti) i raižyti = ryże rėž_(różti). — Nomina z braiż-: braižas ‘kresa, rys; zagon; charakter pisma, | braižinys 'rysunek, wykres”, apybraiža ‘zarys, kontur, szkic. — Neoosn. braiŻy-: braiżytojas kreślarz! (por. raiżytojas <= rdiżyti). Uzupełnienia do SEJL. Część I 5 brandinti, -inu, -inaii 1. “o zbożu: nie żąć, pozwolić mu dojrzeć, czekać, aż dojrzeje’, też o owocach, 2. ‘suszy¢’, nubrandinti 'robić, żeby dojrzało; wysuszyć (kartofle przed kopcowaniem)’. Causativum z suf. -inti (starsze *brandyti) i SO branddo brend- / brind- 'nabierać soków, dojrzewać”, zob. bręsti I i bristi. Paralele: skandinti = skęsti, gramzdinti <= grimzti, gadinti = gėsti. — Nomina na SO brand-: branda, -6s 'dojrzewanie; dojrzałość, urodzaj’ (brandos atestatas ‘Swiadectwo dojrzałości ), = brandis 'dojrzały, jędrny, stwardniaty; żyzny; dobrze odżywiony, tłusty” :: łot. bruóżs 'gruby, krępy, mocny, solidny; obfity — o deszczu < pb. *brandia-; brandingas 'dojrzały ; brdndalas daw. gw. 'jądro (orzecha), zawartość pestki (wiśni), SD «jądro, nucleus», brandalys gw. ‘jadro owocu, pestka”, brdndé 'dojrzały strąk grochu a. bobu” (= brandduti ‘zbiera¢ strąki, brandiena ‘zupa ze strąków ”), brandis f. lub brandis m. ‘plon, urodzaj , brdndulas a. brandulys gw. jądro owocu, branduolys ‘jadro’ (riešuto b. jądro orzecha, atomo b. jądro atomowe”). Tu też stpr. pobrandisnan 'obciążenie (sumienia) <= *pabrandit, pobrendints ‘obciazony’ <= *pabrandint 'obciążyć, uczynić ciezkim’. — Vb. denominativum od branda jest brdndeti, -ja, -jo “o roślinach: zawiązywać, utworzyć zawiązki kwiatów, owoców”, pribrandéti ‘dojrzeé’, refl. apsibrandćti 'obszarpywać sie, Stal sie PORUZEBIODZA—. 150407 las ia aria weil tha ch tic — *brandinti II: jbrandinti gw. wpędzić (bydło) do brodu' — causativum na SO branddo brend-, co było neopierwiastkiem wyabstrahowanym A prs. infig. brendu ‘brne’ do bristi (zob.). Paralele: glamż- <= glemż- (do gleż-), dramb- <= drimb- (do drib- / dreb-), slamp- = slimp- (do slip- / slep-). ~~ - briożti, bruożiu, briożiau 'kreślić, robić znaki, oznaczać; szybko iść, maszerować” — ten paradygmat może być innowacją na miejscu iteratywnego *bruozyti, *brńożiu, *brńożiau. Pwk. bruoż- < *brozjest alternantem w. stopniu o do brėžjak w brėžti 'rznąć, drapać . — Sb. briożas 'pasmo, rys, linia, kresa; cecha, właściwość” dopuszcza dwa tłumaczenia: 1° drw. prymarny z apofonią: *brOż-a- = *breż-, bróżti 'rznąć, drapać” (por. riiożas <= różti), 2 drw. postwerbalny od briożti (zob. wyżej). =i ells, i. F EU | bučiūoti, bucitioju, buciavaii ‘catowaé’ (łot. bućuót) — czas. denominatyw-- ny od wykrzyknika nazywającego cmoknięcie. Por. būčiū interi.: Būčiū dėdei ranką! 'Pocałuj [emoknij] wuja w rękę! — Drw. od neoosn. buć-: aia ‘pocatowac szybko, krotko’, bučinys ‘pocatunek’, buckis 'całus, calusek’. | — būdas 1. ‘charakter ludzki, usposobienie”, 2. ‘sposéb, metoda” (jokiu biidi. adv. ‘w żaden sposob’), DP ‘sposob, obyczaj, miara, porządek, prawo, umysł, WOJCIECH SMOCZYNSKI | pilność”, SD: «sposób, obyczaj, powod do czego, obrząd, ceremonia, model, nota (pieśni)», būdai geri «obyczajność», budump prigulis «obyczaiowy, moralis», būdas tiesos «postepek prawny». Jest to sb. postvb. do biisti, bass 'nawykać (zob.) albo do biidytis, budintis ‘¢wiczy¢ sie, wprawiać się w czym” _(zob. baiisti). — pabudas 'charakter ludzki; wygląd, rysy twarzy; jakość skó- „ry twarzy, cera; kształt, forma przedmiotu. — Drw. būdingas ‘charakterystyczny, szczególny, właściwy dla kogo, czego”, pobūdis 'charakter, wygląd, aparycja, temperament’. Cps. lengva-budis, -ć ‘lekkoduch’, sava-budis, -ć tos | niepodobny do innych członków rodziny; człowiek niezależny. , ó m; būk ptk. jakoby, niby, podobno” (por. ros. biidto ts.), np. Jis dėjosi, būk eiti noris 'Udał, jakoby chciał iść. Z pochodzenia jest to forma 2 sg. ipv. 'bądź!” do būti. — SD būk tai, būk štai «bądź to, bądź owo» (brak w LKŹ, 1136) — kalka zwrotu polskiego. © prior + ia ol. "ALBA DA” „I — biisti, bundd, budaii budzić się ze snu, ocucać się” :: łot. bust, būdu (*bundu), budu ts. — formacja na SZ bud- (pie. *b"ud"-) od niezaświadczonego SE *biaud- < pie. *b"éud"-e-, por. scs. bljusti, gr. neódoua s.v. badisti. Formacja infigowana spełniała rolę inchoativum względem dur. budėti (zob.). Używana zwykle z prvb.: atbusti 'przestać spać”, nubusti ts., też 'dojrzeć umysłowo, stać się świadomym czego”, pabundu SD «ocucam sie» (syn. pagirstu), subisti *zbudzić sie po kolei, jeden po drugim” (Subudo, suskelé visa šeimyna ‘Zbudziła się, wstała cała rodzina ). — Odpowiednik scs. viizbiinQ, -biinoti 'ocknąć się, obudzić się” (aor. viizbtide), strus. vozbnu, vozbnutb pokazuje zamiast infiksu sufiks nosowy (*bud-ne-). — Neopwk. bus-: atbuscial m. pl. ‘przerwy we śnie” (paralela: rėgzčiai =regzti). ++ ini | busti, biisti, būdaū nawyknąć”, ibiisti wprawić się w czym, nabrać wprawy, pribiisti przywyknąć (do jakiejś pracy), nabrać doświadczenia”, pribiidęs: Ką čia kalbėti, jis pribudęs žmogus — ir šilto ir šalto ragaves ‘Co tu gadać, to do- | świadczony człowiek — i ciepłego i zimnego próbował. Trudne. Po pierwsze biidmoże być alternantem na st. wzdłużonym do bud- (*b'ud"-), jak w _bundu, būsti 'budzić się ze snu'. Po drugie biidmoże być neopierwiastkiem, mianowicie takim, jaki widać w būdavo (zob.). Wtedy prs. būstū < *biid-stu_ 'oswajam się, nawykam byłoby drw. inchoatywnym od prs. statywnego *bidu ‘istnieje’. us OEE Gody an aż ae | — buistimas, biistimć DP 'istność, istotność, bytność, postawa, postać, istota’ — drw. z neosuf. -imod neopwk. biist-, który został wyabstrahowany _z prs. biista (zob. būti). Z innymi sufiksami: būstas ‘miejsce przebywania, 66 Uzupełnienia do SEJL. Część 1 mieszkanie”, biistć gw. pewien stan, sposób bycia” (šventės būstė 'Świętowanie’), būstinė a. biistynć siedziba, miejsce stałego pobytu” (Cia mano būstinė ‘Tu mieszkam”, ‘Tu moja siedziba). | mn — čėpčius, -iaus daw. gw. 'czepiec, dawne kobiece nakrycie głowy z płótna, zawiązywane pod brodą, noszone przez mężatki — zapoż. z pol. czepiec, -pca. War. ćepćius, čapčius, z dysymilacją ¢-¢ > š-č: šėpšius, sepsis, šėpšius. — Słabiej poświadczone jest zapoż. z bir. čepėc 'czepiec , mianowicie stlit. ce-- niu (Brean)! eo zz wimpy Foro PEM en Fa! „2, ćestavóti, -ju, -jau 1. stlit. 'czcić, szanować” (Cestavoki tėvą ir motyną tavo, jei nori ilgai gyventi MZ ‘Czcij ojca i matkę twą, jeśli chcesz długo żyć”), 2. daw. gw. 'częstować czym — zapoż. ze stbłr. cestvovate, bir. ćastavdcb. _.. ćiabuvis a. ćiabuvys 'tubylec, stały mieszkaniec jakiegoś miejsca, auto-- chton’, SD' «obywatel» (syn. gyventojas), SD «rodzic z tąd, tuteczny, indigena» (syn. ćidgimis). Złożenie adv. Cid ‘tu’ z dewerbalnym tematem buv-ia- ‘bywały, bywalec” (zob. buv-). Paralela: ćiagimis s.v. gimti. ~~ __ ćirvas 1 p.a., ćifvas 2, 4 p.a. 1. kolor w kartach, oznaczony czerwonymi serduszkami, czerwień, kier”, 2. 'blin w kształcie serca”, war. ¢irva, pl. ¢irvos (w obu znaczeniach) — zapoż. z bir. ćyrva (por. ros. ććrvi m. pl. kiery). — daiktaras SD' «dziełopisek, chronographus, historiographus» [błąd zam. dzieiopisek ‘historyk’, SŁXVI] — przez degeminację z *daikt-taras. Wyraz ten jest kalką złożenia pol. dziejo-pisek (XVI w.), z członem 'taras w roli n. agt. substytuującego pol. 'pisek (por. tarti) oraz członem daikt(ai) = dzieje (zob. SIEM O «50a śr Jee KZP Blane? RTL iL Ee Alan FE Fi pe — dailidė 'cieśla, stolarz” — n. agt. utworzone neosufiksem -idé od sb. dailė rzemiosło (zob. dailinti). DP ‘budownik, budowniczy, rzemieślnik, cieśla”, SD «budownik, cieśla», valdžia unt dailidZiy «budowniczego urząd» [dosł. 'zwierzchność nad cieślami ] (syn. namų dailė). War. dailydć, dailydé, da_ ibydźia ‘ciesla’. — Neoosn. dailid-: dailidélé SD' «ciesielczyk», dailidystć ‘ciesiołka, rzemiosło ciesielskie , SD «ciesielstwo», dailidiskas 'ciesielski (m.in. SD), dailydZiukas SD «ciesielczyk» (brak w LKŻ). Vb. denom. dailidduti ‘zajmować się ciesielstwem , dailidZiauti ts. — N. m. Dailidės 5x, Dailidukas 2x, DOM milk. see Taigi Kreta EMP oem ERY r U dangyti, dangaii, dangiaii ‘okrywaé, przykrywać, nakrywać, zasłaniać (twarz) — iteratyw z suf. -yi SO dangod deng-, zob. dengiū, dengti. Pa_ralele: rangyti <= rengiu, lankyti = lenkiu, grandyti = gréndZiu. — Nomina na SO dang-: apdanga ‘nakrycie, okrycie; pokrycie, pokrywa (= apdangalas 67 WOJCIECH SMOCZYŃSKI zzz zaa ts.), atddanga ‘odkrycie’, SD atadunga ts. (syn. atadingimas), ażudangtć: SD ażudungte burnos moterų «zatyczka niewieścia» [‘welon’], danga (zob.), dańiga ‘kat, wegiel’, dangtis 1. pokrywa, wieko”, 2. ‘dach, strzecha’, 3. 'obora (sp „šiaudų dungtis «poszycie na domie» :: padingiu šiaudais «poszywam chatu- pe»), dangus (zob.), priedanga ‘kryjowka’, użdanga ‘kurtyna’. — St. o poka- _zuje również frq. na -sty-: dangstyti, ddngstyti 'okrywać, przykrywać, zakry- wać; zatajać (przestępstwo), SD apdungstau «ochylam co, kogo» [‘ukrywam, zatajam ], nudangstyti 'poodkrywać, pozdejmować pokrycia”, refl. dangstytis _ *'przykrywać się (np. kocem)”, DP ‘opponowa¢; szczycić sie’ [' zasłaniać się tarczą]. N.B. Osnowa dangstymoże być z pochodzenia apofonicznym cau-- „sativum z suf. -y-, utworzonym od prs. intr. dińgsta 'niknie, znika”, które uległo resegmentacji na dingst-a. — Neoosn. dangst-: dańgstis 1. pokrywa | (wiadra), 2. ‘wieko (trumny), 3. ‘dach, strzecha , 4. ‘tarcza’, DP ‘szczyt’ [' tarcza], war. darigštis. — N. m. Dankstyté 2x. ___ dangujGjis, -ji stlit. będący w niebie, niebieski, niebiański”, np. ant palink- -_ sminimą tėvas dangujćjis duosti PK ‘ku wszelakiemu pocieszeniu dawa Ociec niebieski. Angelai dangujćji DP ‘Aniotowie niebiescy”. Przymiotnik zn ny od formy loc. sg. danguj, dangui ‘w niebie, na niebie za pomocą neosuf. _-ejis, który wyabstrahowano w typie dienojćjis (zob.). — War. stlit. dangujęsis _'niebieski' (Karaliau dangujesis MZ 'Królu niebieski”) zawiera na miejscu -jis zakończenie -sis. Wprowadzono je przez analogię do anaforyzowanych przy- _miotników typu gerdsis*. — War. stlit. dangujis ‘niebieski’ (Rodyk mums tėvą _danguji MZ ‘Pokaz nam ojca niebieskiego”) jest dwuznaczny. Po pierwsze _ może on pochodzić z haplologicznego skrócenia formy dangujéjis. Po drugie _może być derywatem fleksyjnym od loc. sg. dangtyj. an “ ram a 1 — daūgelis, -io 1. mnóstwo, wiele, wielu’, datigelis iš mūsų wielu z nas’, Ter- _ pu daugelio visokių atsiranda, 2. ‘gromada’, SD «gromada» (syn. minia, krūva), daugelis piktadéjy SD «łotrowstwo», daugelis Sakniy SD «korzenistość, copia radicum» ['mnogość korzeni”, L.]. Jest to drw. na -elis od adv. daiig ‘wiele, dużo (por. suf. w biirelis ' gromadka). nedatigelis, -io niewiele, niedużo, troche’. — Różne formy przypadkowe tego rzeczownika uległy adwerbializacji, por. datigely, daugely ‘w kilku, gromadnie”, daugelyse a. daugeliese 'w kilku mężczyzn (koszą żyto) , war. daugeliuós (por. daugiese ts.); daugelióse ‘w kilka. * Mniej prawdopodobna jest hipoteza Skardźiusa (1943: 66-67) o ‘kontaminacyjnej’ j konstrukcji *dangujejis + esas, która miała zostać zinterpretowana jako dangujć esąs _*w niebie będący”. 68 Uzupełnienia do SEJL. Część | kobiet (rwano len, śpiewano). — Apokopa daiigelis w znacz. ‘wiele, wielu” wytworzyła adv. daugel dużo, wiele. ,/ó m sów” — delóti, dėlėju, dćlójau ‘tak bić konia batem, że powstają krwawe pręgi na skórze, np. Visas arklys sudeletas ‘Caty koń w pregach’. Vb. denom. na -ėti od dėlė ‘pijawka’ (zob.). Znacz. etym. 'robić tak jak pijawki albo to, co SRO an nec EG I lit. „al ea arty — dėstyti, dóstau, dósćiau składać, wykładać, rozkładać, układać”, przen. tłumaczyć, wyjaśniać; wykładać, mieć wykłady, nauczać” :: łot. destit, -stu, -iju 'sadzić rośliny; dziać barć, drążyć drzewo na bar¢’ — formacja frq. na -styod dėti (zob.). Trojaka metanaliza formy infinitiwu. Po pierwsze: dést-yti, neoosn. dest-, por. drw. déscioti 'układać, rozkładać, przekładać” (tu wchodzi w grę ewentualnie drw. na -ćiood neoosn. dés-, zob. niżej), désteléti dodać nieco (przyprawy); o kurach — nieść się przez pewien czas i przestać”, dćstinćti ‘po trochu, pomału kłaść, składać; mówić powoli” (= dćstinćtojas 'składacz, zecer w drukarni ). Nomina: déstis, -ies f. zdarzenie” (por. klostis <= klóstyti), łot. dęsts 'roślina, sadzonka; inspekt’. — Po drugie: dćsty-ti, por. dėstytojas 'wykładowca (por. kirstytojas <= kurstyti). — Po trzecie: *dés-sty-ti, neoosn. des-, por. dćslćs a. dćslos f. pl. ‘jajowisko u kury”, désli a. désni “(o kurze) nieśna, nośna, znosząca wiele jaj, sb. dėsnis 'prawo (natury). — Do adi. dćsli => desl-i należy vb. denom. déslioti a. deslióti, por. ISsidésliojo vištos, nebededa. Tėvas po skatiką sudćsliójo pinigus. ga LT a" ED — diėdūok ptk. ‘bodaj’, m.in. SD „Li ze ściągnięcia często używanego zwrotu Die dūok! ‘Daj Boże!” to z Diéve diok! ts. Zob. dić. Por. pol. bodaj < stpol. bogdaj ‘niechby, oby, przynajmniej” = Bog daj ‘niech Bóg Jah w wk _ dienojćjis, -ji stlit. dzienny, np. Kurie est ant adynų kanonikisku, taip naktyjęjy, kaip ir dienojéjy DP ‘Ktérzy bywają na godzinach Kanoniczych, tak nocnych jako i dziennych”. Norite grašio dienojéjo be darbo DP 'Żądacie grosza dziennego bez roboty. Rekonstrukcja: *dienaién-iis, drw. z postpozytywnym zaimkiem 3 osoby od plit. formy loc. sg. *dein-ai-én 'w dniu, por. lit. dien-ojdo diena. Forma loc. sg. zawiera postpozycję *ėn, która rozszerzyła wcześniejszą formę locatiwu z odziedziczonym zakończeniem *-ai (por. łac. Romae 'w Rzymie, scs. rocć 'w rece’). W podobny sposób powstała forma adess. sg., por. np. Sakdi-pi ‘przy gałęzi” od loc. sg. *Sakai :: Saka. — Reanaliza dienoj-ćjis dała początek neosufiksowi -gjis, zob. dangujéjis. 1 5 dóśyti, -iju, -ijau 1. dawać sie we znaki, trapi¢’, 2. zaczepiać, molestować dziewczęta (Bernas došija mergas), refl. dosytis a. dosytis 1. szaleć, doka- 69 | WOJCIECH SMOCZYŃSKI zywać — o dzieciach”, 2. 'szaleć — o wichurze, o burzy”, 3. ‘ciezko pracować, ~harowac’. Z innym suf. dosintis 'szaleć; ciężko pracować”, o krowie: biegać się, latować się. Czas. denominatywny od osnowy *dośo nieustalonej fi_liacji. M, ign, =P | = m — dramb-: drdmba 'ślad wydeptany w zbożu”, drambalai m. pl. ‘osad, mety, _ gaszcz (w płynie)”, drambaliene 'słota, plucha’ (syn. draba), drambalius ‘grubas, brzuchacz; dziecko umorusane’, dramble ‘wielki brzuch”, dramblys 1. _*człowiek ociężały, nieruchawy, grubas, brzuchacz” (por. łot. dramblis ‘zartok’), 2. ‘ston, Elephas’. Wszystkie te wyrazy maja za osnowę neopwk. dramb-, który przedstawia drw. apofoniczny od drimb-, jak w prs. infig. dri-m-ba _do dribti 'padać, osuwać się, zwisać, stawać się ochlapłym, wątłym, miękkim’. Paralele: klamp- = klimp- (s.v. klimpti), kramt- = krimt- (s.v. kriństi), slamp- = slimp- (s.v. slėpti). PGE i de lm wld tw SE — drapanos f. pl. ‘odziez, bielizna”, SD veléju drapanas «pierze vel piore | chusty, lauo lintea». Z tym samym suf. -andi dźwięcznym wygłosem pwk.: drabanas 'łachman'. Paralele: gdrbanos, strazdanos, spurganos. Obok tego _drepenos f. pl. ‘znoszona odzież, łachmany; bielizna” < *drap-ena- (por. suf. w pjuvenos, sviltenos, krekenos). Deverbativum od pb. *drep- / *drap- < pie. *drep- / *drop- 'odciąć, uciąć, oderwać, por. gr. dpénw *zrywać, zbierać, - operttw ts. Zob. też dróbć. — Drw. ańdrapanćs a. ańtdrapanćs f. pl. ‘miesiaczka’, ańtdrapaniai m. pl. ts., drapdnćs f. pl. ts. (dosł. ‘to, co plami bieliznę”, por.skaringsiex sharos).x MERRIE 00 | abi leas — duoste stlit. ‘dar’ (Katechizm Belarmina: O duostes cielas 52,,)” — drw. od T neoosn. duost-, wyabstrahowanej z diostyti 'dawać, rozdawać”, formacji frq. do dūoti (zob.). Paralele: kaūstė <= kaustyti, klosté <= klóstyti, śluoste <= šlūostyti. — Do duostnależą też vb. diost-elćti 'dać trochę, nieco, np. tytoniu, duost-urti b.z.a. (Duosturti ligoniui vaistą Dać choremu lekarstwo). — ėjaū 'szedłem, poszedłem — forma prt. do prs. einit (zob. eiti). Z historycznego punktu widzenia jest to alternant apofoniczny na WSE ćj-V. — Neoosn. ej-: paejćti, paeju, paćjćjau 'pójść (Tu šalia paéjék “Ty pójdź obok, bokiem”), refl. pasiéjéti, "pójść, podejść kawałek drogi”, prisiéjéti: Jau aś prisiejćjau ik valiai ‘Juz ja się nachodziłem do woli” (paralele: panéséti, paveżćti). — Nomi: na z ėj-: apėjimas SD «zasadzka, zasacka» (darau kam apéjimy SD «zasadzam "amas T T W m Thay ER mi _SBrak w LKŻ,, 876. — S. Ambrazas (1993: 44, przyp. 36) wywodzi duoste z atematycz- - nej formy 3 os. prs. dūosti ‘daje’. 70 Uzupełnienia do SEJL. Część 1 na kogo»), atéjélis przybysz, przychodzień', atėjimas sprzyjście”, atéjiinas | daw. ‘przybysz’ (por. suf. w bastūnas, klajūnas), atėjuonis, -iés ts.*, éjéjas ‘piechur’, ėjikas ‘kto wytrwale chodzi piechotą, dobry piechur; chodziarz, ėjimas 'chód' (paskui ėjimas SD' «naśladowanie», tolin ėjimas SD «postępek w. czym»), ėjūnas 'wałęsa, włóczykij , įėjimas 'wejście”, išėjimas 'wyjście”, išėjėlis, -6 b.z.a. 'wychodźca, emigrant’, išėjūs kto często wychodzi, rzadko bywa w. domu”, péréja 'przejście, przełęcz”, péréjunas 'włóczęga, nicpoń', suéjai adv. "oszczędnie, tyle ile się zuzyje’, suéjunai m. pl. ‘przybysze, obcy”, użćjejas DP. "następca , użejimas SD «nadeście» (syn. užeiga). , ,..//ó | — €kśtis, -i 1. wybredny w jedzeniu; niejadek; łasy, łakomy”, 2. ‘nieodporny (na zimno zimowe) . Grupa ks(t) tłumaczy się perseweracyjną zmianą z *ks(t), zaś -kjest spółgłoską wstawną. Rekonstrukcja *es-tls, drw. od neopwk. és- <= ėsti jeść, żreć”. Inne nomina utworzone od ćswymieniono. s.v. éska. — Drw. ėkštūmas 'wybredność. Vb. denom. ékStauti b.z.a. być Wwybrednymts 017 ada a ed Ara ėmiaū wziąłem — forma prt. do prs. imu (zob. imti). Z opisowego punktu widzenia: forma supletywna. Z historycznego punktu widzenia: alternant _ apofoniczny na WSE ém-, por. prs. emu gw. ‘biore’ s.v. imti. — Neoosn. ém-: suėmimas 'aresztowanie , išėma 'wycięcie, wykrój; wgłębienie. Cps. meduemis wybieranie miodu”, torpd-ćmis ‘czas kopania torfu”, torp-ćmys ts. p _ eska 1. żarcie, żer, pokarm dla zwierząt”, 2. 'chęć do jedzenia, apetyt — drw. na -kdod neopwk. ės- = ėsti (zob.). Paralele: dvéska, satiské, yžkės. — Neoosn. ćsk-: ćskena ‘apetyt’, ćskus, -ć “kto często i dużo je’, ćskiis ‘zartoczny’, ćskuvienć 'dziewczyna o wielkim apetycie’. Por. łot. Eska, ėškis ‘zartok; kłótliwy człowiek”. — Inne drw. od neopwk. ćs-: ćsena ‘jedzenie; żarcie dla zwierzat’, ésnus 'żarłoczny (por. suf. w kalbnis, nagniis), ćstlivai m. pl. 'jasła”, estuvas ‘zartok’, suestis f. nieszczęście” (Papuolé mergelei sućstis ‘Dziewczyne spotkało nieszczęście” [urodziła dziecko]). Zob. też ėkštūs. TIA” 6 Problemstanowiawa doty z samogioską'a na miejscu ć swyklycli form. Por. SD! <ataiuo> «przychodzień» oraz gw. atajuonis, -ićs c. 'przybysz” obok atajuónis, -ć ts. jn Być moze chodzi tu o pierwotne formacje *atejuo, *atejuonis, z krótkowokalicznym © allomorfem ej-V, jak np. w gw. ejimas, ejokas, ejikas 1 ejiite (zob. wyzej). Mozliwość zmiany atej na atajsugerują takie oboczności, jak ataivis (stlit.) :* ateivis przybysz i ataiga (stlit.) :: ateiga 'przyjście”. Por. też stlit. atainis 'przybysz” wobec ateinii. |- "Por. pst. *ėsli f. pl. 'jasła, żłób <= *ėsti 'ješč, žreč': ses. jasli, sch jdsli, sti. jdsli, ros. | jasli, stczes. jesli, stpol. jaśli. BE MA M EA m — WOJCIECH SMOCZYNSKI fundameńtas fundament, DP ‘fundament, grunt, SD «grunt, solum, fundamentum» (syn. padas, pamatas) — zapoż. z pol. fundament. War. gw. pundamefitas, pundamentas. Z dysymilacją n-m > o-m: pudamefitas, | pudamentas, też puda' (por. aguond z *maguona, ėndrė z nćndre), później zmie- - nione przez asymilację samogłoskową a-e > e-e: pudemeritas, pudėmentas. — Drw. pudamentinė ‘wypitka z okazji położenia fundamentow'. — Ludowoetymologiczna adideacja zapożyczenia do wyrazu pddas (m.in. ‘podwalina domu ) pociągnęła za sobą war. padamentas, padamentas 1. fundament, 5 | ‘pierwsza belka spoczywająca na fundamencie'. — Nieregularną kontrakcja - formy padamentas tłumaczy sie war. stlit. pamentas (WP 195). — gabalas 1. ‘kawal, kawałek, bryła, część jakiejś masy, całości, 2. = - drogi (do przebycia) :: łot. gabals 'kawałek, sztuka; odległość, okolica; pora. Z uwagi na to, że dołączenie suf. -alas nie pociąga za sobą apofonii e > a, nie można tu mówić o derywacji od pwk. geb- (gebėti). Raczej chodzi tu o powtórzenie w osnowie derywatu na -alas samogłoski a z podstawy werbalnej, tak jak np. w pddażalas = padażyti, barstalas = barstyti. To skłania do przypuszczenia, że osnową sb. gabalas był czas. sekundarny typu *gabyti, | że ten ostatni został wyparty przez gabėnti 'przenosić, przewozić, transportować, dostarczać”. Znacz. etym. 'część przemieszczona z miejsca na miejsce, przedmiot dostarczony” = 'część jakiejś całości”. — War. gdbalis 1. ‘kawal, kawałek (chleba, ryby, słoniny)”, 2. przen. 'kawał drogi”. War. metatetyczny: bagalis 'wielki kawał czego” (Deśra viename būgaly, t.y. luite Kiełbasa w jednym długim kawale’) < gabalis®. — Drw. gabalinis ctikrus ‘cukier w kostkach (dost. ‘w kawałkach, pokawałkowany ). — Por. jeszcze gabiżalas gw. kawał soli kamiennej odłupany ze słupka”, drw. na -alas od jakiegoś *gab-iżas (por. gab-użas 'kawał, garść ). Bardzo rzadki suf. -iżjest w zasadzie poświadczony tylko w hydronimii, por. n. rz. GabiZius a. Gabiżis. Obok tego -yż-: n. rz. Gumyża (nazwę te zestawiano z sb. gumulas). TI eni O ST, PLFA LIL „= gabūs, -i 1. 'zdolny, sprytny, 2. ‘chciwy’ — przymiotnik odczasownikowy na SO do geb-, por. sugebėti 'potrafić, zdołać, móc s.v. gebėti. Paralele: | našūs <= nėšti, važūs <= vėžti. — Drw. gabumas “zdolnošč, uzdolnienie’. zana Char led Wi c= sof odj Ho “Tak w LKZ, 293. Tymczasem J. Karaciejus, wydawca WP z 1995 r., na s. 283 podaje | odczyt ant Panumenta (ant Aslas). | "Por. g-b < b-g w gerbti < *bergti, jak też b-ž < ž-b w bližas < źlibas. 72 Uzupełnienia do SEJL. Część I - galiunas 'siłacz, mocarz”, SD «mocarz, możny» — n. agt. na -iinas od czas. galiii, galéti 'móc, zdołać”. Paralele: klajinas <= klajóti, Zinitinas = Zinóti. — Z innymi formantami: galinčius 'siłacz, mocarz — z neosuf. jak w gudrincius (por. kar$iń-cius), war. sonoryzowany: galińdżius (nt > ndź'); galiligas ‘mocarz’ — z suf. ruskiego pochodzenia, por. žadnjūga, xitrjiga (Otrębski 1965: 299). we] = dm 4 m i — gamta 4 p.a. 1. ‘przyroda, natura’, 2. ród, pokrewieństwo; pochodzenie”, 3. DP ‘cnota’ — formacja z suf. -tai SO gamdo gem- / gim- 'rodzić się, po-- wstawać, zob. gimti. Paralelna budowa w lakta = lekiū; našta = nešū; piesta (*paista) <= pisti. — Drw. negamta DP 'niecnota. Neol. cps. gamta-mokslis ‘nauka przyrodnicza, przyrodoznawstwo”, gamtó-tyra ts., gamtó-vaizdis ‘krajobraz . IM 1 ori BRET nę” Amt inf "Ai ai igs = m “ai a = B= R garbstyti, garbstaii, garbsciati 1. 'czcić, wielbić, otaczać czcią”, 2. wychwalać (nieboszczyka) nad grobem” (Mirusi sūnų motina garbsto), 3. pd przeklinać kogo” (Jis toks žmogus, visi ji gafbsto) — formacja frq. z suf. -styi SO garbdo gerb-, zob. gerbti ‘szanowad, czcić. Paralele: svarstyti <= ver, tvarstyti <= tvćrti. — Neoosn. garbst-: garbsta ‘pochwata umarłego” (co do budowy por. gabsta <= gabstyti, co do znaczenia por. masta = mastyti), > vb. denom. garbstavóti ‘wychwalaé kogoś. SS "rm ME" „M TRE _ gaśytis, gasijuos, gasijaus 'stroić się”, išsigūšyti wystroić sie’ (Jis iśsigasijo nuo galvos lig kojų 'Wystroił się od stóp do głów”) — zapewne zapoż. z ros. gositesja 'szykować się, przygotowywać sie (do drogi, do podróży). War. gasintis, gasautis b.z.a. — Drw. gasas 'strój, elegancki ubiór”, gasyvas 'wystrojony, elegancki , gasus ‘strojny, piękny. ++ — gaūras włos na ciele” (w odróżnieniu od plaukas włos na głowie”), war. gduras (3 p.a.), kaiiras; pl. gaurai kudły, sierść psa, wilka, niedźwiedzia” :: łot. gauri m. pl. ‘owlosienie łonowe”. Formalnie należy jako SO gaurdo pwk. gur-, zob. gurti, ale strona znaczeniowa tego zbliżenia wymaga jeszcze badania. Por. łot. gaurs ‘pulchny’, gaura zeme 'pulchna ziemia”. — Drw. gadirius 'człowiek o mocno owłosionym ciele”, użgaurótas 'kędzierzawy, kudłaty (o. owcy, o wełnie) , cps. plauk-gaurys (zob.). — Vb. denom. gauriéti a. gdurioti 1. 'kosić z wierzchu, nierówno, nieumiejętnie”, 2. 'plewić z grubsza”, 3. ‘ples¢ głupstwa , gaurtioti 1. 'pokrywać się kudłami”, 2. 'sunąć, pojawiać się - o chmurach kłębiastych , = gauriotas kosmaty, kudłaty. Neoosn. gauruot-: gauruocius 'człowiek mocno owłosiony”, gauruotine 'skóra pokryta kudłatą sierścią, zwł. skóra niedźwiedzia”, cps. gaurtot-kiunkis 1. kartofle gotowane. 73 WOJCIECH SMOCZYŃSKI w łupinach i po przepołowieniu podane na stół, 2. ‘gotowane w łupinach kartofle zmieszane z grochem . — N. m. Gaiiré 2x, Gauréliai. | i gedéti, gedžiū (3 os. gėdi, war. gėda, gėdžia), gedéjau 'żałować w myśli, tęsknić, odczuwać stratę, żal po zmarłym, tęsknić po drogiej osobie, opłakiwać; nosić żałobę, chodzić w żałobie , SD <giedet> «żałobę nosić», apgedéti mirusį 'opłakiwać zmarłego”. Durativum na -é-/-ido gendi, gesti psuć sie’ (zob. gesti 1). Paralele: keżćti, merćti, perėti. — Drw. gedulas a. gedulys 'żałoba’, gedulas adi. ‘zatobny, pogrzebowy”, DP ‘zatosny, żałobny” (=> gedulingas żałosny, żałobny , SD «pogrzebny; żałobę noszący; żałobny»), giesmė gedula SD «pogrzebna piosnka», geduli rūbai SD pl. «zatoba, ubior żałobny», gedulis ‘zatobnik’. — Neoosn. gedéj-: gedćjimas żałoba, SD «żałoba, ceremonia po śmierci» (por. stenćjimas <= stenćjau, judėjimas = judėjau). , ,, //ó — ginklas 1. n. act. stlit. 'obrona, SD apginklas «obrona», 2. n. agt. stlit. ‘obronca’, 3. n. instr. ‘orez, broń (też pl. ginklai, ginklai). Z pb. *gin-tla- < pie. *g""n-tlo- (pwk. *g*enbić, razić), zob. ginti, genėti. — Formacja pokrewna pst. *żędlo < pbsł. *gin-dlan. ‘narzad kłujący owadów; kolec, cierń, por. scs. żęlo 'kćvtpov', sh. Zélo, ros. Zdlo, czes. gw. Zddlo, pol. żądło (gw. żądło żelazne sierpa, 'półokrągły nóż do zecia’). — Drw. begińklis, -é ‘bezbronny, nieuzbrojony’, apginklé SD «twierdza» (syn. pilis), => apginklus SD «obronny, warowny», miestelis apginklus SD «miasteczko obronne, castelDOO op wr pa „=PWGRRD nae be, 0 nel lige | i gizėlis, -io 1. 'czeladnik w warsztacie rzemiešlniczym, pomocnik majstra; pomocnik kowala; pomocnik mtynarza; pomocnik kupca, subiekt, ekspedient w sklepie”, 2. 'człowiek nie umiejący usiedzieć spokojnie na miejscu, wiercipieta’ — zapoż. z pol. przest. gizel, giezel lub wprost z niem. Geselle. — Drw. wsteczne: 1. gizas: Maliine būdavo uż gizą, 2. giżas: Kur amatninkas, ten ir giżas. Ejo su šešiais giżais, trobas dirbdamas. hi =pq ed Eo, glamżyti, glamżyti 'miąć, gnieść, miętosić; zsuwać, spychać (do kupy), stulać, otulać; trzeć (bieliznę na tarce), prać; ściskać kogo, brać w objęcia”. Patrząc synchronicznie, jest to iteratyw do glemZiu (zob. glerńżti), podobny do kamsyti <= kemsu, varžyti <= verżiu. Diachronicznie zaś jest to kauzatyw do intr. *glenżu 'tracić sztywność, mięknąć” = glež- (zob. gleżti), znacz. etym. sprawiać, że coś traci sztywność . — glamzdyti 'miąć, gnieść — formacja frq. na -stydo glamż-: *glamżźstyti > *glamsstyti (degeminacja) > *glamstyti > *glamzdyti (sonoryzacja m-st > m-zd, por. drumstyti > drumzdyti). Akut wtórny, podobnie jak w glamžyti. = m ZZ 74 Uzupełnienia do SEJL. Część I glėbys 4 p.a. 1. ‘objecie, ramiona obejmujące, trzymające w uścisku” (Jis mano glébyjé numirę 'Umarł w moich ramionach”), 2. ‘narecze, płast (siana, słomy), zbity w kształcie poduszki”, SD glėbys šiėno «wiecheć siana», 3. ‘dziecko’ (Merga su glebiu "Dziewczyna z dzieckiem”. Trijų glėbių mama ‘Mama trojga dzieci ), 4. 'grupa, gromada”, 5. ‘odstep między rączkami kosy”. War. glebis. Konkretyzowane nomen actionis do glébti «obejmować ramionami” (zob.). — Drw. glebia-darys ‘ten, kto zbija siano w naręcza, w plasty’. _ godóti, -ju, -jau 1. 'myśleć, starając sie coś sobie przypomnieć, 2. ‘rozmyślać, rozważać”, 3. *żałować kogo, współczuć komu”, 4. 'troszczyć sie (o rodziców), szanować , pagodóti 'współczuć, okazywać współczucie, żałować (Sotus alkanam nepagódo). Starsza formacja prs.: godau SD «rokuie [syn. mystau]; rozmyślam się, namyślam się [syn. susimystau]», godau apie kų SD «radzę o kiem»'*. Odpowiednik łot. gdddt, -dju 'myśleć, zastanawiać się; troszczyć się, starać się o co’. Refl. atsigodóti 'przypomnieć sobie kogoś; przypomnieć sobie, którą drogą pójść :: łot. atgaddties przypomnieć sobie ; dasigodau SD «domyślam się czego» (syn. įspėju, numanau, supruntu), prasigodoti ‘naby¢, kupić sobie. — Sporne. Wcześniej było uważane za zapożyczenie ze słow. gadati. Zob. też gosti. — Drw. nuogodus SD «rayca, radny Pan». — Neoosn. godo-: godotojas SD «radziciel» (syn. sumanytojas), dasigodotinai SD adv. «domyślnie» (syn. ispetinai), dasigodotojas SD «domyślacz». — Neoosn. godoj-: dasigodojamas SD «domyślny» (syn. įspėjamas, ispetinas), dasigod[oj]i-- mas SD «domysł, dorozumienie sie». u" | — gorgelis, -ė ‘pijak’, z dysymilacji r-r > r-l w *gor-geris. Jest to złożenie. tautologiczne o członach apofonicznie zróżnicowanych, por. tematy gororaz gers.v. gćrti. Model zrealizowany w takich złożeniach, jak mdg-mogis, maż-możis i skdn-skonis, kazałby oczekiwać raczej tger-goris niż *gor-geris. Por. jednak ż0l-żalias, gdzie SW żolkoresponduje z gor-. PoE By gost, gostu (*god-stu), godaii, por. atgósti 'odwyknąć, odzwyczaić się, refl. atsigósti 1. 'oprzytomnieć, ocknąć się, przyjść do siebie”, 2. ‘przypomnieé sobie” (Žiūriu ir neatsigostu), 'uświadomić sobie”, susigosti zorientować się” (Po valandėlės susigodo, bet jau buvo per vėlu). Formacja *god-stu jest praesens inchoatywnym do czas. godóti m.in. 'przypominać sobie, domyślać się. — gramnyćios a. gramnycios f. pl. daw. gw. Święto Matki Boskiej Gromnicznej (2.11.) — zapoż. z pol. Gromnice f. pl. (na Gromnice, o Gromnicach). DJA „Jimi HE 10 Brak wymienionych form SD w LKŽ,, 475. | EH | se ZE m= | A = pn M NM ia EL |a| "ia | War. z dysymilacją mn > bn: Grabnycios, -yćios. — gramnycia a. gramnyčia <świeca woskowa, poświęcona w święto Matki Boskiej Gromnicznej — zapoż. z pol. gromnica. War. grabnycia, -yčia. adi (A grinćia 2 p.a. gw. 1. 'chałupa, chata wiejska”, 2. 'gorsza, czarna izba w _(kurnej) chacie — synkopowana postać wyrazu grinycia (2 p.a.), który zo- | stał zapożyczony ze strus. gridinica 'izba przeznaczona dla czeladzi”. Por. SD grinycia «izba czarna, hypocaustum». War. grynycia, grincia. — Drw. grinciska troba b.z.a. ‘kurna chata, grintelé b.z.a. ‘mata chata, chatka”, cps. grific-pecis ‘piec chlebowy” (dosł. ‘piec stojący w czarnej izbie’). /ó „B grūdas “ziarno': avižos grūdas ‘ziarno owsa”, zwykle pl. grūdai 3 p.a. ‘ziarno, zboże. Odpowiada wsch.-łot. griids 'ziarno (tot. liter. graūds ts.). Rze_czownik wytworzony na podstawie bałtyckiego czas. *griaud- :: *grūd- 'tłuc, ubijać w stępie a. mozdzierzu’, zob. griidu, griisti. — Cps. griid-galiai m. pl. | 'poślad (por. galas), pipir-grūdis ziarnko pieprzu” (por. pipiras), žiem-grūdžiai m. pl. ‘ozimina’ (por. žiema). zh, zał. M ze m Uli 5 grumdyti, grumdau, grumdZiau 1. 'gnieść, miętosić, wpychać (aby wiecej weszło do worka), tłoczyć , 2. 'prać trac w ręku, 3. 'ostrzyć (siekierę) :: | | łot. grumdit 'pchać, trącać, odpychać (ob. grumit ts.); atgrumdyti 'zmiękczyć _(wymię)”, sugrumdyti 'wtłoczyć do worka, do pomieszczenia”. Refl. griumdytis i ‘popychac się, szturchać sie’. Intensivum na -dyti do grūmti. Paralele na SZ: - stumdyti <= stumti, mindyti <= minti, pildyti <= pilti. — Neoosn. grumdy-: grumdykle _*niecka do zamaczania bielizny, do prania”, grumdyne “tarka do prania. - gudrūs, -i przebiegły, sprytny, chytry” — z odnowienia starszej forma- "cji gudras ts. :: łot. gudrs mądry, rozsądny” < pb. *gud-ra-, prymarne adi. vb. od SZ gud-, por. gundū, gūsti wprawiać się w czym”. Paralele: sūkras (sukrus) <= sukti; miśras (mišrūs) <= misti; stipras (stiprūs) = stipti. — Drw. gudrćiva c. "mądrala, medrek’, gudruólis mądrala, spryciarz”. Vb. denom. gudrduti mądrzyć się, mędrkować. "mg „A Ta 4 M gulsčias, -a leżący, poziomy, pochyły, SD «padaiacy na twarz» < *gulst-ias. War. z insercją k: gulkścias. Drw. gulsciukas 'poziomnica, przyrząd do ustalania poziomego położenia”. Z innymi sufiksami: gulst-inas a. _gulst-inis poziomy”. Są to formacje urobione od neoosn. gulst-, pochodzącej z reanalizy vb. frq. *gulstyti do gulti (zob.). Paralele: klūpsčias <= *klupstyti, | kniūpsčias <= *kniūpstyti. Czasownik lit. *gul-stybył odpowiednikiem łot. gulstitićs 'często się kłaść, polegiwać, zasypiać, leniuchować”, luopus gulstit 'pozwalać bydłu leżeć na pastwisku. Por. łotewską neoosn. gulst-: gulstavdt 76 Uzupełnienia do SEJL. Część I ‘spac o niezwykłych porach; zmieniać jedno posłanie na drugie” (por. lit. prt. kurstavo od kurst-auti = kdrstyti =: kare). — gumbas 1. ‘guz, brodawka, narośl na łodydze, na pniu drzewa, sek, brodawka na ogórku” (por. też gumbą duoti 'pokazać figę), 2. SD <uźuolins gumbas> «galas» ['narośl na liściach dębu, debianka’, SŁXVI], 3. bulwa, zgrubiała część podziemnej łodygi (kartofla, buraka)”, 4. ‘guz na ciele ludzkim lub zwierzęcym; wrzód , 5. SD «gruczoły» (syn. norikaulis), 6. ból brzucha, kolka”, 7. 'ból macicy”, 8. ‘przepuklina’, 9. 'niedomaganie śledziony”. Jest to drw. od neopwk. gumb-, który został wyabstrahowany z prs. infig. gumba do gubti, iSgubti (zob.). Znacz. etym. 'wypukłość, wybrzuszenie’. Odpowiednik łot. gumba 'wrzód; wzniesienie, kupa”. — Drw. gumbiné 1. 'sękaty kij, 2. ‘zapiecek’, 3. 'spiżarnia , gumbtiotas ‘pokryty sękami, guzami, wrzodami, węzłami (o nici)’, SD «gruczołowaty» (syn. norikaulotas). Cps. gumba-nósis, -€ ‘kto ma guzowaty nos’, gumba-snapis, -ć ‘z guzowatym dziobem (o gęsi). Vb. denom. guńtbti, gumbsta, guńbo 1. rosnąć, powiększać się — o guzie, o. bulwie’, 2. ‘nabierac ciała — o dziecku”. — Inne drw. od gumb-: gumbrys 'część i jarzma wokół szyi wołu; to, w czym osadzony jest ster na tratwie”, gumburas ‘guz, wypukłość , gumbutis m. bot. 'pięciornik kurze ziele, Potentilla erecta’. __ gunióti, -ju, -jau 'gonić, pędzać, pobudzać, zmuszać do biegania” — iteratyw na -ioti od SZ gin- / gun- 'gnać, pędzić” < pie. * g*n- (SE *g"en-, odpowiedniki ie. s.v. genćti)''. Alternatywny refleks SZ ginwidać w iter. ginióti 'rozpędzać, rozganiać (zob. gifiti). — SZ gunteż w scs. giinati 'gnać, pędzić” < psł. *glin-a-. Z pochodzenia jest to iteratywny inf. do prs. Zeng (zob. genėti). — Drw. pagunikis, -iké 'chłopiec / dziewczyna na posyłki”. — Czy tu należą n. m. Guniai, Paguniai? Beer Sid jw ZE guoba (1, 2, 4 p.a.) 1. wiąz, Ulmus’, 2. ‘rusztowanie do suszenia siana. War. dzukski giiobas. Odpowiednik łot. guóba. Bez dobrej etymologii. Do-- tychczasowe porównanie z pol. gw. gab ‘wiaz’ odpada w świetle wywodu. pst. *grabru > prapol. *grabr > *gabr > gab (por. Boryś 2005, 176). Zob. też gulba. — N. m. Guobai, Guóbć, Guobiniai, Guobos, Paguobys. N. rz. Giioba, Giobuva, Guopys (z synkopowania *Guopupys < *Guob-upys). sw „eg - imt-, neoosnowa wyabstrahowana z ptc. prt. pass. imtas wzięty. Drw. imćios f. pl. zapasy”, imtinai adv. ‘wlacznie’, imtynės f. pl. ‘zapasy’ or ''N.B. Nie należy tu giinytt, -tju, -ijau 'gonić, ganiać, pędzać (bydło, swinie)’, Poniewss 77 "WOJCIECH SMOCZYNSKI "imtynių ėjo “za pasy”), imtinys jeniec, żołnierz wzięty do niewoli” (por. strus. jatici, stpol. jęciec, -tca, czes. jatec, -tce < pst. *etici < *imtika-, znacz. etym. ‘pojmany’), priimtinas ‘do przyjęcia, annehmbar’, nepriimtinas będący nie do _ przyjęcia, niedopuszczalny” (por. cs. prijętinu ‘dextog’, ros. prijdtnyj ‘przyjemny”), priimcius 'zięć przyjęty do domu teściów” (por. ugkurys), priimtinis, -ė | stlit. “‘usynowiony’, DK “(o Bogu) który usynawia, traktuje jak synów, sb. priimtnis, -ć 1. ‘dziecko usynowione, adoptowane”, 2. ‘ten, kto usynawia, | adoptuje , 3. 'ktoś przyjęty do domu, np. służący”, priimtūvės f. pl. ‘obrzed przyjmowania panny młodej w domu pana młodego”. mnie Sue „Bal — įnagis, -io 'narzędzie, przyrząd, instrument, broń”, war. inage, inage — | drw. od nagai ‘palce’, i nagus imti ‘uja¢ w palce’. Znacz. etym. ‘to, co bierze _się do ręki”, por. zdanie Ką naguose turiu, bus įnagis — pagalys, vézdas, virvė, „kirvis, botagas. Pasiimk inagi nuo Suny. Paralela: įrankis <= ranka. Por. jeszcze inagis ‘sprawny w palcach, zręczny w robocie’. — Drw. įnagininkas ling. _*narzędnik, instrumentalis’. Amóuń Lubow hog Or Mim 5, umingedy € | įrankis, -io 'narzędzie, przyrząd” (por. łot. ieruócis ts.), darbo įrankiai pl. ‘narzedzia pracy’ — drw. od ranka ‘reka’, i rankas paimti wziąć w rece’. | 3 Znacz. etym. ‘to, co bierze się do ręki”. Paralela: įnagis :: naga. i — įstrižas, -Q 3 p.a. 'ukośny, skośny”, įstrižai adv. ‘na ukos, z ukosa; po przekatnej’. Osnowa striżjest wariantem strigw rzadkim fstrigas, jstrigai, należy więc ostatecznie do czas. strigti 'tkwić, utkwić” (zob.). Por. oboczność ż/g w. wypadku atlćżti :: atlégti. — Drw. įstrižainė ‘przekatna’. — išnara 'zrzucona skóra (żmii, węża, raka) — konkretyzowane abstractum Ė na SO nardo ner-, por. vb. cps. iš-si-nėrti ‘zrzucic¢ skórę” (zob. nérti). Paralele: skara <= skćrti, laka <= lėkti, varža <= vefźti. — N. rz. Išnara, n. jez. Iśnarai. hi — įvedybos f. pl. ‘obrzed wprowadzenia do košciota kobiety po šlubie albo po urodzeniu dziecka dla uzyskania błogosławieństwa” — formacja z suf. -ibdod vb. cps. tvesti wprowadzić . Por. vedybos ‘Slub’ = vesti. — Gwarowym synonimem wymienionego wyrazu są jvadynos f. pl. Wobec braku | czasownika tvadyti (por. łot. vadit 'prowadzać, towarzyszyć komu”, słow. _voditi 'wodzić, prowadzać ) wypada ivadynos ująć jako formację denominal- | ną, urobioną suf. -ynod neoosn. jvad- ‘wprowadzenie’, jak w fvada, įvadai, | įvadas (zob. vada). Wzorem derywacyjnym mógł tu być stosunek krikštynos 'chrzciny” :: krikštas chrzest. "uż gE E pei Fi mim Wil SST — fvoda 1. ‘pokusa’, 2. ‘rurociag, wodociąg”, 3. ' sądowe wprowadzenie gospodarza na przysądzoną mu ziemię” — drw. od vb. cps. įvėsti wprowadzić, 78 Uzupełnienia do SEJL. Część I z vod- < *vadjako alternantem apofonicznym (WSO) do ved-, zob. vesti. z innymi suf.: fvodas 'wprowadzenie zwłok do kościoła, fvodć a. įvodė 'część łąki zachodząca w las lub miedzy pola. yzkes f. pl. ‘tupiny orzecha — formacja z suf. -kod yż-, tj. wzdłużonego SZ do ižti m.in. ‘tupac sie’ (zob.). Por. sufiks wyrazów saiiské, ėska, vepska, _ kalboke SD «trepka» ['pantofel z drewnianą podeszwa’], kalbokés SD f. — pl. «patynka, patynki» ['lekkie obuwie, sandal’, SŁXVI]. Gdzie indziej nie znane. Osnowa kalbzapewne onomatopeiczna (np. o odgłosie wydawanym. przez trepy). um, pay Pa Tų | oF iE TH a — karta 4 p.a. 1. warstwa (cienka, gruba)”, 2. ‘kora’, 3. ‘sznur (korali), 4. ‘zmiana bielizny, ubrania; całe ubranie”, 5. ‘rocznik’ (Iš visų karti} žmonių ims rekrūtus), 6. ‘pokolenie, ród, 7. ‘czas’ (Użeis toki karta, kad nebebus karų), 8. ‘raz’ (keliomis kartomis adv. ‘pare razy’), 9. ‘rodzaj, gatunek, np. rp Odpowiednik łot. karta ‘warstwa, rząd, następstwo, kolejność; warstwa społeczna, stan. Nomen prymarne z suf. -di na SO kartdo kert-, zob. kirsti. Znacz. etym. n. act. 'cięcie = ‘to, co odcięto, oddzielono . Paralele apofoniczne: danga <= dengiū, laka = lekiū, varža = veržiū. A — katulti, kdtulu, kdtulau 'łaskotać, dotykać lekko w sposób podrażniający, drapać lekko skórę, łechtać, muskać , DP 'łesktać , SD! katulu «łachcę, łachtam» ['drażnić, łaskotać, głaskać , SŁXVI] — formacja deminutywna z suf. -ulti od osnowy kat-, która pochodzi chyba od interiekcji. Paralele: $vep-ulti ‘gadaé, puszczać pogłoski”, vob-ulti ‘wolno żuć, ciamkać jak bez zebow’. Obok tego formacja dewerbalna: dirb-ulti robić po trosze, dłubać w. czym” = dirbti. — Drw. postwerbalne: katulas a. katulys 'łechtanie, laskot ki’. — Jęz. literacki daje pierwszeństwo formacji na -uliuoti: katuliuoti ‘taskotac’. — Syn. kacioti, -ju, -jau 'łaskotać, głaskać” nawiązuje w niejasny sposób do czas. kacióti 'szukać myszy - o kocie; szukać pożyczki” (por. katė ‘kot, kotka ), prisikacióti 'nazbierać sobie, np. grzybów”. Zob. też kutćnti. Figa] ' "kird-: pakirsti, -kirstu, -kirdau 'budzić się, ocykać sie’ (war. pakirsti). Caus. kirdyti ‘budzi¢’, pakirdyti ‘obudzié’, pakirdžiu SD «przebudzam kogo», war. kirdinti ‘budzi¢’. Nomen: sdnkirdis 1. 'ogólne budzenie się, eer (por. sangulis), 2. ‘niepokoje, ruchawka’. Nie dość jasne. Dotąd kirdbyło. łączone ze stpr. kirdit 'słyszeć” oraz stlit. refleksami SE kerd-, zob. Fraenkel, LEW 221 (s.v. kardas). — SE kerd-: stlit. kersti, kerdZiu, kerdZiau 'rozgłaszać, szerzyć wiadomości” (LKZ odtwarza intonację: kćrsti), por. apkerst ir skelbt e iia iu i = dat Sala TER "WOJCIECH SMOCZYŃSKI © „DP 'roznosić i sławić”, kerdZia ir kitiemus apreiskia DP ‘roznosza i inszym objawiają”, apkerdZiu MZ 'głoszę, rozgłaszam . — SO kard-: kafdas 'odgłos, _echo', prakardas 1. 'wiadomość” (Duok tik prakardą! ‘Daj tylko wiadomość! ), _2. 'odgłos, echo’. Dotego war. smobile: skardas ‘echo’. ~ klekti, klenku, klekaii 1. 'Ścinać się — o galarecie, krzepnąć — o krwi, zsiadać się — o mleku”, priklekti 'gruzłowacieć, zwykle o mące, która pod | wpływem wilgoci zbija się w grudki, gruzełki”, suklekti 'zapaść się - o niewy- | rośniętym, niedopieczonym cieście, chlebie, o zakalcu; zakrzepnąć — o krwi; zbić się w gruzły — o ziemi, o mace’, użklekti 'zatkać się — o szyjce naczy- | nia, butelki'. Od interi. klėkt, opisującej opadanie na siedzenie, por. Klėkt ir | atsisėdo. Klėkt, klėkt susėdo mergos. Jis tik klekt ir atsisėdo į mano kėdę. War. kleks: Kleks ir atsisėdo. — Drw. suklekėti ‘Scinac się, krzepnąč, zsiadač sie’, no- | mina: klėkis 'zakalec”, kleksas 'zakalcowate ciasto’. — SO klak-: klaksóti 'leżeć | _ nieruchomo, będąc zesztywniałym — o trupie; stać — o rozlanej wodzie”, war. i kleksóti. Paralele: kanksóti <= kenkiū, vampsóti <= vempu. Wel Baki abs — kniubti, kniumbu, kniubaii 1. 'potykać sie, upadać, padać na kolana 2. | ‘pochylac się, zwieszać się — o kłosach”, 3. 'grzęznać, zapadać sie’, parkniubti _ *przewrócić sie i upaść na twarz, sukniubti m.in. ‘wylec, zbić się w kłęby — 0 zbożu po deszczu; zapaść się — o chacie. War. kniup-: kniūpti, kniumpu, _ kniupati. Czasownik ten pochodzi od wykrzyknika opisującego nagły upadek, | przewrócenie się, por. kniūbt, kniipt, kniubiik$, kniubiikst. Por. syn. klipti. — Drw. kniibsoti a. kniiipsoti dur. stanu leżeć twarzą do ziemi, leżeć na brzu- | chu’, SD <kniupsau > «nalegam komu» ['domagać się, natarczywie żądać, SŁXVI], syn. knybau; sukniubdyti caus. "powalić (zboże) — o deszczu. Nomina: - kniūbas ‘zagiety w dół, kniubscias a. kniūpsčias, -ia ‘lezacy twarzą do ziemi; leżący na brzuchu, SD <kniupscias> «padaiący na twarz» (syn. gulsčias). _Cps. kniuba-nósis a. -nósis, -ć 'ktoś z nosem w dół zakrzywionym”. — Obok tego war. bez palatalizacji: knupti, kaumpu, knupaii 1. 'potykać się, padać na kolana, klękać, 2. ‘pochylaé się, zwieszać się — o klosach’ (rzadziej knibti, | knumbit, knubaii ts.), knipteleti 'potknąć sie’, kniipoti, -au, -ojau klęczeć; leżeć iwóżądozdemł. 0 00050 TS mam mes krajus, -aus 1. 'zrobiona z łyka obręcz sita”, 2. ‘podbicie stopy, część buta otaczająca podbicie stopy” — formacja z suf. -ui SO kraj-V do pwk. krej-V / krij-V, o czym szerzej s.v. krytis'*. Paralele: bajūs :: bijati, gajūs :: gijali, rajus :: SEA THIER Pau a AZ WE WT aan '* Mylna jest glosa w LKŽ,, 405 s.v. krdjus, wskazująca na zapozyczenie wyrazu pol. kraj. 80 Uzupełnienia do SEJL. Część I rijaū. — Tu też krejis gw. ‘wyplecione z drutu sito do wytrząsania kłosów w młockarni dawnego typu” — ze zmiany *krajis (por. sejonas < sajonas, dveji < *dvaji). Od tego vb. denom. krejioti, pérkrejuoti przesiać, przesiewać. — kramsćioti, -ju, -jau 'chrupać — drw. na -cioti od SO kramsdo neo_pwk. krims-, wyabstrahowanego z inf. kriństi 'gryźć coś twardego” (zob.). Paralele: mąs- = mis- (mąstyti), lgs- = lis- (ląsta). Z innymi suf.: wi] ‘gtosno gryźć, chrupać , kramsnóti 'gryźć, żuć”, tot. kramstit ‘chwytaé zębami _— 0 koniu; kraść. Nomina od krams-: kramslé a. kramslys 'chrząstka w uchu, nosie, gardle; płatek ucha, kramstus 'żarłoczny , SD krumstus «kąsający», kramstiikas ‘ogryzek’. Do kramslé, kramslys należą sonoryzowane dublety -kramzlć, kramzlys ‘chrzastka’ (m-z-1 z m-s-l, por. druńzlćs z *drumsles). — Z uwagi na izolowany charakter postaci krems- / kremztrzeba formy kremzlė: (liter.) i kremsle 'chrząstka” oznaczyć jako warianty do kramzlė, kramslė (por. | pašlemėkas ob. pašlamėkas). — Wtórne e też w stpr. *gremsle, pis. <gremsde > EV 'chrząstka w nosie, Nasezule”, czyt. [gremzla]. Udźwięcznienie kr > | gr jak w lit. grićti < krieti, grytis < kryts. ~~ kramtyti, kramtaii, kramciaii 'gryźć, żuć, DP 'kąsać , SD krumtau «ka- - sam», apkrumtau «nakęsuię» :: łot. kramtit ‘po trosze gryźć, kąsać” — iterativum na SO kramtdo kremt-, zob. kremtu, krimsti. Paralele: bradyti <= bredi, kratyti <= krečiū, tampyti <= tempiu. Z innym suf. krdmcioti ' gryźć, rate (natomiast krdmscioti 'chrupać” jest drw. od neopwk. krams-, zob. wyżej). — Nomina: kramtomoji guma “guma do żucia , kramtis ‘kasajacy (pies), zmrok (człowiek), SD «uszczypliwy» (syn. gnaibus). hii iter! Ting 3 pal wy — krap-. Następujące formy werbalne są oparte na interi. krap — o powolnym ruchu nóg; o chwyceniu jakiegoś przedmiotu, krdpt — o uchwyceniu, krdpst— o powolnym ruchu nóg: 1. krapénti 'iść z trudem, powoli (o starcu)’, 2. krapinti : ‘i$¢ chwiejnym, niepewnym krokiem; iść po omacku”, 3. krapinéti, -ju, -jau „ść drobnym, chwiejnym krokiem (o starcu, o dziecku), iść pochylonym; iść _ po ciemku, po omacku”, 4. krapóti, -ju, -jau 'zaczynać (np. czytać), robić coś po trosze”, 5. krapuoti 'iść chwiejnym krokiem (o pijanym), 6. krapéti, krapu, krapćjau 'iŚć w ślad za kimś. — Nomen: krapdlius, -ć ‘idacy po omacku, niepewnym krokiem”, = vb. denom. krapalióti, -ju, -jau 'stać niepewnie, słaniać sig; chodzić po omacku; krapalis, -ć 1. “kto idzie niepewnym krokiem i upa_ da, 2. ‘kto nie może usiedzieć na miejscu, wiercipieta’, krapulys, -ć kto ledwo trzyma się na nogach, kto ledwo chodzi”. Por. łot. krapants 'słaby, wychudły koń”, krapskis ts., też stary, niedołężny człowiek . Zob. krapštyti. 4 (m= le Ji | krapśtyti, krapśtaii, krapściaii 1. *dłubać spiczastym narzędziem, dłubać dziobem (w piórach), 2. 'grzebać w czym”, krapstau żemi, kasu, kasinėju nagais SD «grzebię w piasku» (por. syn. kapstyti), 3. popędzać, ponaglać, - iskrapstyti 'wydłubywać ze środka; wypraszać (z domu); budzić ze snu’, prikrapstyti nadrapać; rozruszać, rozbudzić”. Refl. krapstytis 'krzątać się; dłubać sig, ślęczeć nad czym, robić co mozolnie, guzdrać sie’, iSsikrapśtyti ‘z trudem _ wydostać się skąd, wygramolić się, wydobyć się (z nędzy), podnieść się (z | choroby). Rekonstrukcja: *krap-sty-, formacja frą. od osnowy krappochodzenia onomatopeicznego (zob.). Grupa ps z ps, por. kapstyti ob. kapstyti, _ gabstduti ob. gabstduti. — Neoosn. krapst-: krapštūs “kto zawsze coś robi, pra- | cowity; oszczędny”, krapštūkas 1. “kto lubi wykonywać drobne prace, kto po_woli pracuje, dłubie się, guzdra się”, 2. 'wykałaczka do fajki”, krapštūlis “kto _ długo szykuje się do roboty, kto wolno pracuje. — N. m. Krapstikiai. | — krepšys 4 p.a. 1. ‘wiklinowy kosz (np. na kartofle)”, 2. ‘torba przewieszana przez ramię, worek”, 3. ‘woreczek na tytoń, kapciuch’, 4. wulg. ‘brzuch i ciężarnej kobiety” (war. krépsas, krapsas), krepść ‘pudetko’, krépsis 'stary cztowiek”. Z krepšys wiąże sie krapść ‘uzywany przez kobiety woreczek na pieniadze i drobiazgi, noszony pod fartuchem’. Niejasne. Por. może krapštyti. — kuila, kuila 1. ‘przepuklina, ruptura’, SD «kiła» [‘przepuklina pachwinowa (u kobiet) lub mosznowa (u mezczyzn), stany zapalne w obrebie mosz- | ny’, SEXVI], 2. gw. "nadmiernie wyrosłe jądra” (Otrebski 1932: 27) — zapoz. ze strus. *kyla, wyrazu odpowiadającego z jednej strony sch. kila m.in. ‘prze- | puklina , czes. kyla ‘przepuklina’, stpol. kiła ts., z drugiej zaś strony ros. kild ‘guzowate obrzmienie; narośl na drzewach, korzeniach”, sch. kila ‘opuchli_ zna; narośl na roślinach; gruda śniegu. Dyftong lit. ui w odpowiedniości do samogłoski słow. y też w zapożyczeniach muilas, muitas, smuikas, tuinas. — Drw. kuilius ‘ten, co cierpi na przepuklinę”, kūilotas a. kuilótas ts. zo ho | kuilys, -io 4 p.a. 'samiec świni, knur' (war. kuilius) — uchodzi za drw. od kuila (zob.), co jednak pewne nie jest. — Drw. kuiliava zartobl. ‘podatek kawalerski’, kuilius ‘kto kastruje knury’, cps. kuila-buvis ‘kastrowany knur” (por. buv-), kuild-ganis pogardl. ‘kto pasie knury' (por. ganyti). Vb. denom. kuilitiotis 'biegać się - o świni. „Abi 4 4 M Kinie So killa 1. 'narośl, zgrubienie, głąb w kapuście, 2. ‘przepuklina’ (war. kiilas) — ma nawiązanie w sch. kila 'opuchlizna; narośl na roślinach; gruda śniegu”, ros. kild 'narośl na drzewach, korzeniach”, czes. kyla przepuklina”, stpol. kiła ts., < psł. *kyla < pbsł. *kula-. Sądzi się, że stoi w apofonii do 82 Uzupełnienia do SEJL Część I stisl. haull przepuklina”, stwn. hóla ts. Dalszy wywód sporny. Nie wiadomo, czy można tu włączyć łot. killa 'zeszłoroczna, sucha trawa; zrzucona sierść, | DWÓR ao ewe 0 ga, PL a — kupra 2 p.a. 1. ‘garb, wypukłość na plecach”, 2. ‘plecy, grzbiet”, 3. ‘wzniesienie, wzgórek' :: łot. kuprs ‘garb’ — drw. na -rdod czas. kupti, kipsta ‘podnosic sie, wzdymać się. — Drw. kuprainis, -ć pagórkowaty, niepłaski, nierówny , kuprainis gw. wielbłąd, kuprinė 'tobołek noszony na plecach; plecak; tornister; grzbiet, tyłek; uderzenie w plecy”, kuprys, -ć mający garb, garbaty’, kuprius, -ć ts., kuprótas ‘garbaty’, kuprocius ‘garbus’, cps. kupra-nésis ‘kto ma garbaty nos’, kupra-nugdris wielbłąd” (m.in. SD). N. m. Pakupriai, Pakiipris. Por. łot. kuprainis 'człowiek z garbem, garbaty”, kupris ‘cztowiek garbaty, mały człowiek, karzeł”, kuprums 'wypukłość, sklepienie. — Vb. denom. 1. kuprénti 'iść przygarbionym; pochyliwszy się pracować”, 2. kuprćti, ju, -jau 'garbić się, być zgarbionym”, 3. kuprinti 'iść zgarbionym’, reffl. kuprintis 'garbić sie’, 4. kupritioti 'zginać kark, grzbiet; nosić pochylając się; przezywać, przedrzeźniać garbatego. ++, — kupti, kupsta (war. kupa), kiipo 'podnosić sie, wzdymać sie’, pakiipti ‘do- _ brze skisnąć (o mleku)”, miežiai iskupo 'jęczmień wyległ” — alternant na SZ kupdo kaup-, zob. kaiipti. Odpowiednik łot. kupt, klipu (*kumpo), kupu 'zwi- | jac się, kurczyć się, krzepnąć, kłębić się; parowač', kupdt ścinać sie, krzep- — nąć, powiększać się, podnosić sie’. — Rzadkie jest tr. kupii, kupiaii, kupti 'składać na kupę”. — Drw. kupstyti 'bić, tłuc” (Gavo kupstyti, ir gana Dostał la- nie, i tyle). Neoosn. kupst- (<= kupst-a, kupst-yti): kupsta kupka”, kiipstas ‘nie- wielkie wzniesienie, kępka; mała kupka siana; rząd snopów (od 10 do 12), ustawiony na polu; gromada, grupa”, kupstis, -sćio ‘zgrabiona kopka siana’, war. z perseweracyjną zmianą ps > ps: kupstis, -ŚCio. Por. n. m. Kupstai x Kupsčiai 2x, Kupstinė, cps. Blindžia-kupstis. — Vb. denom. kupstūoti 1. być w. gromadzie”, 2. 'skupiać się, gromadzić się, pracować w kupie”, 3. 'składać w. - kupki, 4. 'powoli, z trudem iść, refl. kupstiotis 'rosnąć bujnie, gęsto, rej się . — Nomina na SZ Kup-: kupeta a. kupeta 'stóg, bróg, kopka siana” (=> cps. kupet-verta, zob. versti), kupetys SD «kopka siana; stog siana», kūpinas 'pełny, napełniony po brzegi” (war. do kaiipinas ts.), kupinai adv. SD «nadwzwyż» ['z czubem’] (syn. prabingtai), kuplus 'rozłożysty, rozgałęziony, krzaczasty, _ bujnie, gęsto rosnący”, kupra (zob.). Paralele łot.: kupata 'stóg siana”, kupana ‘pryzma śniegu , kupls 'bujny, gęsty, obszerny”, kups nazis nóż z ułamanym czubkiem’, kupsna 'wydma piaszczysta. — WSZ kiip-: kiipsóti 'sterczeć, wy- stawać ponad ziemię jak kopka siana” (por. kriipsóti <= krūpti). wa — kutónti, kutóna, -o 1. 'łaskotać, dotykać lekko w sposób podrazniajacy - (np. o kłosach muskających szyję), łechtać”, 2. wiercić w nosie (o ostrym WOJCIECH SMOCZYNSKI © zapachu)”, 3. tr. 'wiercić nos — przed kichnigciem’, 3. tr. 'dziobać, uderzać dziobem, dłubać, spulchniać ziemię”, pakutćnti 'połaskotać; o ptaku: dziobem poruszać pióra, użkutćnti 'załaskotać, zamęczyć łaskotaniem 3. Refl. kuténtis 'o ptakach: dłubać się w swoim upierzeniu, czyścić pióra”, iter. kutinétis. Brak jest osnowy dla tego drw. na -enti. Może on być z pochodzenia bądź kauzatywem (por. kedćnti <= kedćti, šiurėnti <= šiūrėti), bądź iteratywem (por. kiirenti <= kūrti). Odpowiednik łot. kutćt 'łaskotać; swędzić, świerzbić”, kutinat 'łaskotać, łechtać” (war. kudćt, kudindt). Pochodzenie chyba onomatopeiczne, podobnie jak w wypadku syn. katulti. — Drw. kutulys ‘taskotki’. -_ laiškūs, -i 4 p.a. ‘mdly, gorzkawy, cierpki”. Formalnie trudno odrywać od laiškas 'liść', ale rozwój znaczeniowy pozostaje niezbadany. — Drw. laiskulys *.gorzkość, cierpkość , laiskumas 'gorzkawość, goryczka”. N. rz. Leiskoné (ei z ai). Vb. denom. laiskćti, -ja, -jo 'nabierać gorzkiego a. cierpkiego smaku. — Drw. z metatezą $k-V > k$-C: laikš-tūs 'mdły, cierpki. Tu może też n. rz. Laikštė 2x, n. jez. Leikśtkas(eiza). ++ rui -_ laizdyti, laizdo, laizdé 'pałać, buchać żarem, palić się wielkim, silnym płomieniem; być rozognionym, rozpalonym’, sulaizdyti 'ogniem unicestwić": Ugnis sulaizdo vandenį ‘Ogien pochłania wodę”. Por. z DP: bet visados laizdo [pis. <teizdo > | ugnimi Dieviškos meilės ‘ale zawsze pałaią ogniem Boskiey miłośći. Nesa laizdė ieškojime malonės meilė ‘Abowiem pałała w szukaniu łaski miłość . gal mus iżgelbćt iżg kamino ugnies laizdancios ‘moze nas wybawić z komina ognia pataiacego’. ir imes ing pečių laizdanti (pis. <łćisdąti > ) ‘a wrzucą ie do pieca ognistego”. Jest to frq. na SO i z suf. -styti (*laistyti), który w pozycji po i uległ perseweracyjnemu udźwięcznieniu w -zdyti (por. graizdu < graistu, vćizdi < *veisti). Prymarna osnowa pozostaje natomiast. _ niejasna. Można rozważać powiązanie z léisti ‘pusci¢’ (*lais-sty-) albo z lieżti lizać (*laiz-sty-). ają RASA IAS An TIE TES NG TA — lakta 2 p.a. 1. ‘grzeda w kurniku; drążek w klatce dla ptaków (łot. lakta _ a. lakts 'kurza grzęda ), 2. 'kojec (gęsi, kaczy)”, 3. ‘otworek, wylot w ulu wraz _ z listewka, na którą opadają pszczoły”, 4. daw. ‘niska ława do spania — apofoniczny drw. na -taz lakjako SO do lek-, zob. lekiū, lėkti ‘lecieé’. Znacz. | etym. 'to, na co ptak opada i siada'. Paralele: našta = nešū, vazta <= vežū. JE Po ES A TT RR TE a Th | *W wierzeniach ludu «laumė» mogła człowieka na śmierć załaskotać. Por. Mano sene- | lis vienas bijojo vakaro metu eiti pro pirtį, kad laumė, pirtin įsivedusi, neużkutenty jo 'Mój | dziadek bał się iść wieczorem sam koło łaźni, żeby «laumės», zawiódłszy go sobie do łaźni, nie załaskotała go”. tt: sam PO 0 EN EO KAI EA ZR WSE ovledo Uzupełnienia do SEJL. Część I War. laktas, ldkte oraz laktva (por. brastva ob. brasta). — Cps. vista-lakciai m. — lamatai 3 p.a. m. pl. ' łapka na myszy, szczury” :: łot. lamatas f. pl. ts. — sb. postvb. na -atod SO lamdo lem- (lćmti), por. lamćnti m.in. 'miąć, miętosić , limdyti m.in. 'gnieść, dusić. Por. suf. w lakatas ‘tachman’, klapdte ‘deszczułka, w którą wstawia się mlon’. Znacz. etym. ‘to, co służy do duszenia. Zob. tet lamatd sv. Imtis | — u ama coh moim wo Te ła _ ląsta 4, 2 p.a. 1. 'ptasia klatka, kojec na gęsi, kury, kaczki”, 2. ‘miejsce składania jaj” (war. ląstos, lqstas), 3. krūtinės ląsta klatka piersiowa”, 4. ‘psia buda”, 5. ‘nora, dziura, 6. 'licha chałupa”. Tu jest możliwa dwojaka analiza: 1 lgs-ta lub 2° lgst-a, ponieważ w grę wchodzi osnowa werbalna *ląstyti "włazić , wywodząca się z frq. o strukturze *ląs-sty-. To frq. było derywatem _na SO od neopwk. lis-, zob. lįsti ‘lez¢ do środka **. Paralele: spdstyti < *spassty- (do spésti), *brąstyti < *bras-sty- (do brésti, bristi). — Drw. ląstelć ‘komorka roślinna, zwierzęca, cellula’ (= lgsteliena 'błonnik, celuloza ), ląstend | ‘blonnik’, ląstynė ‘kojec; psia buda”, ląstis b.z.a. f. ‘otworek w ulu, wylot „dla pszczół, ląstva ‘ptasia klatka” (por. laktva ob. lakta, brastva ob. brasta), lqstvos f. pl. ts. (por. wyżej ląstos). yy [a im nina a ląśas, -a stlit. ‘kaleki, ułomny”, DP 'ułomny, mdły, niedostateczny, SD < lufšas > «niecały; niedołężny, ułomny». Bez pewnej etymologii. Na podsta- „wie fińskiego wyrazu lonkko 'kulejący, kulawy”, który uchodzi za pożyczkę z bałtyckiego, wyprowadza się lągas z pie. *lonko- (transponat), zob. Fraenkel, LEW 355 (s.v. lénas). duń EAT. lew uż aż] 7d -_ lavauna wsch.-lit. 3 os. prs. “jest zdolny do łowienia myszy — o kocie' (inf. lavduti) — forma ta przedstawia sobą denominativum na -auna od adi. laiinus 'chciwy na łowienie myszy” (co zapożyczono z pol. łowny ‘dobry, zręczny do łowów ). Brzmienie lavduna jest godne uwagi o tyle, że pochodzi z *lauńuna < *laun-auna przez dysymilacyjny zanik n (g-n < n-n)'>. Paralelesgriešingas;Endrėjiignišis © (5-500 wo, = 9.0 wyśw Res „4 ih lavonas 'trup, ciało zmarłego”, DP 'trup, ścierwo” — drw. z suf. *-anaod | zaniktego sb. *lava 'zgon, śmierć. To ostatnie było formacją dewerbalną na 5 Demet kwota al na, mop» a xo BA wa 'ś Podobna dwoistość analizy morfologicznej dotyczy sb. brasta ‘bréd’ — zaleznie od tego, czy widzimy w nim drw. od bristi (wtedy: SO brasod bris- + suf. -ta-), czy raczej drw. od zanikłego frą. *brastyti (wtedy: neoosn. brast- + suf. -d-). „a is Otrębski (193 4: 325). Brak jest das lavduti w KZ, 192 ss ka raka i 85 WOJCIECH SMOCZYŃSKI SO lav-V do lidutis 'przestać, ustać” (zob.). Znacz. etym. ‘umarly’. Derywacja lavonas = *lava znajduje paralelę w ligónas zm. ‘chory’ <= liga ‘choroba’®. _ Rzadki war. liavonas ma nagłos wyrównany do czas. lidutis (etymologia ludowa?). — Antekonsonantyczny alternant SO widać w stpr. aulaiit ' umrzeć; _ do tego *aulavon-: aulauuns pte. prt. act. 'umarły” (kontrahowane aulauns), acc. pl. aulauusins, aulauwussens ‘umartych’ (kontrahowane aulausins); au- - lausennien dat. sg. śmierć”, — Drw. lavóninć ‘kostnica, trupiarnia’, cps. lavén- _ mise ‘msza żałobna , lavón-triikis m. gw. ‘kondukt pogrzebowy” (por. trūkti). — lėkštas, -a ‘pologi, spadzisty i rozłożysty, lekko pochyły, niestromy (o brzegu rzeki, o zboczu); płytki (o talerzu); płytki (o miejscu w wodzie); po-- wierzchowny, banalny, pusty (komplement). War. lekśnas ‘lekko pochyły, niestromy (o dachu)”. Odpowiednik łot. lézns, lćzens 'płaski, równy, niestro- my ' zaleca rekonstrukcję form plit. *leż-na-, *lėž-ta-, urobionych od pwk. *leż- < pie. *leh,$"- (por. stisl. lagr ‘niski’), z czego lit. *leżnas, *leStas, z _Ansercją welarną: lćkśnas (zam. flegźnas), lėkštas. Zatrata intonacji lit. nie- wyjaśniona. Niejasny pozostaje stosunek względem czas. loZéti 'o zbożu: po. kłaść się na ziemię, wylec’. — Od lėkštas utworzono neol. lėkštė 1. ‘talerz’ _ (dla zastąpienia zapożyczonego tolierka), 2. ‘szala wagi uchylnej”, 3. ‘przedmiot podobny do talerza” (war. lėkštė), = lėkštėlė ‘talerzyk, spodek’. — limćnti, liména, liméno 1. 'łasić sie, przymilać sie — o psie, kocie”, 2. ‘merdać ogonem”, 3. ‘liza¢ — o psie’ (Kada pareisi, šuo jau ir limena tau rankas ‘Kiedy wracasz, pies od razu lize ci rece’), często refl. liméntis, prisilimćnti łasić się . Najprawdopodobniej jest to war. metatetyczny do milćnti merdač ogonem, refl. miléntis 'łasić się, przymilać sie’. Zmiana m-l > I-m jak w mili- i nys > liminys. Czas. mil-ėnti należy jako deverbativum do milti I. — liże 'łopata, na której się wsuwa chleb do pieca, SD <ližie> «łopata. chlebowa» (war. liżia, liza) :: łot. lize, liza 1. 'łopata chlebowa, 2. ‘jezyk’. Formacja na SZ liždo lież-, jak w lieżid, lićżti lizać. Pod względem apofonicznym przypomina bitė, plikė, źlibe. Paralela semazjologiczna: łac. li(n)gula łyżka, łopatka” :: lingere 'lizać, oblizywać”, por. Fraenkel, LEW 383. Por. też jot. parddi lizinu ‘pokazjezyk’. ~~ a — lomal4 p.a. ‘obszar ziemi, dziatka ziemi, kawatek (gruntu), pas, zagon; wyłysiały, wypalony kawałek łąki a. pola; kawałek (mydła) — formacja: "Por. jeszcze geltónas 'żółty” = gelta 'zółtość”, raudónas 'czerwony = rauda 'czer- ‘wien’ oraz n. rz. Liepona = liepa. | 86 H_H EH a ce Uzupełnienia do SEJL. Część I dewerbalna na WSO *limdo lemiū, lėmti (zob.). Paralele: tvora :: tvérti, vora :: vėrti. Pokrewne lamdyti 'zginać i łamać”, lamdtas ‘kawatek’, lūomas "część, dola; działka ziemi. Znacz. etym. ‘to, co zostało odłamane, odłamek’ = ‘kawatek’. — Drw. lomiotas 1. 'niejednolity, w postaci kawałków, grudek” (Lomuotas sviestas bus, jei neiśsuksi gerai), 2. 'ogołocone — o miejscu nie pokrytym zbożem” (Šįmet rugiai lomuoti: sniegas iSguléjo), 3. ‘niejednolitej barwy (nici, sukno)”, pralomé ‘lyse miejsce na łące lub w zbozu’. , loma II 4 p.a. 'zagłębienie na polu, dół; nizina, kotlina. Odpowiada tot. lama 'miejsce nisko położone na polu a. łące, kałuża, mały staw w lesie”. Bez etymologii. Ewentualne powiązanie z loma I zakładałoby wyjście od znacz. etym. 'załamanie, uskok ziemny, zapadlisko w grucie’. — Drw. flome ‘wklesłość, zagłębienie”, flomis ‘paréw, jar’ (= ilomiaii adv. ‘nizej, głębiej”), lomūs ‘nisko położony”, lomiaū adv.: Čia kalniau, tę lomiau ‘Tu wyżej, tam niżej. lait: suluiti, -luja, -lujo 'zaszczekać”, np. Neik — gali Suva sulditi, ir isgirs ‘Nie idź, pies może zaszczekać i usłyszą”. Liite sulujo Sunes 'Rozszczekały sie psy’. Zapewne od dźwiękonaśladowczego pwk. lui. Bez związku z lóti ‘szczekač' < pie. *leh,-. — Neopwk. luj-V (= prs. lūja): lujd 'szczekanie; nieprzyjemna mowa lujus ‘(pies) który często szczeka”, SW lij-V: lūjūoti szczekać, islujioti szczekaniem wypędzić. ++ PFN a ri — luska 2 p.a. ‘tupina, obierka’ — zapoż. z bir. luska. Drw. liskana 'łupina; łupież; łuska rybia’ (war. liskena), liskata ‘tuska rybia’, liskatas 'strzęp, łachman’. — Drw. luzgana 1. 'łuska rybia’ (war. do luskana), 2. 'łupina, skorupa” świadczy o obecności war. *luzga — zapoż. z bir. luzgd łupina, łuska”. _ lūtas, -a 'krótkonogi (np. o kurze) — od interi. lati lūti, opisującej chwiejny chód kaczki a. kury. — Drw. latis, -ć 'krótkonogi ptak a. zwierzę”, 2. ‘krétkonogi człowiek, człowiek mały i gruby”, 3. ‘kto$ nieruchawy, ktoś zaniedbany”, = vb. denom. luténti 'iść kiwając się, iść jak kaczka; deptać, tratowac’; lutike ‘kura krótkonoga; mała, krępa kobieta”, lutūiža c. 'człowiek na krótkich nogach”, lutużis, -ć 'krótkonoga istota (gęś, gęsior, świnia), > vb. denom. lutużioti ‘iS¢ z trudem, przechylając się z nogi na nogę” (war. Welle, || o AG hee dt eee luzgćti, luzga, luzgéjo ‘poruszac sie; kołysać sie’ (Kad parsas bég, tad ausys luzg), caus. luzginti 1. ‘poruszaé czymś zwisającym, potrząsać, zwł. poruszać r EE a '"Z tego powodu mniej prawdopodobny wydaje się wywód liizg-ana od czas. liigzti, | lūzga, palūzgo ‘zwisnaé, opaść (o uszach świni)” u S. Ambrazasa (1993: 95). in i — WOJCIECH ŚMOCZYŃSKI uszami (o świni, krowie, psie), poruszać ogonem, merdać”, 2. ‘zachecaé, po- - budzać, dawać impuls do czego”, parlizginti ‘z trudem przynieść (o pełnym ~ wiadrze mleka). Osnową tych form jest, jak się zdaje, interi. *luzgu luzgu, opisująca kołyszące się przedmioty. Por. interi. lazgu lazgu w zdaniu Lazgu - lazgu ir nuliizgino tuščius nésius. — Obok tego lazgéti 'głośno mówić; łopotać _ na wietrze (o fladze), lazginti 'poruszać czym, kołysać (kołyską, naczyniem. _z płynem); wywieszać język (o psie)”, islazginti ' wymyć (naczynia), jak rów_ nież lazgurti intr. 'zwisać i poruszać się”, tr. 'kołysać czym, bełtać płyn; ptu- — kač bieliznę w sadzawce’. zm” Mu” "EF "En MY Rai aa — makavy¢ia stlit. gałka na szczycie wieży kościelnej”, por. ir pastatęs ji ant makavicias angu viršaus BaZnycias, tarė jam WP 97,,,, 'i postawiwszy go na makowicy na szczycie kościoła, rzekł do niego’®. Zapoż. z pol. daw. _makowica 'gałka na szczycie wieży”, też 'głowica kolumny, architektoniczne. zwieńczenie, ozdobny wierzchołek czegoś (SŁKVI. , /óÓó — malda 4 p.a. modlitwa”, SD też «prośba», pot. 'próżna gadanina ; iSmalda ‘jalmuzna’. SD: vakarinė malda «nieszpor» [' nabożeństwo odprawiane wieczorem ], unkstyvos maldos Bažnyčios «jutrznia» [‘modlitwy brewiarzowe odprawiane w nocy lub przed świtem |. Nomen prymarne z suf. -Ai SO malddo meld-, por. meldżiu, melsti 'prosić, błagać. Znacz. etym. n. act.: 'proszenie, į blaganie’. Paralele: balda = bėldžiu, draba <= drebiū, narša <= neršiū. — Drw. maldybė ‘nabozenstwo’, maldingas 'nabożny, pobożny, bogobojny', maldis ‘przebtagalny - o Bogu' (por. kalbūs, žadūs), cps. malda-knygć ‘modlitewnik’ (Go KORG» mai part iyi wiiabącze > 0 0700 wan eee — manta 4 p.a. ‘mienie, mienie ruchome, sprzęty domowe, rupiecie, manatki; kapitał, pieniądze; pożytek — wyraz żmudzki, będący zapozyczeniem z łot. mańta 'mienie; bogactwo”, nekustama manta 'mienie nieruchome”, pl. mantas 'rzeczy; dziedzictwo”. — Drw. mantingas ‘majacy dużo mienia, bogaty. Tu też pramatna: Dave gyvuoli ant pramatnos, t.y. pradžios gyvenimo Dali bydlę na zagospodarowanie się / na początek życia — z metatezy *pramanta. Vb. denom. mdntauti 'leczyć, kurować , mdntavoti leczyć , mantyti: numantyti wyłudzić , mantóti 1. ‘leczy¢’, 2. korzystać z czego”, iSmantóti 'krzywdzić, wykorzystywać , prasimantoti 'wzbogacić sie’. amr aaa] — mantus, -i wygodny, poręczny; żwawy”, SD muntus «porządny, grzeczny, raźny», nemuntus «niegrzeczny, niesposobny, niekształtowny». Niejasne. "Tu „pakują a aa AL aa 0 Mm 0 | kapel 5 | 8 Brak wzmianki o tym wyrazie w LKZ, u Fraenkla, LEW i u Skardziusa (1931). 88 Uzupełnienia do SEJL. Część I marka 4 p.a. 1. 'zagłębienie, dół z wodą, moczydlo’ (war. merka), 2. ‘pewna ilość zamoczonego Inu’, 3. ‘czas moczenia Inu’ (Jau liny markos laikas), 4. ‘przemoczone ubranie”, 5. ‘stota, plucha’, 6. ‘parne powietrze, duchota’. Odpowiednik łot. marks 'moczydło”. Przykład fmarka, które łączy w. sobie trzy znaczenia dewerbalne: 1. ‘zamaczanie’ (n. act.), 2. 'moczydło” (n. loci), 3. ‘to, co zamoczono” (n. rei), wskazuje na to, że w wypadku marka. nazwa miejsca czynności jest pochodną konkretyzacji nazwy czynności ‘zamaczanie’. Formacja na SO do merk- / mirk- "moczyć, zamaczać (zob. merkti), nie wiadomo tylko, czy ma ona charakter prymarny, czy jest raczej drw. postwerbalnym od markyti 'trzymać w stanie zamoczonym’. Tego rodzaju dwuznaczność związana jest również z takimi formacjami, jak brada, klampa, lanka, tvanka. — Drw. markinas 'przemoczony, zmoknięty”, markinis a. markinis 'służący do przygniatania Inu w moczydle (kamień), markla ‘moczydło; błoto” (=> marklóti 'robić coś długo i niedbale, partaczyć”, refl. ‘brudzić się, walać sie’, marklótas 'ubrudzony, utytłany ), markiis ‘moczacy na wskroś - o deszczu”, markis linai m. pl. ‘len, który się wymoczył szybko i dobrze”. cps. kandp-marka 'zagłębienie do moczenia konopi” (por. rowr lina-marka a. lin-marka 'zagłębienie do moczenia lnu (por. linai), markd-viete ‘miejsce (na jeziorze), gdzie moczy sie len’. Vb. denom. markinti moczyć w. moczydle’, sumarkayvóti 'zlać, przemoczyć — o deszczu”. — N. jez. Markćlis, n. rz. Markija, Markelyné, cps. Kandpia-merkis (merkz mark-). giau "ula L mąsle 4 p.a. gw. 'zagadka”, np. Užminsiu dabar tokią mąslę, kad nei vienas neatspesta. Minu minu masle, kate veža pūslę. Analiza: mąs-lć, drw. z suf. -lé (por. mįslė) od neopwk. mąs-, który wyabstrahowano z czas. mąstyti zgadywać zagadki” (zob.). — Drw. mdsliskas zagadkowy, niezrozumiały. Pa — mataras, matdras 1. 'motowidło, przyrząd do odmierzania i zwijania w. motki nici, przędzy, szpagatu’, 2. ‘przyrzad do skręcania powrozów, pet’, 3. ‘narzedzie do bicia: bat, powróz, rózga, kij, 4. kół, drag’, 5. ‘dragal’. Tekie stosunki motywacyjne, jak stabaras <= stabas, Zagaras <= żdgas zalecają ująć mataras jako denominalny drw. z suf. -araod sb. *matas, por. mdtas miara” (zob. też matyti, mesti). — Vb. denom. matartioti machać, wymachiwać (kijem, batem), machać ogonem; szybko mówić, papla¢’. i maumedis, -džio ‘modrzew, drzewo iglaste Larix’ — książkowe, brak świadectw stlit. i gwarowych. Niby-złożenie mau-medis, por. mėdis ‘drzewo’. Pochodzi ono z połowicznego przekładu pol. wyrazu modrzew, który został przez Litwinów zinterpretowany jako cps. mo-drzew. Człon lit. mau- | WOJCIECH atena ik ji o Sa ii is a "RM = w. Za =. J iai jest substytucją pol. segmentu mo-, substytucją o tyle dziwną, że stosunek. | dźwiękowy pol. o :: lit. au spotyka się całkiem wyjątkowo, por. n. m. pol. — Opito-łoki <= lit. Apyta-laukis. — War. mél-medis pokazuje w I członie adi. melas 'niebieski, modry”, wygląda więc na przekład z pol. modro-drzew ‘Larix (gwarowe z Mazowsza, por. Boryś 2005, 335). — mazgóti, -ju, -jau 'myć, zmywać, SD' mazgoju «myię; umywam», SD «umywam co», numazgoju SD «oczyśćiam co [syn. nuplaudziu]; odmywam co; omywam». Odpowiada łot. mazgdt, -dju 'myć, płukać * < pb. *mazg-a- — iterativum a. causativum z suf. -ai SO mazgdo mezg-, jak w zanikłym prs. *mezgu ‘zanurzam’, *mezguos ‘zanurzam się. Por. mezgū, megzti wiązać, _splatać”. Co do traktowania pierwotnej grupy *-sgpor. rezgū s.v. regzti. b. -Refl. mazgótis myć sie’, mazgojuosi SD «myię się» (syn. prausiuosi, periuosi). — Drw. nemazgotas SD «nieumyty», pamazgos f. pl. ‘pomyje’ :: łot. samazgas _ts., = pamazginé ‘dot lub naczynie na pomyje’; mazgóte 'zmywak, Scierka’, daw. mazgotuvé SD «miednica [syn. lakoska, kraustuve); oczyśćialnia [syn. | nuplaustuvé]; umywadlnik, umywalnik, lawaterz» (por. praustuvė ‘miednica <= praustis). Por. n. m. Mazgiai. IRA] Ur] | mazkas, -a wsch.-lit. mały, drobny” (Lazūnai), też SD < malkas > «drobny» — war. z z w stosunku do formy gw. mazkas, -d ts. (Lazūnai). Budowa: | maž-kas, drw. od mažas ‘maty’. — Drw. mazk-ickas ‘bardzo mały”, mazk-ickas a *'dość mały, maleńki” (por. suf. w mdżickas mały). — mażantićs: forma gen. sg. na -ies do niezachowanego nom. sg. *mażantis, | ukazująca się w zwrotach przyimkowych iš mażantićs a. nuo mażantićs ‘od matego, od/z dzieciństwa . Do tego warianty z końcówką -és: iš / nuo mažaritės lub iš / nuo mażantćs oraz z atematyczną końcówką -es: iš / nuo mażantes. | Por. iš mazens s.v. mazena. — Analiza *maż-ant- (od mažas ‘maty’). Formant — rzadki w wyrazach pospolitych (por. gramaritas, lamaritas, ramafitas, adi. tiikstantas), częsty natomiast w hydronimii (por. np. n. rz. Alantas i Alanta, Krażańite, Ušaritė, Žvarantė, n. jez. Slavaiitas). - mažiamažė SD «małość liczby» (syn. mażybć) — złożenie tautologiczne, łączące w sobie dwie osnowy, na - idi na -é-, o funkcji rzeczownika oderwanego 'małość”, utworzonego od przymiotnika mdżas ‘maty’ (zob.). Paralela formalna: pradZia-pradis. Co do znaczenia por. nieka-niekis. ib! ] — ménas 1. ‘ksiezyc’ (Regi, kokis didelis ménas), 2. ‘miesiac’ ( Mergaitei buvo du mėnai) — drw. wsteczny men-aod mėnuo, mėnes- (zob.). — Drw. mėnūlis ‘ksiezyc’ — formacja bez odcienia deminutywnego (mėnūlio užtemimas 'zać-- 90 Uzupełnienia do SEJL. Część I mienie księżyca ), => menuliskas księżycowy”. Z innymi suf.: menelis ‘ksieżyc, mėniūkas a. meniikas, meniitis ts. Zob. też pamenai. NRSM — mėnė, menė gw. 1. ‘komora, spiżarnia”, 2. 'lepszy pokój, świetlica” — jest wynikiem deprefigowania wyrazu priemenė ‘przedsionek’ (zob.). Paralele: dėmė = niiodémé, ślaimas <= atślaimas, taika <= sdntaika. menturis, -io 1. ‘matewka, łopatka do mieszania, do mącenia płynów, 2. 'tłuczek do kartofli, 3. nazwa różnych roślin. War. mefituris, menturys, menture. Odpowiednik łot. mieturs a. mieturis, mieturis ‘matewka’. Formacja na -urbądź od sb. mentė ‘matewka’, bądź od osnowy czas. ment-, por. mencid, męsti 'mieszać mąkę z wodą, mącić”. Por. suf. w kyburys. z I) ] — métrigauti, -auju, -avau 'zamierzać, mieć zamiar” — z udźwięcznienia *metrik-auti (por. lenciiigas < *lenciiikas). War. métrikauti ‘przypuszczac’. Dwuznaczne. Po pierwsze może to być ekspresywny wariant do métrauti m.in. 'oglądać; zamierzać (zob. métra), utworzony neosufiksem -ikauti, jak _np. w meilikduti <= meilikis, tūpčikauti <= tupcikas. Po drugie może to być vb. _denom. do zanikłego n. agt. *metr-ikas ‘ten, który coś zamierza”. Brak „ama "wy nominalnej na -ikstwierdza się również w wypadku czas. mainikduti, pelnikduti, samdikduti. LENT mr = Anis cE BE « TI = mieras stlit. 'pokój, pax’, np. "Duok mierą tarp ' visų pany, tarp karalių ir kunigaiściy MZ ‘Daj pokój między wszystkimi panami, między królami i ksiażętami . Wyraz ten uchodzi — wraz z odpowiednikiem łot. miérs 'pokój, spokój, cisza — za prapokrewny ze scs. mirii 'pokój, eipńvn , < pbsł. *meira- < | pie. *meiH-ro-. Gdyby to było zapożyczenie słowiańskie, brzmiałoby tmyras_ (por. ćystas). Znacz. etym. ‘porozumienie, zgoda”. Por. z innym suf. mielas "miły, kochany”, SZ mylas ts. :: scs. mili. a = p, mać DNS JW LM 7. — minia 4 p.a. 'tłum, rzesza”, DP ‘rzesza, tłuszcza, tłum , cizba’, SD «cizba, turba; gromada [syn. krūva, daugelis]; ttum, tłuszcza» — drw. dewerbalny z suf. -idod min-, por. miniu, minti deptać, mia¢’. Formacja typu Zinia, Miu zaa Ty ia Tw [0 SĄ BEERS SAE BE WED ad I M 91. sa WOJCIECH ŚMOCZYNSKI kandżid, valdžia. Znacz. etym. ‘deptanie, tratowanie’ = 'ścisk, tłok”. Por. jeszcze vietų darau per miniy SD «rum czynię, rumuię, submoueo turbam» [rum czynić 'robić wolne miejsce, przejście”, L.]. — Drw. miniomis adv. SD «gromadno, gromadą» (syn. pulkais, tumtais). uiE = ara KK — misle 4 p.a., mįslė 2 p.a. zagadka” — drw. z suf. -lć od neopwk. mis-, por. imisti zgadnąć, odgadnąć zagadkę”, pamisti 'zadać zagadkę” s.v. mąstyti. War. mislia, mįslys. Paralele słowotwórcze: juslć, krimslė, pūslė. War. na SO: mąsle (zob.). — Drw. mįslingas 'zagadkowy, nieodgadniony’, misliskas 'zagadkowy, niezrozumiały”. Vb. denom. mislinćti ‘czesto zgadywać zagadki”, mislyti, -iju, -ijau 'zgadywać zagadki”. ama fal Bo TL ET ęń Fr a= EE a” 5 py ___ móliautas, -a 'uwalany, pomazany gliną” — gw. drw. od mólis ‘glina’ (zob.), ciekawy o tyle, że został utworzony rzadkim neosufiksem -autas, wyabstrahowanym w typie pandutas <= panduti (zob. pond). Suf. -autukazuje się również w materiale onomastycznym, por. 1° nazwiska Gedautas, Vyniautas, 2 nazwy rzeczne Ein-dutas (obok tego jest cps. Ein-upis), Viesn-autas, Vózg-autas a. Vósg-autas (obok cps. Vézg-upis). — mugóti, mugii, mugéjau 'drżeć, dygotać, trząść się (z zimna, ze strachu); zachowywać się niespokojnie”, caus. muginti 'poruszyć co; wprawiać w ruch, popędzać (konia), naglić do roboty; podciągać (spodnie), refl. mięgintis ‘przepychać się, robiąc plecami i łokciami . Odpowiedniki łot. mudzét, mudzu ‘ruszać się, roić sie’ (war. mudżet, mudżu), caus. mudzindt 'mieszać, przewracać, plątać . Bez etymologii. Brak refleksów SE imiaug-, SO fmaug-. — Nomina: apmugć ‘krowa goniąca się za buhajem”, apmugys 'człowiek natarczywy, gwałtowny , muge (zob.). Por. łot. mudźi m. pl. ‘wszystko, co się roi, mrowi; robactwo, owady”, war. na SW: madzits. = PE" — naiva 4 p.a. 1. 'lekka choroba, przejściowe niedomaganie’, 2. 'długotrwała choroba” (war. naivć). Z wtórnym ei: neiva 'wycieńczenie w chorobie; choroba nerwów (por. šeiva, šeima). Vb. denom. naivyti, -iju, -ijau 'tępić, gnębić, znęcać się”, naivoti, -ju, -jau 'tępić, niszczyć, dręczyć, gnębić (war. neivoti), apsinaivoti 'skrzywdzić się nawzajem”. — Lit. naivbyło ze- '* Wątpliwe jest pokrewieństwo wyrazu minia ze scs. miinogii "mnogi, liczny, Ti noAdę' oraz goc. manags ‘niejeden, liczny”, stir. menicc ‘obfity, częsty”, co przyjmował np. Trautmann (1923: 189). — Paralele znaczeniowe: kamsa 'ścisk, tłok” <= kimśti; spūstis a. spūstis ‘$cisk, tłok, tłum” <= spdusti; sdngrūdis 'tłok, ścisk” <= sugriisti; pol. c1gba ‘wielka liczba stłoczonych ludzi”, stpol. ciszczba ‘Scisk, tłok” < *tiść-iba od -ciskać 'gnieść, tłoczyć”. i 92 I Uzupełnienia do SEJL. Część I stawiane ze SE *neivw łot. nieva a. nievs 'obelga, szczerstwo; pogarda (= vb. denom. nićvdt 'lżyć, znieważać słowami; pogardzac’). Dalszy wywód niepewny. : | nakabis m. 'diabeł — przez degeminację z *nak-kabis < *nag-kabis, ztożenie z nagd ‘pazur, szpon” i kabjak w kabéti wisieć, zwisaé’. Od tego skrót. hipokorystyczny nak-, o czym świadczy drw. nak-Sis 'diabeł:. Sf Śyakiukia — — nartas 'węgieł domu, róg, kat’ (ndrto akmuo 'kamień węgielny ) — drw. z suf. -tai SO narod nerw znaczeniu 'sczepiać, łączyć (belki) w miejscu. zetknięcia”, zob. nćrti Il. Znacz. etym. ‘spojenie, wiązanie. Odnosi się ono do budowli stawianej techniką zrębową, gdzie belki są łączone na węzłach za pomocą wrębów, por. następujące zdania: Trobos kampus, rąstus nérti. Medinę triobą gali per dieną sunćrti. Langy remai privalo biiti sandariai Sunerti kampuose®. Wtórnie czas. sunćrti opisuje konstrukcję z kamienia: Krosnis _sunerta iš akmenų 'Piec postawiony z kamieni. — Inne nazwy 'węgła "i kerčia, kertė (s.v. kirsti) oraz sąspara (s.v. spirti). = m m. Nartai, PMR Nartava, Nartelis. ia ri naśta 4, 2 p.a. 'to, co się przenosi, zwykle na plecach (pewna ilość sia: na, słomy, chrustu, drzewa), ciężar, brzemię”, łot. nasta ‘ciezar’ — formacja. z suf. -tdi SO naśdo neś-, zob. nešū, neśti nieść. Paralele: vażta <= vėžti, lakta <= lėkti. — Neoosn. našt-: naščiai m. pl. 'nosidła na wodę, koromysta; umocowana na dwu łękach siatka do przenoszenia słomy, siana”: = nasciokai ts.), SD «lektyka», naściai numirusių SD «mary» ['nosze, na których kładą ciało zmarłego”, SŁXVI], naštinė SD «lektyka» (brak w LKZ), nastis SD «lektyka», naštos f. pl. ‘nosze, nosidta’, nastétas ‘ten, co ma ciężar na plecach’, nastuvai m. pl. ‘koromysta; siatka na słomę, siano’. van — nelaikis m. 1. ‘dusza zabitego (np. złodzieja) lub dusza samobójcy, która. nawiedza miejsce zgonu i straszy żywych”, 2. ‘nieboszczyk’ — drw. od sb. nelaikas 'nieodpowiedni czas” albo od adv. ne laiku adv. ‘nie w swoim czasie” (zob. laikas). Paralela łotewska: nelaikis 'zmarły, umarły” = nelaiks nieodpowiedni czas; niepogoda . — Drw. nelaikšis a. neldikšis 1. ‘noworodek, który się przedwcześnie urodził, 2. samobójca. + nibre I ‘zabawa wiejska, wieczorynka’, war. nibra, nibras — sb. postvb. “ Fraenkel, LEW 485, 495 niesłusznie łączył ndrtas 'węgieł domu” z czas. nórt I ‘zanuInaczej S. Ambrazas (1993: 181), który widział tu formację z suf. -(s)tis. 93. WOJCIECH SMOCZYŃSKI “od nibrinéti 'wykonywać drobne prace reczne’ (zob. nipras). Znacz. etym. wieczorne zebranie kobiet przy wspólnej pracy, np. przy przędzeniu, szyciu. Paralela: viesnagéti. =~ -- nibrć II pysk, ryj świński. Niejasne. — Drw. apinibris 'uzda na pysk. zwierzęcia (por. apinasris, apysnukis a. apisnukis). | ničniekas 'zupełnie nic, nikt, żaden”. Zam. *nik-niekas, zapewne przez fazę *nit-niekas (dysymilacja k-k > t-k). Złożenie tautologiczne o członach zróżnicowanych pod względem iloczasowym: *nik- + niek-, por. niékas 'nikt, _nic'. Paralele: maz-mozis, gér-geris. Por. też złożenie o członach niezréznicowanych: niek-niekis 'drobiazg, drobnostka”. ip" malami SE z KB IE niegti: nuniegiu, nuniegiau gw. 'skrycie, potajemnie zabić: Vagi nuniegć. Katiną nuniege. Niejasne. Prawdopodobnie czasownik ten polega na fone- | tycznej dyferencjacji względem formy nuniekti, -niekiu 1. 'wzgardzić”, 2. ‘za- | bič' (Aš tave nunieksiu), o czym s.v. niėkas. ami rola — niekaniekis m. SD' «fraszka», nieka-niekés f. pl. SD «bałamuctwo; fraszka», dziś nićk-niekis drobiazg, drobnostka, błahostka, bagatela” — złożenie | tautologiczne, por. niékas ‘nikt, nic’. Zob. też nićniekas. = a — nipras, -d 'zręczny, o zręcznych palcach”, war. nibris, -i ts. Niejasne. Lot. _niprs, niprs ‘zwawy, prędki” jest chyba zapożyczeniem z lit. — Vb. denom. _niprćnti robić co powoli, dłubać się”, niprinéti a. nibrinéti "wykonywać drobne | _ prace ręczne” (syn. naginćti), nipryti a. nibryti ts., SW nyprioti, nyprioti robić | co pomału, dłubać, grzebać, pleć, wiązać (nici). i — nifśŚti, nirStu, nirśali ' gniewać się, wściekać sie’, įniršti, įnirštū, iniršaū 1. 'rozgniewać się, 2. 'wziąć się do czegoś z zaciektošcią' — pdg. oparty Oo neopwk. nirs-, który został wyabstrahowany z prs. nirśtii drogą analizy *nir$-stu. Samo nirstu jest produktem zmiany fonetycznej, jaka zaszła w | formie nirstū ‘wpadam w gniew (rs > rš przez persewerację). Ta ostatnia należy etymologicznie do pierwiastka zakończonego na -t-: nirt- / nert-, zob. _nćrteti. — Drw. od nirs-: nir§dénti ‘wasnié, podjudzać”, nirséti, nirsa, -ćjo ‘wy_stępować gromadnie, poruszać się bezładnie, we wszystkie strony (o dzie- | ciach na podwórzu), roić się (o mrówkach, kijankach), tworzyć chmarę (o komarach)’, jnirsinti 'rozzłościć, rozjuszyć”. Nomina: nir§ynas 'rojowisko, np. _ miejsce na jeziorze, gdzie się roi od ryb’, niršis ‘gniew, złość”, nifstas ‘wzburzenie, złość, nirSulys 'gniew, złość, zdenerwowanie”, nirśis 'gniewliwy, | gniewny, rozgniewany (niršiai adv. 'gniewnie, z gniewem ). — Oboczna | reanaliza niršt-ū wytworzyła neopwk. niršt-, który widać w nirštauti b.z.a. 94 5 Uzupełnienia do SEJL. Część I 'złościć się nieco” (paralela: trékstauti <= trókśt-u) oraz w nirśtingas ‘rozztoszczony, rozgniewany . — Do neopwk. nirstdotworzono SE nerst-, a świadczy. o tym pdg. neršti, nersciu, nersciau 'złościć się skrycie”, refl. nerštis ts. (Jinai nerstes ant jo uż bitis pavogtas), => nerstintis 'złościć się nawzajem, kłócić sie’, susinerstinti pokłócić się. ~~ — nuodźią 4 p.a. stlit. ‘grzech, występek” (m.in. DP: Nuodżias, arba griekus, ispażindavo ‘Grzechy wyznawali’). Drw. od neoosn. nud-, którą wyabstrahowano z vb. cps. nu-si-déti 'przewinić, zgrzeszyć” (por. dėti, nuodai, niodćme). Zmiana nu- (vb.) > nuo (sb.). Por. budowę apydźia, pradžia. — Vb. denom. nuodzioti DP ‘grzeszy¢’ (=> nuodżiótas 'grzeszny, grzesznik). — nńotaka ‘panna młoda, narzeczona” — deverbativum na SO od vb. cps. nutekėti uż vyro wyjść za maz’, znacz. etym. 'odejść, wydalić sie’ (scil. ze stron rodzinnych). War. nioteka ‘panna młoda. Zob. teki, tekéti. Por. Ji _ nutekėjo i tolimą parapiją ‘Wyszta za mąż do odległej parafii. SD šarvas mergos nutekuncios «posag». Obok tego atitekćti m.in. 'wyjść za mąż i przenieść się do domu męża . — Vb. denom. nuotakduti wychodzić za mąż. painioti, pdinioju, pdiniojau 'plątać, wikłać, mieszać; leźć pod nogi — formacja iteratywna z suf. -ioti i innowacyjnym SO pain- <= pin-, zob. pinū, pinti 'pleść, wiązać. Paralele: gdinioti <= gińti, skdinioti <= skinti, trdinio- - ti = trinti. — SD: painioju «machluię [‘podrabiam, falszuje’]; wiklę co, platam», ipainioju «więznie co, kogo; wplatam [syn. ipinu]», ipainiotas «<uwikła-- ny», ispainioju SD' «odwikławam» (syn. iśraizgau), supainioju SD' «gmatwam [syn. suraizgau]; zawikływam». Refl. isipdinioti ‘wplataé się”, pdiniotis DP ‘bawić się, parać się. — Nomina postvb.: pdinia ‘zamieszanie, kłopot, komplikacja’ (war. pdina, m.in. u Donełajtisa), painiava ‘przeszkoda, niedogodność, kłopot, zawiłość , przen. ‘zty duch, diabeł”, painūs 'zasupłany (węzeł), zawikłany, zawiły, zagmatwany; mylny (o drodze)’. - — pajamos f. pl. 'wpływ, dochód, przychód brutto”, pajama ‘czas, gdy ksieżyc przybiera, dochodzi do pełni < *pajam-a- — abstractum dewerbalne na SO (*am- / *jam-) od prs. pajemu do pajimti < pa-imti 'wziąć, zagarnąć, zabrać . Na temat j w roli wypełniacza hiatu zob. s.v. imti. Podobna budowa: sdjama a. sqjama 'sylaba (neol.) <= sujemu ‘zbieram’. — Z pajamos są związane dwie neoosnowy, 1 pajam-: pajamingas 'dochodowy, zyskowny, intratny’, Bat ng EE ia ili == Wyraz nuoteka ukazuje się poza tym w znaczeniu nomen loci, por. SD «ucieczka, mieysce, do ktorego uciekaią» ['schronienie, uchrona’, L.]. 95 WOJCIECH SMOCZYNSKI vb. denom. użpajamioti 'zapisywać na poczet przychodu”, 2° paj-: pajai m. | plwoskinszozalily mai mt "1 «my j= fw kitam = mų | — pakalikas I, pakdlikas ‘klin z twardego drewna a. rogu, służący do unieruchomienia kosy na drzewcu”, por. Pakalikas biiva medinis arba raginis ir użsikala, kad dalgé nejudét. Mano dalgćs pakalikas jau visai kliba — użkal- | siu. Zdrob. na -ikas do pakala m.in. ‘klin’, zob. kali, kalti kuć, bić, wbijać. | Znacz. etym. 'mały klin, klinek'. W związku z obecnością nomina instr. na -ikas, np. karikas, malikas, stumikas, nasz wyraz jest dziś pojmowany jako nazwa ‘narzedzia do wbijania, motywowana przez vb. cps. pakdlti ‘pobi¢ (młotkiem). = M = ji 2 M” | Cw aE Asta M — pakalikas II 1. 'sługa, lokaj w domu szlacheckim, ziemiańskim”, 2. peior. _*sługus, zausznik, poplecznik’ — zapoż. z pol. pachołek, z substytucją x przez lit. k (por. griekas, lénkas) i z zastępstwem suf. -ek przez lit. -ikas. — Obok tego stlit. pakalka WP c. 'włóczęga i zwrot lit. pakdlkomis eiti / išeiti 1. próż_nować, obijać sie’, 2. 'zejść na manowce (Išejo pakalkoms visi vaikai). Akut | w pakalka tłumaczy się chyba wzdłużeniem zastępczym po synkopowaniu wariantu, który był akcentowany *pakalika. Paralele: timsta < tamista; śdlmas < *$alamas; vćlnas < velinas. | KRL LINE sa pakulos f. pl. ‘wyczeski Inu a. konopi, krótkie włókna Inu a. konopi, oddzielone od długich przez czesanie i trzepanie , SD «paczesi lniane, konop-- | ne [syn. pasukos]; zgrzebie lniane, konopne» — sb. postvb. od czas. pakulti i 'wymłócić (zboże); uzyskać plon z młócki; trochę, krótko pomtėcič'. Budowa podobna do sdnkulas <= sukulti. Odpowiednik łot. pakulas f. pl. ‘pakuty’. War. pdkulas, pakule (sg.), pakulés. War. synkopowany: pdklos, paklas. — Wyraz pakulos został zapożyczony do jęz. polskiego w formie pakuły f. pl., > _drw. pakulanka 'przędza, nici z pakuł, pakulak 'powróz skręcony z pakuł, i pakulnica 'płótno najgrubsze'. — Drw. pakulainis, -ć “ktoš ociężały, powolny’, pakulinis 'pakułowy, np. worek”, SD «zgrzebiany, zgrzebny», cps. pakulgalvis, -ė kto niczego nie może spamiętać” (dosł. ‘z pakulaną głową”). — N. R m. Pakuliškės. | i i“ lal — pamėnai m. pl. 1. 'pierścienie świetlne wokół księżyca”, 2. ‘zorza polarna’, 3. 'chmury oświetlone czerwoną poświatą”, 4. ‘tuna pożaru, 5. ‘dziwy, cuda”. Nie od czas. mifiti (zob. Fraenkel, LEW 455), lecz od neoosn. mén-, jak w mónas ‘ksiezyc’ (zob.). | | | pamėtoti, pamétoju, pamétojau 'przedrzeźniać kogo, szydzič, kpič, drwič', refl. išsipūmėtoti naśmiewać się, wyšmiewač sie’, pasipūmėtoti ‘naigrawaé = Uzupełnienia do SEJL. Część r się, odnosić się do kogo z szyderstwem”. War. pamécioti ‘przedrzezniac’, | pdmekcioti (zam. *pameg-ćioti? zob. mégdyti). Taka paralela, jak pol. na- trząsać się z kogo, czego 'naigrawać sie’, zaleca analizę pa-meét-oti, z metjako WSE do met- 'rzucać, miotać. Por. metóti, -ju, -jau 'rzucać, miotać :: łot. metdt, -dju ts. Zob. też pamćdeti. A" =4 f= AEE — pasaga 3 p.a. 1. ‘podkowa, okucie kopyta konskiego’, 2. ‘popreg, pas przytrzymujący siodło lub kulbake’, 3. spódnica pod spód wkladana’. Obok _pdsagas ‘podkowa; popręg; drewniane podbicie płozy sań; spódnica; zapięcie przytrzymujące połę płaszcza. Konkretyzowane abstractum z suf. -dlub -a1 SO sagod vb. cps. pa-segti podpiąć, podkuć (zob. segu, segti). Paralele: nasa <= nesti, skala <= skćlti, mazgas <= mezgu. — Drw. pasagotas ‘podkuty’ (Ratai maliavoti, žirgas pasagótas). Cps. pdsag-vinć 'gwóźdź do podkowy, haf nal’, II człon do vinis (por. stpr. sagis EV 'hufnal, Hufnagil’). | La pavainikis, pdvainikis 'nieślubne dziecko” — drw. od zwrotu przyimkowego po vainiku ‘pod wiankiem (zob. vainikas). Znacz. etym. ‘dziecko spłodzone pod wiankiem” (gdy matka nosiła jeszcze wianek na znak dziewictwa). War. povainikis. Drw. póvainike 'dziewczyna z nieślubnym dzieckiem”. — Inne nazwy ‘nieslubnego dziecka” to iskeksinis, iSmanginis, iSmerginis, mergdutinis, pandutasis, pasigautinis, susigautinis, tribambis, cps. merg-vaikis, $ép-gaudas. i — penimis, -ć adi. ‘tuczony’ (o wieprzu, świni) — drw. od neoosn. penim- <= peni-mas 'tuczony , ptc. prs. pass. od prs. peni karmi, tuczy, zob. i penėti. War. zasymilowany: peninis, -ė (n-n < n-m), np. Peninės kiaules varydavo ligi Karaliaučiaus pėsčioms. — Z substantywizacji adi. pochodzi penimis ‘karmny wieprzek a. świnia, tucznik’, penimé ‘karmna świnia”, por. Meitéliai | penimiai, parśai peniukślai. — Z substantywizacji ptc. na -mas pochodzi penimas, -o ‘tucznik’, war. penimas. aii Xi dro LINCE = pórkolas ‘jaz, pleciony płot zastawiany w rzece dla połowu ryb' — formacja postwerbalna od vb. cps. pérkalti ‘przebié’, perkalu SD «przekluwam» _ze wzdłużeniem samogłoski pierwiastkowej: kal- = *kal- > kol- (zob. kdlti). War. perkola, pérkola, perkola. Znacz. etym. ‘to, czym rzekę «przebito», _ przegrodzono”. — Odpowiedniki gwarowe nie wykazują wzdłużenia, por. pórkala a. pérkalas jaz. Obok tego pćrkalas ‘gwo6zdz’. War. synkopowane: | pėrkla, pėrklas ‘jaz’. Tu AL. u Wes kl SE | pėsti, pentū, petaū męczyć się, mdleč' (Jau pripetaū ‘Juz się SMECZy: tem’) — bardzo słabo udokumentowany czasownik. Lit. petmoże ewentualnie odzwierciedlać pie. *peth,- ‘upadac’, por. wed. pdtati 'leci, lata’ < *péth, 97 — WOJCIECH SMOCZYNSKI -€-, gr. mintw 'upaść, paść, zginąć, polec; opaść, osłabnąć; wpaść, dostać się, | zabrnąć w co; rzucić się, uderzyć, napaść na kogoś” < pie. *pi-pth -e- (LIV? 477, bez wzmianki o lit. pet-). — Derywatami od neopwk. pes- (= pėsti) mogą być czas. pesnóti 'robić co powoli, nie spiesząc się, guzdrać się, pracować niewydajnie, péseliotis 'guzdrać sie’. = | i M| r — piešimas ‘rysowanie węglem, mazanie sadzą” — dewerbalne abstrac- „tum na -imas od piešiū, piešti rysować (zob.). Paralele: arimas <= drt, „degimas <= dėgti, siuvimas <= siūti. Odpowiednik pst. *pis-imo- ‘pisanie’, por. | cs. pisimo, bg. pismo 'pisanie, list, ros. pisbmó ‘list’, pol. pismo ‘scriptum’; | obok tego jest formacja na -men-, scs. pismę, -mene 'znak pisma, litera’, dla której brak jest nawigzapla it, . =. == _ny neosufiksem -aga (por. médZiaga, silaga). ja 3 | ir | plaiśinti, -inu, -inat 'szczepać (drewno), rozsadzać (kamienie), isplaiśinti *rozrywać; wysadzać, detonować (lód) — causativum na -inti, urobione od _SZ plys- (zob. plyšti) z udziałem innowacyjnej apofonii y > ai (SO). Paralele: braižyti <= briz-, rdiżyti = riż-. — Z innymi suf.: pldiSyti rozrywać, rozsadzać (por. łot. plaisities, debeši plaisas 'chmury się rozchodzą, rozpraszają sie’), pldisioti 'pękać, rozpadać się. — Nomina z plais-: dtplaisa ‘drzazga’, papldisa 'drzazga, ostry kawałek drewna, wiór; konar drzewa, odgałęzienie (war. paplaisa, paplaisa), plaisa ‘szczelina; łyko lipowe’, plaiśas ‘tyko’, pldisena ts., | plaiśus 'łatwo pękający”. Por. łot. plaisa 'rysa, szczelina” (=> vb. denom. plaisat *pokrywać się rysami, pękać ), plaisna “tyko zdarte dla związania miotły”. p_ ___ plasnóti, -ju, -jau 1. “(o ptakach) machać skrzydłami”, 2. 'unosić się w. _ powietrzu, lecieć”, 3. 'spieszyć się (z robotą)”, 4. powiewać na wietrze, łopo- | | tac’, 5. 'pulsować , 6. 'migać (o płomieniu), żarzyć sie’. Czasownik na -noti, -_ oparty o wykrzyknik plas a. plast (plest) — o ptaku poruszającym skrzydłami. - Por. Tik plas plas plas jam iš panosćs paukštė. Sparnais plast ir nuskrido varna. War. fonetyczne: plesnóti, pleznóti (sn > zn przez antycypację). Z wykrzykni-- | ków wywodzą się też synonimiczne czas. plastėti (plazdėti) i vasnóti. plekti, pleńka (war. pleka), supleko 'spłaszczać się, zbijać się (o sianie), ~~ ścieśniać sig’. Niejasne. — Nomen na SO: plakas 1. ‘zbita grabiami warstwa (naręcze) siana a. słomy, tzw. plast’, 2. 'kłąb wełny”. War. plekas ts., = vb. i denom. plekūoti 'zbijać siano w plasty’. | | p — plendćti, pléndi a. plėnda, plendėjo 'płonąć, palić sie’. Może to być deno_minalne prs. na -daod osnowy plénjak w plénis ‘zarzewie’ (zob.). Por. też i AMIE is aa LES bh Jakas WIN i sa. = m m m Uzupełnienia do SEJL. Część I plendésai m. pl. ‘zarzewie’. — Z semantycznego punktu widzenia niejasne pozostają wyrazy plenda ‘poduszka z małą ilością pierza, plėndė ‘obszar, WERE mu. m pies „al liebe pl im 1 pm, samy: i plokštė a. plokštė 1. 'płaski kawałek czegoś, płyta”, 2. ‘ptaz, strona płaska, szeroka broni siecznej , 3. 'niedojrzały, płaski jeszcze strąk grochu” — denominativum od plokščias 'płaski' (zob. plakti). — Drw. plokstelć 'płytka; płyta — gramofonowa; proteza zębowa; cienki kawałek czego”, plokśtekć 1. ‘niedojrzały, płaski strąk , 2. 'płaski kamień”, 3. ‘zwierze o płaskim brzuchu, zwł. świnia . — Gw. war. z wtórną palatalnością: pliokscias ‘ptaski’, drw. pliókśtis, -ies f. "niedojrzały strąk grochu, bez ziaren”. z m Mój LT mi czuj m — plostakć 1. 'odłamek (kamienia), drzazga”, 2. blacha, płytka blaszana”, SD: «blacha», plostaké aukso putu nudażyta «pazłotka blaszana», plostakes gelažinės f. pl. «kirys» [' pancerz okrywający górną część tułowia, SŁXVI]. Por. suf. w pldst-aka 'dłoń', pluost-dkć ts. Z innym suf. plostéké ‘szczapa; płytka; plasterek” (por. ploksteke). Formacje te są oparte na neoosn. plost-, którą wyabstrahowano z wyrazu plostas (zob.). m Drw. plostakius a. plostaknykas SD «blacharz». Pk ET 5 Hy natan | — plėstas 'warstwa zgrabionego i ubitego na płask siana lub słomy, przeznaczona do przeniesienia, naręcze — drw. od neoosn. plost-, wyodrębnionej z czas. *plostyti 'płaszczyć, robić płaskim”, który był formą frq. na -stydo ploti (zob.). Paralele: klostas, paklostas = klostyti, ddigstas <= ddigstyti. Pod względem znaczeniowym por. griiobstas 'garść, naręcze (słomy, siana)” = *gruobstyti. — Neoosn. plostleży też u podstawy takich form werbalnych, jak plosteléti 'poklepywać, opukiwać tułów (chorego) i plóstelti przez chwilę klaskać, bić brawo” (por. Zidst-eléti a. Ziost-eréti = *Ziostyti). | plūkti, plunka, plūko 'płynąć (o rzece, o spławnym drewnie), ptynač, pływać (o człowieku)”, išplūkti wylać (o rzece)” — formacja z pochodzenia. - inchoatywna na SZ plukdo plauk-, zob. plaukyti. — Drw. plukdénti caus. 'kąpac dziecko , plukdyti caus. 'pławić (konie); spławiać (drzewa), spuszczać z prądem wody”, nuplukdyti 'zawieźć dokąd łodzią, statkiem”, nuplukdyti sielius 'spławić tratwy”, plukyti caus. 'pławić w wodzie, rzece”, refl. plukytis kąpać się. Nomen: plukene ‘wanna do kąpieli; praca w błocie”, plukenć asarose ‘zalewanie się łzami”. — WSZ pliik-: papliikćti, -plūkiū popłynąć troche’, pliikauti 'pływać, unosić się na wodzie; brnąć (przez wysoką trawę)”, przen. 'opływać. w dostatki’ (por. isplukavóti 'roztrwonić”'), plikioti, -ju, -jau 'płynąć (o gesiach), pływać”, nomen: plitkis powódź. El m HM m EH m A EMR Ri 99 = i WOJCIECH SMOCZYŃSKI pliostas ‘prom na rzece (gw. pliiośtas). — drw. od neoosn. pluost-, to _z metanalizy formy *plńostyti = *pldo-styti (por. plau-styti). Odpowied- - nik łot. pluósts tratwa. Podobna budowa w wyrazach plaustas ‘pomost nad - wodą; prom’ «= pldustyti, ddigstas 'sadzonka = ddigstyti. ~~ UL plńośtas włókno; pęk, garść, naręcze (siana, słomy), pasmo, garstka (Inu), kosmyk, kłak (włosów), plik (papierów), kupka (gazet) < *plos-ta- — drw. na SO pluosdo plés-, zob. plėšiu, plėšti 'rwać, drzeć (zob.). Znacz. etym. | ‘to, co zerwano, zdarto, wyszarpnięto . War. z insercją k: pliokśtas 'włókno”, łot. pluoksts 'strup na głowie. Co do apofonii uo = € por. rūožas = rėž-, slūogas <= slég-, siodźiai <= séd-. — Odpowiednik pst. *plastu: sch. bg. plast Rov siana, kopka siana, ros. plast ‘warstwa, skiba’, stpol. płast ‘plaster miodu”, vb. denom. plastiti ' układać warstwami”. — Drw. pliiostaka włókno; - pęk, garstka (siana)’, pluoštūkė 'dłoń' (por. Laśiniai per pluośtakę). Mu — pradievai m. pl. daw. ‘jalmuzna’: SD' pradievy davimas «jałmużna», pradievy davėjas «<jałmużnik». Z innych źródeł nieznane. Stoi w związku z dievas (zob.), ale szczegóły pozostają do wyjaśnienia. nibh alliage | pramonė 'przemysł, industria’, stlit. <pramania> DP 'wymysł, wynai lazek, zabobon”, SD «przemyšlanie o czym; sztuka, fortel; sztuka żołnierska; wymysł, wymyślona rzecz» — abstractum na WSO *man- = man-, por. pra- | manyti 'wymyślać, zmyślać , DP 'wymyślić, myślić, poczytać”, SD pramanau «knuię; przemyślam; wymyślam co», = pramanas 'wymysł, zmyślenie”, SD | «przemysł; przyprawa», pramants 'zmyślny, przebiegły, wynalazczy”, pramanytinai SD adv. «przemyślnie». Zob. też manyti i priemonė (gdzie inne nomina z -mon-). Nie można wykluczyć kalki słowotwórczej z pol. przemysł daw. 'po- „ mysłowość, spryt, przemyślność” = przemyślić ‘zastanowic się, rozważyć”. — — Drw. pramonininkas ‘przemystowiec’, pramoninis przemysłowy. - iš — praskalas ‘kij z rozszczepionym i rozwartym końcem, używany do łapa- - nia żmij” — drw. na SO skalod vb. cps. praskćlti ‘rozszczepi¢ drewno”. Paralele s.v. skała. W tymże znaczeniu też formy ze SZ skil-: prdskilas, praskila. prašyti, prasau, prasiati 1. prosić o co’ (Prdso net su asaromis ‘Prosi ze łzami w oczach’), 2. ‘zapraszac, np. na wesele”, 3. 'zachęcać (do jedzenia, i picia), 4. żądać, np. zapłaty , atprašyti 'uprosić (żeby czegoś nie robiono), | įprašyti 'zaprosić do wejścia (do domu, pokoju)”, suprašyti 'sprosić (wielu goSci)’, użprasyti 'zawczasu poprosić, zamówić, zaprosić; zachęcać (do jedzenia, i picia), refl. atsiprašyti ‘przeprosi¢’. Odpowiedniki łot. prasit, -u (-iju), -iju ‘py- | tać, pytać się 0 co, żądać oraz scs. prositi, prošo prosić, isprositi wyprosić, Uzupełnienia do SEJL. Część [ viprositi ‘spytac’, visprositi ‘poprosic’. Refleks iteratywu pbsł. *pras-i- < pie. *prok-ćie-. Na temat SE *presu zob. s.v. pifśSti. Por. łac. proció, -ere ubiegać się o rękę (kobiety), procus, -i 'zalotnik :: SE precor, -ari 'prosić, modlić. się. — Drw. prasinćti iter. prosić, zwracać się często z prośbą, nomina: prasinys 'rzecz, sprawa, o którą się prosi , praśnus a. prašūs “kto natrętnie proSi. — Neoosn. prasy-: prasydintis ‘dac się prosić (Nereik prasydintis — padaviau, ir valgyk!), prašymas 'prośba, proszenie o co’ (malónćs prašymas ‘prosba o ułaskawienie ), prasytinés f. pl. 'poczęstunek, gościna tylko dla zaproszonych. — WSO *praś-: scs. poviipraśati ‘zapytywac’, viipraśati ‘rozpytywac sie, badać”, upraśanije ‘pytanie się, zapytywanie’ (bez odpowiednika bałt.). — praśmatas 'obfitość, nadmiar, zbytek, przepych”. Bez dobrej etymolo-- gii. Sugerowano onomatopeiczą motywację osnowy praśm-, por. interi. prasméks(t) — o szybkim przejściu, przemknięciu, śmignięciu, prasmyks(t) ts., też o przekłuciu, przeszyciu. — Drw. praśmatnus 'wytworny, szykowny, wykwintny; piękny, świetny, wspaniały”, prasmatu adv. ‘za dużo, ponad miarę, bardzo, nader, zbyt. War. -Smotw SD: praśmotas «nadmiarz» (syn. prabingimas, prabunga, per daugi), su praśmotu «nazbyt» (syn. prabinktai), prašmotingas «zbyteczny, bezmierny» (syn. prabingetas). | — pratėga 'dwie pary koni, zaprzęžone jedna za drugą: Seniau ponai va- £Żiuodavo pratégoj. Pratego[je] pasikinkęs ketvertą arklių. Zapoż. z rus. protjaga rozciągnięcie" (por. ros. protjagatw rozciągać ). — pratégé ‘wolne miejsce. wewnątrz czegoś, przedział, odstęp”, 2. 'prześwit między chmurami”, 3. “polana w lesie”. — pratégis ‘szereg, rząd. — prategui adv.: arkliiis prategui kinkyti 'zaprzęgać konie jeden za drugim, para za parą” (w czwórki, w szóstki), war. pratćgiu, pratćgiui, prategium, prategmai, prategmais, pratégmu, arm prategui a. prategui. IE oN TA ao i priegalvis, -io 1. poduszka pod głowę, SD «poduszka; wezglowie» (zm. prygalvis), 2. SD «materac, piernat spodni [syn. paklotuvé del sėdėjimo, gulejimo]; pierzyna spodnia», 3. ‘wezglowie’ — z substantywizacji zwrotu. przyimkowego prie galvos ‘przy głowie”. Por. syn. pagdlvé. Znacz. SD «wezgłowie» jest styczne ze znacz. 'poduszka (por. pagalvys ‘wezglowie’ S.V. pagdlve), pozostaje jeszcze zbadać, w jaki sposób ustaliły się poboczne znacz. SD «piernat spodni» i «pierzyna spodni». prieglauda 1 p.a., prieglauda 3 p.a. 1. ‘schronienie’, 2. 'przytułek dla 101 WOJCIECH SMOCZYNSKI dzieci, 3. ‘dom starców (zm. pryglauda) — abstractum na -dod vb. cps. prigladsti 'przytulić, przygarnąć, zaopiekować się”, zob. glaudžiū, glaiisti. R — priemenė, acc. sg. priemenę 3 p.a. 1. 'przedsionek, tj. pomieszczenie przylegające z jednej strony do wyjścia z domu, z drugiej do jego wnętrza (žm. preimené®, prymenć), 2. 'przedpokój”. Zapewne chodzi tu o pierwotne brzmienie *prienamé, które zmieniło się przez metatezę spółgłosek nosowych: n-m > m-n w *priemanć, następnie przez zmianę a>e w sylabie nieakcentowanej w priemenė. Analiza: *prie-nam-ć, nomen loci powstałe przez substantywizację zwrotu przyimkowego prie namo 'przy domu’. Znacz. etym. "pomieszczenie przylegające do domu '**. Od tego samego zwrotu zostały urobione — najwidoczniej na nowo — sb. priename ‘przedsionek’ i prienamis 1. *miejsce przy domu", 2. ‘pomieszczenie między kuchnią i pokojem mieszkalnym, przedsionek” (Prie namo pristatytas prienamis), 3. ‘sient’ (Prienamis ilgas, siauras, eina skersai viso namo). Inne paralele: prieangis ‘sien’ <= prie angos (zob. anga), priepirtis a. priepirte przedsionek w łaźni, przebieralnia’ <= prie pirtićs (zob. pirtis), priekrosnis ‘przypiecek’ = prie krosnies (zob. krosnis). — Por. jeszcze rozmaite war. gwarowe nazwy ‘przedsionka’: priemend a. priemena, | priemenia (zm. prymenia), prieminė (žm. pryminė), prieminia (žm. pryminia), też priemenis, priemenys. Z synkopą sufiksalnego e: priemnė, z uproszczeniem grupy mn: priemė a. prienė. — Zob. też formę deprefigowaną mėnė. PEWNI po priemone 'narzędzie, środek do czego, sposób, metoda”, przest. 'sztuka, ars’, DP ‘dowcip’ [' rozum, inteligencja, bystrość umysłu”, SŁXVI] — abstractum na WSO *mando men- / man-, zob. meni, mińti pamiętać, przypominać sobie. War. stlit. priemonia. — Inne podobnie zbudowane rzeczowniki: išmonė 'pojętność, rozum”, iSmonia SD «baczenie, rozum» (syn. sumanymas), niomone ‘mniemanie, opinia, nuomonia SD «rozumienie o czym», nenuomonia SD «nieostrożność» (syn. nesargyba), sąmonė 'czucie, przytomność, nesąmone 'niedorzeczność, absurd’. Osobno zob. pramonė. _ //ó _ priepalas 'worek na złowione ryby”, np. Laikyk priepalą, inpilsiu kelias riemY uh freu-z Tm pa preikdlas ob. priekdlas, deivė ob. diévas, zm. eila ob. łot. iela. SORT RN i (CLAN NE Li iT ie „2 *4W ten sposób można pozostawić na boku zarówno hipotezę Biigi (1959: 302) o de- | rywacie na -enć od przymiotnika pb. "preymaprzedni, vordere’ (znacz. etym. to, w znajduje się na przedzie, scil. domu", por. prieśine), jak i Fraenkla (LEW 653) analizę eau wychodzącą od przyimka prić ‘przy’. Suf. -mennie ukazuje się w deryI watach od prepozycji. a M I 102 Uzupełnienia do SEJL. Część p Skucias žuvų — konkretyzowane abstractum na SO palod vb. cps. <= pri-pilti 'nalać, nasypać” (zob. pilti). Znacz. etym. ‘wlewanie, wsypywanie’. Paralele słowotwórcze s.v. ampalas. , +++ „I priesakis, -io DP 'nieprzyjaciel, morderz, prześladownik; kacerski — przez degeminację z *pries-sakis. Analiza: *prieś-sakis, znacz. etym. 'mówiący przeciw, sprzeciwiający sie’, por. prie$, sakyti. Zob. też priešas. ima) — prietaisas 'przyrząd, precyzyjne narzędzie, instrument (np. pomiarowy), war. prietaisa — sb. postvb. od vb. cps. pritaisyti m.in. 'naprawić, naszykować, przygotować, zrobić” (zob. taisyti). hil prievalgis 1. 'treściwe, sytne jedzenie” (Zm. pryvalga), 2. ‘dodatek jedzenia, dokładka; deser” — sb. postvb. od vb. cps. privdlgyti 'najeść się. — prievarta 'przymus, gwałt” — abstractum na SO vartdo vert-, umotywowane przez vb. cps. priversti zmusić, zmuszać”. Podobnie zbudowane są sb. atovarta, iśvarta, niiovarta, sąvarta, ūžvarta, zob. s.v. versti. Co do apofonii por. varža = verżii, brada <= bredū, draba <= drebii. — Drw. prievartinis przymusowy , prievartus 'skłonny do przemocy. Vb. denom. prievartduti 'przymuszać , išprievartauti 'zgwałcić , prievartyti zmuszać (Neisiu, mane prievartysit gerti). | a ii naudai 7 — prievole 1. ‘obowiazek, powinność”, 2. daw. bibl. ‘potrzeba ciała, potrzeba życiowa” — abstractum na WSO vol- (*val-) <= valod vb. cps. privalóti "musieć, być zobowiązanym (zob.). Paralele apofoniczne: oré <= drti; klonć, kloné = klan- (klanas); mole, molé <= mdli. zg | = prieżida 3 p.a., przeważnie synkopowane: prieżda a. prieżda 1. miejsce przed otworem pieca chlebowego”, 2. “mur wokół pieca, służący do siedzenia’. War. prieżdas < priezidas. Jest to jedno z nielicznych zaświadczeń dla st. zanikowego židod žiedžiū, żićsti ‘lepi¢ z gliny” (inne wymieniono s.v. židinys). Analiza: prie-żid-a. Forma wywodzi się z substantywizacji zwrotu. przyimkowego *prie židinio ‘przy ognisku, przy palenisku, osnowa posrednia skrócona: *prieżid-. Por. zdanie Prieżda iš prieśakio, kur židinys, o prie_pećkis iš šalies, vis iš molio. Synchronicznie umotywowanym derywatem od zwrotu prie židinio (zob. židinys) jest sb. prieżidinis ‘miejsce przy palenisku. — prieżostus SD' «dotkliwy, palpabilis» (syn. pasilyćiamas, nuobadus, nekantringas) — prawdopodobnie przymiotnik na -us od zanikłego rzeczowni- "ka * prieżosta [‘przymowka, złośliwa przymówka ]*. Ten ostatni miał struk- +» Por. derywację żadiis <= žūdas, kalbiis <= kalba, maldis <= malda. PE ZY: DEET "= SE te m. FE aa aa i ture *prie-żos-ta i byt drw. na -tdod neopwk. žos- = žėsti 'powiedzieč' (zob.). Paralele: żós-tć "mowa, sposób mówienia; odezwanie sie’; lakta <= lėkti, našta <= nésti. Znaczeniem etym. adi. prieżostus było chyba ‘dokuczliwy „w słowach, uszczypliwy, złośliwy w mowie”. Por. pol. daw. język dotkliwy, dotkliwa przymowka, mowa, rzecz, słowo, przysłowie dotkliwe (SŁXVI s.v. dotkliwy). j RE Tų — pPrisietis, -Ččio SD «bite, merces pro vapulando» ['odszkodowanie, grzyw_na za pobicie’], pl. prisiečiai““ — nie znany z innych źródeł termin prawniczy. _Drw. na -iaod formy ptc. prt. pass. prisietas (dosł. przywiązany ), należącej „do vb. cps. pri-sieti (zob. sieti). Wolno przypuszczać, że czas. prisieti obok prymarnego znacz. 'przywiązać, przywiązywać miał znacz. specjalne ‘wynagradzać za pobicie, płacić grzywnę za pobicie. Jako paralela nasuwa sie “tu pol. termin prawniczy nawiązka (<= nawiązać) ‘kara pieniężna stanowiąca rodzaj odszkodowania za wyrządzoną krzywdę moralną lub ból fizyczny; | zadośćuczynienie. SEXVI wymienia nawigzke w dwu znaczeniach: 1. ‘to, czym się wiąże, sidła, peta’, przen. ‘zasadzka, fortel’, 2. ‘kara prywatna za zranienie MO PONI « nzunig,- "Fir GW gud ball Taa pr i — pudymas, piidymas 1. ‘pole nie uprawiane przez dłuższy czas, pole ugorujące, ugór, odłóg , 2. ‘pierwsze oranie po okresie ugorowania’, 3. przen. lek — drw. na -maod neoosn. piidy-, wyabstrahowanej z czas. piidyti (zob.). Paralele: maišymas = maišyti, siundymas <= siindyti. — Drw. piidymélis 1. ‘siewka złota, Pluvialis apricaria’ (Kartok piidymą, jau piidymeliai gieda), 2 ‘kulik wielki, Numenius arquatus’, pūdymo ménuo ‘czerwiec’. Vb. denom. — pudymauti leżeć ugorem, odłogiem, ugorowac’, pudymiioti ‘ugorowac; orac B.C TERENEM wara pudyti, pudau, pudZiau powodować gnicie, gnoić, daw. prs. pūdžiu SD «gnoie», supūdžiu SD' «rozgnoiwam». Analiza synchroniczna: pu-dyti, cau- | šativum na -dyti do vb. intr. pūti “gnič' (zob.). Analiza historyczna: piid-yti, | causativum na -yti od prs. intr. *piida ‘gnije’ (albo: od neopwk. piid-). Odpowiednik łot. piidindt 'doprowadzać do gnicia” (= piidina 'ugór'). — Neoosn. pūd- (= pud-yti): pudénti caus. 1. 'gnoić, doprowadzać do zgnicia’, 2. - (mięso) doprowadzać do skruszenia””, piideti, -ja, -jo 'gnić, butwie颒, noGlia 0s SN Hp LI CI E ET Ta TOMA EL - 26 Rzeczownik ten został wymieniony razem z czas. prisienu [prs. do prisieti], z tym że przy tym ostatnim nie podano definicji znaczeniowej. u zę ui za" p Por. Pénaigi vis pirma pripūdėna ‘Bo państwo ZEP PE rm na skruszenie. , M 104 M ' Uzupełnienia do SEJL. Część I mina: piidiklis deszcz przychodzący w porze żniw lub sianokosów”, pidinys ‘kompost, kompost przekładany torfem”, pudrai m. pl. ‘drzewo zbutwiałe, spróchniałe” (w kwestii budowy por. siidrus, siidras). i puzdras, też pl. pūzdrai wypróchniały pień drzewa; dziupla, wygnily otwór w drzewie (war. piizdra ts., 'spróchniałe drzewo ) — pochodzi z sonoryzacji *pustra-, to przez insercję t z *piisra-, i dalej z *plives-ra-, mianowicie. przez synkopę e w nieakcentowanym sufiksie -esoraz kontrakcję uu > i. Chodzi więc tutaj o drw. na -raod lit.-łot. osnowy puv-es-, wymienionej s.v. pūti. Paralele: puvćslis 'spróchniałe drzewo”, puvćsmas ‘zapach zgnilizny%. — Trudno powiedzieć, jak powstały warianty bez segmentu d, mianowicie pūzras a. piizras (pl. piizrai) oraz piizra a. puzra. Czy przez udzwiecznienie sr > zr w fazie *pusra-? (co do braku insercji por. typ nasrai, gaisras wobec nastrai, gaistras innych gwar). Czy też przez usunięcie d ze zbitki zd? Por. gw. lizas z lizdas, veizćti z veizdéti itp. — N. m. Puzra-vieciai. BL MI — raižyti, rdiżau, rdiżiau 1. 'wyrzynać, nacinać, rzeźbić w drewnie”, 2. robić rysy, rytować, grawerować , 3. ‘tnac krajać na kawałki, na części”, 4. ‘przechodzić wzdłuż i wszerz (o wojsku), 5. 'bić (kijem, pasem), zacinać batem”, 6. 'przeszywać — o bólu, boleć”, surdiżyti 1. 'pociąć, pokroić”, 2. poprzecinać _ bruzdami, pobruzdzi¢’ (Raukślćmis suraiZyta kakta). War. raižyti. Formacja iteratywna z suf. -yi innowacyjnym SO raiż-, który dotworzono do SZ riż- / ryż-, pierwotnie należącego do pwk. reż-, zob. różti. Paralele: pldiSyti <= plyšti (do plėšti), braižyti <= briż- / bryż- (do brćżti). — Z innym suf. surdiżioti 'zaciąć batem” (por. rdišioti <= rišti). — Nomina od raiż-: atraiża a. dtraiża ‘odciety kawałek (tkaniny, skóry, szkła), ścinek”, war. dtraiżas ts., fraiża ‘ryt, rysa; nacięcie , paraizos, -ų f. pl. ‘ostatnia kwadra księżyca, schyłek księżyca; okres między pełnią księżyca i pierwszą kwadrą” (war. pardiżos, paraiżai, też sg. pdraża, pdraiżis), raizinys 'sztych, drzeworyt”, raižūs (zob.). — Neoosn. Raiziai, Raizava. m | | a _ ®Transponat ie. *piis-d"ro- (Būga 1958: 288) nie da się utrzymać. Odwołanie do formy łacińskiej pis, piris f. ‘ropa’ nic tu nie daje, poniewaz pwk. łac. piisnie został odziedziczony z pie., lecz jest — podobnie jak lit.-łot. *pūs- — produktem kontrakcji, < płac. *puu-os- < pie. *puH-os- (temat spółgłoskowy na -es- / -os-). Na to wskazuja formy gr. nóov n. ‘ropa’, nVoę, -€og n. ts , oapkónvov 'ropiejące ciało”, éunvoc adi. ‘ropiejacy, pokryty ropiejącymi wrzodam! (Frisk II 621: 627). — Nieuzasadnione jest twierdzenie A. Bańkowskiego (2000: II 968), jakoby pizdras zostało zapozyczone z pol. puzdro 'pochwa kryjąca penis na podbrzuszu byka, capa, kozła, ogiera”. 105 WOJCIECH SMOCZYNSKI M -ramdyti, rimdau, rimdżiau (war. ramdyti) 'uspokajać, uśmierzać, łago- „dzić, tłumić (np. uczucia), nurdmdyti 'stłumić, uśmierzyć (bunt) — formacja kauzatywna z suf. -dyti i SO ramdo rem- / rim-, por. rimti 'uspokajać sig’, remti podpierać, wspierać”. Paralele: ardyti = irti, baidyti = bijoti. Akut metatoniczny, w odróżnieniu np. od limdyti = limti, tydrdyti <= tvérti. Odpo- wiednik łot. ramdit 'okiełznać, poskromić; pochować, refl. ramditićs 'uspo- | kajać się. — Z innym suf. raminti caus. 'uśmierzać, uspokajać, pocieszać (por. łot. ramit 'chować, grzebać nieboszczyka ), => raminamas łagodzący, | ušmierzający', raminamieji vdistai m. pl. ‘leki uspokajające. sai I at — ravćti, raviū (3 os. ravi), ravćjau 'pleć, plewić, tj. oczyszczać ziemię z | chwastów, wyrywając je spośród roślin uprawnych' (tot. ravėt, -ėju ts.) — z | pochodzenia jest to durativum na -€- do prymarnego prs. *ravū wyrywam _< pie. *reuH-e-, które zostało wyparte przez rduju, zob. rduti. Por. wed. rdvat | | coni. ‘zrani’, ravitarm. ‘ten kto rani, obraża, Verletzer'. — Nomina z rav-: | apyravos f. pl. ‘wypielone zielsko”, išravos ts., parava a. parava *krótszy, lichy “len pozostawiony na polu”, rdvalas daw. ‘chwast’, ravdtć ‘pielenie’ (por. suf. „w mėžatė, pjovate), ravas ‘row’ (zob.), sąravus “(o lnie) urodzajny, obfity”. | A rćikśti, réiskia, réiské 1. 'znaczyć, mieć znaczenie, oznaczać co, wyrażać, | przedstawiać”, 2. 'wyrażać słowami (np. uczucia, przekonania), wypowiadać | (pogląd, zdanie); okazywać, wyrażać (podziękowanie, współczucie, zanie- | pokojenie, pretensje, protest), 3. wyznawać, wyjawiać np. grzechy”, 4. "mieć wagę, znaczenie, ważyć”. Refl. réikstis uwidaczniać sie’. SD! apreiskiu «obiawiam; obwieszczam (syn. apsakau); rozgłaszam; roznoszę, roznaszam», SD «obiawiam, wyiawiam», isréiksti DP wyrazić”, refl. sapnas iśsireiskia SD «wyiawia się komu sen». Bez etymologii. Próba powiązania reiskz przy_miotnikiem scs. strus. resnii prawdziwy”, shi. résen poważny” w praformie bt. *raišk-na- (por. Trautmann 1923, 242, Fraenkel, LEW 714) napotyka | na trudnošci natury fonetycznej i morfologicznej. — SZ ryšk-: rykšti, rykšta | (*rykš-sta), ryško 'stawać się widocznym, ukazywać sie’, išrykšti pękać — o pakach”, DP 'wyniknć, wynurzyć się, objawić się, okazać sie’, paryksti 'ukazac się, pojawić się, užrykšti DP 'okazać się, ukazać się, wychodzić. Deverbativa: ryškėti, -ja, -jo 'stawać się widocznym, uwidaczniać sie’, ryskinti "czynić jasnym, zrozumiałym, wyjaśniać; wywoływać (błonę fotograficzną), Taškai avi „ke dr Liny m ir M wap aim yć M SF noni | IFFHS JA | Por. Kaltes mūsų visokias tau, Aoki veiškiam PK "=" sd ran wyznawamy”.. sa išryškinti ujawnić, uwydatnić, paryškinti "uczynić wyraźniejszym, uwypuklić . Nomen: ryškūs ‘wyrazny’, ryškiai adv. ‘wyraznie’. — SO raisk-: rdiskyti DP *zjawiać”, refl. rdiskytis DP 'pojawiać się, zjawiać sie’. Nomina: raiška ‘wyraz, wyrażenie”, rdiskus jasny, wyraźny, wyrazisty, DP ‘jawny’, rdiskiai adv. “jasno, wyraźnie , DP ‘jawnie’; gw. raikštus b.z.a. jasny (jak iskra)’. - rėmbėti, rembéja, rémbéjo 1. 'twardnieć (o korze dębu, o skórze rąk, palcow)’, 2. 'zabliźniać się (o ranie)”, 3. 'stawać sie nieruchawym, gnuśnieć, _kostnieć , 4. 'zatrzymywać sie we wzroście — o dziecku” (por. łot. aprembét "opóźniać się w rozwoju; pokrywać się strupem’). — SO ramb-: rambiis 4 _p.a. 'gruboskórny, niewražliwy na bicie (o koniu); nieruchawy, leniwy”, SD <rumbus> «gnuśny [syn. tingus, tundus]; leniwy [syn. tingus, stumbus]» — formacja typu stambūs <= stemb-, stangiis <= steng-. — Vb. denom. 1. rambéti, | ja, -jo 'twardnieć; stawać się niewrażliwym na bicie (o koniu), stawać sie nieczułym, zatwardziałym (o człowieku)”, 2. rambti, rambsti, rambaii 'rozle_niwiać się, stawać się nieruchawym (war. rembti, rćmbti ts.). — Podwójny SZ rimb- / rumb-. SZ rimb-: rimbas 1. 'spleciony w pewien sposób bat na krétkim biczysku’, 2. ‘uderzenie takim batem”, 3. ‘prega od uderzenia bate, _4. przen. ‘len’ (syn. rimba), = vb. denom. rimbyti, -iju, -ijau bić, uderzać”. SZ rumb-: rumba a. rumbas blizna, szrama; wcięcie, nacięcie, karb’, przen. ‘zaobrebienie, szew”. — Do pie. *remb- / *rmb-. Por. z jednej strony SO pst. | *robiti, sch. rubiti 'rąbać, wycinać”, ros. rubits rąbać, siekać, ścinać; stawiać z bierwion’, stpol. rębić 'wycinać las, rąbać drzewo na kawałki (frq. *robati, ros. rubdtb, pol. rąbać), z drugiej strony SZ śrdn. rump 'tułów”, niem. Rumpf ts. (znacz. etym. ‘uciety kloc drzewa ?). nų rydyti I, rydau (war. rydžiu), rydžiau 1. karmić, dawać jeść, dawać prec (Swiniom)’, 2. 'dawać pić, częstować wódką, upijać kogo”. Jest to formacja kauzatywna z suf. -dyti do pierwiastka set w SZ ryti łykać, żreć (zob.). Znacz. etym. 'sprawiać, że ktoś łyka, żre”. Paralele: gydyti, lydyti; pudyti, "sūdyti. — Neopwk. ryd- (= ryd-yti): 1. rydénti karmić, dawać jeść, pin żreć” (Parydćnt daug vaikų reikia Jonui), por. piidćnti <= piidyti, 2. rydinéti: Tas smakas vaikus prarydinédavo, 3. rydinti 'karmić, dawać żreć , => neoosn. | _rydin-: rydindinti ‘karmic’ (Rydindink anuos, terynie), 4. rydelis ‘ten, kto zjada, pożera (Svoteliai rydeliai, jūsų pilvai dideli). 13 katal - rydyti II, rydau, rydžiau 1. 'szczuć”, 2. przen. 'judzić, podburzač', surydyti *skłócić, zwaśnić (Norėjo ana mumis surydyti ‘Ona chciała nas por6zni¢’). Od-- powiada łot. ridit 'szczuć (psa, psem)”, przen. 'podjudzać, podburzać, podže107. WOJCIECH SMOCZYŃSKI giwać. Caus. na -dyti do *ryti <= pwk. *riH- = *reiH-, zob. SE rieti napadać i kąsać — o psach” (zob.). Znacz. etym. 'zachęcać (psa) do napadu. — Lot. _raidit ‘szczué, podburzać” pokazuje odpowiednik na st. o, rai- = ri-. — Sze- „roko rozpowszechniony jest anitowy war. ridyti 1. 'szczuć psa, psem; drażnić | psa; podjudzać , 2. 'przynaglać (do wstania z łóżka), popędzać (do roboty), | przepędzač skąd'. Paralele: kliudyti, pjudyti, žudyti. Szczegół dotąd niewyjaś- — rieškūčios f. pl. 1. 'dwie garście”, 2. ‘tyle, ile się zmieści w dwu gar- ściach , SD «przygarść, przygarśnie» ['ręce obiedwie do brania czego żłob- _kowato złożone, jako do brania piasku, maki’, L.]. War. rieškūčiai, rieškūtės. | Formacje urobione sufiksem -utod rieškės f. pl. ‘dwie garšcie'. To ostatnie „pochodzi od riešas nadgarstek” (zob.). Struktura rieš-kėznajduje paralele w yżkes, saiiske, vepske. — Z lit. rieskés można ewentualnie połączyć łot. rieska- | va 'garść , mianowicie założywszy wtórność § w grupie sk. Rekonstrukcja: *ries-ke, od tego drw. na -ava: *rieskava. War. riekśava można wytłumaczyć metatezą składników grupy sk. press ghp, EPEE na o By fia » — rykštė 1. 'cienka gałązka bez liści, rózga, witka’ (war. rykštė 4 p.a.), 2. 'chłostanie rózgą , 3. przen. “kara (boska); nieszczęście”, 4. ‘pret mierniczy; miara pola’, 5. 'piętnastu uczestników żywego różańca , dangaiis rykštė ‘kometa’, dievo rykštė ‘tecza’, oro rykštė ts., vćlnio rykštė gałązki drzewa, które zrosty się w miotłę”. DP rykštė ‘rozga, roszczka’, SD' «rozga», SD «bijak u cep [syn. kultuvé, spragiline]; rozga», lazda arba rykste ipjaustyta SD «karbowa laska», dirželiai, kuriais plakasi, rykstés, śniiireliai SD «dyscyplina, ktorą sie biczuią», plaku rykštėmis SD «sieką kogo rozgą». Z innymi sufiksami: rykścia i 'rozga, witka , rykštis (3 p.a.) a. rykštis, -ies f. ts. Odpowiedniki łot. riste ob. rikste 'rózga z jednej strony i stpr. riste EV 'wić, rózga, Rute’ z drugiej strony przemawiają za wywodem rykštė z *rysté przy założeniu insercji k przed grupa St. Praforma *rysté może być refleksem *ryz-te, tj. derywatu na SZ ryżdo _reż- 'rznąć, kroić , zob. rézZti. Znacz. etym. ‘to, co wyrznieto’ = ‘rézga’. — O r innej możliwości objaśnienia wyrazu rykštė wspomniano s.v. rėkšti“?. — Drw. _rykstele 'rózeczka , DP ‘roszczka’, SD' «rozczka» ['różdżka |], rykstenas ‘kosz z wikliny do połowu ryb, wiecierz’ (war. rykstena, rykstinas, rykstiné), rykstynas | "miejsce porośnięte rozmaitymi krzakami”, rykštinė 1. 'rózga, witka’, 2. bot. | 'pigwowiec japoński, Cydonia japonica’, rykštininkas ‘ten, co wycina krzeET Marti TE 3070b. też świeży artykuł Bernda Gliwy, ‘Apr. riste, lit. rykštė, lett. rikste und Ver- wandtschaft', ALL 57, 2007, 1-15. walk, _ m 108 Uzupełnienia do SEJL. Cz: ęść 1 wy wierzbowe na wiklinę; ten, co wymierza karę chłosty”, rykśtinis 'rózga; uderzenie rózgą . Cps. ryksta-galis 'krótka rozga’, ryksta-plakis przest. ‘ten, co wymierza karę chłosty . Vb. denom. rykśćiuoti 'chłostać rózgą”, rykściotis refl. ‘(0 marznącej szybie) pokrywać się wzorami przypominającymi gałązki”. = N. rz. Rykstynas, Rykstyne. — rytykśtis a. rytykstis, -ć ‘ranny, poranny, rano ugotowany”, SD «porankowy, zaranny» (syn. unkstyvas), rytykśtis pienas 'mleko z rannego udoju', rytykste diena 'dzień jutrzejszy . Formacja urobiona przymiotnikowym neo suf. -ykstis (zob. naminykstis) od rytas ‘ranek, rano’. Paralele: dabarykstis, „pernykštis, vakarykstis. — Drw. rytykscias a. rytykscias, -a daw. gw. poranny. War. metatetyczny: gw. rykstycias (ty-kś > kś-ty). z rizénti, rizenu, rizenau ' stawiać mate, drobne kroki, dreptać; powoli ciec, ciurkać; śmiać się półgłosem” — od interi. rizi a. rizi — o chodzeniu drobnym krokiem (Rizikć rizi rizi rizena, t.y. eina smulkiais žingsniais Kobieta «rizi rizi», tj. idzie drobnym krokiem). +. EAZA m sakióti, -ju, -jau 1. ‘iS¢ w ślad, tropić (Pedus sakioti), 'śledzić, szpiegować , 2. 'naśladować kogo”, pérsakioti 'prześladować; przedrzeźniać, refl. sakiotis ‘tropi¢’ (Labai sugeba vagius sakiótis ‘Dobrze potrafi tropić złodziei), issisakioti szukać (drogi), chodząc, biegając wszędzie” (Iśsisakiójau visur ir negaléjau atsekti keli). Iterativum-durativum z suf. -ioti i SO sakdo sek-, por. seku, sekti ‘iS¢ za kim’ (s.v. sekti I). Paralele: vadżióti <= vedi, lakioti <= lekiu, trasióti <= tresiu. Z innym suf. sakstytis ‘tropi¢’. — Nomina na SO sak-: pasakéja SD' «dziewka», SD «służebnica, famula, pedisequa» (znacz. etym. | ‘chodzaca w ślad za kimś”), pasakéjas SD' «frauzimer», pasakéjy pulkas SD «fraucmer, persony» [‘poczet kobiet stanowiący najbliższe otoczenie, dwór królowej lub innej możnej pani, panny dworskie, dworki’, SŁXVI]*, sakas (zob.), saklūs 'umiejący iść śladem — o psie, koniu' (war. seklūs), sakūs ‘ustepliwy’. Zob. też adv. paskui. bz kd rail _salpti, salpsti, salpaii gw. 'mdleć, słabnąć, tracić przytomność, 2. ‘wietrzeć (Alutis karsta, brangvynas salpsta Piwo gorzknieje, gorzałka wietrzeje ). | Wariant do alpti (zob.). Jest wynikiem metanalizy czas. złożonego apsalpti, który powstał z formacji zwrotnej *ap-si-alpti droga synkopowania i. Paralele: silséti, stvérti. — Drw. sdlpéti, -ju, -jau 'omdlewać, mdleć”. ERR samdikauti, -duju, -avaii 'godzić się, umawiać się o pracę”. N. agt. *sami ai Cia ga mi ima zul SpE * Por. wed. sakhaym.f. 'towarzysz, przyjaciel” < pie. *sok*-h.-oi-. 109 WOJCIECH SMOCZYNSKI dikas nie jest zaświadczone, wobec czego trzeba ten czasownik uznać za. utworzony od neoosn. samd- (<= samdyti) przy użyciu neosuf. -ikauti. Por. np. kiilikduti 'najmować się do młócenia = kiilikas 'młocarz'. Taki sam neosufiks ukazuje się w mainikduti, pelnikduti (brak fmainikas, fpelnikas). LS sant-, stlit. osnowa ptc. prs. act. będący, sący' < pie. *h,s-ónt-. Pdg. męski: sg. nom. *sąs < pb. *sants < pie. *h sénts (por. wed. san) — niezachowane, zastąpione przez esąs; acc. sariti, gen. safńicio, dat. sanciam a. saiičiui, instr. sanciu, loc. sanciame (pl. nom. santys, zam. *są). Pdg. żeński: sg. nom. santi, acc. sanciq, gen. sancios, dat. sanciai, instr. sancia, loc. sancioje (pl. _ nom. sancios). Odpowiedniki: scs. sot-, nom. sg. sy ‘bedacy’, gen. sg. sosta, | łac. sons, sontis ‘winien, zasługujący na karę, wed. san, satah ‘bedacy’. — Forma nom. sg. f. santi będąca , dostosowana do osnowy santprzypadków zależnych, weszła na miejsce pb. *sinti a. *sunti < pie. *h,s-nt-ih, (por. wed. | sati będąca”). — Odnowiona forma pte. prs. act. ma postać es-ant- (zob. esil). Jest to formacja na st. pełnym pierwiastka *h,es-, porównywalna z takim refleksem, jak np. gr. jon. wv, £-óvr-oc ' będący” < *h es-ont- (gr. att. dv, Ovrog | _w następstwie kontrakcji). Osobno zob. esą. — Jak neologizmy wyglądają _cps. vien-santi f. ' samotna kobieta”, vien-santis, -i 1. żyjący w samotności, 2. | ‘lezacy na uboczu, ustronny, odosobniony” (przest.). ELC EEN — sarémiai m. pl. ‘skurcze, kurczenie się mięśni, zwł. macicy” (neol.), | gimdymo sąrėmiai ‘bole porodowe' — drw. od vb. cps. susiremti ‘zewrze¢ sie’, _ prs. susiremia, prt. na SW su-si-rémé (por. remti). Znacz. etym. ‘zwieranie sig, _ zwarcie, scil. migsni’. — Drw. sdréminis, -ć ‘kurczowy, konwulsyjny, spazma- = sauske 1. 'bezdzietna kobieta”, 2. jałowa krowa, owca, 3. kobieta krót-_ ko karmiąca” — drw. na -kė od adi. sadisas ‘suchy’ (zob.). Por. talžkė = talžūs (sv. talzyti), dvéska <= dvésa (s.v. dvesti). LEJ FEE = sauskis, -io ‘chudzielec, chuderlak; suchy wiatr” — drw. na -kis od adi. _ saiisas ‘suchy’ (zob.). Por. drūčkis 'człowiek gruby i niski” = drūtas gruby, - mocny . — Drw. satiskarda c. ‘ktos bardzo chudy; ktoś bezdzietny”, saiiskardas ‘catkiem suche drzewo”, sauskardis, -ć 'ktoś bardzo chudy; ktoś bezdzietny’ wf formacje ekspresywne z rzadkim suf. -ard-, por. kabdrda ‘niezdara’ = kabéti (obok tego -erd-: skabérda ‘drzazga’ = skabyti). Thar dym „AVE oy med ieit jęz wj _ sens, -sentis 'obecny, teraźniejszy” mają sufiks w innowacyjnej postaci -ent-. Ag" Z 110 Uzupełnienia do SEJL. Część I NAME EEE EL pi NR: SR; 2 RESKO” — savaime adv. ‘samo przez się; dobrowolnie” — słowotwórczo nieprzej-- rzysty drw. od adi. savas ‘swéj’ (zob.). Por. savaip adv. 'swoiście”. War. savdimais, savdimi, savdimiais, savaimi. — Drw. savdimis, -ć ‘samorzutny, spontaniczny , savaimingas 'samoistny; swoisty, jedyny w swoim rodzaju; samodzielny, niezalezny’, savaiminis ‘samoistny, samorzutny’. /óÓó | — savivalė 'samowola obok dawnego savd-valia (1 p.a., np. DP), sava-valia (2 p.a.) 'samowola, swawola’ — przekształcenie zapożyczenia svavdle a. svavalid <= pol. swa-wola przez zastępstwo członu svarodzimym odpowiednikiem sava-, obecnie liter. savi- (por. savigarba, savijauta, savivalda). wil też valia. — Drw. savavalis, -ć ‘samowolny’, DP ‘swawolny, wszeteczny”. Vb. denom. savavaliduti 'postępować samowolnie”. Dū sai. To ge _ sesefkopiai m. pl. 'szwagrowie, którzy mają za żony dwie siostry”. Starsza postać cps.: seser-kuopiai ts. Człon I do sesuo ‘siostra’, człon II do kūopa ‘gromada’ (przygodna monoftongizacjauo >0). — sieksnis, -io 1. 'sążeń, zasięg rozpostartych rąk, liczony od końca palców | jednej dłoni do końca palców drugiej, 2. 'sążeń, dawna miara długości”, SD «sążeń», 3. ‘sag drewna, 4. wielki liniał stolarski” (war. sieksnys) — drw. z neosuf. -sniod czas. siekiu, siekti sięgać, wyciągać rękę” (zob.). Znacz. etym. 'rozpostarcie ramion. Por. budowę laipsnis 'stopień', šūksnis ‘skok’, žingsnis ‘krok’. — Drw. sieksnininkas, -ć 'coś długości lub grubości ania. Vb. denom. sieksnitioti 1. "mierzyć sazniami’, 2. 'układać drewno w sagi’, 3. iščdiūgimiiktokami!s 7 Gare *" ied © om, A ass dz _ siela ‘dusza’, DP ‘sumienie’. Ma odpowiedniki z jednej strony w stpr. naseilis, noseilis, noseilis ‘duch, Geist’ (obok seilins acc. pl. ‘zmysty, Sinn’, sen - seilin obl. sg. ‘z pilnością, pilnie, mit FleiB'), z drugiej strony w pst. sila *zdolność do wysiłku, do działania, energia”, por. scs. sila ‘moc, potęga” (pl. sily 'gromady ), ros. sila ‘moc, potęga, energia; mnóstwo,-wielka ilość”, ass sila ts., stpol. m.in. 'gwałt, przemoc; mnóstwo”. Prawdopodobnie do pie. *seh -iwypuścić, wysłać, rzucić”, SZ *sh i-C, zmieniony przez metatezę I Słowiański odpowiednik znaczeniowy, *sęg-ini, sto1 w związku z lit. segū, sėgti (zob.). Por. cs. sężini m.f. ‘sazen’, shi. séZenj, sch. gw. séZany, ros. sdZens ts. < pst. *sęg-ini, drw. od czas. *sęgti 'sięgać po co’, strus. sesti, sęgu wyciągać rękę po coś, dotknąć, pochwycić”, stpol. siąc ts. Podobnie gr. Špyvia 'sążeń” należy do ópźysiv 'wyciągać rękę, sięgać , zaś niem. Klafter m.n. 'sązeń” do stang. clyppan (ang. to clip), stfryz. kleppa 'obejmować ramionami, brać w ramiona. Ip pd Oe 1 & AL sul” cpt ETE ZurTu Diem ** Słownik Pokornego 889-890 umieszcza lit. siela przy pwk. *sé(1)- : *sai- : *si- ‘ent111 „Woseltcn SMOCZYRSRI | cyjnego SE *seih,-, opartego o metatetyczny SZ *sih,-. Praforma *séi-la- < *seih,-leh_-. Co do sufiksacji por. asla, migla, sula. — Pst. *sila jest z powodu i dwuznaczne. Może być refleksem zarówno SE pbsł. *sei-la-, jak i SZ *si-la- < *sih,-leh,-. — Cps. siel-vartas ‘zmartwienie, strapienie’, DP *kłopot, frasunek, rospacz, troska”, SD «frasunek» (por. vesti), war. siela-vartas, siel-varta (= sielvartduti 'rozpaczać ). — Vb. denom. sielótis DP 'dbać, pieczołować sie, i frasowač się, starać się, troszczyć sie’, neoosn. sieloj-: sielójimas DP 'staranie, pieczołowanie, troska, piecza frasunek’. @ = sienójas 'półokrąglak w ścianie drewnianego domu, belka, kłoda, SD’ «tram», SD «balka, tram» — formacja denominalna od siena ‘Sciana’ (paralela: silójas <= šilas). — Drw. sienójinis, -ė belkowy , SD «balkowy». z — siundyti, siūndau (daw. siūndžiu), silimdżiau 'szczuć psa’, przen. 'podju-- dzać, podżegać”, iśsiundyt SD «wyszczwać kogo» — ze zmiany *siunt-dyti | (granica morfologiczna zatarta przez degeminację d-d < t-d). Jest to causativum na -dyti do siunt-, zob. siūsti 'słać, posyłać”. SD' siundau, pasiundau «pod-- szczuwam». Starsza formacja prs.: siundżiu SD «szczuię kogo», pasiundZiu | SD' «podburzam» [syn. kibinu], SD «namawiam kogo na co [syn. perkalbu, | privedu]; napomykam kogo, powod daię [syn. parodžiu būdų); poduszczam do czego». Refl. pasisiundžiu unt ko SD «kuszę się o co». — Neoosn. siundy-: | pasiundymas SD «napomknienie; pobudka, podnieta», siundymas SD «szczwa- | nie» (por. pudymas = pudyti). — Dysymilacja nd > md wytworzyła war. siumd-, por. siumdyti 'szczuć, podszczuwać , pasiumdżiu SD «podszczuwam» | (syn. papesiu). Paralela: gramdyti ob. grdndyti s.v. grėsti. Neoosn. siumdy-: - pasiumdytojai DP 'podszczuwacze (por. Zudytojas = žudyti). JE SE — skaba 4 p.a. daw. gw. 1. 'skobel, złącze”, 2. ‘druciane okucie buta z drew_ nianą podeszwą” (war. skdbe), 3. ' (metalowa) haftka, zapinka’, 4. podkowa” (m.in. SD) — zapoż. z błr. skdba. nh gu, ' — skala 4 p.a. 1. 'odłupany kawałek drewna a. kamienia, szczapa, szczap-- | ka, łuczywo , 2. 'glinka, skała zawierająca materiały ilaste”, 3. wapień, | kamien wapienny' (syn. klintis) — nomen prymarne na SO skaldo skel-, zob. skėlti 'szczepać, tupač'. Znacz. etym.: n. act. 'szczepanie, tupanie', tų | — senden. werfen, fallen lassen, saen...', andrerseits ‘die Hand wonach ausstrecken, An- — spannung, Kraft’. Zakłada sie tu rozwój znaczeniowy w kierunku 'wyciągać rękę”, skad dalej 'napręzać się, wysilać sie’. Znaczenie 'siła, Kraft’ «vermutlich aus der Anschau- | ung der kraftvoll zum Wurfe gereckten Hand». | 112 Uzupełnienia do SEJL. Część 1 BE" (micie nil konkretyzowane. Paralele: skara <= skérti, saga <= segti, laka <= lėkti. Zob. też praskalas. — Drw. skaldnda 'drzazga, szczapa” (war. skelćnda), skaltinas łupek skalny” (neol.), skalis 'łupki, szczepki, SD «łupny, szczepny», cps. skala-medis 'bierwiono, z którego łupie się szczapy”*. Por. łot. skals a. skala ‘drzazga, łuczywo”, skalgans a. skangals 'szczapa, gont < cps. skal-gals (I-n lub n-l z dysymilacji 1-1), skalinś zapałka. _ skardyti, skardaii, skardžiai (war. skdrdyti) iter. 1. 'zarzynać (prosięta), kłuć, zakłuwać”, 2. 'rozszarpywać (o psie), 3. 'depcząc niszczyć, gnieść, tratować , 4. 'mleć z grubsza, grubo”, 5. 'drobić, rozgryzać zębami”, kruszyć, 6. 'rozdzierać drzewo (o piorunie)’, 7. ‘kraja¢ na kawałki. Por. łot. skardit, -u, -iju 'rozdrabniać, rozbijać, rozdzielać . Iteratyw z suf. -yi SO skarddo skerd- / skird-, zob. skesti, skisti. Paralele: karpyti = kerpū, varžyti = veržiū. — - Nomina na SO skard-: dpskarda a. apskardas 'żłódź, pora, gdy deszcz pada i zamarza (por. apskisti 'o ziemi: obmarznąć po deszczu, pokryć się lodem), skardailis szmata, ścierka” (dosł. ‘strzep’), skadis (zob.), skardytas = skardytinis, -€ 'grubo mielony”, skardus 'urwisty, stromy”. Por. pst. *skorditi: ros. skorożu, skoroditw ‘bronowac, spulchniać role’ (=> skorodd ‘brona’). | _ skólbti, skćlbiu, skélbiau (war. skelbti) 'głosić, ogłaszać, rozpowszechniać; szerzyć plotki , DP ‘wystawiaé, osławiać, rozsławiać, sławić, chwalić, objaśniać, przepowiadać , iśskólbti 'rozgłosić . Refl. skelbtis stlit. 'sławić sie’ (=> skelbimas DP 'sława ). Przez s-mobile łączy się z kalbū, kalbėti mówić” (zob.). Akut niejasny. Brak nawiązań zewnętrznych. Geneza zapewne onomatopeiczna. — Drw. skelbduti 'rozpowiadać, rozgłaszać (nowiny), skelbénti ts., skćlbdinti cur. 'sprawić, żeby głosił , paskćlbdinti 'ogłosić, powiadomić o czym ; skelbimas 'ogłoszenie'. — Podwójny refleks SZ skilb- / skulb-. 1. SZ skilb-: paskilbsta, -skilbo, -skilbti ‘(0 pogłosce) rozejść sie’, 2. SZ skulb-: łot. skulbét, -éju brzmieć, dźwięczeć”, skulbindt ts., skulbenis dzwon”. — Nomina na SO skalb-: apskdlba ‘obmowa, plotka, poméwienie’ (war. apskélba), paskdlba 'pogłoska, wieść, plotka” (war. paskélba), też 'czyjeś dobre imię, reputacja; tradycja . Nawiązanie w łot. skalbs m.in. 'głośny, donośny — o głosie, skalbi adv. 'głośno i wyraźnie”. Por. nomina z kalbs.v. kalbéti. = nii a Fel. tuuikal aa a ai 5 7 | Frai a 35 Wyraz skaliinas 'siekiera o wielkim ostrzu do rąbania drewna” jest pozyczką z jez. | białoruskiego (błr. kolūn). Został on wciągnięty do rodziny skėlti na zasadzie adideacji. * Por. Kąsm pirm paskardyk burno[je], pasku kramtyk ir pagaliom ryk ‘Kes najpierw pogryź, potem zuj i wreszcie potknij’. u 113 Woiciccn Suoczrisxr, toji ai siekis, EE Z R m | oo H FH M M a. = Va = = M skėldėti, skėlda, skéldéjo 'szczepać sie, tupac się, rozpadać sie’, por. łot. _ Skelda 'szczapa drewna”. Analiza historyczna: skél-da < *skelh, -d"e- — prs. intr. na -dado skilti (zob.). Paralela: vėrda = virti. Następnie resegmentacja: skćld-a, dająca początek paradygmatowi odrębnemu od skélti i skilti. — SO skald-: skdldyti caus. 'szczepac, łupać, rąbać (drewno), rozbijać na kawałki, tłuc (kamień), kruszyć; kroić na kawałki (jabłka, kartofle), płatać; silnie uderzać, walić; mocno kaszleć; pocierać (zapałkę), > skalda 'tłuczeń, drobno tłuczony kamień; szczapa, tuczywo’, skalde łuczywo . Neoosn. skaldy-: | skaldykla ‘kamieniotom; tartak’ (por. darykla = daryti), skaldytūvas "młot i oR l ny 0 — skydas 2 p.a. ‘tarcza, puklerz, pancerz”, stlit. skyda 4 p.a., m.in. SD «pawęza; tarcza; puklerz» — zapoż. germańskie z nieustalonego źródła. Por. stwn. scit (niem. Scheit), fryzyj. skid, stisl. skid 'polano, drewno”. Co do strony semazjologicznej por. lit. skietas :: scs. štitū. — Drw. skydinis podobny do tarczy, tarczowy , skydine liauka 'tarczyca , cps. skyd-liauke ‘tarczyca’, skydnešys hist. 'giermek noszący tarczę za rycerzem”, SD skyda-nešys «giermek». — skiemuo, -eris, skiemenį 3 p.a. m. 1. 'otwór pomiędzy dwoma pasmami. osnowy, przez który przechodzi czółenko z wątkiem”, 2. ling. 'zgłoska, sylaba' — ze *skied-men-, drw. dewerbalny od skiedżiu, skiesti (zob.). Zmiana d-m > m-m > m na granicy morfemowej (paralela: raumuo). — Neoosn. skiemen-: skiemenys m. pl. ‘skiemuo’ (por. łot. skiemele ts.). W tymże znaczeniu pojawiają się formy z restytuowanym -dw pozycji przedsufiksalnej: gw. | skiedmuo, skiedmenys b.z.a. i m skiépti, skiepiu, skiepiaii 1. 'rozszczepiać, rozrywać, dziurawié’, 2. 'szczepić drzewa”. Szerzej jest znany war. skieb-: skiebti 'cienko kroić; kroić w poprzek’, atskiebti 'oddzielić; odkroić (cienką kromkę), praskiebti oe | (drewno)'. Drw. praskiepas ‘szpara, szczelina; rozcięcie w odzieży, rozporek”, | _ skiepas jednoroczny pęd rośliny drzewiastej, używanej do szczepienia, zraz, zaszczepka , > vb. denom. skiépyti, -iju, -ijau 'szczepić rośliny; szczepić ludzi” (war. skiépinti), znacz. etym. 'wkładać zaszczepkę w rozszczepione drzewko’. Por. jeszcze war. skiebas ‘szczelina’. — Pwk. skiepwywodzi się z pbsł. _*skeip-, por. odpowiednik pst. *śćipw formacji iter. *śćipati, ros. ŚCipdtw, _ pol. szczypać 'boleśnie ściskać, skubać, zrywać co’ szczypać, skubaé’. Brak refleksów SO fskaip-. — SZ skip-: skipstyti 'dzielić na części”, skiparas ‘skra_wek'. Por. łot. Skipsna, -is kosmyk, pasmo” obok skibit ‘rabaé, rznaé’. — WSZ. skyp-: skypas 'skrawek materiału”, skypata a. skypata 'skrawek, strzęp, szmata; odłamek, ułomek”. Czy tutaj skypas 'ukośny, skośny” (war. do jkypas)? 114 Uzupełnienia do SEJL. Część I skiesti, skiedZiu, skiedZiau 'rozcieńczać, rozrzedzać”, skystai praskiest SD «rzadko rozczynić», nepraskiestas medus, alus SD «nieprzebrany miód, piwo». | Refl. atsiskiesti 'oddzielič się, odosobnić sie’. Por. łot. škiėžu, skiédu, skiést ‘rozsypać, rozproszyć, roztrwonič'. Najprawdopodobniej skiedjest młodym drw. _od SZ skid-, zob. skisti, skido. Intonacja wtórna, podobnie jak w prs. skysta. — Nomina od skied-: skieda ‘drzazga’, SD «trzaska, wior», skiedara ‘drzazga, trzaska, wiór” (por. suf. w dešera ob. dešra), skiédalas a. skiedinys 'roztwór, skiedra (zob.). Vb. denom. skiedóti 'zaśmiecać drzazgami, szczapkami’. skilti, skylu (zam. skįlū < *ski-n-lu), skilaii 1. ‘tupac się (o drewnie), pękać, rozdzielać się, rozpadać sie’ (łot. škilt, škilu, škilu), 2. 'wykluwać sie, wydobywać się z jaja (o piskletach)’, 3. 'rozpadać sie, rozszczepiać się, od-- dzielać się”, 4. ' wyskakiwać, pojawiać się — o iskrach przy krzesaniu ognia. War. gw. prs. skilstu, skilnū, skylnū. Cps. atskilti odłupać się, oddzielić się, _ aśskilti ' wypaść — o zębach; wykluć się z jaja’, suskilti popękać w wielu miej_scach, rozpaść się na części, podzielić sie’. Allomorf skilto forma st. mr kowego do skel-, zob. skeliū, skćlti. — Tr. skilti, skiliū, skyliau, skilti krzesać ogień; uderzać, bić, przen. 'szybko iść, biec, jechać; mówić prosto w oczy”, iżskilt ugnį SD «wykrzesać ogień z kamienia», intr. 'pojawiać się — o iskrach’ (Kur užmynė akmenélj, čia ugnuzé skylė). — Nomina: dtskilas oddzielny, osobny (= atskilélis, -ć ‘odstepca’), praskilas a. praskila ‘kij z arów | końcem, używany do łapania zmij’, skila ‘drzazga, szczapka, skiltas perétas ktokolwiek, każdy, wszyscy” (dosł. ‘wykluty, wylęgły”), skiltis, -ies f. 'część naturalnie się wydzielająca (ząbek czosnku, płat płuc, płat wątroby), część | składowa czegoś, odkrojona część (jabłka, buraka), działka, pasmo, szpal- | ta; gatunek, rodzaj', SD «glowka czosnku» (syn. galvelé), skiltuvas ‘krzesiwo; mechanizm kurkowy; rączka cepa”, SD 1. «krzesiwo», 2. «musat» ['stalka do ostrzenia, wecowania u rzeźnika”, L.], 3. «kolce w łańcuchu, ogniwo»* (por. | n. m. Skiltuvai), skilvys (zob.). — WSZ skyl-: skyliau (prt.), drw. skylė ‘dziura’, iškalt skylę SD «wykowač mur», skylės plaučiuose SD «oskrzele, skrzele», = vb. denom. skylėti, -ja, -jo 'dziurawić, przedziurawiač' (skylétas ‘dziurawy’). Cps. girna-skylé (zob. girnos), skyl-musa ‘dziurkacz biurowy”, skyl-mušys ‘przebijak kowalski”. — SO skal-: skala (zob.). — Nowy SO skail- = skil-: kailis (zob.). — sklandyti, sklandaii, sklandziaii 1. 'szybować w powietrzu, 2. 'zasuwać i odsuwać zasuwe’ — iteratyw z suf. -yi SO sklanddo sklend-, zob. sklendžiū, md Wu my stó Ty „rf el in * LKŽ,,, 895 nie uwzględnia znaczeń 213 z SD. 115 — WOJCIECH SMOCZYŃSKI sklęsti. — Nomina na SO skland-: atsklanda 'wybój na drodze; zasuwa”, pa- - sklanda a. pasklanda 'wyślizgana po jednej stronie droga zimowa, pochyłość obmarzłej drogi': Ant kelio ampalai ir paskldndos (war. pasklimba, paskliunda, - paskliūndra); sklanda ‘zasuwa’. — Takie formacje, jak skldstas, skląstis ‘zasuwa, rygiel, zawór”, skląstai m. pl. 'sidła' wskazują na neoosn. skląs-, którą | wyabstrahowano z frą. *skląstyti < *skląs-styti (drw. od sklęs-). Paralele: „spąstai <= spóstyti (*spas-styod spes-), pandrsta, panarstis <= narstyti (od _nćrti). "zę GRA, Mo 0 „zarodni, vse gia — sklrutas 'siekiera ciesielska’, SD «topor, ascia» (=> skliutelis SD «topo-- | rek»). Obok tego tot. slute, šlute siekiera o szerokim ostrzu. Niezupełnie. jasne. Pwk. skliutmoże być alternantem do SE skliaut-, zob. skliaiisti. — Vb. | denom. skliutūoti ‘robi¢ siekiera’. @ +++. = skónis, -io ‘smak’, przen. ‘gust’ < *skanis (war. skonis f.) — abstr. od adi. skanūs 'smaczny , derywowane z udziałem st. wzdłużonego (paralele: gróżis, | _lóbis, plotis). — Drw. prieskonis 'przyprawa; posmak”, skoningas ‘gustowny’. _ Vb. denom. skonćti 'mieć jakiś smak, smakować; kosztować, dochodzić smaku czego; być do smaku, w smak, podobać się. CE CEC A nA skraidyti, skraidau, skraidZiat 1. iter. latać, fruwać, szybować, sataczal _ koła w powietrzu (o jastrzębiu); biegać (o dzieciach), biegać w koło, np. z _koniem” (syn. skrajóti), 2. caus. 'zmuszać kogo do ruchu, biegu; odpędzać _ (od koryta)”. Jest to formacja iter.-caus. z suf. -yi SO skraiddo skrid-, zob. skristi lecieć”. Mniej prawdopodobna analiza: skrai-dyti, intensivum na -dyti | od skreju, skriti (por. apofonię tvdr-dyti = tveriu). — Refl. apsiskraidyti ‘0 - pszczołach: wylecieć z ula po przerwie zimowej”, nusiskraidyti 'nabiegać sie do woli, wybiegać się (o dzieciach). — Drw. skraidinéti iter. latać, fruwać, | skraidinti caus. 'popędzać, naglić, przynaglač' (war. skreidinti), też wozić _ samolotem", skrdidZioti iter. latać, fruwać” (war. skraidźióti), skraidiinas 'lotnik’. Por. łot. skraidit 'biegać, latać”, skraidigs 'niespokojny, ruchliwy”, skraida c. wałęsa, obibok’. er = a u l zł TAN ROR" asia Roar || fg ua m. au SrA SENA ___ skraistytis, skraistosi, skraistćsi 1. 'powiewać, rozwiewać się (o niezapiętej części ubrania), 2. ‘okrywac się (chustą, płaszczem)”, 3. 'latać, biegać (Tiktai per kuokinem skraistos Tylko lata po wieczorkach ). Forma niezwrotna a | jest zaświadczona. Osnowa skraistydopuszcza dwie analizy. Po pierwsze. skrai-sty-, frq. na SO skraido skrei-, por. skrejii, skrieti krążyć, wykonywać ruch kołowy” (paralela: sai-styti <= seju, siéti). Po drugie: *skrais-sty-, frq. na SO skraisod neopwk. skris-, który wyabstrahowano z inf. skristi ( prs. skrendu, prt. skridati), por. raistytis m.in. 'plątać sie pod nogami < *rais- Uzupełnienia do SEJL. Część I sty-, od risti; spaistytis *rozpraszać sie’ < *spais-sty-, od spisti. — Neoosn. skraist-: skraistas I ‘plachta’, skraistas II bibl. ‘ptak’, też ‘wiercipieta’, skraisté ‘wielka chusta, płaszcz , skraistė kunigų, bažnytinė SD «kapa kościelna, ka- | płańska»,wariant z ei: skreistć m.in. DP ‘plaszcz’, = skreistélé DP ‘plaszczyk’. Paralele: saistas = saistyti, smaigsté <= smaigstyti. — Vb. denom. skraistioti *'chodzić a. biegać zawiniętym w chustę”, apsiskraistioti 'owinąć się chustą; _ ubrać się byle jak”, nuskraistioti 'biegać gdzie bez potrzeby, latać po wieczorkach (o dziewczetach)'. | A | - skripti, skrimpu, skripaii ‘umierac’, nuskripti ‘umrze¢’ (Seniui nuskripus, vaikai turtą išsidalijo). Decompositum z *nu-skripti. To z synkopowania formy zwrotnej *nu-si-kripti, znacz. etym. 'pochylić się (do ziemi), zachwiać | się. Por. z jednej strony osnowę infig. krimpa 'chyli sie’ s.v. kreipti, z dru_giej strony krypsta (< *krimp-sta) w znacz. przen. 'psuje się, marnieje, za- | pada na zdrowiu”, nukrypsta ‘umiera’, pakrypo 'zaniemogt'. Paralele: salpti, | skdutis, stvėrti. — Przez perseweracyjną sonoryzację mp > mb powstał war. skrimbu 'zdycham, umieram” (do czego dotworzono skribati i skribti). — Drw. paskripas ‘nie prosty, chylący się, pochyły (o płocie)”, skribla c. ‘zdechlak, cherlak, ktoś bliski śmierci” (*skripla). a — skryti, skreju, skrijaū gw. 1. 'lecieć, latać (Ore kasżin kokia paukštė su _ paskubiu nuskrijo. Parskrijo iš tolimų kraštų kregždelė), 2. 'rozchodzić się, rozlegac się, np. o krzykach” (Nuskrijo linksmi šūksmai). Jest to nowy pdg., który ukształtować się wokół prs. skreji (zob. skrieti) z udziałem innowacyjnych form inf.-prt., takich mianowicie, które wzorują się na typie set, por. np. vyti :: vijaii obok prs. vejū. — Drw. skrytis, -is f. 4 p.a. ‘dzwono, człon drewnianego obwodu koła; obręcz koła; bochenek chleba”, war. skrytis, -ies f. — skristi, skruńda, skrūdo 'palić się bez płomienia, tlić się, opiekać się nad żarem” (gw. prs. skrūsta < *skrund-sta, zob. niżej skriisti), apskristi ‘podpiec się, zarumienić się — formacja na SZ skruddo skriaud- (zob. skriatisti). Obok tego SZ skriud-, gdzie riu pochodzi z wyrównania ru do riau formy st. pełnego, por. paskriusti, -skriuńda, -skriudo 'przypiec się, przypalić sie’, drw. skriudesai m. pl. 'przypalone części jedzenia. — WSZ skriiid- <= skriud-: skriiidóti, skriudi, -éjo 'przypalać się, przywierać do dna, prażyć sie’. Obok. skriid-, używanego w znacz. przenośnym: skrusti, skrista, skriido ‘smuci¢ się, gmp raka = „AO — skudrus, -i (war. skudras, -a) 1. 'obrotny, energiczny, skory, żwawy, ru-- chliwy, prędki”, 2. 'szybko, dobrze rosnący (o drzewie, prosięciu)', 3. ‘bar117 WOJCIECH SMOCZYNSKI „dzo ostry, dobrze tnący (nóż, sierp, siekiera)”, 4. szorstki, dokuczliwy”, SD «ostry» (syn. astras). Stoi w związku z czas. suskunda, -skisti 'zacząć boleć, zaboleć”, zob. skaudėti. Znacz. etym. ‘sprawiajacy ból, bolesny”. — Vb. denom. skudrinti 'ostrzyć; naglić do pośpiechu”. — N.B. skuduras 'szmata, gał- | gan; znoszone ubranie, łachman” należy raczej do kedéti (s-mobile). i I — skultas a. škultas hist. ‘dawna łódź wiosłowa, służąca do transportu towarów Niemnem” ruskich XV-XVI w. nagłos wyrazu waha się między si š-. (Z. Zinkevičius, Baltistica 29 (2), 1988, 184). W źródłach pochodzenie nieja_sne. — Drw. skulta-dailyda cps. budowniczy łodzi zwanej «skultas»*. — skvernas 1. ‘pola, jedna z dwóch przednich części zapinanego ubioru, 2. ‘strzep, kawałek”, 3. ‘szmata’, 4. ‘plat (tkaniny, płuca), połać (łąki), 5. _*klin w koszuli”. War. skverna, skvarnas, skvefmas, skvarmas. Odpowiednik | łot. skverna 'strzęp tkaniny”. Prawdopodobnie jeden z wypadków zmiany na_ głosu skna skv- (v-mobile), por. skvefbti ob. skefbti, skvarliūtas ob. skarlititas. | Rekonstrukcja: *sker-nas, *skar-nas. Pochodnik czas. skérti ‘odstawaé; odrywać się, strzępić sie’. Znacz. etym. 'odstająca część ubioru = 'oderwa- "na część ubioru. — Drw. skverneliai m. pl. podarte ubrania, łachmany, _skvernis, -ć 'ktoś z długimi potami’. Od war. skvefmas pochodzi skvermólas | strzęp, szmata'. Cps. ilga-skvernis 1. 'ktoś z długimi potami’, 2. ‘duchowny’, _skverna-galis 'skraj poły”, skverna-pusé ‘jedna z pot". Vb. denom. skvernióti 'iść rozpiętym, rozpuściwszy poły”, war. skvernóti, skverntioti. opin Wil — slapstyti, slapstaii, slapsciaii 'chować, ukrywać, taič', refl. slapstytis 'cho-- wać się, ukrywać sie’ — iteratyw z suf. -styi SO slapdo slep-, zob. slepiu, slėpti. Rzadziej slapyti iter. chować, ukrywać, taić (typ bradyti <= bred-), refl. slapytis 'kryć się”, DP «taić się, tułać się», slapausi SD «kryie się, nie ukazuię | się na Świat». — Neoosn. slapst-: slapstinėti 'chować, ukrywać, išsislapstinėti ‘przechowac się, przetrwać w ukryciu. Neoosn. slapsty-: slapstydinti ‘ukry- „wać, slapstymas ‘ukrywanie’, slapstynćs f. pl. ‘zabawa w chowanego”. Neo_osn. slapstyt-: slapstytynés zabawa w chowanego”, slapstytojas ‘ten, kto kogoś lub coś ukrywa”. je; ia aed A M 6 | —_ slimpinti, slifipinu, slimpinau 'iść powoli, po cichu, ze spuszczonym no- - sem’, islimpinti 'wśliznąć sie’, iSslimpinti 'wyśliznąć się, wymknąć sie’. Jest to _drw. na -inti od neopwk. slimp-, wyodrębnionego z prs. infig. slimpi ‘znikam z oczu, przepadam , zob. slipti. Iter. slimpinéti 'wałęsać się bez zajęcia. — "Trudno powiedzieć, jak ukształtowały się quasiprymarne pdg. slimpti, slimpū (war. slempu), slimpaii 'chodzić bez celu, włóczyć się; wolno jechać” oraz [PETA » MTT SRT M w | wami eT MM p Uzupełnienia do SEJL. Część I slimpti, slimpsti, slimpaii 'smutnieć, posępnieć, stawać się ponurym”. = 50 slamp- = slimp-: slampinti 'iść powoli, wlec się, war. sonoryzowany: slambinti ts., slambytis 'wałęsać się bez zajęcia”. Paralele dla SO: klampinti <= klimp-, grambyti = grimb-. Iter. slampinéti 'chodzić z kąta w kat, obijać sie bez zajęcia, włóczyć się, szwendać się. , Leet Ay | ! slip, res, slipaii 'przepadać, "Ru nuslipti «oddalić się aa kiem, po cichu, nikomu nic nie mówiąc” praslipti 'przepaść, zniknąć z oczu, zginąć , atslipti "powrócić (do pracy na chwilę porzuconej)’. Jest to czas. inchoatywny z prs. infig. do slepjak w slepiń, slėpti 'chować, ukrywać. SZ. sliputworzono zgodnie z regułą RiT = ReT, por. plit- (plisti), gliż- (gliżti), grib- (gribti), trik- (trikti). Z lit. formacją infigowaną *sli-n-po koresponduje słowiańska sufigowana, por. cs. oslingti 'oślepnąć” (z restytucją p: oslipnoti), stczes. oslnuti, czes. oslnouti, stpol. oślnąć (war. olsnąć) < pst. *o-slip-noti. — Drw. slipteleti 1. 'stanąć na krótko, zrobić przerwę (w pracy, chodzie), odpocząć , 2. 'ustać, przestać” (Lietus sliptelia ir vel ima lyt ‘Deszcz ustaje i znów zaczyna padać”). Neopwk. slimp-: slimpinti (zob.). — WSZ slyp-: slypėti, slypiū (3 os. slypi), slypéjo dur. 1. 'być gdzieś schowanym, ukrytym”, 2. ‘kry¢ się w. czym, być w czym zawartym, znajdować sie’, praslypéti przebyć czas jakić w ukryciu ; atslypinti 'nadejść skradając się (o lisie)”. — Od tego WSZ trzeba odróżnić ze stanowiska etymologicznego slyptkwiące w prs. slypsta zda, ustaje, cichnie” (prt. nuslypo, inf. slypti). Chodzi tu o *slipsta, pochodzące ze *slimp-sta, czyli z odnowienia prs. infigowanego sufiksem -sta-. — Silnie re- _ prezentowany typ iteratywno-kauzatywny na SO w postaci dyftongu ai (por. _ braidyti, laipinti) pozwalałby spodziewać się fslaipyti jako drw. od slipti. Jez. _ litewski przypadkiem nie zna takiej formacji, ma ją za to słowiański, por. (za)slepiti 'zamknąć otwór, zašlepič' < *slaip-i-. Paralela: lit. ldipioti :: scs. „prilėpiti*przylepič' =pltt. © ys 0000 slūogas ‘zerdz, drag a. kamień do przyciskania, np. Inu w moczydle, kiszonej w beczce kapusty; duży ładunek (na łodzi); osuwisko; koszmar. senny” (war. sluogas, slioga) — drw. od czas. slégti 'przygniatać, cisnąć z rzadką apofonią € => *6 (lit. uo), por. bruożas, siodżiai. Odpowiednik łot. sluógs 'ciężar służący do przyciśnięcia, kamień obciążający sieć”, > vb. denom. sluddzit a. sluódzćt 'obciążyć, przygnieść ciężarem (np. len w moczy-- dle)’. — Drw. slioksnis a. slūogsnis 'warstwa, pasmo, słój, = vb. denom. _sluoksnidoti 'nawarstwiać, układa_ warstwami” (por. łot. sluoksne a. sluogsne wąskie pasmo). Poppe 119 "WOJCIECH SMOCZYŃSKI Em spagćti, spagū, spagéjau 'płakać, szlochać”, spagcióti a. spakcióti ‘kropi¢ kroplami — o deszczu”, spagnóti ts., spaksćti, spaksi, -sćjo 'lać się — o łzach”. Nomina: spagas 'kropla , przen. ‘mata ilość, odrobina”, spdksnis ‘kropla’, stlit. _spaksnelis ‘kropeczka’. Podstawą tej grupy form jest interi. spakt — o spadaJącej kropli, por. Aplei pietus spakt spakt pradėjo lyti. Formy z -gsą wobec tego wtorne. "I b= aE a A sparta 4 p.a. 'prędkość, tempo’ — prawdopodobnie pochodnik dewerbal- | ny z suf. -tai SO spardo spir-, zob. spirti. — Drw. spartūs 'prędki, szybki”, = _spartuólis, -ė 'przodownik pracy’. Vb. denom. spartéti ‘stawac się szybszym, _ przyspieszać , spartinti 'przyspieszać, wzmagać tempo’. — Tu może też należeć sparva a. sparva ‘giez, ślep, Oestrus’, SD «bąk robak, Tabanus» :: łot. _sparvs, spars ‘bak, Bremse” (por. suf. w narva = nórti). , R spąstai m. pl. 1. ‘potrzask, sidła, pułapka”, 2. przen. 'matnia :: łot. spuósts _'potrzask, klatka” (*spanst-). Jest to drw. od neopwk. spąst-, wyabstrahowanego z czas. spdstyti < *spąs-sty-, będącego frq. na SO do spęs-, zob. spésti *stawiać sidła”. Paralela: sprdstas <= *sprąstyti. Z innym suf. spąsčiai gw. *potrzask, sidła. — N.m.:Paspaštišiiu 0 0 alina one o — spedćnti, spédenu, spedenaii gw. 'dawać dojrzeć, pobudzać do dojrzewania”, np. Spedenit dobilus Pozwalam wyrosnąć koniczynie, nie koszę jej”. _Spedenu jurginiis “Nie zrywam georginij’. Z uwagi na brak formacji pośredniej fspe-dyti trzeba analizować spé-denti, causativum do vb. intr. spėti ‘dojrzewać (zob.). W roli formantu pojawia się tu neosuf. -denti, który mógł zostać wyabstrahowany np. w typie rydćnti (<= ry-dyti = ryti). Por. blisko- "znaczne spej-ćnti. — Analogia do czasowników klasy -enti spowodowała wyodrębnienie spedjako neoosnowy. Widać ją w takich drw., jak spédinéti: _ atspedinćti 'odgadywać, domyślać sie’, pérspédinéti 'przestrzegać, ostrzegać oraz spédlioti: pėrspėdlioti 'ostrzegać, robić wymówki. pois id — spéj-, neopwk. pochodzący z metanalizy spéj-u <= spé-ju w formie prs. | do spėti (zob.): spéjénti caus. 'sprzyjać dojrzewaniu (zboża, owoców) spójinti ts.**, spejóti, -ju, -jau ‘domyslac się, przypuszczać, zgadywać” (por. jaujóti, _sejóti), ispejejas SD' «praktykarz» ['wróżbita, przepowiadacz przyszłości, prorok’, SŁXVI] (por. padėjėjas), įspėjimas ‘ostrzezenie, przestroga”, pérspéjimas _ts., spejikas 'człowiek umiejący odgadywać ” (por. séjikas), spėjimas 'zgadywaZĘ ML | arimai a. eu d HEL [etal 2 Wez Geode self 1-1 * Por. cztery synonimiczne czasowniki, ukazujące się w zdaniu Spéjinu vasarojj, nokinu varpas, brandinu grūdus, sirpinu uogas ‘Doprowadzam do dojrzałości oziminę, kłosy, ziarno, jagody”. o a aa o o o „e 120 "Usupetnienia do SEJL Część I nie’, spejinys 'domysł, przypuszczenie , > vb. denom. atspéjinéti 'odgadywać (zagadkę, czyjeś życzenie)”, pérspéjinéti 'ostrzegać, przestrzegać . — Tutaj tez nespéiga ‘brak czasu (neologizm A. Baranauskasa) — z suf. -ga dodanym do spej-, por. nespéju ‘nie zdążam”. Por. łot. nespejnieks 'człowiek bezsilny. speka 4, 2 p.a. 'siła, moc, krzepa”* (Pasenau, spėkos nebeturiu). Też spekas, rzadko spekć ts. Odpowiednik łot. spęks “sita, moc; wielka ilość, mnóstwo”. Formacja motywowana czasownikiem suspėti m.in. 'zdołać, podołać (zob. spėti). Rzadki wypadek użycia suf. -kawzględnie -kaw derywacji odpierwiastkowej (tu z metatonią cyrkumfleksową). Paralela: stoka. Zob. też spėmė, | spetas s.v. spėti. Ze słowiańskiego por. reka ‘rzeka’ <= réjo, réjati (znacz. etym. rwący nurt wody ), znaku 'oznaka <= znajo, znati. — Drw. devyn-spóke bot. ‘dziewanna, Verbascum (łot. devinviru speks ‘Neunmannskraft’). Vb. denom. spekduti, spékauti ‘domyslac się, zgadywać, spekulować. , LU spógti, spógstu, spógau 'wytrzeszczyć oczy, wlepić wzrok”, paspógti 1. 'zapaść się (o oczach), 2. 'posinieć (od zimna, mrozu)”, 3. być SÓW, przez chorobę” (paspógęs vaikas). Bez etymologii. — Drw. spogcioti piszczeć zduszonym głosem; mówić niewyraźnie, szeptać”, nuspógcioti 'paść przez udtawienie się — o ptaku, zwierzęciu , ispoginti 'wbić, wlepić wzrok”, spogsóti 1. 'wytrzeszczać oczy, gapić się (war. spoksoti), 2. 'sterczeć , ispoksóti 'niedowi-- dzieć . — SZ spag = *spag- (?): spagti, spangu, spagaii 'wytrzeszczyć oczy”. pr — spragilas ‘cep do młócenia, zwykle pl. spragilai ‘cepy’ — drw. na -ilas od osnowy czas. sprag-, por. spragćti m.in. 'trzeszczeć ”, spragcioti ‘trzaskac’. Znacz. etym. 'narzędzie, którym się trzaska; to, czym się uderza z mocą, powodując powstanie silnego odgłosu. Por. formant w brizgilas, stibilas. 4 - innym suf. spragćlć ‘bijak, krótszy kij u cepa”. — Drw. spragiliné 'długa rączka. cepa’, SD «bijak u cepa». — N. m. Spragilai, Spragiliniai. Klu, i — spurdćti, spūrdu, spurdėjau 1. ‘miotaé się, szamotač sie, trzepotać się, wyrywać się (o schwytanym ptaku, rybie w sieci, prosięciu w worku), 2. "ruszać się, być w ruchu”, 3. 'poruszać (skrzydłami, liśćmi na drzewie), 4. 'szybko iść, spieszyć, 5. 'sprzeciwiać się, okazywać niezadowolenie, kaprysić. Formacja duratywna na -ćod neopwk. spurd-, który został eas niony z formacji prs. intr. *spur-da ‘miota sie’. Ta ostatnia mogłaby być refleksem pie. *(s)p"rH-d'e-, zob. spiriū, spirti. — Formant -dpowraca 1° Kino r RPA ma = Do tego war. sonoryzowany: nespega 'brak czasu” < *nespćka. Por. niostogć s) stoka; lenciiigas < *lenciūkas. . LT a el ess WOJCIECH SMOCZYŃSKI "w caus.-iter. spirdyti, -au, -dżiau: ispirdyti 'napierać, naciskać”, nuspirdyti DP <wkorzenić, zasadzić”, paspirdyti 'podeprzeć (Ścianę, wrota, chatę)”, DP ‘po_deprzeć', prispirdyti 'przyprzeć, zmusić do czego”, użspirdyti 'zaprzeć (drzwi). _Drw. atspirdinéti 'otwierać, odmykać (drzwi), atsispirdinéti 'podpierać się (ki- | jem)’; paspirdinéti 'podpierać (gałęzie drzew owocowych), 2° w iter. spdrdyti "wierzgać (zob.). — Na podstawie prs. inchoat. *spurd-sta, które zmieniło se fonetycznie w spursta, powstały dwa paradygmaty: 1. spurstéti, spurstu, spurstéjo 'szamotać się, wyrywać się; grymasić, okazywać niezadowolenie” | (por. rūkstėti, smilkstėti), 2. spūrsti, spūrstu, spūrdau 'bić skrzydłami, trzepotać; sprzeciwiać się, buntować się. W drugim z tych pdg. udźwięcznienie r-st > r-zd zamieniło prs. spūrstu w spurzdu (por. żvirzdas < *Zvirstas), w następ- | stwie czego pdg. przybrał postać spursti, spurzdu, spurzdau (prt. dotworzone do prs.). Z drugiej strony, gdy prs. spurstu zostało pojęte jako *spurt-stu, to | pojawiło się gw. prt. spurtat (inf. spursti). tai. „oaz u — Sspurti, spūra (gw. spuńra, war. spursta), spuro 'strzępić się (o brze- ‘gach tkaniny)”. Pwk. spurmoże być obocznym do spirrefleksem pie. SZ | *(s)p'rH- :: *(s)p"erH- (zob. spirti, spurdéti). Paralele: dūrti ob. dirti, tulżti ob. tilżti. Odpowiednik łot. spurt, spurstu, spuru 'rozłazić się, strzępić sie’. — Drw. "spurai m. pl. *fredale, stizepy’. AFA os (ma mo py z spurzdćti, spurzdu, spurzdéjau 'wyrywać się, trzepotać się (o schwytanym _ptaku, rybie, o trzymanej pod pachą kurze); machać, bić skrzydłami — drw. „duratywny od neopwk. spurzd-, wyabstrahowanego z prs. spurzdu < spurstu, _zob. spurdćti. War. spurzćti, spurzu, -ćjau (por. veizćti < veizdeti). Por. spurstćti asapikieć w 1 rank dwa ln 300 aleś a LET * pi srauja 4 p.a. 1. ‘prad w rzece, nurt wody, 2. przen. 'powiew wiatru — odpowiada z jednej strony łot. strauja 'silny prąd wody”, z drugiej strony „scs. struja 'potok, strumień . Formacja na -idod sraujak w sravéti (zob.). — _Drw. sradijas a. sraujus ‘bystry — o wodzie, prądzie, nurcie; silny — o wietrze”, srauja upé 'bystra rzeka. Por. łot. strauja upe ts., straujs ‘wartko płynący, prędki, szybki, spieszny, (o koniu) porywczy, (o wietrze) przenikliwy, (o zboczu) strome”. — N. rz. Strauja, Pastrauja. FEI gee ii 1. q m sraumuo 3 p.a., acc. sg. srali-men-i m. 'nurt, prąd rzeki. Pod względem formacji zestawia się z gr. psóua n. ‘rzeka, prąd < pie. *sreu-mn. Co do pierwiastka zob. sravéti. Paralelne nomina: srava, srauja. — Z przeksztalcenia formacji na -men- / -mnpochodzą: lit. sraumė “prąd rzeki”, łot. straume Uzupełnienia do SEJL. Część i strumień 'potok, struga, ros. strumenb ts. (stisl. straumr m. ‘prad’). Por. jeszcze palatalizowane war. lit. sriaumuó, sriaume, vb. denom. sriauméti pły- nąć — o rzece. — Z innymi suf.: sraiinas a. sriatinas ‘bystry — o wodzie”, -_sraunus ts. (war. sriaunus, straunus, striaunus); sraiitas 'strumień górski, nurt | rzeki , przen. ‘potok (słów, ludzi) :: łot. stralits nurt w strumieniu, deszczo_wy potok”. Do tego n. rz. Sraiitas, Sriatitas, Stratitas, Strialinć, Striatitas. ~~ zu srava 4 p.a. 1. ‘ped wody”, 2. daw. 'miesiączka”, drw. sraviis wartki — o _ płynącej wodzie” (war. srevus, stravus, strevus oraz strévis®®). Odpowiada łot. | _strava ‘prad’. Prymarne abstractum z suf. -ūi SO do pwk. *sreu-, por. M pon f. ‘ciek, tok’ < pie. *srou-eh.-. Paralele: naša = nėšti, danga = derigti, _ tvanka <= tveńkti. Podobnie zbudowane są: prasrava a. prasravas ‘przerebel; źródło wody”, z insercją t: próstravas 'niezamarzające zimą miejsce na rzece a. jeziorze, tzw. pton', sravazolé (zob.). — Tu też scs. ostrovii ‘wyspa; stru-- mien’, sch. Ostrvo ‘wyspa’, ros. dstrov, stpol. ostrów 'wyspa na rzece lub jezio-- "rze < psi. *o(p)strovi < pbsł. *ap-srau-a-, znacz. etym. ‘to, co jest oblane wodą, miejsce opływane przez wodę”. Zob. też sarvalai < "as "Pan | sravazole bot. ‘krwawnik, Achillea millefolium’, war. sravd-żolć — ztożenie członów srav-V ‘tok’ (zob. sravd, sravćti) i žolė ‘ziele’. Znacz. etym. | ‘ziele na (krwo)tok, używane do tamowania krwi. Por. syn. kraujazolé 4 - kratijas i sravanósis s.v. nosis. War. synkopowany: sraūžolė a. sraužolė (akut ze wzdłużenia zastępczego). — Derywatem o charakterze decompositum „Jest tu sravai m. pl. ‘Achillea’. fit pen meta theta adits — staldas daw. gw. ‘obora, stajnia” (war. stdldas, staldis a. stdldis, stalda a. stdlda, <staldoie> DP ‘w stajni’; staldé) — zapoz. z niem. gw. stall, staldes m. Z tegoż Źródła stpr. staldis EV 'stajnia, Stal’ (por. łot. stallis ‘stajnia’ z śrdn. stall). — Drw. staldalis ‘obérka’, staldikas ts., staldininkas 'parobek zatrudniony GOMKE W «om oiled wn TEE Gi „WAW 454 (EO orice — sterble 4 p.a., sterblć 2 p.a. 1. 'podołek, wklęsłość, wgłębienie tworzące się w sukni a. fartuchu przy unoszeniu brzegów lub siadaniu’, 2. ‘pola, poło- | wa dolnej części ubrania rozpinającego się z przodu”, SD «kray szaty, brzeg _ szaty» (syn. kraštas rūbo), «łono u szaty, podołek» (=> sterblétas «łonisty»), 3. _ miejsce na nogach siedzącego” (Vienas vaikas ant rankų, kitas sterblej “Jedno a muł riba TRE gn si iE Fd BCT Far - | | * Ostatni wariant pokazuje wzdłużenie samogłoski e wtórnego pochodzenia. Wzdłu- | | żenie widać też w drw. prostrevys 'niezamarzające miejsce na środku rzeki” (jest to war. do próstravas) i w nazwach własnych, por. n. rz. Strevd, n. jez. Strevys, n. m. p Strevinińnkai. APEME 2 = 123 WOJCIECH SMOCZYNSKI © dziecko na ręku, drugie na kolanach’). War. z samogłoską a: starblé. Od- powiednik łot. sterbele ‘podotek’, war. starbele (anaptyksa e do grupy b-l). Niejasne. Może ze zmiany *sterp-le, drw. od czas. stirpti 'rosnąć, wzrastać, mocnieć ? (lec AMULEW UB FRpf wii į Arends Seer cuted (nt Arne | _ stiebas 1. łodyga (ing stiebų išaugu SD «chwaścieię»), 2. ‘pien drzewa, 3. słup, maszt” (DP filar, słup”, SD «słup wspieraiący budowanie», syn. stulpas), i 4. ‘drzewce sztandaru'. Formacja postwerbalna do stiebtis wyciągać się ku górze, rosnąć , zob. stib- (tam też o SO staib-). Akut wtórny (3 p.a.), niejasny. — Drw. stiebelis ‘grdyka’, stiebyné ‘zupa z łodyg buraczanych’, stieblys łodyga”, stiebras ts. Cps. stieba-gumbis zgrubiała podziemna część vs stieba-liiże ‘choroba dotykająca łodygi Inu’ (por. ldużti), stieb-naris ‘miedzywęźle, odcinek łodygi między dwoma kolankami’. _ stiegara 3 p.a., stiegara 1 p.a. 1. formujące się z puszku pióro ptasie”, 2 ‘twarda część pióra ptasiego, dutka ze stosing’, 3. 'główna żyła w liściu”. Jest to prawdopodobnie odmianka wyrazu stegeras, stegerys m.in. 'dutka bióra ptasiego” (zob. stagaras), która uległa przekształceniu na skutek adideacji do czas. stiegti 'kryć dach strzechą”. Co do suf. por. kaukara, skiedara, nugara. _ stieptis, stiepitios, stiepialis wyciągać się, wypreżać się, prostować się, _stawać na palcach nóg”, SD «pnę się; sadzę się; wsadzam się na co; kaszę się "na co» , atsistiépti 'wspiąć sie na palcach nóg”, niezwrotne atstiépti ‘wypro_stować (nogi), postawić pionowo; zadrzeć (ogon) . Morfem stiepprzedstawia sobą innowacyjną formę st. pełnego, dotworzoną do stip-, które ze swej. | strony pochodziło z redukcji step-, zob. stėpinti. Ciąg derywacyjny stiep- < _stip- = stepznajduje paralele w formach liegti, viepti. — Od SZ stippocho_dzi również dyftongiczny SO staip-: staipytis stawać na palcach nóg. __ stigti, stingu, stigaū spokojnie pozostawać w pewnym miejscu”, 3 os. prs. „stinga a. stygsta braknie, nie starcza (drw. stiglius ‘brak’), istigti zawziąć się, uprzeć się coś zrobić, uparcie zażądać czego”, nustigti 'ustać, przestać, _pristigti 'zabraknąć czego” — formacja na SZ do steig-, zob. steigiii, steigti. Odpowiednik łot. stięt, stiegu, stigu 'ugrzęznąć, zapaść się (w bagnie, błocie)”, [ _ stigdt, -dju 'iŚć na przełaj, brnąć przez zboże a. wysoką trawę”, nomina: vil ‘Sciezka; przesieka w lesie”, stigznis ‘grzaskie miejsce na łące lub na bagnie, stigums 'kałuża . — Do łot. stiga nawiązuje słowiańska nazwa 'ścieżki, drogi, pst. *stiga, scs. stidza ‘tpifog, tpoxid’, sch. staza, stpol. stdza a. sdza, gen. sg. stdze 'Ścieżka” (zdrob. stedzka, stecka); drw. strus. stizja, ros. stezjd ‘Sciezka, dróżka. Obok tego drw. *stigna: scs. stigna 'ulica; rynek”, strus. stigna, 124 E EE Em Uzupełnienia do SEJL. Część I ės: | mi PRE M "ros. stógna ‘plac, ulica”, bg. stiigdd ‘rynek, plac targowy”, shi. stegnć, -gėn f. | pl. ‘ogrodzony wygon dla bydła, stchorw. stagna ‘Sciezka’, stpol. ściegna a. _stegna ‘Sciezka, zwł. droga do wypędzania bydła na pastwisko”. Co do znaczenia por. niżej goc. staiga. — WSZ styg-: stygti, stygstu (*sting-stu), stygau 'stać, siedzieć w jakimś miejscu, spokojnie zachowywać sie’, stygoti 1. ts., 2. ‘brakowac’, nomina: styga 'struna (por. niżej łot. stiga), = styguoti Stok; _np. skrzypce’; stygius ‘brak, niedostatek’. Por. łot. stidzét, -Eju “(o roślinach) _piąć sie, kiełkować; wyciągać sie na długość, stiga 1. ‘ped czepny u chmielu, drut metalowy. strana, 49007 Fa, SL TI dyucFig silly rym __ stingti, stingstu, stingau drętwieć, prężyć się, krzepnąć :: łot. stifigt, stingį stu, stingu 'krzepnąć, sztywnieć — formacja na SZ do steng-, zob. sténgtis. Jeśli stungjest obocznym do stingrefleksem SZ *stng"-, to por. stungys ‘0soba nieudolna”, stungis 'stary, tępy nóż”. Cps. nustingti 'ustać, przestać , SD <sustinksta> = sustingsta «zsiada się mleko”, sustingis pienas SD «zsiadle _mleko». — Drw. stinginti caus. 'doprowadzać do krzepnięcia :: łot. stindzindt robić sztywnym. Nomina na SZ: istinga 'natężenie, naprężenie (się), L stingimas 'drętwienie, twardnienie’, sustingimas SD «zsiadanie mleka», tot. stings ‘sztywny’, lit. stingrus 'prężny, sprężysty (tot. stifigrs ‘wyprezony, napięty, sztywny”, > vb. denom. sastingrindt 'napreżać ), stingulys 'odrętwienie, apatia”, łot. stifidzenis wielkie zimno. ats t stipti, stimpū, stipaū 1. ‘zdychaé’, 2. “cierpieč głód”, 3. 'cierpieć zimno, _marznąć”, 4. ‘kostnieé, sztywnieć”. stimpu, kietu tumpu SD «drętwieię, tward- | nieię», istipti 'skostnieć z zimna, stężeć, zesztywnieć , išstipti 'zdechnąć, wyzdychać i 'zgłodnieć (Išstipau kaip šuo valgyti), pastimpu SD «martwieię, rj czuię się» (syn. apmirstu, nesijaučiu). Gwarowe formy prs.: stempū, stimpstu, stypstu (b.z.a.). Morfem stipto refleks st. zanikowego typu TiT = TeT do pwk. step-, zob. stepinti. — Infigowanie pwk. *stiplub *stepwidać również w pst. osnowie prezentalnej *stęp- (znaczenie trudne do sprecyzowania). Od tego drw. na SO scs. stopiti, stopljo ‘iS¢, kroczyć (iter. stopati), ros. stupitw, stupljū 'stąpnąć, postawić nogę (iter. stupdtw), czes. przest. stoupit 'wstąpić”, stpol. stępić 'wejść, postawić nogę, pol. nastąpić, postąpić (iter. stąpać). — Drw. stipena ‘padlina’, stipimas 'drętwienie z zimna, zdychanie’, stipinas (zob.), | stiprūs (zob.). Nawiązanie w łac. stipes, -itis m. 'kół, pień drzewa, kloc’, stipula ‘zdzblo, Sciernisko, stoma’. — WSZ styp- / styb-: stybti, stybsta (*stimb-sta), stybo 'marznąć, drętwieć, twardnieć; zamarzać — o wodzie” (obok tego stypti, | stypsta, stypo 'rosnąć, wyciągać się ku gorze' jako war. do stybti, zob. stib-). 125 W OJCIECH S M OCZYŃSKI _strigti, stringū, strigaii tkwić, wtykać się, wbijać się tak, aby coś tkwiło w czymś”, įstrigti 'wbić się, utkwić (np. o kuli, o ości w gardle), zapaść (w pabor uwięznąć, utknąć, nie móc ruszyć z miejsca (o wozie, który utknął we _wrotach). Odpowiada łot. strigt, striégu, strigu 'zapaść się, ugrzęznąć (w błocie) , caus. stridzindt 'pogrążać, zanurzać”. Allomorf strigreprezentuje SZ do _streig- / strieg-, zob. streigti. — Nomina: fstrigas 'ukośny, skośny”, istrigai adv. ‘na ukos” (por. įstrižas), strigtas Ścierwo, padlina, przynęta (znacz. etym. ‘to, Ę w jakimś miejscu zatknieto na kiju”), strigtinis rodzaj sieci” (dosł. ‘taka, w której ryby więzną ). Por. łot. strigts padlina, przynęta na ryby, strigals a. _strięulis ‘drzazga’. poza Eh gy, | TĘ. upg Leges presen Izy — striūkas, -d 1. krótki (o rzeczy, o części ciała), 2. małego wzrostu, 3. -<krótko trwający (o dniu, o nocy), 4. ' łatwo ulegający kruszeniu (o chlebie), 5. marny, lichy, słaby, niedostateczny”, SD' «kęsy, curtus, mutilus». War. striugas, rzadziej strugas. Najprawdopodobniej stoi w związku z interi. striūkt a. striiikt — o nagłym skoku, striūku a. striliku triiku — o biegu zająca. — Drw. striuke 1. 'kurtka; bluza, 2. 'wierzchnie okrycie kobiece, przypominające kamizelkę”, 3. 'mlon w zarnach’, 4. przen. 'sytuacja bez wyjścia”, strilikis ‘diabel’ (por. biznius diabeł <= biznas krótki, Urbutis 1981: 96). Vb. denom. 1. striukéti 'skracać się (o dniu), war. striugćti, 2. striukinti 'zrobić krótszym, skrócić”, war. stritiginti. l = nen MARKE Mamai“ kia” zadna ga ji — striukas 1. 'pień drzewa, kłoda, kloc”, 2. 'część obwodu koła umocowana “na dwu szprychach, tzw. dzwono’, SD «dzwono koła», 3. kawałek, pasmo (do żęcia)” — formacja na SW do striuk-, jak w adi. striikas krótki (zob.). — _ Drw. ratas striiikinis SD «dzwono koła» (dosł. koło złożone z dzwon”). - Fo — sūduva wsch.-lit. miejsce grzaskie, grzezawisko’ (Savukynas 1963: 324— 325)" — formacja na -uva urobiona od neoosn. siid-, jak w sūdyti padać przeciągle — o drobnym deszczu. Znacz. etym. 'miejsce, gdzie utrzymuje sie _ woda deszczowa”. Z pokrewnym suf. -ava: n. m. Siidava (por. sietuva ob. łot. _sietava). — Spokrewnione z apelatywem siiduva są takie nazwy własne, jak 1. n. rz. Sūduonia, war. Siiduonć b.z.a. (= n. m. Pasiiduoné 2x, Pasiiduonys), Std-upis, 2. n. m. Siida-laukis, Gir-siidai, Kap-sūdžiai (pol. Kopsodzie), Lyksiidć, Pil-siidai (pol. Piłsudy), 3. nazwy terenowe: góry Siidai b.z.a., Sūd-kalnis, łąki Siidalćs, Sud-pjaunis, błoto Siida-raistis 2x, pole Siid-laukis, las Sudćlis. — *1W LKŽ,,, 45 brak tego lemmatu. Wymienia się tam tylko nazwy etniczne: sūdūviai pl. „m. hist. mieszkańcy byłej Sudowii, Jaćwięgowie”, sūdūviai ‘Litwini mieszkający dziś 126 Uzupełnienia do SEJL Część I Do tego ze skróconym u: n. rz. Sudota, Sudervė (*Sud-dervć, zob. derva). Tu może też n. rz. Sūbedis z *Sud-bedis? (por. typ móla-bedis s.v. besti), n. rz. _Sudegd z *Sud-dega (por. złożenia wymienione s.v. degti. 00 — sūdžia, gen. sg. siidźios m. 2 p.a. daw. ‘sedzia’, sūdžia mažesnis SD' «pod_ sędek» ['zastępca sędziego ziemskiego”, SŁXVI] — zapoż. z błr. suddzja < | sudbjd. — Drw. pasūdžia SD «podsedek» (syn. vietinykas sūdžios). Zob. sūdas, SIR" -5 upić poj 6 Sarr oo png eli oyy 4 STA _ sukćius, -iaus 'oszust, krętacz, szalbierz’, SD też «kłamca, łgarz, matacz», obok sukcias SD «wykrętacz» — n. agt. na -Cius, -ćias od suki, sūkti Sp cić” (zob.). Formant -Cius jest neosufiksem, który został wyabstrahowany z formacji utworzonych sufiksem -ius od osnów zakończonych spółgłoską t, por. np. smalsćius <= smalstis, kirpčius <= kirptas, pikćius <= piktas. — Drw. sukciuviene 'oszustka”*. Vb. denom. sukciduti oszukiwać . — Obok tego suk_ścius, pis. <sukscius > SD «szalbierz» (syn. <wiłaklis >). Lato J i. sukrūs, -i kręty, mocno skręcony, żwawy”, SD «chybki, obrotny; obrotny _wzad; pochopny; wartki» (sukrus aplinkomis SD «obrotny w koło») — z odnowienia starszego sūkras :: łot. sukrs ‘mocny, energiczny, prędki”. Pb. *suk-ra-, _ prymarne adi. vb. od SZ suk-, zob. sukti. Paralele: gudras (gudrūs) = gusti; stipras (stiprus) <= stipti. gu 4 "| =u a | _ sultys f. pl. ‘sok’, war. sultés, obok sg. sūltis f., sūltė — prawdopodobnie drw. od sb. sula ‘sok drzewny’ (zob.). Akut bez historycznego uzasadnienia. — Drw. sulčius, -tė 'sknera, skapiec’, sultingas a. sūltingas ‘soczysty’, | sultinys 'rosół, bulion”. 5 sunieke gw. dzukskie 1. 'brak jedzenia, liche jedzenie”, 2. bieda, przej (war. siiniekć, sunieke). Prawdopodobnie drw. na -ćod zwrotu przyimkowe_go su nieku ‘z niczym. Por. nikas ‘nikt, nic’. = guia a] I" T= suova c. 'ktoś chorowity, ten co jeszcze nie wyzdrowiał (Kurs dar neissisuovejes, tas sūova). Bez etymologii. — Vb. denom. iśsisuovćti, iSsisuovi, 8 -ėjo 'skończyć się, przejść — o chorobie” (ISsisuovéjo liga, t.y. iśsibenge). u „$— — sufgti, surgiu (war. surgū), surgiaii (war. surgaii) 1. 'utyskiwać, biadolić, p narzekać, żalić się, 2. 'skomleć, skowyczeć”, SD' surgu «skwierczę». Chyba | dźwiękonaśladowcze, por. bliskoznaczne czas. zurgti i zirzti, zyzti. — Drw. _surginti 1. 'nucić, śpiewać półgłosem, bez słów”, 2. ‘natretnie prosić (o dzieciach), popłakiwać, pochlipywać, 3. 'skomleć, kwilić, becze¢’. Nomina: surga 'uporczywe biadolenie; nucenie’, surgata c. “kto nuci; kto natretnie “* Z neosuf. -uviene, por. rećluviene <= Tėčius, šūdžiuvienž = šūdžius. | | WOJCIECH SMOCZYŃSKI prosi”, surgulis kto biadoli, poptakuje’, SD' «skwierczek», surgułyste ‘narzeka_nie, biadolenie”, SD' «skwierk», surgutis 'dziecko wciąż popłakujące, czegoś uporczywie się domagajace’. 0,0 e = susiméteéliai m. pl. "mężczyzna i kobieta żyjący w konkubinacie — drw. _na -ćliaod vb. cps. susimesti 1. ‘zbi¢ się w gromadę, chmarę, rój”, 2. 'zejść się, zgromadzić sie’, 3. 'rozpocząć pożycie w konkubinacie’ (Susimeta neženoti i gyvena). Paralela: pćrsimetelis ‘zdrajca’ = pérsimesti 'przejść (na stronę WO owo I OP w api m mk dy) mln | — sveikas, -a zaimek 2 os. ‘ty’ (syn. pats, tamsta), por. O sveikas kur važiuosi? ‘A ty dokąd jedziesz?” Kas sveikas per vienas, kad taip kalbi? Aš sveiką pitną syki mati. PW.DEZWAMK 00 WODO OPO A - svembti, sveńibia (war. sverńba), sveriibé 1. “o zębach: boleć — ciągle, w tym samym natężeniu (war. svempti), 2. 'natrętnie prosić, pochlipujac’. Drw. svembė 1. 'długotrwały dokuczliwy ból (zwykle zębów)”, war. svempė, 2. 'pleśniawka, choroba błony śluzowej w jamie ustnej . Osnowa svembwy- | gląda jak neopwk. wyodrębniony z prs. infig. *sve-m-ba do *svebti. Parale- | le: glerńbti, kempti, stembti. Ze względu na brak alternantów jsveb-, fsvab-, tsvibdalsze objaśnienie pozostaje niepewne. — SO svamb-: syańbalas ‘pion, ciężarek zawieszony na sznurku, służący do ustalania kierunku prostopadiego’, syambus 'ciężki, ważki”, cps. svamba-bambis, -é peior. *ktoś o wielkim | DEGEMEDECOZG GI „ŻA + roiż 07 gf ade gg ZY, T mm LP. w svidéti, svida, svidćjo błyszczeć, lśnić, świecić się, SD svidu «jaśnieię; Iskne się» (syn. žibu, tvasku, skaistinuosi), svida «połyskuie się» (syn. žiba). Inchoat. svisti, svinda (war. svysta < *svind-sta), svido 'zacząć świecić, błysz_czeć , nusvisti 'rozbłysnąć, rozświecić sie’. Caus. svidinti ' doprowadzać do po- | tysku, polerować , SD svidunti darau, svidinu «glancuię; Isknaco co czynię». Nomen svidis 'błyszczący, lśniący, SD «glancowny; lsknący się; świetny». Odpowiedni pdg. łot. svist, svistu, svidu 1. ‘rozwidniaé się, świtać, dnieć', 2. 'potnieć (o szybie), 3. 'pocić sie’ został zbudowany na neopwk. svid-, wyabstrahowanym z prs. *svidu < *svindu. Caus. svidét, -éju doprowadzić _do potnienia, spocić (konia), refl. svidétiés 'oblewać się potem. Nomina: | svidums 1. ‘brzask’, 2. ‘pocenie się, pot’ (rita pirmais svidums 'brzask dnia), _svisana ‘brzask, Swit’ (gaismas svisana), luogu sviśana 'potnienie szyb”. — Lit.- | łot. morfem svidprzedstawia st. zanikowy do pie. *sueid- / *suid- 'spocić się, Išnič od potu”, por. wed. svedate ‘poci się” (svćdam. ‘pot’), aw. x"isat ‘oblewa się potem”, stwn. swizzen 'pocić sie’ (SO sweizzan 'prażyć < *suoid- "128. ni em ebb i Uzupełnienia do SEJL. Część I éie-), stang. switol ‘jasny, widniejacy’. — SE svied-: łot. sviedét a. sviedindt caus. 'doprowadzać do potnienia’, sviedindt ' spawać, lutować (kalka z niem. schweijsen). — Nomen svićdri m. pl. “pot; zapotnienie szyby”, ausu sviedri 'woskowina* zawiera dwuznaczny dyftong ie, < *sueid-rlub *suaid-r-. Na rzecz stopnia o przemawia odpowiednik łac. siidor, -Oris m. ‘pot; wszelka ciecz spływająca kroplami” = *siidos, -Oris < pie. *suoid-6s. Suf. -rukazuje się równiez w orm. k'irtn ‘pot’ (*suid-r-) i gr. Lópoc, -Groc m.f. ‘pot; wydzie- lina drzew, żywica. ża si Vi a BI | = svirti: įsvįrū a. įsvirstu, -sviraii, -svirti obwisnąć, zwisnąć, opaść”, nusvirti <zwisnąć, przechylić się , pasvirti ‘zachwiac się, pochylić się, przechylić się, _ użsytrti 'zawisnąć — alternant w st. zanikowym do sver- (pie. *suer-), zob. svefti. Akut został uogólniony z formacji praesens, gdzie stał w związku z sufigowaniem formantu -sta-. Zwraca uwagę brak SZ typu sampras. fsur- (por. turob. tvir- <= tver-; Zulob. Żvil- = Żvel-). — Caus. svirinti ważyć. Por. łot. svirdt podnosić za pomocą dźwigni, spuszczać i wyciągać (wiadro za pomocą żurawia studziennego). — Nomina: svirtis, -ies lub svirtis, -is f. ‘zuraw studzienny’, SD «żoraw u studzień», svirtis SD «szala», svirtes f. pl. «szale», svirus ‘chwiejny’. Por. łot. svira 'dźwignia, drag do podważania, unoszenia; żuraw u studni . — Neopwk. svirst- (<= svirst-a): svirstis, -ićs f. a. _svirste ‘zuraw u studni, z insercją k: svirkstis ts., ze zmianą ks > kš: svirkstis ts. Tu należy również <świrkRtis> SD! «proca, funda» (brak w LKZ). Por. łot. svifkstenis a. svirkstene 'rozwidlony słup, socha żurawia studziennego” < *svirst-en-. — Neopwk. svirs- (<= svirs-ta): svirsnis f. a. svifsnis żuraw studzienny”, z insercją: svirksnis f., svirksnys ts. (por. vyks-nis <= vyksta). — WSZ svyr-: svyréti, svyri, -ćjo 'zwisać, pochylać się (jak łozy nad wodą), svyroti ‘zwisac, zwieszać się w dół, svyrinćti 'chodzić, słaniając się, zataczać Ge, svyrūoti 'chwiač się, kołysać się, zataczać się; wahać się”, svyruoju SD «taczam się» (=> svyruoklė wahadło”, svyravimas SD «taczanie się»). Por. łot. svira ‘dzwignia, drag do podważania. , JRE TEE dr -_ Bankinti, šankinū, šankinaū 1. 'zmuszać konia do skoku , do szybszego biegu’, 2. "prowadzić do tańca , 3. 'dopuścić ogiera do klaczy”, 4. 'szybko nieść, wieść, przyprowadzić pomoc, 5. '(dziecko) kołysać na ręku, podrzucać na “ Drw. sviédrains 'przepocony, który przeszedł na wskroś potem”, sviedrigs ‘potliwy, = łatwo się pocacy’, vb. denom. sviédrét, -éju doprowadzać do potniema’ (war. sviedruót, sviedrdt, sviedrindt), sviedruot euf ‘(o zwierzynie) broczyć krwią, farbować (kalka z niem. schweifSen). 129 WOJCIECH SMOCZYŃSKI _kolanie', įšankinti *zmusić (konia) do skoku; pozwolić (koniowi) rozskakać się. Trudne. Po pierwsze, może to być kauzatyw z šankjako stopniem o do neopwk. šunk-, <= prs. *Sunku 'skaczę”, zob. šunkūs 'skoczny — o koniu'*. Po drugie, można się zastanawiać, czy šanknie pochodzi ze skrzyżowania osnów šak- (por. atšakas 'krnąbrny, przekorny s.v. šokti) oraz $unk-. — Drw. | _ atsanke 3 p.a. 1. ‘to, co wystaje, sterczy poza obręb czego, występ, wyskok”, 2. ‘matnia niewodu’ (war. dtsankć 1 p.a.), pasankus 'skoczny, dobrze skaczacy a. tańczący; zręczny, zwinny”, šankūs ‘szybki, żwawy, porywczy, śmiały, i zuchwały” (šunkus SD «chybki, porywczy», sb. «šmiatek»), atšanklės b.z.a. f. pl. 'sznurki, za pomocą których zwiera się sieć z rybami, mającą formę wor_ ków”, pasdnkiné ‘putapka, samołówka, potrzask, sidła; rozpięty na zerdziach sznurek, służący do przeskakiwania, do skoku wzwyż”, paśdnkle pewien błąd w tkaniu’. Ad vs we a zak KE a — $apalas ‘ryba kleń, Leuciscus cephalus’. Odpowiednik łot. sapal(i)s ‘Diinakarpfen, Alant(sbleyer)’. Bez etymologii. — N. m. Sapalai Śri FK FI. — šapas 'trawka, źdźbło, słomka, gałązka; drobinka, kruszynka” — drw. apofoniczny od czas. šėpti rosnąć w bezładzie — o włosach, brodzie” (zob.). Znacz. etym. włos, kłaczek”. Paralele: šlūkas <= ślekti, valas <= vélti. — Sapai | m. pl. 'gałęzie i trawy, które woda powodziowa naniosta na pola. — Drw. sapeka ‘zyjatko, pasożyt, pchia’, też o wychudłym, wynędzniałym zwierzeciu” (por. suf. w žmogėkas), Saplis SD 'zdziebełko”, šapinė ‘siennik’, Sapinis, -é ‘spleciony ze stomek, słomkowy”. — Vb. denom. šapėnti szczypać, skubać i żuć (o owcy, kozie, koniu); mówić po cichu, szeptać”, susapćnti 'zaszeleścić; wyszeptać bezzębnymi ustami”, = n. agt. šaplys, -ć 'osoba bezzebna, ot sepleniacy; niedojda’, > vb. denom. Sapl-énti m.in. ‘mamrotaé¢ pod nosem, półgłosem klepać modlitwy’; Sapti, śarńpa, apsapo ‘pokrywac sie źdźbłami” (Atėjo iš daržinės apsapes 'Przyszedł z odryny oprószony źdźbłami). = $apti: nuśdpti, -Sampa, -Sapo ‘oddali¢ się, usunąć sie, zniknąć z oczu, przepaść , prasapti 'oddalić się, zniknąć na jakiś czas; zaginąć bez wieści”. RAE mt“! all Er sind mika AX 2 dkaliśa 5 fhólnf Yra J IEE = i — $aragai m. pl. 1. ‘dwa drewna prostopadłe z poprzecznym w górze, służące do wieszania odzieży”, 2. ‘rosochaty słup do zawieszania garnków — RE. In KE © | J “Na rzecz tej hipotezy świadczą takie formacje, jak 1. slańpinti 'iść powoli, wlec sie’ od SZ slimp- (slimpu, slipti, m z infiksacji), 2. lankstyti 'zginać, wyginać” od SZ linksti| (linkstū, lińkti) oraz 3. krdmsćion ‘chrupaé’, kramsćti 'głośno gryźć” od SZ krims- (zob. 130 Uzupełnienia do SEJL. Część I zapoż. z pol. przest. szaragi, -ów (tu z niem. Schragen). War. šerūgai. — Z | uwagi na nierzadkie wahanie nagtosowych spółgłosek š-/čmoże tu należeć również wyraz Ceragis, šerūgis m., nazwa pewnej zabawy dziecięcej, podczas | której wylicza się rozmaite słowa, a pierwszym z nich jest «Ceragi». | DĄ šeiva 'cewka, rodzaj szpuli do nawijania nici, SD «cewka nici» — ze zmiany śaivd (gw.). O starszeństwie formy z dyftongiem ai przesądza odpo_wiednik łot. saiva 1. 'czółenko tkackie”, 2. ‘cewka tkacka’. Paralela: šeima :: łot. saime, rcs. sémija. W kwestii wtórnego ei por. jeszcze neiva < naiva, sei- | tas < saitas. Przynalezność etymologiczna wyrazu Seiva pozostaje niejasna. | _N.B. Zbliżenie z pst. *cćvi, *cćviika ‘rurka, szpulka” (shi. cévka, ros. cévka, czes. civka) jest niepewne z powodu różnicy nagłosowej spółgłoski. i ta šerpti, Serpia, šerpė: atserpti ‘wyszczerbic się, stępić się (o ostrzu)”, nuserpti *poobrywać się, obstrzępić się (o strzesze)’, pasefpti: Stogas vėjo paserptas. — Nomina: śćrpe 1. ‘pekniecie skóry przy paznokciu’, 2. ‘platek łuszczącego się naskorka’, 3. ‘strzep; wiór, drzazga , śćrpeta ‘zadra, odstajacy od całości puss drewna, drzazga; strzep’ (= śćrpetotas 'pokryty zadrami’). — Vb. | _denom. śćrpeti 1. "pękać — o skórze palców, 2. 'łuszczyć się — o skórze na twarzy, na ciele”, 3. 'stawać się szorstką, chropowatą, pierzchnąć — o skórze”, _4. 'strzępić się — o odzieniu’, śćrpetoti 'łuszczyć sie’. — Bez etymologii. Transponat ie. *kerp- / *krp-. Refleks st. zanikowego śurpukazuje się prawdopo- | _dobnie w adi. šurpūs 'szorstki, ostry”, zob. šiurpūs. NP. i. šešė 4 p.a. ‘kos, Turdus merula’. War. šėšė, šežė. Drw. šešėtė, SD! < Sieiete> «kos, merula» ob. šėšėtė ts. Bez etymologii. — N. m. Séséliai, n. rz. Sés_upis (b.z.a.). — Oboczna osnowa śćż-: šėžė a. šėzis 1 p.a., šėžė 4 p.a. ‘Turdus | _merula”. Dla niej brak jest świadectw onomastycznych. | z šia adv. stlit. ‘tu, tutaj’, SD «owdzie», por. Sia nu jisai gul edziosu MZ “Tu on teraz w jasłach leży”. Piktujy pulks šia randase MZ ‘Bezboznych zastęp sie “tu znajduje”*. Do tego štai šia SD «owędy, ow tędy». Por. čia. — Złożenie z | _ptk. -nai: šionai ‘tu’, DP 'dziś', SD' <śianai > «owdzie» (por. čio-nai obok čia | 'tu'), np. Tas kūdikis, kursai mumus šionai est atneštas MZ “To dziecię, które | nam tu przyniesiono’ (por. $io-lei, lig šiolei ‘dotad’). — Złożenie z ptk. -jau: „šiajau, SD' <šieiau > «onędy» (syn. Sinai). Por. taip-jaū, tuo-jaii. — Przysłó- „wek prymarny pb. *šia ‘tu, teraz’, urobiony od zaimka wskazującego šis ‘ten “tu, przy mnie’. Por. z jednej strony ši-čia, z drugiej strony šioks < *śiaka-. om WEEE rue i qe oe dw da ly *Urbas (1996: 78) niesłusznie wciągnął wyraz šia do hasła čia. 131 WOJCIECH SMOCZYNSKI — šiauštis, Sidusias, Siduses 'podnosić sie, stroszyć sie’: Plaukai ant galvos $iduSiasi. Kailis šiaušiasi. Šiaušias kaip kdtinas prieš šūnį. Odpowiednik łot. šaustiės 'stroszyć sie’. — Niezwrotne: Sidusti 'stroszyć (pióra), naježač; tapirować (włosy). — Drw. Sidusinti plunksnas 'stroszyć pióra”, sialsalas a. Sidusalas ‘dreszcz, kurczowe drżenie mięśni”, Siduść c. 'ktoś z rozczochranymi włosami; złośnik”. Por. łot. Saiismas pl. t. dreszcz, ciarki, mrowie’, šaūšalas pl. t. ciarki, zgroza. — N. m. Pa$iduść, Pašiaušiūkas. — SZ šiuš-: šiūšti, Siusta (*šiųšta < *ślunś-sta), Siuso 'stroszyć się, jeżyć się; wzdrygac się; chropowacieć (o skórze), strzępić się (o odzieży); smutnieć, robić się smutnym, ponurym, Siuséti, šiūša, -ėjo: Kai pagalvoji, tai net plaukai šiūša. Nomina: šiūšas a. šiuša ‘lekki dreszcz, ciarki; strach” (war. šiūšas, Siiisa), šiūš-valai m. pl. “pošlad, gorsze. ziarno” (por. valyti). — WSZ šiūš-: Siuścioti wzdrygać się, drżeć ze strachu; jeżyć się — o włosach *%, šiūšelėti 'drzeć, dygotać z zimna”, šiūštelėti ‘(o dreszczu) przeniknąć, przeszyć , też o mocniejszym powiewie wiatru, $iustereti ts. — Brak nawiązań. Obecność wykrzykników šiūš, šiūšt, šiūšt, opisujących odczuwanie ciarek, dreszczu, zimna, przemawia na rzecz onomatopeicznej genezy całego gniazda czasownikowego. — N.B. W wypadku wyrazu Sitistis ‘dreszcz’ (Šiūstis pareina per kūną) punktem wyjścia derywacji nie był pwk. šiūš-, lecz interi. šiūst, šiūst — o mocnym dreszczu, o jeżących się włosach, o nagłym powiewie (zimnego)wiatru ++ _._ Silaga 3 p.a. bot. sasanka, Pulsatilla’. Drw. wsteczny od silag-ćlć, forma_cji zinterpretowanej jako zdrobnienie na -élé. Paralele: kūmė, skruzdė, ute. Segmentacja Silag-élé ttumaczy się metanalizą wyrazu złożonego Sila-gćle “sasanka' (dosł. ‘roslina borowa, rosnąca w borze’). Gdy z kolei Silaga została „odniesiona do šilas ‘bor’ jako wyrazu motywującego, pojawiła się segmentacja šil-aga. Dało to początek neosufiksowi -aga, por. np. pilaga. | — šintis, Sinasi (war. šėnasi), šynėsi 'drapač się, skrobač sie; ocierač się o co (o świni); garnąć się, tulić się (do matki); obijać się, plątać się pod nogami’. — SW Syn-: šynėsi (prt.), drw. Syniotis 'ocierać się, np. o ścianę, o płot”, _pasisynioti: Pasisyniojo i torą kiaulė — i sugruvo [tvora]. — Formalnie bliskie czasownikowi Śińti 'wbić drzazgę = Si-nu (zob. siéti), ale trudne do uzasadnienia w zakresie znaczeniowym. Paralela: pdg. sinti, sinū, syniau wiązać” obok sinti, sinu, siniaii ts., oparte o neopwk. sin-, który wyabstrahowano z aig | m IRL ja n=_ wees | 1, in „Fw lu rL. Ln i fm" m p se = **W świetle przytoczonego materiału nieuzasadniona jest pisownia z s, śtiisćioti, stanowiona przez LKZ 972. R aaa a R ai Uzupełnienia do SEJL. Część I _prs. infigowanego do siéti (zob.). — Tu chyba też stlit. šintys f. pl. ‘sidla’ z Bretkuna, por. Ir padest šintis [glosa: spąstus] ant kelio “I stawia sidła na drodze. mmf 0 wes mj S mak u ań zg u wła Es Jebel = — šioks, f. šiokia (gw. Sioki) ‘taki oto (z gestem wskazującym), taki jak widać, taki sobie; zwykły, nieświąteczny — o dniu” (war. šioks, -ia) — pb. *ši-ak-, zaimek jakościowy należący do demonstrativum Sia- ‘ten tu’ (zob. šis, šia). Por. toks <= tas, anóks <= anas, kóks = kas. — Drw. šioks toks 'dość marny, mierny, nienadzwyczajny , šiokiądien adv. 'w dzień powszedni” — ze ściągnięcia zwrotu šiokią dieną ts. (acc. temporis), = Siokiadienis dzień powszedni, = adi. Siokiadienis powszedni, używany na codzień, np. o ubiorze”. a Sypsoti, sypsali, Sypsojau 'uśmiechać sie’, też refl. šypsotis ts. — formacja -_ duratywna z suf. -soi WSZ šypdo šip-, por. Siéptis szczerzyć zęby”. Paralele: stypsóti <= stipti, drybsóti <= dribti. — War. z v-mobile: śvypsóti 'uśmie_chać się” (por. skvefbti ob. skerbti). — Neoosn. šyps- (= śyps-óti): šypsa 1. *uśmiech', 2. ‘kto stale się śmieje, 3. szyderca, kpiarz', šypsena 'uśmiech', _ Sypsnys ts., Sypsulys ts. on Tunis zh x | ~~ $iukśles f. pl. 1. ‘Smieci, drobne odpadki, pozostałości po czymś zuzytym, 2. ‘plewy’, SD «śmieci» (syn. <iźBławas >) — ze zmiany śliukślćs gw. _'*śmieci' drogą dysymilatywnego zaniku pierwszego z dwu I' (paralele: kaklas, żabalas). War. šiūkšlės. — Alternant śliukto postać st. zanikowego do Śliauk-, z nagłosem śldostosowanym do st. pełnego, por. śliaukid, šliaūkti 'zmiatać”. _ Spodziewany refleks SZ ślukpoświadcza gw. ślukśle b.z.a. śmieci”. — Drw. śiukśle 1. 'Śmieć, słomka, gałązka”, 2. bibl. ‘Zdzblo’, 3. 'schorowany czlowiek”, 4. 'człowiek bezwartościowy, nicpoń, šiukšlynas ‘Smietnik’ (ob. śliuk-- | šlynas). — Neoosn. šiukš-: šiūkšmės f. pl. śmieci, drobne odpadki, šiukšmė “coll. 1. ‘mate dzieci”, 2. gromada (ludzi, bydła)”, 3. ‘zgraja, szajka. — Drw. wsteczny: $iukai a. Siiikai m. pl. zanieczyszczone ziarno; źdźbła, słomki, pa_ prochy; cienkie gałązki” (por. długość w šiūkšlės). kupe” nii Seg i šiūrti, prs. šiūra < *šiu-n-ra (por. gw. siurna, z metatezą nr > rn), war. | šiūrsta, prt. šiūro 1. 'o włosach, piórach: kruszyć się, wypadać, rzednąč; łysieć”, 2. zmieniać upierzenie, sierść, linieć”, 3. 'strzępić sie’, 4. ‘o skórze: stać | się szorstką, chropowatą, pierzchnąč', 5. ‘pekac — o skórze palców”, 6. przen. ‘marnie¢, nedznie¢’. Drw. šiurėnti 'o wietrze: lekko wiać, powiewac; szele-- | šcič; poruszać czubkami drzew, rozwiewač włosy; palić się słabym ogniem; | ciec, wyciekać, wypływać (o rzeczce z jeziora); chwytać, przenikać (o dreszczu) , nomen: gaida-Siuris ' gapa, gamoń (por. gaidys). — WSZ šiūr-: šiūrėti, WOJCIECH SMOCZYNSKI © "plaukeliai ant galvos šiūrauna). — Bez związków zewnętrznych. Por. interi. šiu — 0 odgtosie rozsypywania się drobnych rzeczy, o szelešcie. Šižti, prs. šyžtū / šįžtū (*šinž-stu, por. gw. šinžū), prt. šižaū rozdrażnić się, rozzłościć się, zwykle z prvb. į-, su-; užšižti 'rozszaleć się — o wezbranej wiosną rzece, która występuje z brzegów i znosi mosty”. Caus. šižinti drażnić (osy, pszczoły, dzieci), rozdrażniać, złościć, pobudzać do gniewu (war. $yżinti). Bez etymologii. — Neopwk. šyž- (= šyžtū): inf. Syżti a. Syżti rozdrażnić się”, syżinti caus. ‘Sizinti’, šyždūs 'który łatwo, szybko wpada w gniew”. — SO Saiż-: saiżus 'zimny, ostry, przenikliwy, dojmujący, dokuczliwy, przykry (np. o wietrze, deszczu), szorstki, przykry w obejściu, opryskliwy”. | — šlitis, -iés f. podłużna kopa zboża, złożona z opartych o siebie snopów, „zwykle dziesięciu — odziedziczone abstractum dewerbalne z suf. -tii na st. zanikowym šlido *Ślei-, zob. Ślitis. Pie. *Kli-ti-, por. gr. kNionę, -ewę f. ‘pochylenie, schylenie, zwrot, obrót, ułożenie”, sti. śriti- ‘sklon’. Paralela: pirtis <= perińos. — War. ślite 1. 'podłużna kopa zboża”, 2. 'rząd domów po jednej stronie ulicy. Por. łot. slita a. slite 'płot zbity z poziomo leżących żerdzi, płot Isplecionyzjedlinyt |“ sad Wa p 1 bem mu -_ śnifiras 1. ‘sznur’, SD «sznur ciesielski», 2. sznurek, 3. 'wąski a długi pas ziemi”, 4. 'dawna miara miernicza’ (na morg ziemi przypadało 30 sznurów) — zapoż. z bir. śnjur (tu z pol. sznur <= niem. Schnur). — Drw. śniurai m. pl. 1. 'szoty, liny służące do ustawiania żagla”, 2. 'przyrząd rybacki złożony z kilkunastu sznurków z haczykami, przywiązanych do jednej długiej linki” (termin rybacki może być kalką z pol. sznurki ts.), šniūreliai SD m. pl. «dyscyplina, którą się biczuią» (syn. dirželiai, kuriais plakasi, rykstés). — N. m. Snitirai 5x, Śniiirdiciai, Śniuriskis. O aa IL % alų — śpyga, gen. sg. špygos 2 p.a. 1. figa, pięść z kciukiem umieszczonym między palcem wskazującym a środkowym jako gest oznaczający: nie, nic z tego”, 2. 'przegrana, fiasko”, 3. ‘prztyk, szczutek’, 4. 'ząb brony”, 5. 'coś lichego, małego, niewyrostego’, špygą rodyti 'pokazywać komu figę”, špygą paiostyti ‘nic nie wskórać” (dosł. 'powąchać figę”), ant śpygy nueiti 'stać się przedmiotem drwin” (dosł. "pójść na figach ), spygomis użbadyti ‘wytykac - palcami. Może zam. rpyga, zapoż. z pol. figa, z substytucja f = p (por. palsyvas = pol. fałszywy). Albo z błr. xviga. Niejasne. Zmiana nagłosu pna | ama T= EM gt me AL "IM" tr ye er = T aaa dg gran) | RA "6" A 7 == B= 47 Por. Parode dvi śpygi [ace. du.] i liežuvį Pokazać dwie figi i język. Pradejo Ryga, pabaige Spyga *Zaczął od Rygi, doszedłdofigi. ~~ =r ZM 134 - Uzupełnienia do SEJL. Część I Lt Si a _śppozostaje nieobjaśniona. War. śpigd, špygas, $pygis. — Vb. denom. $pyga_vóti ‘wytykaé palcami, wyśmiewać sie z kogo’. i —_śtikti, Stinku, štikaū gw. zgadywać”, antstikti 1. zgadnąć, odgadnąć”, np. Nebrides neantstiksi, ar gilu, 2. 'natrafić na co, napotkać, znaleźć, np. AS | antštikaii ant lyčiaus prapuolusiy daiktų, t.y. atradau lyčių, 3. 'dowiedzieć się, | prastikti ‘nie zgadnąć; stracić, uzstikti odgadnąć . Formę czas. śtikti trzeba określić jako neosimplex, ponieważ wywodzi się ona 1° z fałszywej interpre_ tacji praeverbium anćw złożeniu anctikti (zob. s.v. tikti) jako ant-, antštikti, "2 z resegmentacji ant-$tikti, która wzoruje się na złożeniach z prvb. ant-. i šūtis, -ies f. ‘kupa, stos drew’, šūtis malkų SD «stos» — abstractum na -tiod st. zanikowego do pwk. *śiau-C, por. łot. šaūt s.v. Sduti. Znacz. etym. rzucanie na kupę”. Paralele: dźiiitis 'schnięcie, wysychanie = džiūti; pjūtis Żęcie <= pjduti. W war. šiūtis, -ies f. kupa, stos, pęk; mnóstwo” ukazuje sę wtórny nagłos $-, pochodzący z wyrównania SZ šūdo SE Siau- (por. šidutuvas s.v. śduti). — Młodsze formacje z neosufiksami -snis i -stis: šūsnis, -ies f. ‘kupa, stos drewna, chrustu” (war. šūšnis; por. kri-snis s.v. krauti), šūstis, ' _f. ts. — Reanaliza šūt-is dała osnowę dla drw. šūt-vė ‘kupa, stos. Ten drw. _ przypomina brast-va od brast- <= bras-ta. Wymienione rzeczowniki stały sę | źródłem neosufiksów -tvć, va. eT NAC June Ur $utve 1. 'gromada, kompania, 2. ‘zebranie towarzyskie z alkoholowym poczęstunkiem , 3. 'szajka złodziejska , 4. konkubinat (Gyvena šūtvėj żyją na kocią tape’) — zapoż. z jiddisz šutef. — Pobocznym znaczeniem tego wyrazu jest 'strajk . — Vb. denom. Sutviduti 'kolegować z kim’. . | tamsa 4 p.a. "mrok, ciemność”, nuo tamsós iki tamsos ‘od nocy do nocy”. _ Rzeczownik oderwany z suf. -d-, utworzony od osnowy na SO tams-, będącej - alternantem neopwk. tims- (o tym zob. s.v. témti). Paralelne formacje od will - pierwiastków w SO: karsa = kirs- (kirsti), narsa = nirs- (nirsti)*. — Drw. -apytamsis ‘zmierzch, zmrok”, apytamsiais adv. “o zmierzchu; o zmroku”, tamsioji f. 'ciemnica, ciupa’, tańsis ‘mrok, ciemność”, tamsūs 'ciemny; nieuczony’ | (war. tamsus), => tamsuma 'ciemność, ciemnota, nieuctwo’. Vb. denom. 1. tamsćti, -ja, -jo ciemnieć, 2. tdmsinti 'zasłaniać światło, zaciemniać (ażu- - tumsinu SD' «zaciemniam», paliauju tumsint SD «odcimiam»), uZtdmsinti DP | 'zacimniać, zaćmić (=> užtamsinimas DP zaćmienie). 48 Wynika z tego, że pod względem słowotwórczym lit. tamsnie ma nic wspólnego "z wed. tamasn. ‘zmrok, ciemność”, aw. tamahts. < pie. *témH-es- (temat z suf. -es- /-s-), ani z drw. łac. temere adv. ‘na oślep, bez namysłu, przypadkiem” z *temesi < | *tėmHes-i, por. wed. tdmasi loc. sg. 'w ciemności”. 135 WOJCIECH SMOCZYNSKI tapyti, tapail, tapiali 'mazać, malować (obrazy), móli tapyti wyrównywać. glinę przez uklepywanie’, aptapyti 'obmazać, oblepić, zalepić (rozrzedzong gliną dziury w piecu, polepie)’, aptapyti teślą wygładzić dłońmi powierzchnie ciasta” — iterativum z suf. -yi SO do pwk. tep-, zob. tepū, tépti mazać, smarować . Paralele: sagyti = segu, ślakyti = ślekiu, taskyti <= teškiū. — z innym suf. łot. tapdt, -dju 1. 'tratować, deptać, 2. 'szczepić drzewa OWOCOwe’. Tu też ros. topdts 'ubijać w stępie . — Neoosn. tapy-: tapyba ‘malarstwo’, tapytojas ‘malar’, ~~ 67 l tardyti, tirdau, tardžiau 1. badać, przesłuchiwać w śledztwie; prowadzić | śledztwo”, 2. 'stroić (skrzypce) — iterativum z suf. -dyti i SO tardo pwk. “terh - / *trh,-, por. tiriū, tirti m.in. 'dowiadywać się, próbować”. Paralele: spardyti <= spirti, tvardyti <= tvćrti. — Drw. tdrdymas ‘Sledztwo’, tardytojas | 'sędzia śledczy”. Miki way RE „m ||| Wie gn M int | „pili p - taūkšti, tauškiū, tauskiaii 1. ‘stukaé’, 2. 'trzaskać batem, 3. 'gadać, pa_plać, trajkotać” — czas. tauks-C- / tausk-V został utworzony od interi. taukš, | talikś a. tdukst, taiikst 'stuk! — Drw. tdukś-cioti 'postukiwać, chwilami głosno coś robić, taukśćti, tduksiu a. tauksiu (3 os. tduksi, taiiksi), -ćjau 'stukać, | _ postukiwać”, taukś-nóti 'postukiwać (młotkiem, dziobem, nogami)”, tausk-éti, - tdusku, -ćjau 1. 'stukać, postukiwać, 2. 'paplać, trajkotać”, tduskinti ‘postuki- | wać. Nomina: taukslys ‘papla’, taiiskalas 'paplanina; ten, co papla’, tauskesys | ‘postukiwanie’, tauskus 'wiele i bez potrzeby mówiący” (= tauskutis ts., por. | šnekūtis). e. |. i a SĘ = i : talizyti, taliziju, talizijau 1. "mówić głupstwa, pleść bzdury”, 2. "mówić _w sposób wulgarny (Jis talizija kap koks piemuo), 3. 'natrętnie prosić”, 4. *szczekać, ujadać” (Suva taūzija). Jest to vb. denom. od sb. tauza 1. ‘méwie- ‘nie głupstw, bzdur, paplanina’, 2. c. 'papla, ten, kto mówi głupstwa, kto _papla” (syn. taiizius, taūzalas, tauzgdlius, taiizytojas). Odpowiednik łot. tauzét, -ėju "mówić głupstwa; mówić przez nos’, taiizis kto mówi powoli i niezbornie’. Etymon pozostaje niejasny. Por. może taiizć 'gliniany garnek”. — Drw. tatizalas "mówienie głupstw, paplanina’, cps. niek-tauza c. “kto plecie głupstwa (por. niekai), plepetduza < *plepet-tauza (zob. plepėti). WAL tenióti, -ju, -jau 1. ‘(nici, sznurki) plątać, wiktač', 2. wiązać, krępować sznurem, przywiązywać , aptenióti 'splątać (nici); obwiązać (skaleczony palec)’, refl. teniótis 'plątać się (pod nogami)”, atsitenióti rozwiązać się (o sznurowadle). Ze zmiany tanióti ts. — drw. z suf. -ioti i SO tando ten-, zob. tenéti (gdzie też mowa o tinklas ‘sie¢’ i łot. tanis ‘pajak’). Znacz. etym. ‘napi- Uzupełnienia do SEJL. Część I nać, naprężać”. Paralelne deverbativa na SO: lakióti, marióti, trasióti, vadźióti. Wtórne e zam. a jak w bredźióti, skredzidti, telpa, tesla. ~~ pam jj tepćti, tepćju (gw. tepiu), tepéjau pot. 1. 'chciwie i dużo jeść”, 2. “dot ko-- pac (z trudem, przez cały dzień)”, 3. 'rozrzucać (gnój), 4. mocno uderzać — intensivum na SE i z suf. -ćdo tepu, tepti (zob., tamże o intens. słow. tep-a-ti oraz łot. tap-a-t, słow. tapati). Cps. aptepéti 'obić, zbić kogo”, atitepéti oddać cios, uderzeniem odeprzeć (refl. atsitepéti 'odżywić się po chorobie”, por. pol. pot. odbić sobie), pritepćti 1. 'najeść sie do syta, 2. 'nałożyć z czubem na talerz; naładować wóz (gnojem)’, 3. 'napaskudzić (o zwierzętach), uztepéti 1. 'uderzyć, zadać cios’, 2. 'powiedzieć coś nieoględnie, niepotrzebnie’ (por. BOR pot.:chlapngė)es [yo > nae PB POT LZY FRE m Gi wędka | tešla 4, 2 p.a. 1. ‘ciasto’, 2. gw. ‘zarcie dla świń z potłuczonych kartofli, zasypanych mąką — ze zmiany stlit. gw. tasla (m.in. DP, SD). Por. telpa < talpa, terpu < tarpu. Drw. z suf. -lai na SO tašod czas. tćsia, tėšti (zob.). Znacz. etym. 'wzbierająca, powiększająca się masa’ (o rosnącym cieście). War. taslas, tasle, tūšlė. — SD taśla «ciasto», taśla aptiekine SD «masa albo massa u aptekarzow», kysnis iš taślos SD «klosek», kysniei iš taślos SD «klosek, ktorym nadziewaia gęsi, kaczki». — Neoosn. taśl-: taslyka ‘mata dzieża (por. karvyka = kdrvé). Vb. denom. apsitaślóti 'oblepić się ciastem. — Neoosn. tesl-: teślinas 'oblepiony ciastem”, tėšlius, -ė ‘kto$ bardzo gruby; ktoś niechlujny’, teslus 'tłusty, gruby”, vb. denom. suteślóti 'powalać ciastem”, priteślioti ‘oblepi¢ ciastem”. apkalta niz yz can tiepti, tiepiū, tiepiaii, zwykle istiepti być w stanie wyśpiewać, wydóbyć (wyciągnąć) nutę”. Izolowane, brak alternantów įtip-, ftaipw porównywalnym znaczeniu. Najprawdopodobniej tiepjest wariantem s-mobile do stiep-, zob. stieptis 'wyprężać się, stawać na palcach”. Wariant ten powstał w tym momencie, gdy forma prewerbialna is-stiépti uległa perseweracyjnej asymilacji w iStiepti. Resegmentacja: i$-tiepti (por. Fraenkel, LEW 1088)*. | — tilvikas 1. 'brodziec piskliwy, kuliczek, Tringa hypoleucos’, 2. ‘brodziec samotny, samotnik, Tringa ochropus’, 3. ‘brodziec pławny, Tringa stagnatilis’, 4. 'słonka, Scolopax gallinula’, 5. kulik wielki, Numenius’. N. rz. Tilvikas, n. jez. Tilvikinis, n. m. Tilvikai 5x, Tilvikai. — Warianty titilvis m., titilvikas * Inaczej Karaliūnas (1987: 50), który widzi w lit. tiepnie tylko odpowiednik tot. tiept 'ciągnąć, naciągać (to zwykle łączy się z lit. tempti), lecz nawet dziedzictwo ie., w szczególności sugeruje on związek etymologiczny tiepz czasownikiem sti. tėpati 'kapać, spadać kroplami” (forma ta pozostaje jednak problematyczna pod względem | filologicznym, por brak wzmianki o niej u Mayrhofera, EWAIA). 137 WOJCIECH SMOCZYŃSKI nasuwają przypuszczenie, że titilwywodzi się z podwojonej osnowy *til- tilo charakterze dźwiękonaśladowczym (dysymilatywny zanik pierwszego l). titilvis miałby więc formację z suf. -via-, < *tiltilvia- (por. kirvis, skilvis). titilvikas byłoby zdrobnieniem na -ika-, < *tiltilvikas. To ostatnie drogą _ skrótu haplologicznego przybrało postać tilvikas. — Vb. denom. urobiono od | osnowy tilv-: tilvėnti — o głosie kulika, siewki, tilvinėti ts. ; | tinti, tinsta, tino lub tyti, tysta, tinė 'puchnąć, brzęknąć, nabrzmiewač', _użtinti 'opuchnąć, obrzęknąć — formacja na SZ do ten- < pie. *ten- ‘nacia- gać, napinać, naprézac’. Zob. tenéti. Akut wtórny, uwarunkowany sufigowaniem -staw prs. — Odpowiednik łot. tit, prs. tinu a. tinu, prt. tinu 'owijać, zawijać (w pieluchę), splatać, motać”, pdrtit 'przewinąć niemowle’, tistit frq. | *zawijać (od inf.), tindt iter. 'motać, nawijać na motowidło” (od osnowy tinw _prs.-prt.). Do łot. neopwk. tidotworzono stopień o w postaci tai-, stąd taistit frą. 'owijać, zawijać, np. niemowlę w pieluchy” (Mazu bėrnu taista stiikiti). — _Drw. tindinćti 'nieco spuchnąć, obrzęknąć . Nomina: aptinimas SD «spuchlina», tinas, -a 'gęsty (o kaszy), tinésiai ‘obrzek, opuchlina”, tinius ts., tinys gw. 'ciemię”, por. łot. tina, tine rodzaj sieci. SZ-C: tinklas (zob.),*tintas, > _tlntuvas 'prącie, penis’ (por. łac. tentus 'naprężony, napięty”, gr. raróc, wed. tatóh ts. < pie. *tn-tó- (co do scs. tęt-iva zob. s.v. tempti). — WSZ tyn-: swe] | wzbieranie; puchlina wodna”. — SO tan-: tanas (zob.). hy Uy CFE bi trykšti, trykšta, tryško 'tryskać, wydzierač się skąd, wypływać wąskim _strumieniem w sposób gwałtowny, sikać. Pdg. został zbudowany na neo- pwk. tryks-, który wyabstrahowano z formy prs. trykś-ta. Ta ostatnia wy- „wodzi się drogą fonetyczną z *trinkśta < *trinśk-sta, a więc z formacji na -sta-, która odnowiła starsze prs. infig. *tri-n-$ka od SZ trisk-. Por. SP treškiū ‘tak cisnę, że tryska sok’ s.v. treškėti. Podobną genezę ma pdg. rykšti (s.v. rekśti). — Nowszy jest pdg. gwarowy z suf. samogłoskowym w praesens: trykšti, tryska (war. tryskia), tryško. — Drw. tryskinti caus. 'sprawiać, że płyn tryska, leje się wąskim strumieniem; wstrzykiwać strzykawka’. Nomina: _ tryskas bot. 'ostróżka ogrodowa, Delphinium ajacis’, tryškėlė ts., tryskénis bot. _'tryskawiec sprężysty a. tryskacz, Ecballium elaterium’, tryskes f. pl. ‘struzki; _wydmuchane smarki”, tryskyné 'sikawka strażacka a. ogrodowa; fontanna, „SD «sikawka». Tu też neol. tryska fontanna. h EE ra mR I ll HU WONI SEE | “Por. Kitas dviem tryśkem śniurkśstelejo iš nosių, iš aukšto paspaudęs jas dviem plačiai m _ iskestats pirštais "Drugi smarknął dwiema stružkami z obu dziurek nosa, ścisnąwszy je od góry dwoma szeroko rozcapierzonymi palcami’, aa R "138 M l em Em M Uzupełnienia do SEJL. Część I trišėti, trišū, triséjau *držeč, dygotać. Może da się połączyć z trišti / tresti? Por. zwrot stlit. žemė treśćjo ‘ziemia się trzęsła . — Odpowiednik totewski pokazuje WSZ tris-: trisét, -u, -éju 'drżeć, trząść sie’ (war. tricét), trisindt caus. wprawić w drżenie” (war. tricinat). ft "Ta r zaw || trišti, trištū (*triš-stu), patrišaū dostawać mdłości, nudności” — formacja inchoatywna na SZ trišdo treš-, zob. trėšti m.in. 'próchnieć, butwieč'. Obok tego jest refleks SZ z samogłoską u, zob. trūšti. — Drw. trišinti ‘wzbudzać wstręt, odrazę” (refl. trisinas 'brzydzi się, czuje wstręt”), trisyti, -ija, -ijo: atsitrisyti ‘dokuczy¢’. Nomina: trisulys 'obrzydzenie, wstręt”, trisus b.z.a. bu_ dzący odrazę, obrzydzenie’. — Nowy SO traiš- = triš-: nutrdiseti wypadać (o włosach)”, trdisai m. pl. 'obornik, odchody zwierzęce zmieszane ze Sciotka’. Paralele: trdikseti <= trikti (trekti), glaiżyti <= gliżti (glézti). ja m triūsas ‘praca, żmudna praca, robota, krzątanina w gospodarstwie wiejskim, w kuchni, przy oporządzaniu bydła. Starszą postacią tego rzeczownika było trusas ts. Zastąpienie jej wariantem palatalizowanym (zapewne nacechowanym ekspresją) ma paralele np. w triuńpas ob. trumpas, triunćti ob. trunéti, triusti ob. trusti. Jest to kontynuant *triiis-saz praformy *triidsa-. Formacja z suf. -saod osnowy triid-, będącej alternantem na WSZ do pwk. *triaud- / *trud- < pie. *treud- / *trudm. in. 'uderzać, tracac’. Por. łac. trudo, -ere 'pchać, popychać, spychać (*treud-e-), goc. us-briutan 'lżyć kogo , stwn. -driozan 'rozgniewać, zirytowac’, SO stwn. drozen 'skłaniać do wiarołomstwa” (*troud-ćie-). Derywatem na SO jest łot. traūds 'łamliwy, kruchy” < *troud-o-. Ani SE ftriaudani SO ftraudnie zostawiły śladu w. - jęz. litewskim. — Drw. triiisa ‘prace domowe; karmienie bydła” (war. rūsių triūsingas 1. 'pracowity, pilny w pracy’, 2. “(žmudny, mozolny, wymagający dużo wysiłku, pracochłonny” (war. trisingas), triiisliis 'pilny w pracy, skrzetny; pracochtonny’. — Vb. denom. 1. triiisćti, triūsū, triūsėjau ‘pracowac’, 2. triusti, triūsiū, triūsiaū pracować, krzątać się przy czym” (war. triisti), też refl. triūstis a. trustis ts., isitrilisti pogrążyć się w pracy’, = iter. triiisinéti wciąż. pracować ; 3. triūsūoti ‘powoli cos robić, zajmować się drobnymi pracami, patritistioti 'popracować nieco, krótko”, 4. trisduti a. trūsauti pracować, trudzić sie’ (od triisas). AMET Na aE 24. ŻW J Bam RE ey | trusti, trusta (war. truńsa, truństa < *truns-sta), truso 1. 'o lodzie: łamać się, dziurawieć, kruszyć się”, 2. 'o brzegu tkaniny: strzępić sie’, aptrusti ‘wystrzępić się; zmarnieć, uschnąć (o kwiatach)”, sutrūšti 'spróchnieć , SD <su_triśis> «sprochniały». Formacja inchoatywna na SZ trusdo treś-, zob. trésti 139 WOJCIECH SMOCZYŃSKI © m.in. 'próchnieć, butwieć . Obok tego jest refleks SZ z samogłoską i, zob. tristi. — War. z wtórną palatalizacja: triusti, triūšta, triūšo “kruszyč się, strzępić się; próchnieć (o drzewie), butwieć (o kłodzie); wypadać (o włosach); strzępić się; marnieć, usychać (o roślinie). Por. triūšis ob. trusis ‘trzcina’, kriusa ob. kruša ‘grad’. — Drw. truśćti, trūša, -ėjo 'wypadać (o włosach z głowy, z ogona końskiego); próchnieć, gnić, butwieć”, war. triuséti. | tuinas 1. 'gałąź świerkowa do wyplatania płotu (Tuinais pinta tvora), 2. ‘zaostrzony na końcu pal, kół w płocie, słupek w płocie”, SD baslys, tuinas «koł», SD smailas tuinas «koł ostry, zaciosany abo żelazem nasadzony», 3. ogrodzenie z palików drewnianych u góry zaostrzonych, ogrodzenie sztachetowe — zapoż. z bir. tyn. Substytucja bir. y za pomocą dyftongu lit. ui też w muilas, muitas, smuikas. — Vb. denom. tuinyti, -iju, -ijau 'grodzić płotem z gałęzi świerkowych”, tuintioti ts. ppl, mI czek eens | tuskéti, tuska, tuskéjo 'dudnić, stukać, SD! «trzaskam», SD «tłukę co» (syn. kuliu). Obok duzgćti, duzga, -ćjo ‘stukaé, huczeć. Dźwiękonaśladowcze. — _ tuskćnti 'stukać, pukać, łomotać, dudnić”, SD tuskenu «kołacę, biję we drzwi» (syn. klumbenu), war. z udźwięcznieniem sk > zg: tuzgćnti 'stukać, łomotać” (ob. duzgćnti 'pobrzękiwać ). — tuskinti 'trzaskać, uderzać czym; targać, budzić ze snu potrząsaniem, szturchać (ob. duzginti trząść, tarmosić ), ištūskinti *zrobić coś z trzaskiem, refl. tuskintis jechać wozem; tłuc się, hałasować. „Ti tusti, tūsta (z denazalizacji *tųsta < *tuns-sta-, por. gw. tufisa), tūso ‘gruzłowacieć, skupiać się w grudki, bryłki (np. o mace)’, sutūsti: Dregnai pabuvo ir sutūso [miltai] ‘Bylo przez jakiś czas wilgotno i mąka zgruzłowaciała”. Drw. tusulas 'bryłka, grudka. Niejasne. @ + + (ez W iw — tvarstyti, tvdrstau, tvarsčiau 1. chwytać (rękoma, zębami), łapać (raki), 2. 'stawiać płoty, 3. 'oddzielać przegrodą (zwierzęta w oborze, stajni), 4. ‘opasywac (ranę), owijać bandażem, obwiązywać, przewiązywać”. Frq. z suf. -sty1 SO tvardo tver-, zob. tveriu, tvérti. Paralele: ndrstyti <= nérti, vdrstyti <= verti. Odpowiednik łot. tvafstit a. tvdrstit chwytać, łowić, łapać; starać się o coś, pragnąć . — Neoosn. tvarst-: tvdrstas 'przewiązka, bandaż”, tvdrstis ts. (por. saistas <= saistyti). — Neoosn. tvars- (*tvars-sty-): dtvarslai m. pl. ‘wodze, lejce’, patvdrsles f. pl. ts., tvdrslas bandaż, tvdrslćs f. pl. wodze, lejce’. — upómalis, -io 1. 'wezbranie rzeki, powódź, 2. ‘brzeg rzeki”, SD upe-malis «podbieranie rzeki» — złożenie członów ūpė ‘rzeka’ i maljak w łot. mala ‘skraj, brzeg, okolica’ (por. lit. lyg-malas, skar-malai). Odwrotny szyk członów złożeniowych w n. rz. Mdl-upis, Mal-ipis (= n. m. Maliipiai 2x). 140 — m Uzupełnienia do SEJL. Część 1 - užgaulė obraza, obelga’ — drw. na -lć od neoosn. użgau- = vb. cps. użgauti m.in. obrazić (zob. gduti). — Drw. użgaulus 'obraźliwy, obelzywy’, = vb. denom. uggauliéti obrażać. "a vaisius, -iaus 1. 'owoc, plon', przen. 'wynik, rezultat’, 2. 'zarodek, płód, DP ‘owoc, płod, płodność, pożytek, skutek, potomstwo”, SD m.in. noksta vaisius «źrzeie, dostaie się owoc», vaisiu darau «żyznem czynić», vaisius jaunas: «mtody ptod, iako ielonek, sarnię», vaisius metuose imamas «prowent» ['do-- chód, przychód, zysk ] — formacja z suf. -ius i SO vaisveis-, zob. veistis 'ptodzić sie’. War. vaisiūs 4 p.a. (m.in. DP). Paralele: daigius <= diegti, valkius < vilkti, velkii. — U Mazwida ukazuje się war. vaiscius 'owoc, płód” (por. zakończenie -čia w rdngcia, pirkčia). — Drw. vaisiéné ‘zupa owocowa; kompot z owoców; syrop , vaisingas 'płodny, przynoszący obfite plony; wydajny, produktywny’, SD «buyny sad, drzewo [syn. augalotas]; owocny; żyzny [syn. vaisus]», vaisinis medis 'drzewo owocowe”, cps. vais-nesis, -ė ‘przynoszacy owoce. Vb. denom. pavaisti, -vaista, -vaiso 'zajść w ciążę”, vaisitoti 1. ‘owocować — o drzewach”, 2. ' wydawać potomstwo, rodzić — o zwierzetach’. varstas gw. zboża jare, np. Visą varstą paséjau: avižas, miežius, žirnius. Drw. na -tas od neopwk. vars- <= vers- (zob. vefsti). Paralele: vafstas ‘ciag w oraniu , varstai ‘szczyt prac polowych . — Drw. varstiena a. varstienos pl. ‘zboza jare”, cps. varst-vokis ‘czas zbioru zbóż jarych’ (por. vókti). Vb. denom. | nuvarstuoti 'sprzątnąć zboże jare. „ae! - Ata ąz EA KĘTY, LUD Gb, _ vasnóti, -ju, -jau 1. (o ptakach) machać, łopotać skrzydłami”, 2. dit ręką, nogą, 3. “(o wietrze) poruszać czym, powiewać czym”, 4. 'trzepać co, wytrząsać , 5. ‘(o płomieniu) ukazywać sie i niknąć, pełgać”, 6. 'zmieniać sie, wahać się (o pogodzie)”. Czas. na -noti, oparty o wykrzyknik vas vas vas — o łopocie skrzydeł, trzepotaniu, machaniu rękami, rzucaniu ziarna na wiatr. Podobnie objaśniają się synonimiczne czas. plasnóti i plazdéti. — Z innymi suf.: vasćnti "machać skrzydłami, vastioti "machać skrzydłami; łopotać na - wietrze; IŚĆ, atvasioti 'przyjść , nuvasūoti ‘zwietrzec’. r e" — verbliūdasstlit. bibl. wielbłąd — zapoż. z bir. verbljūd. — War. verbliugas, velbliudas (też w znacz. ‘wieloryb’ i 'słoń”), velibliiidas wielbłąd” (u Bretkuna), velbriidas. — Dziś zastąpione neologizmem kupra-nugdris wielbłąd”, por. | kupra ‘garb’, nūgara 'plecy, grzbiet’. ży: =" „ki — Vefbnyćia 'Niedziela Palmowa, ostatnia niedziela przed Wielkanocą, kiedy święci się palmy” — zapoż. z bir. Vćrbnica. War. pluralizowany: Verbnycios (por. niżej Verbos). kk mm ||_—— i 141 "WOJCIECH SMOCZYŃSKI _ Vefbos f. pl. Niedziela Palmowa — pluralizacja wyrazu verba wierzba; palma wielkanocna. War. Verba. Prócz tego: Verbinć, pl. Verbinés — z sub_stantywizacji zwrotu vefbinć nedólia niedziela palmowa”; Vefba-dienis (por. | de. 0 we RT ofl Ea Mai TI =. i riai ihm WE rar | veržėti, prs. verżiu (3 os. vćrżi, war. verzi, verzéja), prt. verżćjo 'dusić, ściskać, sciskać przy obejmowaniu, opasywaniu, wiązaniu . War. vćrżćti, -ju, -Jau. Odpowiednik łot. verzét, -éju 'skręcać, obracać; chtostač'. Drw. iteratywny na -ėti do verżiu, verzti (zob.). Paralele: ddużćti = daiiżti, tyréti = "tirti. — Neoosn. verżć-: verżćjas “kto ściska, krępuje; kto stara się coś odebrać - (por. pjovéjas, sėjėjas), verżćtines f. pl. sznury, powrozy do ściskania siana na wozie”, veržėtuvė ‘pawaz, drag do przygniatania siana, snopów a. słomy na wozie”, verżćtuves f. pl. ‘powrozy ściskające siano na wozie’. — vėžlys 4 p.a. żółw, Testudo’ — drw. z suf. -liaod vėžys ‘rak’ (suf. wzo- | ‘rowany na kranklys, svirplys?). Vb. denom. vėžlinti 1. 'pełzać, posuwać sie powoli (o płazach, gadach)’, 2. ‘wlec się, ciągnąc nogę za nogą”, isvezlinti "wyjść na czworakach (z wody), veżlióti 'pełznąć; wlec sie’. — viekas, viekas 1. “sita, moc, zdolność do wysiłku”, 2. “sita życiowa, ener- ‘gia’. War. viekd, vieka. Należy do rodziny czas. veikiū, veikti (zob.) i do pwk. | pie. *ueik- 'być górą, zwyciężać”. Przykład alternowania dwu form SE, ei i ie, | por. eiti 'iŚĆ :: łot. ićt, iet. — Na skutek zapożyczenia wyrazu stbtr. vekii po- "jawit się homofon viekas o znacz. ‘wiek, lata życia” (brak odróżnienia tych "wyrazów w LKŻ,, 125). — Drw. beviekis, -ć 'niedość silny, bezilny”, viekūs <prędki, energiczny” (viekiai adv. 'szybko, prędko”), viekutė 'wesz ptasia a. zwierzęca, Mallophaga , war. viekuta, viekutas, viekuis. _, ,,, /ćó — viela 4 p.a. ‘drut’, spyglitiota viela ‘drut kolczasty” < *uei-la- — formacja ta ilustruje wprowadzenie antewokalicznego SE (por. prs. vejū ‘wije, zwi- | jam’) w pozycję antekonsonantyczną, gdzie pierwotnie ukazywał się SZ, por. — vyti. Znacz. etym. 'to, co zostało zwinięte, skręcone'. — Cps. suka-viėlas 1. *zawiasa drzwiowa” (war. sukavylas), 2. ‘przyrzad do skręcania powrozów. ny vienstypis, -ć 1. ‘wyrastajacy z jednej łodygi, nierozgałęziony, pojedynczy, 2. jedyny (syn, córka w rodzinie)”, 3. ‘niezonaty’, 4. 'składający się z jednej zwrotki” (vienstypé daina). DP vienstypis 'szczególny”. War. vienstybis, -€ jedyny (syn), nieżonaty (syn). Sb. vien-stybis, -ć ‘niezonaty mężczyzna, _niezamężna kobieta. Formacja złożona z vienas ‘jeden’ i osnowy dewerbal_nej styp-, należącej do stypti / stybti 'rosnąć, piąć się w gore’ (zob. stib-). vikiai m. pl. bot. 'wyka, roślina pastewna Vicia sativa’ — krótkie i prze142 MAM m= o Uzupełnienia do SEJL. Część I mawia za zapożyczeniem z niem. Wicke. Z tegoż źródła łot. vika a. viks wyka; stpr. wickis EV pl. Wicken'. — Cps. vik-aviżiai m. pl. "mieszanina _wyki i owsa (por. aviža). a“ virdyti, virdau, virdžiau žm. 'pędzić”, išvirdyti 'siłą wypędzić, wygnać”: Sunj isvirde iš trobos, parvirdyti 'przypędził z pastwiska”, užvirdyti: Dvijų centneriu maišą užvirdžiau ant aukšto. Obok tego virdinti 'gnač, pędzič'. Kauzatyw z suf. -dyti (-dinti) od pwk. vir-, będącego alternantem w st. zanikowym *urdo *uer-, por. tot. veru, vėru, vert ‘biec’. Znacz. etym. 'zmusić do biegu’. Zob. SO „var“ s.v. varyti. Intonacja wtórna, nieobjaśniona. Sufigowanie -dyti do pier_wiastka na SZ jak np. w girdyti ‘poi’, šildyti grzać. — virškinti, -ina, -ino “(o żołądku) trawić, przetrawiać, przyswajać substan_cje pokarmowe (virskus ‘strawny’). Dotychczasowa próba objaśnienia ograniczała się do wskazania związku virsk-V z alternantem virks-C, ukazującym p się w czas. virksta 'schnie, usycha; krzepnie”, inf. virksti (zob. Fraenkel, LEW 1260). Jest to słuszna droga. Trzeba tylko wskazać, co było punktem wyjścia dla alternacji virsk- / virksoraz sprecyzować, który z tych alternantów jest pod względem genetycznym prymarny. Prawdopodobnym punktem wyjścia było tu praesens o formie *virksta. Uległo ono reanalizie na *virk$-ta, a to i otworzyto drogę dla derywacji formy antewokalicznej viršk-V. Prs. *virkšta wywodzi się na drodze fonetycznej z *virksta < *virsta (insercja k, po niej zmiana ks w ks). Chodzi tu o formację na -sta-, urobioną od virti ‘wrzeé, gotować się, o wartości pierwotnie inchoatywnej ‘zaczyna wrzeć, zaczyna sie gotować . Faktyczne znaczenie prs. virksta, tj. ‘usycha, więdnie; krzepnie”, | wywodzi się z przenośni: roślina gotuje się, warzy się pod wpływem gorąca albo mrozu. Por. przenośne użycie czas. virti: Ką pasodini, tas išvėrda “Co _ posadzisz, to usycha’. Tokią šaltą žiemą ir obelys ir braškės isvérda ‘Przez taką srogą zimę i jabłonie i truskawki wymarzają (warzą sie)’. Na tym tle virškinti trzeba ująć jako drw. kauzatywny od prs. *virks-ta. fm Hi-Res zufgti, zurgiu, zurgiaii 1. o odgłosie mielących żaren: Jau anksti rytą zufgć | | girnos“', 2. 'burczeć w brzuchu (syn. gurgti, urgzti), 3. 'nucič', 4. ‘cicho pta_kać, pochlipywac’, 5. 'burczeć, mruczeć, gderać, okazywać niezadowolenie”. _Dźwiękonaśladowcze, por. bliskoznaczne sufgti. +, zufgzti, zurzgiu, zurzgiai 1. 'brzęczeć, bzykać (o osie), 2. kwiczeć (o. >! Por. interi. zur zur: Zur zur suku girnas, malu malu žirnius ‘Krece młynkiem, miele | groch”. Talak talak melnyčia, zur zur girnos ‘«Talak talak» — to młyn, «zur zur» — to | zarna. pon z m 143 WOJCIECH SMOCZYNSKI świni), 3. 'pochlipywać, beczeć (o dziecku), 4. 'mruczeć, gderać . Dźwiężabangai m. pl. 1. 'sidła, pętle z włosia, sznura konopnego, stosowane. do łowienia ptactwa a także drobnych drapieżników (kun, łasic)”, DP 'sidła', SD żabungai «sidło na ptaki» (SD' żabungas «sidło», Zabungélis «sidełko»), 2. 'wędzidło końskie”, 3. 'intrygi. War. Zabdngas, żebangai (Bretkun). — Obok tego Zabdngos f. pl. 1. 'sidła', 2. 'siatka pająka”, 3. 'okowy, kajdany”. War. Zabanga. — Dotąd nieprzekonująco wiązane z czas. żabóti ‘kielznaé (Fraenkel, LEW 1282) albo z derywacją sufiksalną *żabangod žabas (Skardžius 1943: 105, Otrębski 1965: 8 502). Chodzi raczej o złożenie *Zab-anga, por. Zabas ‘pret’, anga ‘otwor’, znacz. etym. 'otwór (pętla) zrobiony z giętkiego pręta”. Temu złożeniu nadano najpierw postać pl. t. żabdngos, następnie zmieniono jego rodzaj na męski, stąd (liter.) Zabdngai. — Drw. żabdngliai m. pl. 'sidła', zabangstis f. 'sznur z pętlą na końcu do chwytania zwierząt, lasso’, Zabdnkla, żabdnklai, Zabanklas ‘sida’ (przez degeminację z *żabankkl- < *żabang-kl-), war. Zebenklas; żabankściai b.z.a. 'sidła'. Poza tym Zebdnka, Zebdnkai ‘sidia’. — żaimos f. pl. figle, żarty” < *żaid-ma--2, drw. od czas. źdidźiu, ždisti bawić się czym, grać . War. Zaimai. Formacja podobna do gaisma i bradma (gdzie połączenie d-m nie uległo zmianie). — Vb. denom. ždimotis a. żaimótis 1. robić miny, wykrzywiać twarz, mizdrzyć sie, wdzięczyć się (przed lustrem), grymasić , 2. 'dokazywać, psocić, 3. 'drwić, szydzić, naśmiewać sie’ (por. łot. zaimuót, zaimuóties bluźnić, szydzić, naigrawać się, gardzić , = zaimi pl. t. bluźnierstwo, szyderstwo ), 4. 'obłapywać się, pieścić sie’, apsiżdimoti ‘brzydko ubrać sie’, susiZdimoti 'splątać się, zmieszać sie’. War. żdimytis. 1 _ Zaistis, -sčio miejsce przy piecu, gdzie zgarnia się żar; przypiecek — drw. na -tiaod neopwk. Zais- = žaisti 'lepi_ z gliny; doprowadzać (żelazo) do stanu rozżarzenia. Wyraz ten jest synonimem Zaidas (zob. s.v. Ziésti). Paralele na derywację od neopwk.: skląstis = skląs- / sklęs-, lqstas, ląstis <= ląs- / lis-. — War. zmieniony sonoryzacją ist > izd: žaizdė a. Żaizdć 1. ‘palenisko w kuźni”, 2. ‘miejsce przed otworem pieca chlebowego”, < *Zaiste, tj. *zais-té. Zob. też Zaizdras. = Li sda I | žaižara 3 p.a., žaižara 1 p.a. ‘tuna na niebie o brzasku lub o zachodzie słońca; odblask, promień słońca”, też pl. żaiżaros (Żaiżarom nuraiides dangiis M a? Tr je J pt 52Ze zmianą dm > mm (asymilacja co do miejsca artykulacji) oraz mm > m (degemina3 cja). Paralele: stlit. duomi 'daję < *duod-mi, demi kładę < *ded-m. , 144 Uzupełnienia do SEJL Część I vakdris). Trudne do oceny. Z jednej strony można w žaižwidzieć refleks. stopnia o do żieżti m.in. 'buchać, huczeć — o ogniu”, co nasuwa analizę *Zaizara. Z drugiej strony można dopatrywać się tu *Zaid-zara (zanik d), tj. złożenia członów "žara (por. Zara ‘tuna na niebie”, pażdras ts.) i žaid" (por. żaidas 'ognisko, palenisko). Znacz. etym. ‘tuna bijąca (nocą) od ogniska. Trzecia ewentualność: cps. *Żaiż-żara wydaje się mało prawdopodobna. — Drw. żaiżaras 'jak żar czerwony, zaczerwieniony, rumiany (o twarzy), war. zdizaris ‘rumiany, różowy ; ZaiZariné ‘bardzo energiczna dziewczyna lub kobieta. Vb. denom. ZaiZaréti, -ja, -jo gw. 'żarzyć sie’, Żaiżaruoti a. ZaiZartioti 1. 'iskrzyć sie, żarzyć się — o głowni, węglach”, 2. 'roztaczać blask, być jasnym od światła , 3. 'lśnić, błyszczeć, 4. “(o oczach) żarzyć się w gniewie’, pasiżaiżaruoti 'rzucić gniewne spojrzenie; zezować (war. Żaiźr-ioti). — Neoosn. zaiz-: Zaizura 'iskra , = vb. denom. ZaiZuruoti: Ugnelė vos żaiżuruoja OgiikledwosęrażyGi DD. ©, 01.0 Wam wow m — Zémdagas wypalanie ziemi, lasu, war. zemdagys, Zémdagis — złożenie z żem- 'ziemia (zob. Zémé) i dewerbalnym członem dagw funkcji n. act. ‘palenie’ (zob. degti). Por. takas = teki, mazgas <= mezgū. — N. rz. Žaridagas: (nd < md przez asymilację), Žendagys, n. roli žėm-daga, n. bagna žėm-dagas = n. lasu żemdaginć). N. m. Zandagai. +++ _ żieżti, ZieZiu, ZieZiau (war. Ziézti) 1. ‘buchaé, huczeć — o ogniu, np. Buvo "jau kaip ir użgesę, o dabar kad dega, tai net żieżia, 2. 'wybuchać gniewem, złością; łajać kogo: Zieżula ZieZia vyrą. Chyba dźwiękonaśladowcze. — Drw. żieżara 'złośnica, jędza” (zob. też żaiżard), Żieżula ‘jedza, wiedźma. , z ziora a. żiora (3 p.a.) 1. ‘tuna, odblask, blask”, 2. ‘szczelina, szpara, luka. Z nagłosem wtórnie palatalizowanym, zam. *żora < pb. *Zar-a, por. syn. | pazara, paźaras (wtórne Ziote w żióbris, por. żabrys). Formacja pochodna od żeriu, żerćti 'iskrzyć sie, lśnić, błyszczeć” (zob. žefti), z.innowacyjną apofonią *e = *a. Paralele: voža <= vėžoraz mėlis = mólas, sodžius <= sed-. — Vb. denom. Ziortioti 1. 'żarzyć się, palić się bez płomienia”, 2. 'iskrzyć się, świecić sig’, 3. 'prześwitywać (o świetle w szparze drzwi, w dziurawym dachu)’, 4. 'o tkaninie: wycierać się, przeświecać (np. o wytartych na kolanach spodniach), 5. 'ukazywać się niewyraźnie, w oddali, majaczyć. Rzadsze war.: Ziorduti, żiorćti, Zioroti. | | Ji žirti, prs. žyra (z *Żi-n-ra) lub žirsta (gw. žirna, žinra), prt. žiro 'iskrzyć, sypać się — o iskrach z rozgrzebywanego żaru, o iskrach spod młota kowala’, apzirti 1. ‘obsypac się czym, pokryć się, oblać się czym”, 2. 'doznać 145 "WOJCIECH SMOCZYŃSKI migotania w oczach, ujrzeć gwiazdy, iskrzące się drobiny”, isZirti posypać się (o iskrach), rozżarzyć się (o fajce)’, pažirti ‘roziskrzy¢ się; posypać się na wszystkie strony, rozproszyć sie’, sużirti 'zacząć sie iskrzyć; buchnąć — o płomieniu; rozbłysnąć, zaświecić sie’. Akut wtórny, związany z sufigowaniem -staw formacji prs. Lit. Zirjest alternantem na SZ do żer-, zob. žeriū, żerti. — Odpowiednikowi słowiańskiemu zirtowarzyszy zmiana znaczenia 'iskrzyć ‘sie, świecić” na widzieć”, por. scs. zirjo, ziréti 'patrzeć, widzieć” (SW zazirati), os. zrju, zretŁ "widzieć, spoglądać , ukr. zrju, zrity 'patrzeć, widzieć”, czes. "zrim, zFft ts., stpol. -Zrze, -źrzeć ts. Do tego nawiązuje lit. gw. apzirélis, -ć ‘ten, | co niedowidzi . — WSZ žyralbo neopwk. żyr- = prs. žyra): žyrėti, žyri a. 'żyra, -ćjo 'lśnić, świecić — o żarze, płomieniu, o oczach”. — Od neopwk. Zirst- (= žirsta) pochodzi alternant w SO Zarst-: Zarstyti caus. 'grzebać w ogniu; | grzebać w ziemi, zgrzebywač a. rozrzucač' (przen. žarstyti pinigus 'trwonić pieniądze ), iSZarstyti 'rozgarniać żar, węgle'. Paralele: barstyti od birsta, markstyti od mirksta, ddigstyti od dygsta. Analiza synchroniczna: Zar-styti. Od żarsturobiono też żarsteklis a. żarstiklis ‘pogrzebacz’ (por. suf. w graibsteklis, kabeklis ob. kabiklis). — Nowy SO żair- = Zir-: Zaira ‘zarzace się węgle, żar”, kot ts., żairija a. ždirija ts., > żairinys 'popielnik przy piecu chlebowym’, Zairus 'gorący . Paralele na SO: dairytis <= dyr-, kdirinti <= kir-/kyr-. — ziupsnis, -io 1. ‘szczypta’, 2. ‘garstka (lnu, siana, słomy)”, 3. 'kłak, kosmyk włosów” (war. Zipsnis). Z innym suf. žiūpsmas gw. ' garstka”. Wyraz pochodny od interi. Żiupt — o chwytaniu, np. Aš ty uogų žiūpt žiūpt saujom ‘Ja tych jagód «żiupt Ziupt» garścią [nabrałam]. Por. sufiks w sieksnis 'sążeń”, šūksnis *skok', žingsnis ‘krok’. — Przez formy typu żiipćius < žiūbčius torba na ob- ‘rok’ wyraz Żiiipsnis wszedł w styczność z rodziną žib- / żeb- * przezuwac’, zob. _ Zebti. — W wypadku łot. Zupsnis 'szczypta, garstka” trudno zdecydować, czy jest to wyraz prapokrewny, czy też pożyczka litewska. = ate 1. ‘moczenie bielieny i jej ach w wodzie saprawionėj jur giem; pranie”, 2. ‘bielizna w praniu, ilość bielizny, którą się pierze na jeden raz, jedno pranie” (Zlugtq skalbti 'Prać / Robić pranie. Upéj maudos, upéj ir ligtą skalbia ‘W rzece się kąpią, w rzece też piorą”), 3. ‘balia do prania; ceber do tugowania’, SD' «pranie» (syn. veléjimas). War. žlūgtis m., žlugtis f. Jest to abstractum dewerbalne z suf. -ta- (-ti-) 1 SZ od źlugti (zob.). Paralele apofoniczne: būrtas, liptas, tiltas, tutas. 146 Uzupełnienia do SEJL. Część I UZUPEŁNIENIA BIBLIOGRAFICZNE mm u pam p. dm mód pa m BE I m "pa ne AMBRAZAS, S. 2007: Vediniy su priesaga *-mraida. Baltistica 42(1), 13-30. z ad dee wha i BLEE MorkUNAS, K. 1963: Del žodžio atślaimas kilmės. LTSR MA Darbai 2(15), 267273. TR Mm, k. ML. ee ma um mar ru m m= i w og mamma Cole SAVUKYNAS, B. 1963: Del M. Rudnickio Galindos, Priegliaus ir Sūduvos etimologiniy aiškinimų. Lietuvių kalbotyros klausimai 6, 320-325. do dzieta Wojciech Smoczynski, Stownik etymologiczny języka litewskiego, Wilno i RJ Rid i Ki BLE. SEO M | - 3 al CYNE i strona, wiersz Jest Pora Winno być O „a | IX, 8 Berndt i Bernd 18,7 zanadrze zanadra 44, 3 d bdltrażis (zob. rézti) _bdltrażis (zob. razas) (od dołu) bu RD USEENE. „Ją ra Yu. „WF 53, 15 begine begine BY "PY 55, 9 btrati birati 06, 5 po trochy po trochu 59, 28 por. svietas, pavietra por. svietas, prietelius 68, 10 bokśtavimas - bókśtavimas , ; free i , SI a) 71,15 za pośrednictem za pośrednictwem 76 brosis [błąd w kolejności] [ma stać po broélis] w. a Ik aa mj 74* + 76, 1 war. brożis i |skreślić | | | - , 6 . , 82, 7 ‘do mieszkalny dom mieszkalny 97,11 d dege 'głownia używana dege 'łuczywo używane 105, 19 forutuię kogo forytuię kogo 108, 6 d prk pk. 111, 2d Por. diedtiok i Por. diediiok s. v. die 111,3d *dieve uzmok *dieve uzmok 112, 16 d <iżdikis> <iźdikis > 147 DOE Poz i Poprz | WOJCIECH SMOCZYNSKI Z W ÓW Strona, wiersz Jest Winno być | M |r ių įr i 120, 15 draūdsanaris draiigsanaris 126,7. kunigų ilgas drobinis apvalkalas kunigų ilgas z iš drobinis „a 129, 19 *dteub"-/*dtub"- *d'eub-/*drub130, 17 *drub-nó00 *d"ub-no130, 22 padugneés i pddugnes 138, 3 senis senys, 143, 18 1. ‘plac’, 2. bród 'bród” 146, 8 eldijele eldijele 152, 13 żokćnti Sokénti 159, 7 d cgrapać chrapać 168, 16 geluonis m. geluonis, -iós m. "172, 19d «podrzępielam» «podrzepielam» 182, 8d. vneppópeoi vbneppópeot a | 190, 5 d EV 'jeleń EV 'jeleń, Hircz’ 192, 1d szklany ganek” ‘oszklony ganek 197, 6 iter.-frq. fr. 205 grumti [błąd w kolejności] [ma stać po gruméti] 210, 7 'uprawiać nierzad’ *'cudzołożyć 217, 15 din jarzębina oin jarzębina” 217, 16 d taczsie = laczysie 222, 17-18 Drw. inkstiras, zwykle pl. [skreślić całe zdanie] 229 — jaukti [błąd w kolejności] [ma stać po jauja) 234,18d ugZjédyti 'najeżdżać użjódyti 'zajeździć konia 235,9d | nera neša s 235, 15 bronzu brązu 238,18 žiūrgti žiūrėti z 240 jūsų [błąd w kolejności] z [ma stać po jūsti II] | 246, 6 kaklinć 'choroba gardła, kakline ‘kokliusz, krztusiec” aye 254,14d kaps-: kdpstas Neoosn. kapst-: kdpst-as 260,6 koriu kóriu 260, 15 kartine kartinć 148 Uzupełnienia do SEJL. Część I Strona, wiersz Jest Winno być 275,12d duokepć duonkepé 280, 23 “*kiav-eta- *kiau-eta293, 2 miejskie miejsce 294, 10. paklusi, -60 paklusi, -ćjo 297, 5 postać prz. tr. postać prs. tr. 297, 13 klėtis žvėrių | klėtis žvėrų 307,9 poręcz (prz kładce) poręcz (przy kładce) 307, 14. N. rz. Kranklys N. jez. Kranklys 309, 5 krausurbys (zob.) krausurbys (zob. srebti) 309, 6-7 virkrauja (zob.) virkrauja (zob. vyrmergć) 309,12d © krióuliai... kridulioti... kridulioti | 313,5 ~~ kreésnas ... (war. résnas) [skresli¢] u 314, 15-16 d chrzesna... chrzesny chrzestna... chrzestny 325, 17 d zob. kopti, kuopti zob. kopti, kuopti 335,18 lakstinga ‘stowik’ [skreślić] 336, 21 d scs. lękii 'Tógoc scs. lokii 'trógov” 351,5d (typ pakrypéti, pamygéti) (typ pamygéti) 371,11d (war. malmuó) — (war. melmuó) 371,4d "Tu ewentualnie rėwniež a = aaa "malka (zob.) [skreślić] ry 378, 2 — zeszły sie do rzeki — zeszły do rzeki 380, 6-7 d. mażintelis, ... -intėlis mažintelis, ... -intelis 416, 20 - namykśtis domownik" namykśtis ‘domowy’ 417, 19 - Tenekalba bliufSmerstwas Tenekalba bliufsnerstwas 417, 21 kurių ... pridėtų pučia a kuriu ... pridétu pučia 421,12d ndrtas 'węgieł domu. [skreślić] wy | u 437, 14-16 d "Por. może pie. *medw wed... [skreślić całe zdanie] 444, 12d Co do intonacji por... [skreślić całe zdanie] 453,13 pūslė ‘pecherz’ [skreślić] T i 459, 12d dłogotrwały długotrwały 474, 12 pst. *plena pst. *pléna 483, 12. sóndetas J sudėtas 486, 3 privalćjau privaliaii 149 WOJCIECH SMOCZYNSKI Strona, wiersz Jest a Winno być 489, 1 d Lupiinas albus Lupinus albus sa 496, 7 d rinda '...rząd snopów rinda “...rząd mendli na polw na polu i ma 516, 19 d Dalsze objaśnienie niepewne Objaśnienie niepewne 523,8d neoosn. rigst- | a neopwk. riigsti 524, 13 i neoosn. riiksneopwk. riiks- 524, 14 neoosn. riikstneopwk. rūkst- 527, 24-25 (pie. *sok'-0- = *sok'-e-) (pie. *sok'-o- = *sek!-) 532, 2d sdndét(as) _ sudet(as) i 534,2d [dodać uwagę: zmienione z *šarmata pod wpływem odpowiednika słowiańskiego z początkowym s- (zob. niżej) 534, 5d 'w wyrazach saftas i sarmata w wyrazie saftas 535, 3 pie. *sér-mopie. *kór-mo- 535, 6 Z uwagi na pewne drw. ORNE a "1 od pb. *sar-... [skreślić całe zdanie | 535, 15 d Zob. sdrkanas, sarmata. Zob. sdrkanas. z 537,17 d satiskarda c. ktoś bezdzietny [skreślić] 547, 18d Byłaby to formacji... = Byłaby to formacja... 569, 12 d (zob. siiras) mil (zob. sūris) 575, 8d persmegiu SD ... [skreślić] 582, 15 w drw. nominalny sńodżiai w drw. nominalnym sūodžiai 587, 23 iśspaitytis sss, iSsispaiyd |. 612,7 d cofnięcie akcentu cofnięcie akcentu, apokopę u 1 apokopę u. izmianęev >eu . 614, 7 sultys m. pl. sultys f. pl. 618, 22 Brak alternantów *sviek-, ~~ Brak alternantów *svik-... Lo *svik-... un Em 620, 13 d EV ‘$wiat’ EV 'świat, Werld 641,7d pb. *klop-io-? poza pie. *klop-io-? Ik. 645,1d od osnowy prs. šlejū*** od osnowy prs. śleju [usunąć =a = sza | | przyp. 484] 648 šmėkla [błąd w kolejności] [ma stać przed šmėkšėti] 652, 13 cps. Sulnél-daubis n. rz. Sulnél-daubis ~~ Uzupełnienia do SEJL. Część I Strona, wiersz Jest Winno być Bra i i 661, 21-22d zestlit. tami przez synkopę ze stlit. timi przez apokopę 661, 11 d ostrzyc kół ostrzyć kół 681, 6 Zob. też santuoka [skreślić] 689, 22 ażutrinimas SD «omasta» ażutrinimas SD «okrasa» 690, 7 | stlit. trisū =~ „stlit. tris 695, 1 ] -_tunys m. pk os f. pl. 697,9d _Frq. tvdrstyti iter. Frq. tvdrstyti 708, 18 _n. rz. użio.eżeris Joes =e 711,12 do rozszczepiana do rozszczepiania 713 I vairas "vairas UZ 718, | ściągnąć z «valki» i ściągnąć z «valki» 724, 14 d. Znacz. etym. [skreślić całe zdanie] 733, 19d czes. ‘owalny... czes. obly 'owalny... 734, 16 | vūmauti ~~ vėmauti 734, 12 d suvenciavotis a oh la 741,14d L uzvarta ‘stos, ... | [skreślić] 743,5 — vėsimas mm „vėsimas a 756, 16 i ‘czop w beczce’ czop w beczce, Czappe’ 767, 18 przymiotnika *qaras_ przymiotnika *uaras Popa MAP EM ELH _H _ UE __. M o Ba Vom m 767,4d - votis vežiu vadinama votis vėžiu vadinama 769,6d | Prymarna postać pwk. *ZlebSE žlebwidać w nomen | nie zachowała się. ~~ priezleba. 771, 7-8 L žagčioti, żagsćti, žagsuljs: ii [skreślić Lh DTD 571] 781 _ Ziezdra [błąd w kolejności] [ma stać przed żieżirba] 784, 4 : anitowa — anitową 790, 10 d & žmonių | is žmonių = Un a Wojciech Smoczyński Uniwersytet Jagielloński M Katedra Językoznawstwa Ogólnego i Indoeuropejskiego al. Mickiewicza 9/11, 31-120 Kraków, Polska — i z ae mA = 151