scieee Open visual document viewer

Laimutis Bilkis. „Lietuvių helonimų daryba. Priesaginiai ir priesagėtieji helonimai“

Laimutė Balode

Full text

ac a Linguis ica 194 Li huanica LXIILXIII LaiMu ė baLode Uni e sidad de Le onia Las di ecciones de in es igaciones cien í icas: bal os onomas ika, la ių hid onimica, la ių an h oponimica, leksikology y leksikog a ija. Laimu is bilkis Lie uVių heLoniMų da yba. P iesaginiai y P iesagė ieji heLoniMai Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 2008, 497 p. isbn 978-609-411-018-4 no cada nación y no cada lengua puede o gulluo is nuodugniai ex y inėjusi odos sus luga o a džius, juolab mik o oponimus. los ingleses siemp e acen úan u in ys de allos ag onimos (laukų pa adinimų) diccionyn (English Field-names: A Dic iona y. edi o john ield, de on: da id & cha les, 1972). en o os países (Ško ijoje, Š edijoje) ambién muy in e esimasi campos de nomb es. Plačiau es udian a ios k aš ų o onimai, o nomb es de mon añas ( aip pa y en Li uania z . Vanagas 1973, kačinai ė 2008). sin emba go en la mundial onomás ica has a has a aho a no publici ada ninguna de los es udios, en el que ue a p o undngi y is-a- is analizadas amplios e i o ios pelkė ų nomb es de luga es, o helonimai. byje, al ez debido al obje o de es udio condicional impopula idad incluso y é mino helonimai aún no es á p opilęs en eó ica onomas ikos li e a u a. Li u ias a dyno in es igado Laimu is bilkis dak a o dise ación Lie u os p iesaginės da ybos helonimai (apgin o 1998 m.) an es de pa ą años publicó como de allada monog a iją Lie u ių helonimų da yba. P iesaginiai y p iesagė ieji helonimai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2008, 500 p. (ap oximadamen e 200 páginas de di e sas odyklės ambién necesa ia y muy aliosa pa e de la monog a ía). el lib o a aukli no solo imp esionan e olumen, sino y sabo ingo, elegan išku supe šelio apipa idalinimu. en el lib o, la cual cons i uye es chap ías, po p ime a ez en la lingüo y ea Li uania se in es igan de alladamen e los helonimai li uanos, más conc e amen e, pelkė a džių su iksacija. Į ade (930 p.) p incipalmen e muy b e emen e se discu en más impo an es abajos oponimicos li uanos ( am dedicada apenas de una página y media). al lec o casualíminio se c ea la imp esión de que en es e ba aún poco ha hecho, aunque no es á así (plg. pla esnę apž algą ecien es publicación en Lie u os ie o a džių žodynas, i ., 2008: XXVXXX). cuán am más en ade se discu en in es igaciones helonimų en el mundo (a i ápanas emá icas a ículos de publicada usų, uk ainiečių, bal a usių, lenkų, la ių, okiečių ( iena dak a o dise acija) onomas ikoje). ALL_62_63_make as.indd 194 2011.06.17 08:24:13 Laimu is bilkis. Lie u ių helonimų da yba. P iesaginiai i p iesagė ieji helonimai 195 ecenzías e iews lib oje nuodugniai se explican é minos onomas ikos, p incipalmen e a ención p es ando al más impo an e é mino helonimai, . y. balų, ais ų, pelkių a dai, a gumen uo ai undamen ándose és e é mino eikmė y elación con ampliniu é mino hid onimai. / Helonimas, como in e nacional é mino de o ígenes g iegos, įsi es as, nusižiū ėjus a sla ų kalbų onomas iką. si uación p incipalmen e se compa a con sla as usos, bal a usių, uk ainiečių, polkų, chekų, makedonų onomas ikos e minologías sis emas. po je, es e é minoą úl imamen e bas an e a menudo usa y la ių, y es ų onomas ai. Monog a ía hay y o os buenos nue os e minos, ejemplo., p iesaginė ansonimización, an opohelonimai. cla amen e mos adas e minologías p oblemas: isiog a ías e minos plu ia eikšmiškumas, leksemų pe enencia a a ios seman ís icos campos. Sabemos que pelkė ų luga es isiog a ines cualidades kin a: balos se con ie e pie omis, su omis y e c. abo daja y ac uali además discu uo ina mic o oponimo de inición p oblema. Muy b e emen e mencionado aspec o del no mminamien o hid onimų. dudao ina, o helonimų supe klasėje como subklases menė ini y g io ios, uen es, e smių, enkinių y pan. denominaciones. En la monog a ía pasigendama de la desc ipción de uen es de la ma e ia analizada ma ome muy ma gą oponiminę ma e ial ecop ada an o de lengua i iña, an o de uen es esc i inas pe o desconocida es a can idad de ma e ia. Pla us, discu io ino, p oblemá ico y del obje o de es udio ueda, po ejemplo, si el adjecagino helonimas hecho del apelia i o (especialmen e de el nomb e de plan a o animal), o de la co espondien e aíz pe sonalidad (G ybinė < hongos o G ybas, Ku miškės < ku mis o Ku mis, Ku mys). en la segunda pa e de la monog a ía analizan se accesaginiai helonimai. como acos umb ado, las in es igaciones de localeso des comienzan desde da ybos. au o se basa en aleksand o Vanago basada en concep os da ybinė analizė y mo eminė analizė escy imu. P iesaginiais helonimais se llaman opo e sos, cuyo apéndice es da ybos a ixas (31 p.). sin emba go y aquí se dan keblumos, cuando di ícil o incluso imposible sepa a apelia i o del apesagio del apesagio oponimo (especialmen e deminu i os casos). el au o azonadamen e inclínsia ales helonimas a conside a apesagines de da ybos ediniais, y no p iesagė aisiais (nou o é mino!). Monog a ía econoce que exis en helonismos, cuyo haibá puede a a se cele iaip; au o us a i mación, ales son pocos, sin emba go conc e ús helonimų ejemplos e čia a eso suje o a duda (ž . más adelan e). P iesagė iesiems helonimams des inado el úl imo e ce o más co o y p oblemiškiausias capí ulo. el au o y él mismo econoce que, desa o unadamen e, al dis ingui p esagiones y p esagė uosos helonimus, neiš ignada elia y ių y subjecy ių decisiones (33 p.). es o lo co obo an muchos ejemplos conc e os. saludin inas monog a ía elegido p incipio sis ema ización odos analizábamos helonimas diso i según da ybos a iksų kilmę. es o helonimų análisisę hace sis emá ica y pe mi e su haybą compa a con comunes de daik a a džių su iksación, dis ingui i speci ines apesagas. Según da ybos cla idad los helonimai se di iden en es g upos: aiškios da ybos (i g upo), abejo inos da ybos (ii g upo) y neaiškius, p oblemiškus helonimus (iii g upo). Es a subdi isión muy condicional […] en el anscu so del iempo a e iguaškinus pamaALL_62_63_make as.indd 195 2011.06.17 08:24:14 iní palab a pog upiai y sus pag undo 196 ac a Linguis ica LaiMu ė baLode Li huanica LXIILXIII compues as es adís icas diag amas pueden cis i. además, a menudo y en el p ime g upo se analizan muy dudosos helonimas de daibai, ej., Kazlaupiškis: se a i ma que se ha o iginado de el aho a desconocido nomb e de ío Kazlaupė o e c. (85 psl.). aiškios da ybos helonimų da ybinis aspec o complemen om y seman ine analize. Įdomūs kuopinės eikšmės daugiskai iniai helonimai: Oželiai, Be žukai. P i a ina a la opinión del au o , que de ad e bios hace helonimai se ca ac e iza peculia idades u neoyo semán ica (Žalelis). Monog a ía dependiendo del e imono se dis inguen dos p incipales g upos pelkė a džių: ediniai de apelia y ų (p iesaginė onomizacija) y ediniai de onimų (p iesaginė ansonimización). po algunos helonismos in e p e aciones su ge dudas, po ejemplo: an e edín de o os helonismos mencionado pelkė a dis Balikė kildinamas de pelkė a džio Bala (44 p.), pe o no hay ningún comen a iosos, si Bala ambién insc i o en ame mismo alsčiue, o hay o os a gumen os, po qué echazada apelia ynės ( iziog a inės) e sión de o igen. no a as eces pasigendama adicionales e e odas, especialmen e en aquellos casos, cuando base palab as indicado o o luga o a dis. kai donde ald ía sepa os análisis de helonismos apilla i, ej. : Ba a ykinukė se in e p e a como edinys de upė a džio Ba a ykinė (45 p.), pe o Vanago Lie u ių hid onimų e imologiniame dicciona io es e upė a dis se elaciona con o o ais o nomb e Ba a ykynas (Vanagas 1981: 58). o o ejemplo: Moliūgiškis amygaloje kildinamas de los a ibu os moliūgas,pilkš ai us as, gels as‘, pe o en ninguna pa e se anuda el á ea de p opagación des e a mino adje i o (85 p.). Monog a ía se p esen a en muchos buenos, no a o iškos oponimos de o igen explicaciónimos: ligi šiol mayo ía helonimų no ue e imologizuo i. sin emba go a menudo su ge se ias dudas sob e el pelkė a džių o igen, especialmen e dean oponiminių helonimų g upėje. sólo en unos pocos casos en el ex ac o se no a, que in o man e o pa eikėjas indica helonimo conexión con pe sona a džiu, i. i. que pelkė pe eneció a conc e o pe sona o pan. Sin emba go, a menudo la asociación con pe sonalidad pa ece muy hipo é ico, especialmen e cuando pe sonalidad se econs uye, ej. : Vėpa iškė se explica base palab aju ( econs uo u pe sona a džiu) *Vėpa is, pe o odo puede conec a lo con el apelia i o ėpa is, ėpla, žioplys‘ (80 p.); Sk ambliškis kildinamas de econs uido pe sonale ncio *Sk amblys, aunque puede sie i y con lie. apelia i sk ámbla,senas, sudjiū ęs gy ulys o homb e‘ (71 p.); Kadaikiškis, au o iaus eigim, p obablemen e su gidoés del nomb e pe sonal *Kadeikis, plg. Kadys (70 p.); Kepiškis de *Kepys (70 p.). sin emba go en odos es os casos helonimo dean oponiminé o igen ne sólo adėjama. Palygin i muy muchos ejemplos de pelkė a džių, que se basan en nož iksuidos pe sonales (Tū iškis, Žib i iškis y muchos o os). keisčiausia, que odos es os helonimai asignados al p ime g upo, i. y. aiškios o igen y aiškios da ybos luga o a djiam. dudo ino y de algunos o os helonismos de o igen explicación, ej. : Kleboniškis a asamen e kildizado de pe sonalidad Klebonas, aunque oda ALL_62_63_make as.indd 2011.06.17 08:24:14 Laimu is bilkis. Lie u ių helonimų da yba. P iesaginiai i p iesagė ieji helonimai 197 e isión e iew ikė inas se ía inculación y con apela i o klebonas (70 p.); Dede iškiai abejojan ( ačiau p iski as i g upei!) se asocia con econs uido pe sonalniju *Dede ys así se compa a con apelia i o dede ys, okia be iamoji‘ (72 p.), aunque es a liga leksemos semán ica pelkė a džio mo i ación no si e; Kiu kliškė hipo é icamen e se elaciona con econs uido pe sona žiu *Kiu klys ( ambién analizándose p ime oje, i. e. aiškios da ybos, g upėje mo e is), aunque compa ación con apelia i os kiù kė,menka, sulinkusi‘ y kiu klys, ėksnys, k ioklys (apie aiką)‘ (76 p.) pa ece mucho pa ikimes. cuan o al ez po a esu a i ma , que an o mucho analizuojamųjų helonimų de he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he he la mayo ía de ellos las palab as undamen ales son cla as ales incluso 98,5 %. especialmen e muchas dudas su ge po los helonimos iii g upo, ej. : Ba akas muy p obable que sea da ybiamen e p imis oponim < ba akas, y no p ecesaginis da inys, cuan o más que es a p ecesaga oponimijoje muy a a (49 p.). dudao ina y helonimo Be žučiukas (42 p.) kildinimas de be žu is, y no de be žas; uncionausiai es o de dos p eesagos edinys. en muchos casos pod ía menciona se no una, sino a ios p ecesagos de i ados: Guželiškis < gužas + -el- + iškis, simila men e Akeliškis, Gudeliškis, Vilkeliškės, Ži geliškis; K eku iškis < k ekė + -u - + -iškis, simila es Mešku iškis (62 p.); Vais eniškės (87 p.) y k . e dad, opode i ación es muy di ícil y bas an e keblus cues ión: ca egó icamen e eig i no se puede, pe o helonimų ma e ia análisisée ca ece de abs ac os hipo esies de mención. sepa adamen e son dis inguidos me a o iniai ediniai (Geldelė, Bačkelė, Ka ilėlis, To ielkėlė, šaukš inis, Puodiniai), pe o posiblemen e una compa ación indi ec a slypi y en o as helon, plg. šulinėlis, Laukeliai. noaiškus p incipio, po qué helonimas Jū alis se llama me a o iniu da iniu (99 p.), pe o, ej. Eže ėlis a ibuye a da inių del isiog a inio é mino. di ícilmen e explicada pelkė a džio Klaipėdinės, como me apho ico edinio, hecho de el nomb e de la ciudad Klaipėda, in e p e ación (177 p.). pa ece, que al asigna me a ó icos edinius no laigoma de un pag indo cualquie a que de isiog a ines, lo a, aunos o k . seman icos apelia i o hecho luga o i is puede se in e p e ado y como seman inis da inys, i. i. al, al que puede nomb a y me o a. enca lamen aes au i que en la monog a ía, indicando posible o ookį en endimien o de o igen del luga o a dío, él a menudo no esukonc e inado, ej., an e helonimo P i iškiai indicado inculación con lenkų asmen a džiu P y (73 p.) pe o no p esen ado Vanago mencionado pelkė ližio con compa acion. limimu P i inas (Vanagas 1981: 266). Pasó, que del mismo obje o pa alelamen e u ilizadas o ma monog a ía en la es uc u a cae en di e en es g upos, en iydji: Lybiškis (70 p.) // Lybiškys (85 p.), no p esen ando jokių ecip oio sąsajs. al inal del lib o in e p e ó da conclusiones sob e el o igen helonimų. donde mucho ex o son e e encias de las cuales ella se elaciona con polkų pe sona žiais en muchos casos es o ALL_62_63_make as.indd 197 2011.06.17 08:24:14 se hace undada, sin emba go no siemp e es o g indzia y localización del luga o a džio. en la ac a 198 Linguis ica LaiMu ė baLode Li huanica LXIILXIII análisis gene al menciona y posibles polonizmas (K ioniškis, P i iškiai), gudizmas (Abša ū ė, Amša inė), le icizmas (A o ėlis, Lize as), sin emba go ellos ninguna pa e neapibend inados. se ía de hecho in e esan e sabe , cuán os Li uania hay de o oakilmių helonimų. eque idas y ilus as, ablas que complemen an el ex o de la monog a ía (no s se ía aún más ilus zzan e, siemp e que las complemen a a y al menos un ejemplo conc e o). en el lib o hay 33 sepa os de p eesagos mapas de p opagación. sob e p eesagų papli imą se habla sólo en aquellos casos, cuando se puede dis ingui aisli os concen ados sus a ealus, pe o se ía muy p a a u e ca og a iados y ąsias p eesagas. bilkio eleg a heloníes da ybos análisisé, clasi icando luga o a džius según su p eesagos kilmę y edinių (da inių) da ybos signi icación, pasi eino. Muy aliosa ma e ia, a la que se puede compa a con o os luga eso a džių (ypač hid onimų) ipos de da ybos. po p exagė ųis helonimų análisisés y es adís icos esumidasiones aún al ían deba i . eci ando, sis ema izando, analizando Li uania pelkė a džius ealizado un g ande y minuopš us abajo, en el cual en ydamen e j elgia a imesni y olimesni kaimynai. au o au o del lib o p a a memen e en a iza que es e abajo sólo el comienzo del es udio helonimų. Espe a emos ęsinio de odos helonimos no sólo doybinas, sino ambién seman inas y e imologicas análisis. Li e a u a bilkis Laimu is 2008: Lie u ių helonimų da yba. P iesaginiai y p iesagė ieji helonimai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. kač ina i ė dalia 2008: Lie u ių sudu inių o onimų da ybos b uožai. Bal is ica 43(2), Vanagas aleksand as 1973: Структурно−словообразовательный анализ названий гор Литвы. T abai de la 275–286. Academia Mokslų de Li uania TSR a se ie 3(44), 209219. Vanagas aleksand as 1981: Lie u ių hid onimų e imologinis ā dynas. Vilnius: Mokslas. Į eik a 2011 m.... LaiMu ė baLode Uni e sidad de La ia, La ių kalbos ins i u as Akadēmijas laukumā 1, Rīga, LV 1050, La ija Helsinkio uni e si y, Human a inis akul e as Ac ualidad de lenguas cá ed a E. poš a [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] ALL_62_63_make as.indd 198 2011.06.17 08:24:14