scieee Open visual document viewer

Pranas Skardžius ir didysis „Lietuvių kalbos žodynas“

Aldonas Pupkis

Full text

101s aipsniai / a icles aLdonas PuPkis Ins i u o das línguas Lie u ių O ien ações de pesquisas docslíneas: oné ica das línguas li uãs, eo ia e p á ica da cul u a da língua, dialec ologia, his ó ia das língo y as li uanas. P anas ska džius i didysis LIETUVIOS KALBOS KODyNAS1 P anas ska džius and he g and Dic iona y o he li huanian language ano ação a igo examinam-se zymaus lingüis as Li uães P ano ska džiaus elações com 1930 m. inal começouê u p epa a didžiuoju Lie u ių kalbos žodynu e seu edi o imi juozu balčikoniu. no a in e p e ação são in e p e adas ci cuns âncias de nomeação de edi o do dicioná io, mos ado mais a de ska džio desejo e es o ços ape eiçoa diccioná io, exigências acei a seu p o eguojamo ašybą e susiklosčius a o á eis às condições mesmo pa a assumi o luga do edi o do dicioná io. a i ma-se no a igo, que as discussões de zymios kalbininkų pouco a pouco i o ambições ka u po causa smulkies esc eybos ques ões. az-se conclusão que especialmen e ao p epa o do dicioná io melho a 1942 m. c iada Mokslinė pagalbinė komisija, embo a acei ou e boas p opos as, mas con i mou p incipais balčikonio disposições quan o ao dicioná io ipo e ou os ke inių dicioná io p epa amen o p incipes. balčikonio a ascluma e ci cuns âncias his ó icas lemb ou, que o glodyno i e ii omai o am su edaguados de aco do balčikonio susida y us p incípios e edi ados naquele momen o a o a esc i a. anno a ion he a icle add esses he ela ions o he well-known Li huanian linguis P anas ska džius wi h he g and Dic iona y o he Li huanian Language, he compila ion o which began a he end o 1930, and i s edi o juozas balčikonis. i p o ides a new in e p e a ion o he ci cums ances o appoin men o he dic iona y edi o and shows he la e ska džius wish and a emp s 1 a igo p epa ado segundo p oje o inanciado pelo Conselho de ciência da Li uânia Juozas Balčikonis leksikog a as (n . L i-5-14). esMiniai pala as: his o ia dos idiomas li uãos, leksikog a ija, Lie u ių kalbos žodynas, o dodyno ka o eka, ašyba. keyWo ds: his o y o Li huanian linguis ics, lexicog aphy, Dic iona y o he Li huanian Language, ca d index o he dic iona y, spelling. 102 ac a Linguis ica Li huanica LXVII o imp o e he dic iona y, his eques s o app o e he aLdonas PuPkis spelling p omo ed by him and o ake o e he o ice o he dic iona y edi o when he ci cums ances a e igh . he a icle asse s ha he discussions o he amous linguis s g adually e ol ed in o he wa o ambi ions on mino spelling issues. é concluído que mesmo que a scien i ic auxilia y commission se up in 1942 o he imp o emen o he compila ion o he dic iona y exclusi ely adop ed some good p oposals, i ne e heless app o ed he p incipal balčikonis posi ions on he ype o he dic iona y and o he undamen al p inciples o he compila ion o he dic iona y. balčikonis’ pe sis ence and his o ical ci cums ances de e mined ha olume i and olume ii o he dic iona y we e edi ed unde he p inciples es ablished by balčikonis and published in he spelling used a ha ime. g ande dicioná io edi ó io depa amen oMas ala e esc e e sob e zymaus XX a. lingüís ico Li uãos p o . P ano ska džiaus elação com didžiuoju Lie u ių kalbos žodynu ikslinga po que, que ligi šiol não es á publicada jokių da binių anali ų nes e assun o, e p oblema de e dade é ha ida complexa e complicicuo a. na imp ensa oco idas discussões de ska džio com juozu balčikoniu (ska džius 1942: 182230; 1999: 665666, 227667; balčikonis 1978: 172175) pensamen os, agmen iška in o mação sob e m. daqueles o mados pela comissão de ajuda [žodyno] (ž ., po exemplo, dėkį p iežio 2006: 198199, 380 e k .), pos e io es discussões eiginas en e esc i os (ž ., po exemplo, balčis 1848, 187187, 197818 aila 1943; salys e k .) são esblašca i e nin use , po que eles se con undam no momen o, isso é na p epa ação da pala a i omžodžija, po que os dois ska džiniai são bem cla os e os balčikonis não en endem a pala a balčikonu. Nes e a igo ap esen ados pela p imei a ez, com base na sequência das discussões analisadas, na li e a u a publicadas ou os au o es de eiginhas, con empo á ios a eminimen os e especialmen e no a su as ais documen os a chy inos, en a-se susin e iza a ma e iali a disponí el e no a in e p e ação da his ó ia de p epa ação do ocabulá io da língua Li uânica daquele pe íodo. como sabe, após kazimie o būgas mo e elabo ação do dicioná io da língua Li uânica pa ê io anos oi oda pa ojęs. isso não signi ica que sob e a búga dicioná io deixando em udo não se pensou. em 1925 o úl imo ambo a auxilia , dicioná io sec e á io es udan e an anas salys ealizou um ace o do a qui o da ambo a e seus esul ados publicou na coleção de abalhos de ciência Tau a i zodis (salys 1985: 136154). de ido à c í ica na imp ensa, que asun os de diódino não judam em en e, in e êm-se Uni e sidade da Li uânia aculdade de ciências humani á ias. 1926 m. se emb o 14 d. sessão do conselho acul e o oi s a s y i e lie u ių kalbos žodyno eikalai. decano da aculdade Vinco k ė ėsMicke ičiaus ela ó io, dizino asun os Minis é io da Educação pa edê cuida in is que menė i eiginiai não baseados s a esniais ac os, mos y ų e o que ul ydas anuo empo ebu o jesui ų gimnazijos mokslei is, es uda uni e si e e começou só 1930 m., e lhe aqueles assun os ba gu ou o am conhecomi di e amen e de uose eika2ys kazalas (g. 1891 m. ls.), ilologas, ju chelios ses sese s sūnus, Šlapeles kamais as. g aduou Vilniaus ii gimnazia, es udou ilologia Pe e bu go uni e si e e. Após gue a abalhou e minologia na comissão, 1926 m. o mou a Uni e sidade da Li uânia (klasikinių kalbų i li uanis ikos s udijas). abalhou em á ias escolas de línguas elhas p o esso , 19261932 m. uni e si e e ensinou P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 103s aipsniai a icles acul e ui, ad decano p opos a conselho cons i uiu uma ce a comisão: p esiden e jonas jablonskis, memb os balčikonis, an anas sme ona, al edas senas (senn) e k ė ė-Micke ičius /. P esmininkui de e minou paga po 800 li os emune ação po mês (cVa . 4, ap. 817, lp. 7). Mais a de ainda oi dinhei o pa a mobiliá io adqui i . būgos e odyno palikimą a comissão pa edé apžiū ė i balčikoniui. 1926 m. 2 de ou ub o. à comissão ele ap esen ou o ela ó io de ape u a. sua inal esc e e-se que sk ynios, nas quais encon a pala asynas [ . y. léodyno ka o ekos. A. P.], mui o mencos, ei as de nelygias len as, sem bom za ožimo, isu apdulkėję. acha que a Comissão de e ia diccioná io, a é ins umais e supe isionado. al homem en e an o n olha ado p. jam a si as edak o ius, eip padė i, kad jis nedulkė ų, nep ažū ų i nesuges ų“ (bal- čikonis 1978: 47). P ie p anešimo y a p ie ašas, kad spalio 13 d. komisija nusp en- dusi p adė i da bą. „ am da bui samdomas žmogus, ku is u ė ų di b i komisijos kepalas2. o ei o enca egado de con e sa com ele e com a Educação minis e ia del condições de abalho ( en o). nu eikė, en e an o não conseguiu descob i . e do a bu o pasamdy as di b i kazys kepalas, kiek kokio da bo minė a komisija balčikonio ela ó io ex emamen e impo an e pe manece mencionado o a o, que naquele momen o não possuída de nenhum candida o pa a dicioná io edi o es, aigi e balčikonio candida u as não es a a komissias aki a ije. No en an o, depois de qua o e ias anos edi o ium do dicioná io balčikonis oi enca egado. a é šiol li e a u a oi esc i o, que balčikonis ex-só candida o ocupa ca gos de edi o do dicioná io. e.g. Vy au as Vi kauskas cau elosamen e a i mou: ki o homem, podėjoso p epa a didįjį lie u ių kalbos žodyną, u bū i exis i (Vi kauskas 1986: 186). em ou a on e (Pupkis 2010: 150) indica-se que o Ins i u o de língua e li e a u a Li uãs na década de XX. na década de 8, conside ando balčikonio Rink inių aš ų edição kazio ul ydo oi di o que ao luga do dicioná io de língua Li uânia não conhe ę nenhuma compe ição, e ou os edi o es de idiomas locais k a ęsi3. de a o, como mos am no os documen os a chy inos, essas alegações de em se essencialmen e epa iadas. classikines línguas e Li uães língua (não especialis as). Pa a a língua li uânica in e p e eu la ynas au o es de ob as ch es oma iją, publicou a igos em ques ões de e minologia. acaboandan e ii mundial gue a ao pi ou pa a o Ociden e. 3 essa a i mação con i ma e mais a denês kazio ul ydo pensamen os: i não sabe quan o mais seu [kazimie o būgos] começado abalho e ia es aėjęs inal e ado, se não j. balčikonio es o ços ele con inua , de odo, se naquele empo não exis essem de homem al como j. balčikonis. [...] ele a gumen a a, que a nação Li uânia i a p ecisa diódino, que necessá io con inua ainda k. būgos começė ą da bą (ul ydas 1987 5: 104 ac a Linguis ica Li huanica LXVII luose pa icipando pessoas lūpų. Vi kausko aLdonas PuPkis suposição ambém não se baseou em quaisque a os conc e os. P o abiejų in o man ų ul ydo e Vi kausko olho se á p asp ūdęs e o a o de que naquela imp ensa es a a e aiškių dú idas sob e balčikonio p émio diciono edi o iumi. Nes e aspec o bas an e in o mi us an [ano] Valio nome assinado nele esc e e, esą ekę s aipsnis (Valys 1930), įdė as į 1930 m. Lie u os žinių dien aš į lapk ičio 27 d., ai y a p ieš pa o icialiai g uodžio 1 d. paski ian žodyno edak o iumi balčikonį. gi dė i, que o abalho do ocódino esan is pa es as p. doc. b. (sem abejo, u imas gal oje balčikonis). eno ado abalho do dicioná io esą de e ia só egozija -se, mas nea odą, que nele osse incluídas odas as melho es o ças dos nossos kalbininkų. Ponas b. esan is bom es ilis a, mas, au o iaus opinião, abalho de ocodyno con inua a g i o ainda insu icien e. his ó ico e linguís ico compa á el a um abalho ais pessoas como būga nós não emos, ad de e ia inclui jo ens as o ças kalbininkų, p o esso uni e si á io. o dicioná io de en ega p. b. žiniai é a císsimo econhecimen o an o ju ídica como mo alena di ei o a um b. aquilo žygiu [...] como igno ado mais amplo (is o . lygin.) a isão linguís ica a a os da nossa língua, o icialmen e ap o ado po ce as ge ações (escolhas) mais an igas dos nossos albiná ios mais es ei os dogma iškesnis linguís ico desa i ude4. Nos nada não sujkliū a dicionino abalhado es, mas suas quali icações amčiam abalho da ciência. al abalho azendo, me pa ece, pelo menos e u íamos e alguns dos secundu á ios, não do ciência sume imen os ( endem)5. quem oi o au o des e a igo, não conseguiu de e mina . não há dú ida de que ele e a p óximo da aculdade de ciências humani á ias da uni e sidade, um dos jo ens kalbininkų salao e ska džiaus ambien e pessoas, al ez a é e o p óp io ska džius. como sabe, ska džius de es udos no es angei o, Alemanha, em kauną įžo 1928 m. inal e a pa i de 1929 m. semes o p ima e a Li uano uni e si e e começou a le á ios cu sos kalbo y os. não há dú idas, que seu abalho uni e si á io ca ão ele p imei o a endê com o decano da aculdade k ė e-Micke ičiumi, e es e po isso ala a com o Minis é io da Educação. de inan p o a elmen e ali ada e da ques ão de edagão do dicioná io e, p esun amen e, es e e aquele oi su u ado. isso con i ma indi e amen e um en ão uni e si á io lec o juozo umo-Vaižgan o ca a é Pe ui klimui, esc i o 1929 m. janei o 29 d. seu ex auką p a a u aqui paci uo i. e o mando L. uni e sidade, aço umas, eu deixieku a pa i au ens semes o nebe no docomajame pe sonale. j. M. 4 juozui balčikoniui naquele momen o ėjo 46-ieji me ai, aigi mesma c ea i inio e cien í ico abalho b anda. quan o hou a dogma iškesnio nussi imen o, discui i o ques ão, pa icula men e endo em men e o abalho de lexicog a ia. 5 aleksand o ži gulio es emunhimo, na sociedade de ido ao balčikonio cessão edi o umi y ojęs um ce o ce icismo: naujas edi o us, kalbo y os li e a u a quase desconhecido, ecomend êsse à sociedade um dos con os em aduções, imąsis edaguo i cien í ico diccioná io do idioma li uânico. aigi pega emos... (dê a pala a à pala a 2006: 200). da uni e sidade e omando o dicioná io ka o eká napali g igui incas k ė ė disse: ai ago a sabe emos, quem con inua á abalha dicioni o edagação abalho, cujo po būgos ligi šiol ninguém ned įso oma (ibid, 193). P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 105s aipsniai a icles / O P esiden e já alecidois com j. M. Minis é io Pi mininku e já decidê iX20 d. sh. m. sol a me com mundu u em pensão. que ida comanda me de localo a dzes coleção (p adžią esu pada ęs ainda 1903 m., žiū . di a-žinynas, 5000 nomesų); ou o documen o ska džiui Lie . žodyną edaguo i e c. “ (Vaižgan as 1998: 215). pa icula men e impo an e é k ė ės (como p esiden e, mas não indicado, de qual comissão) e ska džiaus (caus sec e a iaus) m. 10 de ab il 1929 assinado e di igido ao minis o da educação Memo andumas Lie u ių kalbos žodyno eikalu (nMMb s VkM . 9229). Ma yno Maž ydo Biblio eca do Depa amen o Nacional de Man aščių nes e caso há ês documen os: ska džiaus man aš is e dois mašin aščio egzemplio iai. O Memo ando esc e e que con inua a pe mi i diccioná io da língua Li uânica como būgos esą neapsimoka po duas azões: 1) Loco a džius e pe sonal o žius equi sepa a , e i ica , adicionalmen e cole a e pô em ele o diccioná io sepa ado, 2) 6070 % de odo ma e ial ainda equi e i ica , pois ela de mui os não in ei amen e ielmen e e pagamen e ansc i a (ibid, 4). necessêsiu amplamen e o ganiza no a ma e ial coleção ( ai a es angei os a chi us, po exemplo, a ka aliaučių po b e kūno, Wol enbü elio, chylinskio biblijas e e c., ambém a Vilnius, Moscow, a Li huolynų a chi us, a p o incias e . .). pa a que o abalho osse mais ápido, equê, que abalhasse mais um homem (e no es angei o ais abalhos abalhamcas de pessoas comissão). po isso e ao nosso es e diccioná io pe mi i é necessá ia é mínimo de ês pessoas Comissão. esses memb os da comissão de em se pessoas das mais al as quali icações cien í icas, e, po an o, sua emune ação de e co esponde ao abalho de abalho ( en o). écnico abalho (óodjiam exp essainė i, ka alogo i, naujiems žodžiams a ky i i pa ik in i, pe ašinė i, susi ašinė i e c. .) inicialmen e eikią somen e dois am a sidėjusių žmonių: aukš ąjį mokslą baigusio li uanis o sek e o iaus i a ėję gimnaziją baigusio sek e o iaus padėjo. comissão p o incial inha de e pessoas, a quem se ia possí el di igi -se e i ica desejados ac os, p ocu a pala as em i a língua e . . (1 de klaipėda, 2 de zemaičių, 1 de dzūkų, 1 de aka ų aukš aičių, 2 de y ų aukš aičių, 1 de Vilniaus k aš o) e p e e lhes paga , be specialaus emune ação, pelo menos po 50 li ų po mês. mais adian e memo andume esc e e, que a p incípio nebūsí possí el uma ez odos os abalhos começa . P imei amen e eikią oma es angei os a chi os, paskiau p o incias. Desejá el soma de dinhei o pa a os p óximos anos se ia 10 000 li os, com ou as despesas ( ašomajai mašinėlei e k .) 12 000. Es a es ima i a se ia de 1930, e me ade da quan ia desejada ob e -se nes e ano6. Es e ano se ia possí el começa o dicioná io de língua esc i a li uana, que a nossa sociedade, especialmen e escolas, é imedia amen e necessá ia, e ambém começa o p óp io g ande dicioná io se não de pe missão, é pelo menos o abalho de p epa ação (ibid., 6). 6 Es ado do o çamen o sąma oje oi p e is o diccioná io dedica uma ce a som de dinhei o. 1930 m. pe s a s an o o çamen o essa quan ia oi o emen e eduzida. 106 aLdonas PuPkis ac a Linguis ica Li huanica LXVII que esses sumanymai não e am uščios linguagem, mos a e dois ska džiaus 1930 m. e e ei o mês. esc e e ca as ca as à decano da aculdade de ciências humani á ias k ė ei-Micke ičiui. nesse momen o ska džius es a a Leipcige, cuida a dos seus assun os de disse ação. sem ziden o sob e diccioná io, a já ki ų dalykų, asa io 10 d. laiške ska džius ei aujasi k ė ės, ką jis pa y ęs iš p e- Minis e ių k- as pe s a s ė o dodyno sąma ą (nMMb s VkM69 . 69). Fe e ei o 22 d. lixo pensamen os ainda esbalbingedo es: dėl ocodyno eu manau assim: buko a7 é p eciso necessa iamen e acei a sek e o ium. de início, a é junho mêsio, suka alogiza á oda a ma é ia do ocodyno. Vie o a džius e pe sonal a džius eišski ia sky ium e suka alogizuoja. Aqui pode iam es ei a abalho supe isiona salys. se ocê ealmen e conco dasse com Š . Minis e ia, isso eu esc e i imedia amen e salui e mudu susc iamos sob e abalho: ele pode ia, ligi eu pa ažiuosiu à Li uânia, de buko os suka alogizo a do ocodigo ma e ial ecolhe ma e ial a diccioná io da esc i a língua; além disso, ele pode ia começa a o ganiza e oda o dicioná io ma e ial ecolhimen o. j. ge ulis disse, se o diccioná io se á m a no i s a li o a do yb ė je, isso com mielu no u e ele con ibuėsís ao abalho ( enimb; publicada Lk XVii 197; e . A. P.). No en an o ska džius não oi designado edi o ium do dicioná io da língua Li uânica. o que isso debiu, quais e am os mais impo an es mo i os, nes e momen o não se pode o que exa amen e dize , só es á cla o, que ska džius o ná-lo ealmen e que ia, e balčikonis a aquele luga eio só ou os p incbido (ž . des e a igo 8 isnašą). ska džius in enções con i mam mui os ac os: is o e odas as subsequen es elações com edi o io do dicioná io balčikoniu, e depois de mui os anos (in 1962) como com apnaude exp esa idéi, que o abalho do dicioná io di igia sme onos paski asis balčikonis8 (ska džius 1997: 581). 7 juozas Liud ikas buko a (g. 1896 m. Ma ijampolės apsk ., k osnos lsč., изlandžių k.) es udėsi udaminoje, Ma ijampolėje, 1917 m. baigė Vo onežo gimnaziją. e o nęs à Li uânia es udou em al os cu sososias e Li uânia uni e si e e. 1922 m. abalhou būgos dizodyno edacção. 1928 m. obulinosi pas ju gį ge ulį Leipcige, 1931 m. uni e si e e de Pa is adqui iu compa igamosios indoeu opiešu linguas g ama ikos licencia o g au. não ecebendo emp ego Vy au as maggiojo uni e si e abalhou no minis é io da de esa nacional, cuida a ka ine e minija (nMMb s . 1301460, l. 612; Le iii 334). 8 edi o umi balčikonį sua esolução nomeou Minis o da Educação kons an inas Šakenis, elho seu conhecido u bū ainda desde es udos Pe e bu ge empos ( ėliau jiedu sueida o laik aščių edakcijose, abudu abalbo Lie u ių d augijoje nuken ėjusiems nuo ka o šelp i, ka u moky oja o Vo oneže). não há dú idas, cos p esiden e p. an ano sme onos incen i ada, 1930 m. sumanė pe mi i a. a. p o . k. būgos diccioná io. an anai is 1933: 503). balčikonis com sme ona o am conhecidos desde 1909 m. e ão, mais a de suasduas es adas susiam Vil ies jo nalinho edacção e ou as p ógomas. 1934 m. balčikonis sme onos 60o ani e sá ios de nascimen o anunciou pluoš ą a iminimų (balčikonis 1934). kad iskas bu o de inama su šalies p eziden u (plg. liudijimą spaudoje: „[m]ūsų y iausybė, espubli- ou a pessoa, que pôde e impo ância decisi a à nomeação balčikonio, oi minis o p esiden e juozas ūbelis (18821939). jiedu ambém e am bons conhecidos desde Vo onežo empos; quando 1924 m. balčikonis de Pane ėžio se mudikėlė em kauną, empo a iamen e apossou eno ūbelių apa amen o. dizodyno edakcijos bend ada bė b onė Vosyly ė esc e eu, que „minis as juozas ūbelis p ikalbėjęs o da bo [žodyno edaga imo. – A. P.] im is docen ą juozą bal- čikonį. balčikonis pa s ą y a man sakęs“ (dėk žodį p ie žodžio 2006: 195). P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 107s aipsniai a icles aigi pode-se pensa , que designando dicionino edi o ių podiam c uziuo is p incipalmen e duas ins i uições Vy au o maggio uni e si io humani á ios sciences akul e o e Educação minis é io in e esses. / en e eles es a a e ab eu p e enden as ska džiaus e balčikonio igū os. podia e signi icâncias e o a o de que decano da aculdade k ė ė-Micke ičius e p esiden e do es ado sme ona naquele momen o não e am quaisie amigos ou amchiulhos e suas elações após 1926 m. dezemb o 17 d. golpe do es ado e a pašliję. não aíss i esquece e não ão há mui o empo oco ida a chamada kalbininkų e li e a u ų discussões, na qual uns dos mais impo an es oponen esos e a jus amen e k ė ė e balčikonis. aigi k ė ės apoiado ska džius podia o na in e esses ou ambições caucai u duas in luen es ins i uições elações. abalho do dicodyno edacção Seu IR kRI IkA balčikoniu pe êmos lide a imen o dicynui ska džius não icou oda isolšalyje do que impo an eus leksikog a ijas abalho. não há dú ida, que as coisas do ocino ele ealmen e p eocupa a. Vicks an à discussão sob e a e o ma da o og a ia in oduzemė ina ska džius 1934 m. a i mação de que g ande dicioná io da língua li uânica, que ago a se p epa a a imp ensa , de e se pe mi ido su u ky a, não ligšioline pad ikusia ašyba (ska džius 1999: 640). ainda an e io men e ska džius e salys são con ibuídas à ixação dos p incípios da elabo ação do dicioná io. como sabe de e e ni o es a empeminamen os e ou as on es, edi o ius de zodyno na u eza, compos a e ou as ques ões cons an emen e a ada a com Li uânia e es angei os kalbininkais e decisões oma a só udo p o undniai isnag inhado e conside a ês. an ai balčikonis sem islygų ejei ou okiečių kalbininko e ns o enkelio ( aenkel) p opos a pa a adiciona ao diccioná io a igos uma pa e e imológica (Lki Lkž . 57, l. 41). mui o con e sou com Leipcigo (nuo 1934 m. ka aliaučiaus) p o esso ium uni e si um ju giu ge uliu (ge ullis), 1935 m. anks y ą pa asa į azia a a ele išsikalbė i, изsidisku uo i, išsiginčy i ( am mesmo, 26). ninkais saliu e ska djiumi. Pa ies ska džiaus liudijimu, u ė a ne ienas pokalbis su jaunaisiais Vy au o didžiojo uni e si e o moksli- segmadienais alekso e, onde es a a o dicioná io edacção, jiedu jun amen e com o edi o conside as yda o dicioná io san a ką (ska džius 1997: 601). em ou o luga ska džius esc e eu que edi ó io designado po balčikonium abalho ekę começa quase desde o começo: isų pi miausia he himsel had o įsidi b i, ind waysą am diccioná io a edagi me e a. saliui amuge e e longokai com ele sob e isso discu i (ibid, 544). aleksande ca i gulio lemb ança, nusis a imas dėlio i pala as lizdais al ez ainda enha sido abo dado com ou os kalbininkais, p incipalmen e com ska džium e saliu. al e odyno sanda a niekad mais a de suas 108 ac a Linguis ica Li huanica LXVII nemaža con ibuiu pa a a compilação de pad ão de diccioná io, aLdonas PuPkis embo a mui as ezes com eles não podia se acei o eles cada ez mais que iam moksliškumo, que, nebu o ginčijama“ (dėk žodį p ie žodžio 2006: 210). napalys g igas, ilgame is žodyno edakcijos sek e o ius, a siminimuose ašo, kad ska džius i salys „i gi como mos a a p á ica, balčikonio e ska džiaus su saliu opinies de a o di i ėsi não uma ques ão. e. g. 1935 m. maio 8 d. balčikonis assinou aš ą III depa amen o do Minis é io da Educação, ao qual bu o sunkiai pasiekiamas“ (dėk žodį p ie žodžio 2006: 194). di e amen e e a pa aldi dizodyno edakcija, e nele indicou que dizodyno edakcijas e p o . ge ulio opinião, de ba ba izmů em diccioná io de e ia dė i aqueles, que são usados nes es dias esc i os, e aos ou os de e ia se edlei s diccioná ios sepa ados. salio e ska džiaus opinam, dė i de e ia odos a língua i ajo usá elos cul uais pala as, embo a deles e e ia des es dias aš ų kalba (dūšia, g iekas, čėsas e e c.). edacção e ge ulio opinião, sakiniai de mais elhos esc i o es (Mikalojaus daukšos, simono daukan o e k .) dė ini o iginalalo ašyba, e salys e ska džius que iam udo aduzi em es es dias ašybą. po an o, ašo balčikonis, edação, emendo uma assumi esponsabilidades, pede ao depa amen o a suk enci uma maio consul a ou de ou a indica , o que de e ia aze (cVa . 391, ap. 4, b. 1035, l. 69). 1936 m. imp udoje começou a apa ece a igos, nos quais in o mada sob e p epa ada Dic iona y, abalho da edação e i omo publico pe spec i as. Visu en a iza-se a impo ância do u u o dicódino mokslui e p ak ikai, eiškiamas g ande desejo mais ápido sulauk i o omo. ou excessi amen e boas a aliações da imp ensa, ou ou as ci cuns âncias9 incen i a am ska džių em 1937 m. p ecoceu ou ono no Gim osios kalbos žu nale publica um a igo Pašaliečio no adas sob e diccioná io (ska džius 1997: 227230). nele ap esen is i samp o a imai enco ajam em suas alegações olha mais de alhe e algum que mais amplamen e desc e e . au o do a igo esc e e que sob e o p óp io diccioná io es ando mui o lido na imp ensa, con e sado com á ias pessoas, a é com os mesmos memb os da edacção10, e nos úl imos empos ao seu esc eomam [zodžių da ybos] abalho pe žiū ėjęs quase oda a ma e ial diccioná ia. mas mui as pessoas pe gun am, con udo, não posso dize que esse diccioná io já seja bem quan o necessá io p epa ado pa a pe mi i (ibid, 227). ão posi i o po á ias azões. P imei oji obs ácul exis indo eno me di e ença en e būga dicliná io nussi amen o e a ual edição opiniões. būga cuidadoissis odo linguine ma e ial ( an o em sepa adas pala as, seus l imis, an o ases, an o e enybėmis, an o simplesmis), e e enybybė da língua Li uânia esąs assun o de oda a nação, odos ele u į cuida in is e à essa pe missão con ibuí. p eocupando-se com ques ões de língua, e eu que o exp essa a minha opinião (ska džius 1997: 227). 9 P anas ska džius ašo, kad „[b]en kelis ka us man y a ekę laik aščiuose skai y i, kad leidžiamasis 10 engažua a pa ece p incipalmen e a p óp ia ska džiaus a igo i aš ė: pois não jiedu com an anu saliu oda pašaliečiai, se com edi o iumi ap a ė dicodyno san a kos emas. es anhei soa e in o mação de que sob e diccioná io alė se com á ias pessoas, n e com os mesmos memb os da edacção [ e . A. P.]. P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 109s aipsniai / a icles a ual edação po p ensa i s ą l a i k ą pediu cole a só pala as nãop aisesnius11 ( ão mais adicionado no a igo, que no dicioná io po isso não se á is a a e dadei a daquelas pala as simples; e dos esc i os elhos cole a só pala as nãop aisesenos). o dem de pala as de cole a não indousi de an eço apgal o a, escolėjai nepa eng i. Įdomesnius pala as ecolhê odos, que nãoingėję, coleolika eles simplesmen e kal e kalę. nepa eng i pickėjai nemokėję e como eque en e pala as de zap essi , pa icula men e g ande esan i ki čiação ne o ka. Finalmen e sis emicamen e nesu a kius do abalho de ecolha, de uns luga es ob ida mui as pala as, e de ou os mui o pouco. ou a de iciência es ando inganė inas suplanação do abalho da edação. a p incípio zamismo a p epa a mais diccioná io adap ado às ques ões da p á ica, mas ilonguici apa ece em, que de ido à sua g andeza diccioná io às ques ões da p á ica não pode á ik i. po que depois quan o empo ha endo apossedês a em diccioná io dê e ais emp ésnios, que o am quando esc i os ou a mėse u ilizados, exce o aciden ais ba ba ismos. al caminho esan is co e o: ais pala as são cul u a es emunhas, além disso, necessá ias à his ó ia da língua. só esą pena, que inicialmen e aquelas pala as ossem isoladas de odo o, e ago a se á di ícil elas su aiky i, po an o dicodyne e emos só blankų suas a osenes imagem. e cei o assun o esan i nesu a ky a esc i a. edacção di igida ins uída pela Minis é io da Educação em 1922 m. jablonskio g ama ikos esc i a, mas suas con a iedades mui o obs audanças cla amen e unsaki mui os pon os da língua i a. Es e ocabulá io pe mi i empo ane nesu a ky a o og a ia é g ande dano a oda a ciência da nossa língua e p á ica de ida (ibid, 229). no inal do a igo o au o az a conclusão, que enquan o ainda não é a de, necessá io su iliza esc i a e ja deixa diccioná io. p ecisa sis emicamen e e planicamen e e es i esc i os, especialmen e mais anciosos on es, suo ganiza e p epa á-los de pe manen es e ismaningos oces pickado es de i a língua em á ios luga es da Li uânia. [ž]odyno edacção de e se aumen ada; o abalho de ges ão do ocabulá io de e se ainda ape eiçoado e ape ado, pa a que seus u os ossem ealmen e ú eis não só pa a a p á ica da ida, mas ambém pa a o p óp io idioma scholslui (ibid, 230). balčikonis em es es ska džiaus con akaiš us na p ado não eagou. ele e edacção mui os ska džiaus le an ados do dicioná io p epa ação de iciências o am não menos conhecidos negu oponen e. mui os deles iaiškėjo começando a esc e e dicioná io ex o a e apidamen e edi o io de aco do igales ce as de iciências começa am a sele a (pa yimui, daė de no o eco e algumas elhas on es e e c.). e po causa da esc i a balčikonis a é que gažodyno eks ą guiau asi apenas ins uções do minis é io. 11 lėjo nesuk i gal os: kol žodyno edakcija bu o pa aldi Š ie imo minis e ijai, ašan Palygin i cedo (1933 m.) balčikonis começa am a p oclama , que alga e conhecidas pala as, po que edakção impo an e não a p óp ia pala a, mas dado a ele de língua i a sen ença (balčikonis 1978: 123). 116 ac a aLdonas PuPkis Linguis ica Li huanica LXVII 2 PaV. Di e o do Ins i u o Li uanís ica Vinco k ė ės-Micke ičiaus ca a de educação liaudies komisa ui aksimilė (LMaa . 2, ap. 1, b. 24, l. 341) P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 117s aipsniai / a icles 3 PaV. P oje o de Educação liaudies komisa o nome an ano Venclo as ap esen ado demi i juozą balčikonį aksimilė 118 ac a Linguis ica Li huanica LXVII c í ico (kiek ieną neaiškų a ejį ik inęs, aLdonas PuPkis p amany us ak us a idėjęs į šalį). a isasse ou os quais de unções, j. balčikonis só só do diodyno abalho i e ( enbid). seque um memb o da comissão, in e ogado po ca a, üsgê-se ão apidamen e amilia iza com o ma e ial e se pėsia ão a idėjęs edigia ? nada endo con a comisão, se ido es da edacção pedem pe mi i acaba de ocodyno i omą. Pe ição oi edigida 1940 m. ou ub o 15 d., assinado n. g igo, e. ho odničiū ės (samaniū ės), a. Libe io19, e. Mikalauskai ės, j. Mikeliūno, j. senkaus, Z. ūselio e k. Vosyliaus e no mesmo dia ansmi ido ao komisa da educação. liaudies pode se que po causa des e edação se ido o ojos pedido, ou al ez e po ou as pa a nós desconhecidas ci cuns âncias ao mesmo empo balčikonis não a e io das unções de edi o e con inuou icou edigia diccioná io. dizodyno edakcija MoksLų akadeMijos sis eMoje e MoksLinė PagaLbinė koMisija no o e apa des a oda a his ó ia iniciou ma ione ine ao go e no li uano m. janei o 16 d. 1941 nu a imu es abelecú us Li uânia acadêmia de ciência. o am cons i uídas á ias seções da academia; humani á io di isão o mou pe a ky as Li uanis ikos ins i u o, ago a nomeado Li u ian idioma ins i u o, ambém Li u ians li e a u a, Li uânia his ó ia e e nologias ins i u o. Ins i u o de língua Li uãs di e o oi nomeado ska džius. Na sua p imei a in e iu imp ensa (1941 m., Gim oji kalba; ž . ska džius 1999: 995996) no o di e o papasalhou sob e numa omus ins i u o da bus, mas sob e žodyną nieko neužsiminė. só quan o mais a de sob e ele já alou na e is a Gim osios kalbos num a igo imp esso (ska džius 1999: 996998). o abalho do ocodyno sendosian e não só sem in e upção con inua-se ainda, mas e bemokai melho ado e in ensi icado. P imisis omas, ligšiolinės edakcijos pa uoš as, em b e e apa ece á al como ele já é; mas omos mais longos já e ão de se pe mi idos sem aquelas de iciências, que podiam as is pi mąjį omą leidžian . Visų pi ma bus s engiamasi suo ganizuo i isoje Lie- p óximo do s e i ó io um ce o núme o de esponsá eis de cole o es de ma e ial ocabulá io e e i icado es ... e em ge al an o quan o possí el mais melho a a lexikog a inę o dino san a ką (ibid, 998). de a o dizodyno i omas, su edaguo ado de aco do balčikonio p incípios, oi imp esso 1941 m. ėly ą pa asa į. mas aqui ele oi de ida bolše ikinė censū a: encon ou e an isemi as, e bu žuazinho nacionalis a de na u eza klaidų. sabe-se que po isso 19 assim ad e sá io oi esc i a an ano Lybe io pa a dê. P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 119s aipsniai / a icles pas kazį P eikšą20 ėjo aiškin is ins i u o di ek o ius ska džius. as „su ikęs neda- mi i nenhuma ep essionais conclusões, mas es i ésua exigida omá de no o edaze (sabaliauskas 1999: 31). pa ece, que algum empo no p óp io ins i u o da língua Li uânica p e aloos no malias abalhingas humo ações. o am cons i uídas á ias ins i u o pe mi idos publicações comissões, en e as quais em o dodyno komisiją asign i balčikonis, salys e ska džius, esc ebas abalho apyskai os e planos Mokslų akademijos ado ybei. e.g. 1941 m. Ins i u o de língua Li uânia em anualidade de abalho apyskai e (nuo 1940 m. junho 15 d.), do di e o ska džiaus assini o m. 1941 junho 14 d., esc e e-se que [b]u žuazinės au o idades na Li uânia nu e imas e Li uânia ing essão em s s oi o maio sucesso Lie u os mokslui įs eig a Lie u os s Mokslų akademija (Lki . 62, l. 144). ainda admi a-se que ago a abalha na edacção do dicioná io da língua Li uânica já 11 pessoas em ez de an e io men e an igos 8, a i ma-se que [ ]a ybinės au o idades g aças a ís eig asis Ins i u o da língua Li uânica bolše ikišku empu abalha abalho de ciência da língua li hu , con ibuindo pa a odos os nossos g andes socialis ines pá ia de abalhos cien í icos e conquis as ( en pa ). Na apyskai á incluídas de odos os ins i u o subalinos apyskai os, en e eles e balčikonio p epa a dicodyno edacção abalho apyskai a. No en an o, ao mesmo empo, Li u ians Language ins i u e oco eu g ande pe a ca de ca gos de uncioná ios. 1941 m. 16 de junho d. di e o do ins i u o ska džius assinou aš ą Mokslų akademijos p ezidiumui, pelo qual se o e ece demi i balčikonį dos ca gos de edi o do dicioná io da língua Lie u ių e designá-lo Lkž assis ėjėju do edi o (LMaa . 1, ap. 9, b. 3579, l. 16). baseando-se na disposição do di e o do ins i u o n . 113115, o p esiden e Mokslų akademijos k ė ė-Micke ičius junho 19 d. assinou o dens, a pa i daqueles anos junho 16 d. demi i balčikonį dos de e es de edi o de dicioná io e nomea ele de assis ėjėju do edi o . pelo mesmo dec e o jonikas oi des i uído dos ca gos de che e de P ak inė kalbos i e minologijos posky io e nomeado edi o ium do g ande diccioná io21 ( inha). be iską aukš yn kojomis ap e ė p asidėjęs nacis inės Vokie ijos i so ie ų gue a da união. já es abelecidos óc eis pode a Mokslų akademijos p esiden e k ė ė-Micke ičius julho 26 d. assinou o dens pa a dedica (is o é e o ni i) balčikonį Lie u ių kalbos žodino edak o iumi, a joniką ans e i di b i P ak inės kalbos i e minologijos posky io sek e o iumi (Lki Lkž . 18, 5 l. 71). 20 kazys P eikšas (19031961), so ié ico pe sonagem, um dos ideologias comunis as diegedo es e p opaguedo es na Li uânia. alando empo oi LkP ck p opagandos e agi ação seção ededo . 21 edi o iumi do dicioná io Pe ui jonik e e de se apenas um mês e um semana. como g ande che e do dicioná io ele pediu en ia , pa ece, só um aš ão do dicioná io eikalu (plg. sua ca a a dicioná io alkininkui Leonui kuodžiui: Lki Lkž . 518, l. 71). 120 aLdonas PuPkis ac a Linguis ica Li huanica LXVII uo lyg i baigėsi ska džiaus mėginimai pe im i žodyno eikalus į sa o žinią, be , p esumi elmen e, não oi esquecido a p omessa edagua diccioná io o ças da comissão e seu ex o a pa i ii omo a a segundo os chamados p incípios da esc i a ba e ia. No en an o cujo esignydou laiką kokių susidū imų kaip i nebū a, juolab kad 1941 m. lapk ičio 11 d. ska džius dos ca gos de di e o do ins i u o da língua Li uânia. isso saído azões não são conhecidas, embo a pode se baseadas e no u mais a idė i seus inagamas pala as de língua Li uânica da ab icação assun os de publicação (knyga izėjo 1943 m. da e). 1941 m. 3 de dezemb o d. as unções de di e o do ins i u o o icialmen e o am ans e idas saliu. pa ece que salys e a como e nuosaikesnis líde : com balčikoniu ele nunca oi publicamen e con lic a ęs, nesi ėlė em 1940 m. ska džiaus e balčikonio diskusiją, mais cuida a dos abalhos do seu s i a. No en an o, em 1942 m. meados, 31 de julho, di e o salys esc e eu laš ą p esiden e da academia Mokslų, no qual es abeleceu opinião sob e uma ce a comissão de p epa ação de dicioná io o mação. o au o da ca a alegou que de ido a len o imp us u ei abalho i omo ii a pe missão22 icando imp imiu de aga , po an o andasi opo unidade aquela pe missão p een ia e co igi , que aquelas al e ações ossem aplicadas e em ou os olumes. aš e a gumen a-se pelo que es e eno me g ande impo ância abalho g ande diccioná io da língua Li uânia um y . edi o um neap ėpiamas (LMaa . 1, ap. 1, b. 68, l. 75), po an o de e ia se o ma y a ce a comissão. Essa comissão e ia a a e a de esol e os p incípios ge ais do dicioná io anda o, assun os de o og a ia e em ge al odas as p óp ia edacção e indi iduais memb os des a comissão le an adas ques ões. [...] es a comissão não se ia esponsá el pela edaccinė, mas cien í ica auxilibinė, cujas nu u as edação do dicódino são ob iga ó ias. A posição do Edi o -Ge al esponsá el po isso em nenhum modo não se ia mudá el (do mesmo). al g upo de abalho, in i ulado Moksline pagalbine komisija, p opos a do di e o do ins i u o Mokslų akademijos ado ybės oi apidamen e ap o ado e na p imei a sua sessão, oco ida em se emb o 28 d., p esiden e elei o salys. Ela ainda en ou em ska džius, balčikonis, jonikas e Vilniaus Uni e si y p o esso o embskis (o ębski). como a i ma an anas Lybe is, balčikonis de comissão espe a a ealmen e ajuda cien í ica (Lybe is 2009: 272), mas quando em sessão no amen e oi le an ada ques ão de esc i a, ele es i amen e se opôs a qualque ipo de e o ma de esc i a. na e cei a sessão 14 de ou ub o d. po causa da esc i a ele decla ou sua sepa adíssima opinião e mais em aqueles pasi a imus nebeeida o. posėdžius (úl imo oco eu 1943 m. julho 2 d.), conside a s é nemaža impo an es sanda os do ocodyno. No en an o es u u á ios do dicioná io ex o assun os não oi e is ou i22 1941 m. isėjus dicioná io i omui, i ažas (3000 egz.) oi apidamen e esgo ado e Li u ias Ins i u o de Língua com Mokslų akademijos p a a imo decidiu p epa a o omo ii eikia pasaky i, kad Mokslinė pagalbinė komisija pe isą sa o da bo laiką, 44 leidimą. oi já a ado o ex o, pa e dele emendisy a, di bami abalhos de imp us u eja. espe aė asi-o publica em 1942 m. ou ono, mas de ido a di iculd ka o me o sąlygų da bas ėjo lė ai, kol galų gale bu o isai nu auk as. P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 121s aipsniai a icles mi o am apsib ėžiami ou especi icinami só pa iniai casos. / e ai i sen ėdyie i omo san a kos elação de pon o de is a com omais mais a as os de e minou: 1. pala as signi icâncias, onde possí el, dis ibuídas po undamen o his ó ico; 2. hib idai ma cė ini naqueles casos, onde há pala a de língua li uânica com niekinamas [? A. P.] signi icâncias p ésaga ou p iešdėliu; 3. ge imidades conside am-se apenas di ec os emp és imos, mas não de i adas deles ly ys (com lie u iškaisiais da ybiniais elemen ais); 4. o og a ia do dicioná io es abelece são designados p óximosiausiais comissão assembleias (pag indu paėmus Lie u ių kalbos ins i u o suda y ąjį p ojek ą); 5. c uzuiukas ma ca ė i não-in e iá eis de inius e híb idos, bem como a chaizmus; 6. o igminių žodžių aiškinimų nedė i (LMaa . 1, ap. 1, b. 68, l. 85). sem desliza em des a n e cisão análise, é p eciso dize , que nele no essencial oi con i mado balčikonio nusis a y asis o dino pobūdis bei i omo p epa amen o p incípios e kokių esminės pe a kos dalykų nenuma i a. é especialmen e p eciso en a iza , que na nu a imą o am incluídas ke inės sodyno sanda os disposições nedė i kilminių pala a de aiškinimų e pala as signi icamos ski s y i his o iniu pag indu. alguns ou os p incípios do dicionino i omo o am consolidados em ou as sessões, po exemplo, sakinius dos elhos esc i os (incluindo kleino) ap esen ados a ual esc i a. Nas sen enças aqueles assun os o am conside ados p incipalmen e baseado esc i o ii omo ex o (skil imis, ko ek ū a), o i omo casos ( ūkumai, como esc e a p o ocole), de o al 29-i, conside a s y i só numa sen êdye. aigi ska džiaus es o ços ocínio page in i, sumokslin i não o am conc e izados, como seu p óp io longus anos oi se es o çando decla a . Du an e os anos de ocupação alemã ele con essou a g ig: Pa s obse ei, que minha eo ia no ocabulá io di icilmen e compa í el com a p á ica (dėk žodį p ie žodžio 2006: 194). qual e a oji eo ia, di icilmen e ou e a a é o im pe cepês e mesmo ska džius. mui o mais a de, 1970 m. 27 de no emb o, a Zigmui Zinke iči ele esc e ia: Šiandien ga au Lkž Viii omą, que só pa i šu iniškai espėjau pe mes i akimis, mas e a pa i disso já ejo, quão g ande e inexp essi amen e alioso lobynas da língua li uãs: sem ele nem um único lie u ių e, em ge al, bal ų kalbų y inė ojas não pode á apsiei i. isso, cla o, na e dade ė a apenas dicioná io de explicações da língua li uânica, não hesau us lingue li uanicae, que com o empo e á ainda se p epa ado de ce os especialis as não só kalbininkų (ling is ų), mas e ilologų. com aquele diccioná io se á p incipalmen e elacionada his ó ia da língua li uãs (ci . de: osinas 2011: 144). não cu a iMs pa aL aŠybos Pada inas assembleias, Mokslų akademijos p esidium encomendação Lie u ių kalbos balčikoniui nesu ikus s a s y i ašybos kei imo dalykų i nebelankan komisijos ins i u e oi suda y a ašybos komisija (dos mesmos anos memb os komisijos, excep o balčikonį). ela i in apidamen e, 1942 m. no emb o 11 d., con i mou já an e io men e Li u ias de línguas 122 aLdonas PuPkis ac a Linguis ica Li huanica LXVII ins i u o p epa ados esc i a undos. eles o am conside ados e ap o ados pela assembleia ge al do depa amen o de ciências humani á ias, sociais e econômicas da Academia Mokslów, e em seguida, em no emb o 19 d., após eles assinou e o p óp io P anas ge man as23 . conselhei o ge al da educação desde o mesmo começo de abalho da Comissão de auxílio Mokslnej começou uma e dadei a gue a en e a comissão, p incipalmen e ska džiaus su saliu, e edi ó io balčikonio24. a é en ão algum empo ha endo sido a si šešėlyje, em sessões e ou as ocasiões ska džius no amen e suas exigências s engėsi im i i šų (bū a e i in aš ių susiki imų i apsižodžia imų) e en ou o ça balčikonį obedece po meios adminis a i os. o comando do gue a ai á de aco do com as unções assumiu di e o do ins i u o salys, e pa a in oduzi uma no a esc i a na p á ica de elabo ação de um g ande dicioná io, a comissão e e de longo e pacien emen e pe segui o al o esboçado25. não seigilinhando em oda aquela lu a eigą, p eciso dize que a comissão, mais p ecisamen e alando ska džius, apoiado salio26, seus obje i os como e alcançou: no a esc i a oi o icialmen e con i mada. po ém nem Ge ência de Educação, nem Mokslų akademijos lide ança legiu não oi con i mada exigência segundo ela pe a ky i dizodyno eks ą. isso podia exigi só lide ança do ins i u o da língua Lie u ių. alguns meses Li uães do idioma ins i u e y ojo odaška sumaiš is. já de imedia o, undamen os de esc i a ainda não con i mados, de dicódino bend ada bių oi eque ida obse a no a no a esc i a, mas se ido u ojai nesi yžo publicamen e es andi dian e edi o ias. daquelas desaco damen os ugnyje po o dem do di e o , a é explica se esc i ybos asun os, o am suspendidas ob as da imp ensa. e quando o conselhei o ge al da educação inalmen e ap o ou undamen os da esc i a, balčikonis no emb o 24 d. esc e eu esignaydinho aš ą. 23 P anas ge man as (a é 1940 m. Meškauskas) (19031945), igu a da sociedade, olbinis a, cien is as dak a as. g aduou Li uânia e Leipcigo uni e sidades, abalhou Depa amen o de Segu ança da Li uânia p udos abalho, zaėjus okiečiams Š ie imo adybos (minis e ios) gene aliniu a ėju. po es o ços de p o ege Li u ians de okiečių kėslų inclui jo em em nazis ine a i idades, ou os an inacinių ações 1943 m. oi en elaçado Š u ho o campo de concen ação e lá mo ė. Pa ašė, en e ou os, e nemaža com a p á ica da língua elacionados abalhos. 24 no seu diá io de abalho de 19 de se emb o de 1980 es ou засписался впечатления из balčikonio Rink inių aš ų редакционной комиссии ii omo s a s ymo седения: s a s an [balčikonio laiško al edui edaga imą eiginius] Lybe is nep ieš a a o, be isas i ė. kai išėjom, išliejo man isą ulžį. jis bu ęs senui о слодино при balčikonio и esąs убежден, что ska džius su saliu no ę pasisa in i balčikonio, обязательно этот и тот (konk ečiai, a leas ) прикисти свое дело и так быть авторами слодино. ex emamen e g ande in igan e ex-ska džius. 25 es e é um dos mais in e essan es, mas ambém mais obscu os páginas da his ó ia da elabo ação de dicioná io da língua Li uânica, mas es e ema sepa ado, especiais, analisá el quais ou as ocasiões. 26 Comissão ionikas oi como e ex is a, e janas o embskis em esc iby dispu us não mingho; ele mais se es o çou aplica ambas as pa es, do que à qual uma mais cla amen e conco da . beje, o embskio opinião balčikonis ypač e ino i ka ais ja ne nek i iškai emda osi. P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 123s aipsniai / a icles P asidėjo susi ašinamen o en e di e o salao, edi o balčikonio e Mokslų akademijos e Š ie imo adybos ado ybės ma a onas. Aqui, sem menciona ambos os sãos a gumen os, se ia possí el indica apenas sepa adamen e pa eikš ą ska džiaus opinião, ansmi ida à p esidência da academia 1942 m. dezemb o 7 d. aš e esc e e, que e con i mando undamen os da esc i a apa eandą pessoas27, que que iam mais algo o oca . esą mo i ou-se pelo a o de que balčikonis es ando jablonskio es amen o execu ado e po isso ele u į se leis a con inua ocodyne usa al esc i a, qual a ele já começado a usa . ska džius po isso esc e o, que diccioná io da língua Li uânia esan is não jablonskio, e būgos es amen as e būga nesan is seu solodyne a ojęs jablonskio ašybos. daba inė esc i a, usada j. balčikonio dicioná io da língua li uânica, na e dade é não jablonskinė, mas balčikoninė (LMaa . 1, ap. 1, b. 68, l. 106). po ém esc i a ainda não exis indo udo. a pa i balčikonio compo amen o e línguas esą e , que ele com comisión não desejindo e nenhuma eikala e ha endo es ado de an isso con a ela nosi eikés. de a o, b e emen e abalhou comissão hi a ão mui os su adus aisy inų coisas, que isso pode qualque homem objec i o pe cebe (ibid, 107). aigi, az conclusão ska džius, o g ande diccioná io da língua Li uânia bū inai de e e egali se pe mi ido só a no a con i min aja esc i a ( en pa , 108), e udo mais epasilieką como bu ę. mas se não consegui em chega a aco do, en ão sem demo a esse abalho esolzamen e imedia amen e de em oma -no ou os e con inuá-lo (en ão mesmo). Paboigoje ska džius decla a que se udo omasse manusea não especialis as de pašali, ele mesmo não pode ia con ibui à língua Lie u ių ocabulá io e uo pa im jausčiausi a empalaida ęs de qualque ipo de ligações com Li uânia Mokslų akademija ( enbid) (ž . ig. 4). apesa do ul ima i o da decla ação ska dža balčikonis não oi ein eg ado dos de e es de edi o do dicioná io, e a galine da e expleis a a os ogų s eika ai pa aisi i (nuo 1942 m. 1 de dezemb o d. a é 1943 m. 1 de janei o d.). e embo a mais a de enha sido dedado mui o es o ços de con li o, embo a um pouco suš enni i, balčikonis em edação neg įžo. Es a aqui ap esen ada esumga, não conhecendo de odos ou pelo menos mais impo an es a gumen os balčikonio, pode se a aliada unila e almen e e šaliosamen e. aqueles a gumen os do edi o i a i mações p ecisa a i mesmo umas poucas explicanoosius pala as. 1942 m. 31 de dezemb o d. Pane ėžio oyga dos balse oi imp esso o a igo balčikonio Lopy a ašyba (balčikonis 1978: 183187). nele o au o esc e e que esą impo an e sabe , po quê edi o us neno ėjęs usa no a esc i a undamen os. Reco da-se que ge iausiai išdės y i ka o me ais paskelb uose s aipsniuose, ad apie kai ku iuos jų edação desde o mesmo começo do abalho es a ussa adap a -se à o icialíssima esc i a, explicaçãoama, po quê ha ida escolhida Visuomenês įnamių esc i a. Re27 kokių e onde isso бута людей, nepasisekė de e mina , mas mais a de, já apa ežius balčikonio a igo pa a Pane ėžio apyga dos balse (balčikonis 1978: 183187), imp ensa publicada a igos de ( o am en iada e ins i u o de con eúdo semelhan e liças), nos quais nep i a iama esc i a e o mai e apoiada balčikonio pozicija (ž . aila 1943, k onika 1943). 124 aLdonas PuPkis ac a Linguis ica Li huanica LXVII 4 PaV. P ano ska džio m. 7 de dezemb o de 1942 ca a ao p esiden e da Academia Mokslų agmen o aksimilė (LMaa . 1, ap. 1, b. 68, l. 108) mais adian e o au o mos a que nos P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas 125s aipsniai a icles dak o ius neno ėjęs, que começa oame edaguo i ome su gas ų d i ašybos ou de ido ašybos se ia edi binamen o quase odo omas /. do ou o lado, aço au o , enquan o no a esc i a não aça al a ou as nossas esc i u as e não há conhecimen o, que e es a consumi , especialmen e quando depois da gue a se euni á oda a nação em pilha e começa á anquilamen e a abalha abalho cul u al, isso qual o sen ido šok i a usa pala a pa a o p imei oam? a gi a essência da pala a cons i ui esc i a? ( em mesmo, 185). undamen os da esc i a sumixai são usados p incípios de esc i a kilminês e sono a: em umu o o necida esc e e da o igem, em ou o luga de sons (baigš us, po que esą baigus, baigin i, embo a dessas pala as nos esc i os a uais e em ida ne enca de se is o ou ou ido, mas de o igem, embo a seja conhecido). esc i iba nãoi aiko olimesnių o iginais, sua inalidade não é ensina e imologias ( am mesmo). maio c iminal apicado po causa quen e esc i a, po que au o es no amen e esquecem sua esikel á io kilminį esc i a p incipio ( aši i bjau us, pjau i i kiaulė, šiaudas, como jus amen e é mos ęs jablonskis, ė a dois g a ícios mis u a (ibid, 186)). se undamen os de esc i a não hou esse en a i a de da adequamesnę esc i a, isso que saída? (ib). saídai is esan i nobminiu p incípio suda y a jablonskio esc i a. nou o a igo, esc i oimo 1944 m. discu indo já com saliu (balčikonis 1978: 187188), en a iza-se que o edi o não conco díss acei a a comissão p opos a de esc i os po causa de que não p ecisa iam edacção a ex á pe žiū ė i, imp us u ei pe aisi a , edacção co igi e . . juk diccionas de o ne unka! diccioná io p ecisa de pala as, e não le as kai aliojimas! [...] mas a enacidade da comissão oi maio do que esses a gumen os (ibid, 187). edi o na opinião, ódyno ii omas u ėjęs apa ece i 1943 m. p ima e aį, ėliausiai asa ą. bu au opiniões, que a esc i a kai aliojimen o du an e gue a em ge al é nesąmonė. mui as onde alei, que du an e a gue a quase ale ia o diccioná io pe mi i mesmo com co ek u as e os; co ek u as e os depois pode iam se co igidos, e se mo essem lapelhas com pala as, isso po nenhum dinhei o deles não- a gau um. be mokslo įs aigos nuėjo ki u keliu“ ( en pa , 188). aPibend inaMosios Pas abos 1. a igo analisando-se m 1930 inal. eno ado p epa a do g ande do dicioná io da língua Li uânia da a ibuição ci cuns âncias, co eguojama ligšiolinė opinião, que o único candida o aos de e es do dicioná io do dicioná io ex-kalbininkas balčikonis. no as su as as documen os a qui ís icos dados, o p imei o candida o d ada biais e bu o ką ik mokslus užsienyje baigęs kalbininkas ska džius. galima many i, kad kaip ik jis inicija o žodyno edakcijos a gai inimo da bą, ūpinosi inansais, ben- ou os negócios do dicioná io e jus i icamen e p e endeu se nomeado edi o do dicioná io. Razão, po que ca džius não oi designado em do g ande ocodico e-