Pranas Skardžius ir didysis „Lietuvių kalbos žodynas“
Full text
101s aipsniai / a icles
aLdonas PuPkis
Ins i u o das línguas Lie u ių
O ien ações de pesquisas docslíneas: oné ica das línguas li uãs,
eo ia e p á ica da cul u a da língua, dialec ologia, his ó ia das língo y as li uanas.
P anas ska džius i didysis
LIETUVIOS KALBOS KODyNAS1
P anas ska džius and he g and
Dic iona y o he li huanian language ano ação a igo examinam-se zymaus lingüis as Li uães
P ano ska džiaus elações com 1930 m. inal começouê u p epa a didžiuoju Lie u ių kalbos žodynu
e seu edi o imi juozu balčikoniu. no a in e p e ação são in e p e adas ci cuns âncias de
nomeação de edi o do dicioná io, mos ado mais a de ska džio desejo e es o ços ape eiçoa
diccioná io, exigências acei a seu p o eguojamo ašybą e susiklosčius a o á eis às condições
mesmo pa a assumi o luga do edi o do dicioná io. a i ma-se no a igo, que as discussões de
zymios kalbininkų pouco a pouco i o ambições ka u po causa smulkies esc eybos ques ões.
az-se conclusão que especialmen e ao p epa o do dicioná io melho a 1942 m. c iada Mokslinė
pagalbinė komisija, embo a acei ou e boas p opos as, mas con i mou p incipais balčikonio
disposições quan o ao dicioná io ipo e ou os ke inių dicioná io p epa amen o p incipes.
balčikonio a ascluma e ci cuns âncias his ó icas lemb ou, que o glodyno i e ii omai o am
su edaguados de aco do balčikonio susida y us p incípios e edi ados naquele momen o a o a
esc i a.
anno a ion he a icle add esses he ela ions o he well-known Li huanian linguis P anas ska džius
wi h he g and Dic iona y o he Li huanian Language, he compila ion o which began a he end o 1930,
and i s edi o juozas balčikonis. i p o ides a new in e p e a ion o he ci cums ances o appoin men o
he dic iona y edi o and shows he la e ska džius wish and a emp s 1 a igo p epa ado segundo
p oje o inanciado pelo Conselho de ciência da Li uânia Juozas Balčikonis leksikog a as (n . L i-5-14).
esMiniai pala as: his o ia dos idiomas li uãos, leksikog a ija, Lie u ių kalbos žodynas,
o dodyno ka o eka, ašyba.
keyWo ds: his o y o Li huanian linguis ics, lexicog aphy, Dic iona y o he
Li huanian Language, ca d index o he dic iona y, spelling.
102 ac a Linguis ica Li huanica LXVII o imp o e he dic iona y, his eques s o app o e he
aLdonas PuPkis
spelling p omo ed by him and o ake o e he o ice o he dic iona y edi o when he
ci cums ances a e igh . he a icle asse s ha he discussions o he amous linguis s
g adually e ol ed in o he wa o ambi ions on mino spelling issues. é concluído que mesmo que a
scien i ic auxilia y commission se up in 1942 o he imp o emen o he compila ion o he
dic iona y exclusi ely adop ed some good p oposals, i ne e heless app o ed he p incipal
balčikonis posi ions on he ype o he dic iona y and o he undamen al p inciples o he
compila ion o he dic iona y.
balčikonis’ pe sis ence and his o ical ci cums ances de e mined ha olume i and olume ii
o he dic iona y we e edi ed unde he p inciples es ablished by balčikonis and published in
he spelling used a ha ime.
g ande dicioná io edi ó io depa amen oMas ala e esc e e sob e zymaus XX a. lingüís ico Li uãos
p o . P ano ska džiaus elação com didžiuoju Lie u ių kalbos žodynu ikslinga po que, que ligi šiol não
es á publicada jokių da binių anali ų nes e assun o, e p oblema de e dade é ha ida complexa e
complicicuo a. na imp ensa oco idas discussões de ska džio com juozu balčikoniu (ska džius 1942:
182230; 1999: 665666, 227667; balčikonis 1978: 172175) pensamen os, agmen iška in o mação sob e m.
daqueles o mados pela comissão de ajuda [žodyno] (ž ., po exemplo, dėkį p iežio 2006: 198199, 380 e k .),
pos e io es discussões eiginas en e esc i os (ž ., po exemplo, balčis 1848, 187187, 197818 aila 1943;
salys e k .) são esblašca i e nin use , po que eles se con undam no momen o, isso é na p epa ação da
pala a i omžodžija, po que os dois ska džiniai são bem cla os e os balčikonis não en endem a pala a
balčikonu. Nes e a igo ap esen ados pela p imei a ez, com base na sequência das discussões
analisadas, na li e a u a publicadas ou os au o es de eiginhas, con empo á ios a eminimen os e
especialmen e no a su as ais documen os a chy inos, en a-se susin e iza a ma e iali a disponí el e
no a in e p e ação da his ó ia de p epa ação do ocabulá io da língua Li uânica daquele pe íodo. como
sabe, após kazimie o būgas mo e elabo ação do dicioná io da língua Li uânica pa ê io anos oi oda
pa ojęs. isso não signi ica que sob e a búga dicioná io deixando em udo não se pensou. em 1925 o úl imo
ambo a auxilia , dicioná io sec e á io es udan e an anas salys ealizou um ace o do a qui o da
ambo a e seus esul ados publicou na coleção de abalhos de ciência Tau a i zodis (salys 1985: 136154).
de ido à c í ica na imp ensa, que asun os de diódino não judam em en e, in e êm-se Uni e sidade da
Li uânia aculdade de ciências humani á ias. 1926 m. se emb o 14 d. sessão do conselho acul e o oi
s a s y i e lie u ių kalbos žodyno eikalai. decano da aculdade Vinco k ė ėsMicke ičiaus ela ó io,
dizino asun os Minis é io da Educação pa edê cuida in is que menė i eiginiai não baseados s a esniais
ac os, mos y ų e o que ul ydas anuo empo ebu o jesui ų gimnazijos mokslei is, es uda
uni e si e e começou só 1930 m., e lhe aqueles assun os ba gu ou o am conhecomi di e amen e de
uose eika2ys kazalas (g. 1891 m. ls.), ilologas, ju chelios ses sese s sūnus, Šlapeles kamais as.
g aduou Vilniaus ii gimnazia, es udou ilologia Pe e bu go uni e si e e. Após gue a abalhou
e minologia na comissão, 1926 m. o mou a Uni e sidade da Li uânia (klasikinių kalbų i li uanis ikos
s udijas). abalhou em á ias escolas de línguas elhas p o esso , 19261932 m. uni e si e e ensinou
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
103s aipsniai a icles acul e ui, ad decano p opos a conselho cons i uiu uma ce a
comisão: p esiden e jonas jablonskis, memb os balčikonis, an anas sme ona, al edas
senas (senn) e k ė ė-Micke ičius /. P esmininkui de e minou paga po 800 li os
emune ação po mês (cVa . 4, ap. 817, lp. 7). Mais a de ainda oi dinhei o pa a mobiliá io
adqui i . būgos e odyno palikimą a comissão pa edé apžiū ė i balčikoniui. 1926 m. 2 de
ou ub o. à comissão ele ap esen ou o ela ó io de ape u a. sua inal esc e e-se que
sk ynios, nas quais encon a pala asynas [ . y. léodyno ka o ekos. A. P.], mui o mencos,
ei as de nelygias len as, sem bom za ožimo, isu apdulkėję. acha que a Comissão
de e ia diccioná io, a é ins umais e supe isionado. al homem en e an o n olha ado p.
jam a si as edak o ius, eip padė i, kad jis nedulkė ų, nep ažū ų i nesuges ų“ (bal-
čikonis 1978: 47). P ie p anešimo y a p ie ašas, kad spalio 13 d. komisija nusp en-
dusi p adė i da bą. „ am da bui samdomas žmogus, ku is u ė ų di b i komisijos
kepalas2. o ei o enca egado de con e sa com ele e com a Educação minis e ia del
condições de abalho ( en o). nu eikė, en e an o não conseguiu descob i . e do
a bu o pasamdy as di b i kazys kepalas, kiek kokio da bo minė a komisija
balčikonio ela ó io ex emamen e impo an e pe manece mencionado o a o, que
naquele momen o não possuída de nenhum candida o pa a dicioná io edi o es, aigi e
balčikonio candida u as não es a a komissias aki a ije. No en an o, depois de
qua o e ias anos edi o ium do dicioná io balčikonis oi enca egado. a é šiol li e a u a
oi esc i o, que balčikonis ex-só candida o ocupa ca gos de edi o do dicioná io. e.g.
Vy au as Vi kauskas cau elosamen e a i mou: ki o homem, podėjoso p epa a didįjį
lie u ių kalbos žodyną, u bū i exis i (Vi kauskas 1986: 186). em ou a on e (Pupkis 2010:
150) indica-se que o Ins i u o de língua e li e a u a Li uãs na década de XX. na década de 8,
conside ando balčikonio Rink inių aš ų edição kazio ul ydo oi di o que ao luga do
dicioná io de língua Li uânia não conhe ę nenhuma compe ição, e ou os edi o es de
idiomas locais k a ęsi3. de a o, como mos am no os documen os a chy inos, essas
alegações de em se essencialmen e epa iadas.
classikines línguas e Li uães língua (não especialis as). Pa a a língua li uânica in e p e eu la ynas
au o es de ob as ch es oma iją, publicou a igos em ques ões de e minologia. acaboandan e ii mundial
gue a ao pi ou pa a o Ociden e. 3 essa a i mação con i ma e mais a denês kazio ul ydo
pensamen os: i não sabe quan o mais seu [kazimie o būgos] começado abalho e ia es aėjęs
inal e ado, se não j. balčikonio es o ços ele con inua , de odo, se naquele empo não exis essem de
homem al como j. balčikonis. [...] ele a gumen a a, que a nação Li uânia i a p ecisa diódino, que
necessá io con inua ainda k. būgos começė ą da bą (ul ydas 1987 5:
104 ac a Linguis ica Li huanica LXVII luose pa icipando pessoas lūpų. Vi kausko
aLdonas PuPkis
suposição ambém não se baseou em quaisque a os conc e os.
P o abiejų in o man ų ul ydo e Vi kausko olho se á p asp ūdęs e o a o de que naquela
imp ensa es a a e aiškių dú idas sob e balčikonio p émio diciono edi o iumi. Nes e
aspec o bas an e in o mi us an [ano] Valio nome assinado nele esc e e, esą ekę
s aipsnis (Valys 1930), įdė as į 1930 m. Lie u os žinių dien aš į lapk ičio 27 d., ai
y a p ieš pa o icialiai g uodžio 1 d. paski ian žodyno edak o iumi balčikonį.
gi dė i, que o abalho do ocódino esan is pa es as p. doc. b. (sem abejo, u imas
gal oje balčikonis). eno ado abalho do dicioná io esą de e ia só egozija -se, mas
nea odą, que nele osse incluídas odas as melho es o ças dos nossos kalbininkų.
Ponas b. esan is bom es ilis a, mas, au o iaus opinião, abalho de ocodyno con inua
a g i o ainda insu icien e. his ó ico e linguís ico compa á el a um abalho ais
pessoas como būga nós não emos, ad de e ia inclui jo ens as o ças kalbininkų,
p o esso uni e si á io. o dicioná io de en ega p. b. žiniai é a císsimo
econhecimen o an o ju ídica como mo alena di ei o a um b. aquilo žygiu [...] como
igno ado mais amplo (is o . lygin.) a isão linguís ica a a os da nossa língua,
o icialmen e ap o ado po ce as ge ações (escolhas) mais an igas dos nossos
albiná ios mais es ei os dogma iškesnis linguís ico desa i ude4. Nos nada não
sujkliū a dicionino abalhado es, mas suas quali icações amčiam abalho da ciência.
al abalho azendo, me pa ece, pelo menos e u íamos e alguns dos secundu á ios, não do ciência sume imen os ( endem)5.
quem oi o au o des e a igo, não conseguiu de e mina . não há dú ida de que ele e a p óximo da aculdade
de ciências humani á ias da uni e sidade, um dos jo ens kalbininkų salao e ska džiaus ambien e pessoas,
al ez a é e o p óp io ska džius. como sabe, ska džius de es udos no es angei o, Alemanha, em kauną įžo
1928 m. inal e a pa i de 1929 m. semes o p ima e a Li uano uni e si e e começou a le á ios cu sos
kalbo y os. não há dú idas, que seu abalho uni e si á io ca ão ele p imei o a endê com o decano da
aculdade k ė e-Micke ičiumi, e es e po isso ala a com o Minis é io da Educação. de inan p o a elmen e
ali ada e da ques ão de edagão do dicioná io e, p esun amen e, es e e aquele oi su u ado. isso con i ma
indi e amen e um en ão uni e si á io lec o juozo umo-Vaižgan o ca a é Pe ui klimui, esc i o 1929 m.
janei o 29 d. seu ex auką p a a u aqui paci uo i. e o mando L. uni e sidade, aço umas, eu deixieku a
pa i au ens semes o nebe no docomajame pe sonale. j. M. 4 juozui balčikoniui naquele momen o ėjo
46-ieji me ai, aigi mesma c ea i inio e cien í ico abalho b anda. quan o hou a dogma iškesnio
nussi imen o, discui i o ques ão, pa icula men e endo em men e o abalho de lexicog a ia. 5 aleksand o
ži gulio es emunhimo, na sociedade de ido ao balčikonio cessão edi o umi y ojęs um ce o ce icismo:
naujas edi o us, kalbo y os li e a u a quase desconhecido, ecomend êsse à sociedade um dos con os em
aduções, imąsis edaguo i cien í ico diccioná io do idioma li uânico. aigi pega emos... (dê a pala a à
pala a 2006: 200). da uni e sidade e omando o dicioná io ka o eká napali g igui incas k ė ė disse: ai
ago a sabe emos, quem con inua á abalha dicioni o edagação abalho, cujo po būgos ligi šiol ninguém
ned įso oma (ibid, 193).
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
105s aipsniai a icles /
O P esiden e já alecidois com j. M. Minis é io Pi mininku e já decidê iX20 d. sh. m.
sol a me com mundu u em pensão. que ida comanda me de localo a dzes coleção
(p adžią esu pada ęs ainda 1903 m., žiū . di a-žinynas, 5000 nomesų); ou o documen o
ska džiui Lie . žodyną edaguo i e c. “ (Vaižgan as 1998: 215).
pa icula men e impo an e é k ė ės (como p esiden e, mas não indicado, de qual
comissão) e ska džiaus (caus sec e a iaus) m. 10 de ab il 1929 assinado e di igido ao
minis o da educação Memo andumas Lie u ių kalbos žodyno eikalu (nMMb s VkM .
9229). Ma yno Maž ydo Biblio eca do Depa amen o Nacional de Man aščių nes e
caso há ês documen os: ska džiaus man aš is e dois mašin aščio egzemplio iai.
O Memo ando esc e e que con inua a pe mi i diccioná io da língua Li uânica como
būgos esą neapsimoka po duas azões: 1) Loco a džius e pe sonal o žius equi
sepa a , e i ica , adicionalmen e cole a e pô em ele o diccioná io sepa ado, 2) 6070
% de odo ma e ial ainda equi e i ica , pois ela de mui os não in ei amen e ielmen e e
pagamen e ansc i a (ibid, 4). necessêsiu amplamen e o ganiza no a ma e ial coleção
( ai a es angei os a chi us, po exemplo, a ka aliaučių po b e kūno, Wol enbü elio,
chylinskio biblijas e e c., ambém a Vilnius, Moscow, a Li huolynų a chi us, a p o incias e
. .). pa a que o abalho osse mais ápido, equê, que abalhasse mais um homem (e no
es angei o ais abalhos abalhamcas de pessoas comissão). po isso e ao nosso
es e diccioná io pe mi i é necessá ia é mínimo de ês pessoas Comissão. esses
memb os da comissão de em se pessoas das mais al as quali icações cien í icas, e,
po an o, sua emune ação de e co esponde ao abalho de abalho ( en o). écnico
abalho (óodjiam exp essainė i, ka alogo i, naujiems žodžiams a ky i i pa ik in i,
pe ašinė i, susi ašinė i e c. .) inicialmen e eikią somen e dois am a sidėjusių
žmonių: aukš ąjį mokslą baigusio li uanis o sek e o iaus i a ėję gimnaziją baigusio
sek e o iaus padėjo. comissão p o incial inha de e pessoas, a quem se ia possí el
di igi -se e i ica desejados ac os, p ocu a pala as em i a língua e . . (1 de
klaipėda, 2 de zemaičių, 1 de dzūkų, 1 de aka ų aukš aičių, 2 de y ų aukš aičių, 1 de
Vilniaus k aš o) e p e e lhes paga , be specialaus emune ação, pelo menos po 50 li ų po mês.
mais adian e memo andume esc e e, que a p incípio nebūsí possí el uma ez odos
os abalhos começa . P imei amen e eikią oma es angei os a chi os, paskiau
p o incias. Desejá el soma de dinhei o pa a os p óximos anos se ia 10 000 li os, com
ou as despesas ( ašomajai mašinėlei e k .) 12 000. Es a es ima i a se ia de 1930, e
me ade da quan ia desejada ob e -se nes e ano6. Es e ano se ia possí el começa
o dicioná io de língua esc i a li uana, que a nossa sociedade, especialmen e escolas,
é imedia amen e necessá ia, e ambém começa o p óp io g ande dicioná io se não
de pe missão, é pelo menos o abalho de p epa ação (ibid., 6).
6 Es ado do o çamen o sąma oje oi p e is o diccioná io dedica uma ce a som de dinhei o. 1930 m.
pe s a s an o o çamen o essa quan ia oi o emen e eduzida.
106
aLdonas PuPkis
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
que esses sumanymai não e am uščios linguagem, mos a e dois ska džiaus 1930 m. e e ei o mês.
esc e e ca as ca as à decano da aculdade de ciências humani á ias k ė ei-Micke ičiui. nesse momen o
ska džius es a a Leipcige, cuida a dos seus assun os de disse ação. sem ziden o sob e diccioná io, a já
ki ų dalykų, asa io 10 d. laiške ska džius ei aujasi k ė ės, ką jis pa y ęs iš p e-
Minis e ių k- as pe s a s ė o dodyno sąma ą (nMMb s VkM69 . 69). Fe e ei o 22 d. lixo pensamen os ainda
esbalbingedo es: dėl ocodyno eu manau assim: buko a7 é p eciso necessa iamen e acei a sek e o ium.
de início, a é junho mêsio, suka alogiza á oda a ma é ia do ocodyno. Vie o a džius e pe sonal a džius
eišski ia sky ium e suka alogizuoja. Aqui pode iam es ei a abalho supe isiona salys. se ocê
ealmen e conco dasse com Š . Minis e ia, isso eu esc e i imedia amen e salui e mudu susc iamos sob e
abalho: ele pode ia, ligi eu pa ažiuosiu à Li uânia, de buko os suka alogizo a do ocodigo ma e ial
ecolhe ma e ial a diccioná io da esc i a língua; além disso, ele pode ia começa a o ganiza e oda o
dicioná io ma e ial ecolhimen o. j. ge ulis disse, se o diccioná io se á m a no i s a li o a do yb ė je, isso
com mielu no u e ele con ibuėsís ao abalho ( enimb; publicada Lk XVii 197; e . A. P.). No en an o ska džius
não oi designado edi o ium do dicioná io da língua Li uânica. o que isso debiu, quais e am os mais
impo an es mo i os, nes e momen o não se pode o que exa amen e dize , só es á cla o, que ska džius
o ná-lo ealmen e que ia, e balčikonis a aquele luga eio só ou os p incbido (ž . des e a igo 8 isnašą).
ska džius in enções con i mam mui os ac os: is o e odas as subsequen es elações com edi o io do
dicioná io balčikoniu, e depois de mui os anos (in 1962) como com apnaude exp esa idéi, que o abalho do
dicioná io di igia sme onos paski asis balčikonis8 (ska džius 1997: 581). 7 juozas Liud ikas buko a (g. 1896 m.
Ma ijampolės apsk ., k osnos lsč., изlandžių k.) es udėsi udaminoje, Ma ijampolėje, 1917 m. baigė
Vo onežo gimnaziją. e o nęs à Li uânia es udou em al os cu sososias e Li uânia uni e si e e. 1922 m.
abalhou būgos dizodyno edacção. 1928 m. obulinosi pas ju gį ge ulį Leipcige, 1931 m. uni e si e e de Pa is
adqui iu compa igamosios indoeu opiešu linguas g ama ikos licencia o g au. não ecebendo emp ego
Vy au as maggiojo uni e si e abalhou no minis é io da de esa nacional, cuida a ka ine e minija (nMMb
s . 1301460, l. 612; Le iii 334). 8 edi o umi balčikonį sua esolução nomeou Minis o da Educação kons an inas
Šakenis, elho seu conhecido u bū ainda desde es udos Pe e bu ge empos ( ėliau jiedu sueida o
laik aščių edakcijose, abudu abalbo Lie u ių d augijoje nuken ėjusiems nuo ka o šelp i, ka u
moky oja o Vo oneže). não há dú idas, cos p esiden e p. an ano sme onos incen i ada, 1930 m. sumanė
pe mi i a. a. p o . k. būgos diccioná io. an anai is 1933: 503). balčikonis com sme ona o am conhecidos
desde 1909 m. e ão, mais a de suasduas es adas susiam Vil ies jo nalinho edacção e ou as p ógomas.
1934 m. balčikonis sme onos 60o ani e sá ios de nascimen o anunciou pluoš ą a iminimų (balčikonis 1934).
kad iskas bu o de inama su šalies p eziden u (plg. liudijimą spaudoje: „[m]ūsų y iausybė, espubli-
ou a pessoa, que pôde e impo ância decisi a à nomeação balčikonio, oi minis o p esiden e juozas
ūbelis (18821939). jiedu ambém e am bons conhecidos desde Vo onežo empos; quando 1924 m. balčikonis de
Pane ėžio se mudikėlė em kauną, empo a iamen e apossou eno ūbelių apa amen o. dizodyno edakcijos
bend ada bė b onė Vosyly ė esc e eu, que
„minis as juozas ūbelis p ikalbėjęs o da bo [žodyno edaga imo. – A. P.] im is docen ą juozą bal-
čikonį. balčikonis pa s ą y a man sakęs“ (dėk žodį p ie žodžio 2006: 195).
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
107s aipsniai a icles aigi pode-se pensa , que designando dicionino edi o ių podiam
c uziuo is p incipalmen e duas ins i uições Vy au o maggio uni e si io
humani á ios sciences akul e o e Educação minis é io in e esses. / en e eles
es a a e ab eu p e enden as ska džiaus e balčikonio igū os. podia e
signi icâncias e o a o de que decano da aculdade k ė ė-Micke ičius e p esiden e
do es ado sme ona naquele momen o não e am quaisie amigos ou amchiulhos e suas
elações após 1926 m. dezemb o 17 d. golpe do es ado e a pašliję. não aíss i
esquece e não ão há mui o empo oco ida a chamada kalbininkų e li e a u ų
discussões, na qual uns dos mais impo an es oponen esos e a jus amen e k ė ė e
balčikonis. aigi k ė ės apoiado ska džius podia o na in e esses ou ambições
caucai u duas in luen es ins i uições elações.
abalho do dicodyno edacção
Seu IR kRI IkA balčikoniu pe êmos lide a imen o dicynui ska džius não icou oda
isolšalyje do que impo an eus leksikog a ijas abalho. não há dú ida, que as coisas
do ocino ele ealmen e p eocupa a. Vicks an à discussão sob e a e o ma da
o og a ia in oduzemė ina ska džius 1934 m. a i mação de que g ande dicioná io da
língua li uânica, que ago a se p epa a a imp ensa , de e se pe mi ido su u ky a, não
ligšioline pad ikusia ašyba (ska džius 1999: 640). ainda an e io men e ska džius e salys
são con ibuídas à ixação dos p incípios da elabo ação do dicioná io. como sabe de
e e ni o es a empeminamen os e ou as on es, edi o ius de zodyno na u eza,
compos a e ou as ques ões cons an emen e a ada a com Li uânia e es angei os
kalbininkais e decisões oma a só udo p o undniai isnag inhado e conside a ês. an ai
balčikonis sem islygų ejei ou okiečių kalbininko e ns o enkelio ( aenkel) p opos a
pa a adiciona ao diccioná io a igos uma pa e e imológica (Lki Lkž . 57, l. 41). mui o
con e sou com Leipcigo (nuo 1934 m. ka aliaučiaus) p o esso ium uni e si um ju giu
ge uliu (ge ullis), 1935 m. anks y ą pa asa į azia a a ele išsikalbė i, изsidisku uo i,
išsiginčy i ( am mesmo, 26). ninkais saliu e ska djiumi. Pa ies ska džiaus liudijimu,
u ė a ne ienas pokalbis su jaunaisiais Vy au o didžiojo uni e si e o moksli-
segmadienais alekso e, onde es a a o dicioná io edacção, jiedu jun amen e com o
edi o conside as yda o dicioná io san a ką (ska džius 1997: 601). em ou o luga
ska džius esc e eu que edi ó io designado po balčikonium abalho ekę começa
quase desde o começo: isų pi miausia he himsel had o įsidi b i, ind waysą am
diccioná io a edagi me e a. saliui amuge e e longokai com ele sob e isso discu i (ibid,
544). aleksande ca i gulio lemb ança, nusis a imas dėlio i pala as lizdais al ez ainda
enha sido abo dado com ou os kalbininkais, p incipalmen e com ska džium e saliu. al
e odyno sanda a niekad mais a de suas
108 ac a Linguis ica Li huanica LXVII nemaža con ibuiu pa a a compilação de pad ão de diccioná io,
aLdonas PuPkis
embo a mui as ezes com eles não podia se acei o eles cada ez mais que iam moksliškumo, que,
nebu o ginčijama“ (dėk žodį p ie žodžio 2006: 210). napalys g igas, ilgame is
žodyno edakcijos sek e o ius, a siminimuose ašo, kad ska džius i salys „i gi
como mos a a p á ica, balčikonio e ska džiaus su saliu opinies de a o di i ėsi não uma ques ão. e.
g. 1935 m. maio 8 d. balčikonis assinou aš ą III depa amen o do Minis é io da Educação, ao qual
bu o sunkiai pasiekiamas“ (dėk žodį p ie žodžio 2006: 194).
di e amen e e a pa aldi dizodyno edakcija, e nele indicou que dizodyno edakcijas e p o . ge ulio
opinião, de ba ba izmů em diccioná io de e ia dė i aqueles, que são usados nes es dias esc i os, e
aos ou os de e ia se edlei s diccioná ios sepa ados. salio e ska džiaus opinam, dė i de e ia odos
a língua i ajo usá elos cul uais pala as, embo a deles e e ia des es dias aš ų kalba (dūšia,
g iekas, čėsas e e c.). edacção e ge ulio opinião, sakiniai de mais elhos esc i o es (Mikalojaus
daukšos, simono daukan o e k .) dė ini o iginalalo ašyba, e salys e ska džius que iam udo aduzi
em es es dias ašybą. po an o, ašo balčikonis, edação, emendo uma assumi esponsabilidades,
pede ao depa amen o a suk enci uma maio consul a ou de ou a indica , o que de e ia aze (cVa
. 391, ap. 4, b. 1035, l. 69). 1936 m. imp udoje começou a apa ece a igos, nos quais in o mada sob e
p epa ada Dic iona y, abalho da edação e i omo publico pe spec i as. Visu en a iza-se a
impo ância do u u o dicódino mokslui e p ak ikai, eiškiamas g ande desejo mais ápido sulauk i
o omo. ou excessi amen e boas a aliações da imp ensa, ou ou as ci cuns âncias9 incen i a am
ska džių em 1937 m. p ecoceu ou ono no Gim osios kalbos žu nale publica um a igo Pašaliečio
no adas sob e diccioná io (ska džius 1997: 227230). nele ap esen is i samp o a imai enco ajam em
suas alegações olha mais de alhe e algum que mais amplamen e desc e e . au o do a igo esc e e
que sob e o p óp io diccioná io es ando mui o lido na imp ensa, con e sado com á ias pessoas, a é
com os mesmos memb os da edacção10, e nos úl imos empos ao seu esc eomam [zodžių da ybos]
abalho pe žiū ėjęs quase oda a ma e ial diccioná ia. mas mui as pessoas pe gun am, con udo,
não posso dize que esse diccioná io já seja bem quan o necessá io p epa ado pa a pe mi i (ibid,
227). ão posi i o po á ias azões. P imei oji obs ácul exis indo eno me di e ença en e būga
dicliná io nussi amen o e a ual edição opiniões. būga cuidadoissis odo linguine ma e ial ( an o em
sepa adas pala as, seus l imis, an o ases, an o e enybėmis, an o simplesmis), e e enybybė
da língua Li uânia esąs assun o de oda a nação, odos ele u į cuida in is e à essa pe missão
con ibuí. p eocupando-se com ques ões de língua, e eu que o exp essa a minha opinião (ska džius
1997: 227).
9 P anas ska džius ašo, kad „[b]en kelis ka us man y a ekę laik aščiuose skai y i, kad leidžiamasis
10 engažua a pa ece p incipalmen e a p óp ia ska džiaus a igo i aš ė: pois não jiedu com an anu saliu
oda pašaliečiai, se com edi o iumi ap a ė dicodyno san a kos emas. es anhei soa e in o mação de que
sob e diccioná io alė se com á ias pessoas, n e com os mesmos memb os da edacção [ e . A. P.].
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
109s aipsniai / a icles
a ual edação po p ensa i s ą l a i k ą pediu cole a só pala as nãop aisesnius11 ( ão
mais adicionado no a igo, que no dicioná io po isso não se á is a a e dadei a daquelas
pala as simples; e dos esc i os elhos cole a só pala as nãop aisesenos). o dem de
pala as de cole a não indousi de an eço apgal o a, escolėjai nepa eng i. Įdomesnius
pala as ecolhê odos, que nãoingėję, coleolika eles simplesmen e kal e kalę.
nepa eng i pickėjai nemokėję e como eque en e pala as de zap essi ,
pa icula men e g ande esan i ki čiação ne o ka. Finalmen e sis emicamen e
nesu a kius do abalho de ecolha, de uns luga es ob ida mui as pala as, e de ou os mui o pouco.
ou a de iciência es ando inganė inas suplanação do abalho da edação. a p incípio
zamismo a p epa a mais diccioná io adap ado às ques ões da p á ica, mas ilonguici
apa ece em, que de ido à sua g andeza diccioná io às ques ões da p á ica não pode á ik i.
po que depois quan o empo ha endo apossedês a em diccioná io dê e ais emp ésnios, que
o am quando esc i os ou a mėse u ilizados, exce o aciden ais ba ba ismos. al caminho
esan is co e o: ais pala as são cul u a es emunhas, além disso, necessá ias à his ó ia
da língua. só esą pena, que inicialmen e aquelas pala as ossem isoladas de odo o, e ago a
se á di ícil elas su aiky i, po an o dicodyne e emos só blankų suas a osenes imagem.
e cei o assun o esan i nesu a ky a esc i a. edacção di igida ins uída pela Minis é io
da Educação em 1922 m. jablonskio g ama ikos esc i a, mas suas con a iedades mui o
obs audanças cla amen e unsaki mui os pon os da língua i a. Es e ocabulá io pe mi i
empo ane nesu a ky a o og a ia é g ande dano a oda a ciência da nossa língua e
p á ica de ida (ibid, 229).
no inal do a igo o au o az a conclusão, que enquan o ainda não é a de,
necessá io su iliza esc i a e ja deixa diccioná io. p ecisa sis emicamen e e
planicamen e e es i esc i os, especialmen e mais anciosos on es, suo ganiza e
p epa á-los de pe manen es e ismaningos oces pickado es de i a língua em á ios
luga es da Li uânia. [ž]odyno edacção de e se aumen ada; o abalho de ges ão do
ocabulá io de e se ainda ape eiçoado e ape ado, pa a que seus u os ossem
ealmen e ú eis não só pa a a p á ica da ida, mas ambém pa a o p óp io idioma scholslui (ibid, 230).
balčikonis em es es ska džiaus con akaiš us na p ado não eagou. ele e edacção mui os ska džiaus
le an ados do dicioná io p epa ação de iciências o am não menos conhecidos negu oponen e. mui os
deles iaiškėjo começando a esc e e dicioná io ex o a e apidamen e edi o io de aco do igales ce as
de iciências começa am a sele a (pa yimui, daė de no o eco e algumas elhas on es e e c.). e po
causa da esc i a balčikonis a é que gažodyno eks ą guiau asi apenas ins uções do minis é io. 11
lėjo nesuk i gal os: kol žodyno edakcija bu o pa aldi Š ie imo minis e ijai, ašan
Palygin i cedo (1933 m.) balčikonis começa am a p oclama , que alga e conhecidas pala as, po que
edakção impo an e não a p óp ia pala a, mas dado a ele de língua i a sen ença (balčikonis 1978: 123).
116 ac a
aLdonas PuPkis
Linguis ica Li huanica LXVII
2 PaV. Di e o do Ins i u o Li uanís ica Vinco k ė ės-Micke ičiaus ca a de
educação liaudies komisa ui aksimilė (LMaa . 2, ap. 1, b. 24, l. 341)
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
117s aipsniai / a icles
3 PaV. P oje o de Educação liaudies komisa o nome an ano Venclo as
ap esen ado demi i juozą balčikonį aksimilė
118 ac a Linguis ica Li huanica LXVII c í ico (kiek ieną neaiškų a ejį ik inęs,
aLdonas PuPkis
p amany us ak us a idėjęs į šalį). a isasse ou os quais de unções, j. balčikonis só
só do diodyno abalho i e ( enbid). seque um memb o da comissão, in e ogado po
ca a, üsgê-se ão apidamen e amilia iza com o ma e ial e se pėsia ão a idėjęs
edigia ? nada endo con a comisão, se ido es da edacção pedem pe mi i acaba
de ocodyno i omą. Pe ição oi edigida 1940 m. ou ub o 15 d., assinado n. g igo, e.
ho odničiū ės (samaniū ės), a. Libe io19, e. Mikalauskai ės, j. Mikeliūno, j. senkaus, Z.
ūselio e k. Vosyliaus e no mesmo dia ansmi ido ao komisa da educação. liaudies pode
se que po causa des e edação se ido o ojos pedido, ou al ez e po ou as pa a
nós desconhecidas ci cuns âncias ao mesmo empo balčikonis não a e io das unções
de edi o e con inuou icou edigia diccioná io.
dizodyno edakcija
MoksLų akadeMijos sis eMoje e MoksLinė PagaLbinė koMisija no o e apa des a oda
a his ó ia iniciou ma ione ine ao go e no li uano m. janei o 16 d. 1941 nu a imu
es abelecú us Li uânia acadêmia de ciência. o am cons i uídas á ias seções da
academia; humani á io di isão o mou pe a ky as Li uanis ikos ins i u o, ago a
nomeado Li u ian idioma ins i u o, ambém Li u ians li e a u a, Li uânia his ó ia e
e nologias ins i u o. Ins i u o de língua Li uãs di e o oi nomeado ska džius.
Na sua p imei a in e iu imp ensa (1941 m., Gim oji kalba; ž . ska džius 1999: 995996) no o
di e o papasalhou sob e numa omus ins i u o da bus, mas sob e žodyną nieko
neužsiminė. só quan o mais a de sob e ele já alou na e is a Gim osios kalbos num
a igo imp esso (ska džius 1999: 996998). o abalho do ocodyno sendosian e não só sem
in e upção con inua-se ainda, mas e bemokai melho ado e in ensi icado. P imisis
omas, ligšiolinės edakcijos pa uoš as, em b e e apa ece á al como ele já é; mas
omos mais longos já e ão de se pe mi idos sem aquelas de iciências, que podiam
as is pi mąjį omą leidžian . Visų pi ma bus s engiamasi suo ganizuo i isoje Lie-
p óximo do s e i ó io um ce o núme o de esponsá eis de cole o es de ma e ial
ocabulá io e e i icado es ... e em ge al an o quan o possí el mais melho a a
lexikog a inę o dino san a ką (ibid, 998).
de a o dizodyno i omas, su edaguo ado de aco do balčikonio p incípios, oi
imp esso 1941 m. ėly ą pa asa į. mas aqui ele oi de ida bolše ikinė censū a:
encon ou e an isemi as, e bu žuazinho nacionalis a de na u eza klaidų. sabe-se
que po isso 19 assim ad e sá io oi esc i a an ano Lybe io pa a dê.
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
119s aipsniai / a icles
pas kazį P eikšą20 ėjo aiškin is ins i u o di ek o ius ska džius. as „su ikęs neda-
mi i nenhuma ep essionais conclusões, mas es i ésua exigida omá de no o edaze
(sabaliauskas 1999: 31).
pa ece, que algum empo no p óp io ins i u o da língua Li uânica p e aloos
no malias abalhingas humo ações. o am cons i uídas á ias ins i u o
pe mi idos publicações comissões, en e as quais em o dodyno komisiją asign i
balčikonis, salys e ska džius, esc ebas abalho apyskai os e planos Mokslų
akademijos ado ybei. e.g. 1941 m. Ins i u o de língua Li uânia em anualidade de
abalho apyskai e (nuo 1940 m. junho 15 d.), do di e o ska džiaus assini o m. 1941
junho 14 d., esc e e-se que [b]u žuazinės au o idades na Li uânia nu e imas e
Li uânia ing essão em s s oi o maio sucesso Lie u os mokslui įs eig a Lie u os
s Mokslų akademija (Lki . 62, l. 144). ainda admi a-se que ago a abalha na
edacção do dicioná io da língua Li uânica já 11 pessoas em ez de an e io men e
an igos 8, a i ma-se que [ ]a ybinės au o idades g aças a ís eig asis Ins i u o da
língua Li uânica bolše ikišku empu abalha abalho de ciência da língua li hu ,
con ibuindo pa a odos os nossos g andes socialis ines pá ia de abalhos
cien í icos e conquis as ( en pa ). Na apyskai á incluídas de odos os ins i u o
subalinos apyskai os, en e eles e balčikonio p epa a dicodyno edacção abalho apyskai a.
No en an o, ao mesmo empo, Li u ians Language ins i u e oco eu g ande
pe a ca de ca gos de uncioná ios. 1941 m. 16 de junho d. di e o do ins i u o
ska džius assinou aš ą Mokslų akademijos p ezidiumui, pelo qual se o e ece demi i
balčikonį dos ca gos de edi o do dicioná io da língua Lie u ių e designá-lo Lkž
assis ėjėju do edi o (LMaa . 1, ap. 9, b. 3579, l. 16). baseando-se na disposição do
di e o do ins i u o n . 113115, o p esiden e Mokslų akademijos k ė ė-Micke ičius
junho 19 d. assinou o dens, a pa i daqueles anos junho 16 d. demi i balčikonį dos
de e es de edi o de dicioná io e nomea ele de assis ėjėju do edi o . pelo mesmo
dec e o jonikas oi des i uído dos ca gos de che e de P ak inė kalbos i
e minologijos posky io e nomeado edi o ium do g ande diccioná io21 ( inha).
be iską aukš yn kojomis ap e ė p asidėjęs nacis inės Vokie ijos i so ie ų
gue a da união. já es abelecidos óc eis pode a Mokslų akademijos p esiden e k ė ė-Micke ičius julho
26 d. assinou o dens pa a dedica (is o é e o ni i) balčikonį Lie u ių kalbos žodino edak o iumi, a joniką
ans e i di b i P ak inės kalbos i e minologijos posky io sek e o iumi (Lki Lkž . 18, 5 l. 71). 20
kazys P eikšas (19031961), so ié ico pe sonagem, um dos ideologias comunis as diegedo es e
p opaguedo es na Li uânia. alando empo oi LkP ck p opagandos e agi ação seção ededo . 21
edi o iumi do dicioná io Pe ui jonik e e de se apenas um mês e um semana. como g ande che e do
dicioná io ele pediu en ia , pa ece, só um aš ão do dicioná io eikalu (plg. sua ca a a dicioná io
alkininkui Leonui kuodžiui: Lki Lkž . 518, l. 71).
120
aLdonas PuPkis
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
uo lyg i baigėsi ska džiaus mėginimai pe im i žodyno eikalus į sa o žinią, be ,
p esumi elmen e, não oi esquecido a p omessa edagua diccioná io o ças da comissão e seu ex o a
pa i ii omo a a segundo os chamados p incípios da esc i a ba e ia. No en an o cujo esignydou
laiką kokių susidū imų kaip i nebū a, juolab kad 1941 m. lapk ičio 11 d. ska džius
dos ca gos de di e o do ins i u o da língua Li uânia. isso saído azões não são conhecidas, embo a
pode se baseadas e no u mais a idė i seus inagamas pala as de língua Li uânica da ab icação
assun os de publicação (knyga izėjo 1943 m. da e). 1941 m. 3 de dezemb o d. as unções de di e o do
ins i u o o icialmen e o am ans e idas saliu. pa ece que salys e a como e nuosaikesnis líde : com
balčikoniu ele nunca oi publicamen e con lic a ęs, nesi ėlė em 1940 m. ska džiaus e balčikonio diskusiją,
mais cuida a dos abalhos do seu s i a. No en an o, em 1942 m. meados, 31 de julho, di e o salys
esc e eu laš ą p esiden e da academia Mokslų, no qual es abeleceu opinião sob e uma ce a comissão
de p epa ação de dicioná io o mação. o au o da ca a alegou que de ido a len o imp us u ei abalho i
omo ii a pe missão22 icando imp imiu de aga , po an o andasi opo unidade aquela pe missão
p een ia e co igi , que aquelas al e ações ossem aplicadas e em ou os olumes. aš e
a gumen a-se pelo que es e eno me g ande impo ância abalho g ande diccioná io da língua Li uânia
um y . edi o um neap ėpiamas (LMaa . 1, ap. 1, b. 68, l. 75), po an o de e ia se o ma y a ce a
comissão. Essa comissão e ia a a e a de esol e os p incípios ge ais do dicioná io anda o, assun os
de o og a ia e em ge al odas as p óp ia edacção e indi iduais memb os des a comissão le an adas
ques ões. [...] es a comissão não se ia esponsá el pela edaccinė, mas cien í ica auxilibinė, cujas
nu u as edação do dicódino são ob iga ó ias. A posição do Edi o -Ge al esponsá el po isso em
nenhum modo não se ia mudá el (do mesmo). al g upo de abalho, in i ulado Moksline pagalbine
komisija, p opos a do di e o do ins i u o Mokslų akademijos ado ybės oi apidamen e ap o ado e na
p imei a sua sessão, oco ida em se emb o 28 d., p esiden e elei o salys. Ela ainda en ou em ska džius,
balčikonis, jonikas e Vilniaus Uni e si y p o esso o embskis (o ębski). como a i ma an anas Lybe is,
balčikonis de comissão espe a a ealmen e ajuda cien í ica (Lybe is 2009: 272), mas quando em sessão
no amen e oi le an ada ques ão de esc i a, ele es i amen e se opôs a qualque ipo de e o ma de
esc i a. na e cei a sessão 14 de ou ub o d. po causa da esc i a ele decla ou sua sepa adíssima
opinião e mais em aqueles pasi a imus nebeeida o. posėdžius (úl imo oco eu 1943 m. julho 2 d.),
conside a s é nemaža impo an es sanda os do ocodyno. No en an o es u u á ios do dicioná io
ex o assun os não oi e is ou i22 1941 m. isėjus dicioná io i omui, i ažas (3000 egz.) oi apidamen e
esgo ado e Li u ias Ins i u o de Língua com Mokslų akademijos p a a imo decidiu p epa a o omo ii
eikia pasaky i, kad Mokslinė pagalbinė komisija pe isą sa o da bo laiką, 44
leidimą. oi já a ado o ex o, pa e dele emendisy a, di bami abalhos de imp us u eja.
espe aė asi-o publica em 1942 m. ou ono, mas de ido a di iculd
ka o me o sąlygų da bas ėjo lė ai, kol galų gale bu o isai nu auk as.
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
121s aipsniai a icles mi o am apsib ėžiami ou especi icinami só pa iniai casos. / e ai i
sen ėdyie i omo san a kos elação de pon o de is a com omais mais a as os
de e minou: 1. pala as signi icâncias, onde possí el, dis ibuídas po undamen o
his ó ico; 2. hib idai ma cė ini naqueles casos, onde há pala a de língua li uânica com
niekinamas [? A. P.] signi icâncias p ésaga ou p iešdėliu; 3. ge imidades conside am-se
apenas di ec os emp és imos, mas não de i adas deles ly ys (com lie u iškaisiais
da ybiniais elemen ais); 4. o og a ia do dicioná io es abelece são designados
p óximosiausiais comissão assembleias (pag indu paėmus Lie u ių kalbos ins i u o
suda y ąjį p ojek ą); 5. c uzuiukas ma ca ė i não-in e iá eis de inius e híb idos,
bem como a chaizmus; 6. o igminių žodžių aiškinimų nedė i (LMaa . 1, ap. 1, b. 68, l. 85).
sem desliza em des a n e cisão análise, é p eciso dize , que nele no essencial oi
con i mado balčikonio nusis a y asis o dino pobūdis bei i omo p epa amen o
p incípios e kokių esminės pe a kos dalykų nenuma i a. é especialmen e p eciso
en a iza , que na nu a imą o am incluídas ke inės sodyno sanda os disposições
nedė i kilminių pala a de aiškinimų e pala as signi icamos ski s y i his o iniu
pag indu. alguns ou os p incípios do dicionino i omo o am consolidados em ou as
sessões, po exemplo, sakinius dos elhos esc i os (incluindo kleino) ap esen ados a ual
esc i a. Nas sen enças aqueles assun os o am conside ados p incipalmen e baseado
esc i o ii omo ex o (skil imis, ko ek ū a), o i omo casos ( ūkumai, como esc e a
p o ocole), de o al 29-i, conside a s y i só numa sen êdye. aigi ska džiaus es o ços
ocínio page in i, sumokslin i não o am conc e izados, como seu p óp io longus anos
oi se es o çando decla a . Du an e os anos de ocupação alemã ele con essou a g ig:
Pa s obse ei, que minha eo ia no ocabulá io di icilmen e compa í el com a p á ica
(dėk žodį p ie žodžio 2006: 194). qual e a oji eo ia, di icilmen e ou e a a é o im
pe cepês e mesmo ska džius. mui o mais a de, 1970 m. 27 de no emb o, a Zigmui
Zinke iči ele esc e ia: Šiandien ga au Lkž Viii omą, que só pa i šu iniškai espėjau
pe mes i akimis, mas e a pa i disso já ejo, quão g ande e inexp essi amen e alioso
lobynas da língua li uãs: sem ele nem um único lie u ių e, em ge al, bal ų kalbų
y inė ojas não pode á apsiei i. isso, cla o, na e dade ė a apenas dicioná io de
explicações da língua li uânica, não hesau us lingue li uanicae, que com o empo e á
ainda se p epa ado de ce os especialis as não só kalbininkų (ling is ų), mas e ilologų. com aquele diccioná io se á p incipalmen e elacionada his ó ia da língua li uãs (ci . de: osinas 2011: 144).
não cu a iMs pa aL aŠybos
Pada inas assembleias, Mokslų akademijos p esidium encomendação Lie u ių kalbos
balčikoniui nesu ikus s a s y i ašybos kei imo dalykų i nebelankan komisijos
ins i u e oi suda y a ašybos komisija (dos mesmos anos memb os komisijos,
excep o balčikonį). ela i in apidamen e, 1942 m. no emb o 11 d., con i mou já
an e io men e Li u ias de línguas
122
aLdonas PuPkis
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
ins i u o p epa ados esc i a undos. eles o am conside ados e ap o ados pela
assembleia ge al do depa amen o de ciências humani á ias, sociais e econômicas da
Academia Mokslów, e em seguida, em no emb o 19 d., após eles assinou e o p óp io
P anas ge man as23 .
conselhei o ge al da educação desde o mesmo começo de abalho da Comissão de
auxílio Mokslnej começou uma e dadei a gue a en e a comissão, p incipalmen e
ska džiaus su saliu, e edi ó io balčikonio24. a é en ão algum empo ha endo sido a si
šešėlyje, em sessões e ou as ocasiões ska džius no amen e suas exigências
s engėsi im i i šų (bū a e i in aš ių susiki imų i apsižodžia imų) e en ou o ça
balčikonį obedece po meios adminis a i os. o comando do gue a ai á de aco do
com as unções assumiu di e o do ins i u o salys, e pa a in oduzi uma no a esc i a
na p á ica de elabo ação de um g ande dicioná io, a comissão e e de longo e pacien emen e pe segui o al o esboçado25.
não seigilinhando em oda aquela lu a eigą, p eciso dize que a comissão, mais p ecisamen e alando
ska džius, apoiado salio26, seus obje i os como e alcançou: no a esc i a oi o icialmen e con i mada.
po ém nem Ge ência de Educação, nem Mokslų akademijos lide ança legiu não oi con i mada exigência
segundo ela pe a ky i dizodyno eks ą. isso podia exigi só lide ança do ins i u o da língua Lie u ių.
alguns meses Li uães do idioma ins i u e y ojo odaška sumaiš is. já de imedia o, undamen os de
esc i a ainda não con i mados, de dicódino bend ada bių oi eque ida obse a no a no a esc i a, mas
se ido u ojai nesi yžo publicamen e es andi dian e edi o ias. daquelas desaco damen os ugnyje po
o dem do di e o , a é explica se esc i ybos asun os, o am suspendidas ob as da imp ensa. e quando
o conselhei o ge al da educação inalmen e ap o ou undamen os da esc i a, balčikonis no emb o 24 d.
esc e eu esignaydinho aš ą. 23 P anas ge man as (a é 1940 m. Meškauskas) (19031945), igu a da
sociedade, olbinis a, cien is as dak a as. g aduou Li uânia e Leipcigo uni e sidades, abalhou
Depa amen o de Segu ança da Li uânia p udos abalho, zaėjus okiečiams Š ie imo adybos
(minis e ios) gene aliniu a ėju. po es o ços de p o ege Li u ians de okiečių kėslų inclui jo em em
nazis ine a i idades, ou os an inacinių ações 1943 m. oi en elaçado Š u ho o campo de concen ação
e lá mo ė. Pa ašė, en e ou os, e nemaža com a p á ica da língua elacionados abalhos.
24 no seu diá io de abalho de 19 de se emb o de 1980 es ou засписался впечатления из balčikonio
Rink inių aš ų редакционной комиссии ii omo s a s ymo седения: s a s an [balčikonio laiško al edui
edaga imą eiginius] Lybe is nep ieš a a o, be isas i ė. kai išėjom, išliejo man isą ulžį. jis bu ęs
senui о слодино при balčikonio и esąs убежден, что ska džius su saliu no ę pasisa in i balčikonio,
обязательно этот и тот (konk ečiai, a leas ) прикисти свое дело и так быть авторами слодино.
ex emamen e g ande in igan e ex-ska džius.
25 es e é um dos mais in e essan es, mas ambém mais obscu os páginas da his ó ia da elabo ação de
dicioná io da língua Li uânica, mas es e ema sepa ado, especiais, analisá el quais ou as ocasiões. 26
Comissão ionikas oi como e ex is a, e janas o embskis em esc iby dispu us não mingho; ele mais se
es o çou aplica ambas as pa es, do que à qual uma mais cla amen e conco da . beje, o embskio opinião balčikonis
ypač e ino i ka ais ja ne nek i iškai emda osi.
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
123s aipsniai / a icles
P asidėjo susi ašinamen o en e di e o salao, edi o balčikonio e Mokslų akademijos e Š ie imo
adybos ado ybės ma a onas. Aqui, sem menciona ambos os sãos a gumen os, se ia possí el indica
apenas sepa adamen e pa eikš ą ska džiaus opinião, ansmi ida à p esidência da academia 1942 m.
dezemb o 7 d. aš e esc e e, que e con i mando undamen os da esc i a apa eandą pessoas27, que
que iam mais algo o oca . esą mo i ou-se pelo a o de que balčikonis es ando jablonskio es amen o
execu ado e po isso ele u į se leis a con inua ocodyne usa al esc i a, qual a ele já começado a
usa . ska džius po isso esc e o, que diccioná io da língua Li uânia esan is não jablonskio, e būgos
es amen as e būga nesan is seu solodyne a ojęs jablonskio ašybos. daba inė esc i a, usada j.
balčikonio dicioná io da língua li uânica, na e dade é não jablonskinė, mas balčikoninė (LMaa . 1, ap. 1, b.
68, l. 106). po ém esc i a ainda não exis indo udo. a pa i balčikonio compo amen o e línguas esą e ,
que ele com comisión não desejindo e nenhuma eikala e ha endo es ado de an isso con a ela
nosi eikés. de a o, b e emen e abalhou comissão hi a ão mui os su adus aisy inų coisas, que isso
pode qualque homem objec i o pe cebe (ibid, 107). aigi, az conclusão ska džius, o g ande diccioná io
da língua Li uânia bū inai de e e egali se pe mi ido só a no a con i min aja esc i a ( en pa , 108), e
udo mais epasilieką como bu ę. mas se não consegui em chega a aco do, en ão sem demo a esse
abalho esolzamen e imedia amen e de em oma -no ou os e con inuá-lo (en ão mesmo). Paboigoje
ska džius decla a que se udo omasse manusea não especialis as de pašali, ele mesmo não pode ia
con ibui à língua Lie u ių ocabulá io e uo pa im jausčiausi a empalaida ęs de qualque ipo de
ligações com Li uânia Mokslų akademija ( enbid) (ž . ig. 4). apesa do ul ima i o da decla ação ska dža
balčikonis não oi ein eg ado dos de e es de edi o do dicioná io, e a galine da e expleis a a os ogų
s eika ai pa aisi i (nuo 1942 m. 1 de dezemb o d. a é 1943 m. 1 de janei o d.). e embo a mais a de enha
sido dedado mui o es o ços de con li o, embo a um pouco suš enni i, balčikonis em edação neg įžo.
Es a aqui ap esen ada esumga, não conhecendo de odos ou pelo menos mais impo an es a gumen os
balčikonio, pode se a aliada unila e almen e e šaliosamen e. aqueles a gumen os do edi o i a i mações
p ecisa a i mesmo umas poucas explicanoosius pala as. 1942 m. 31 de dezemb o d. Pane ėžio oyga dos
balse oi imp esso o a igo balčikonio Lopy a ašyba (balčikonis 1978: 183187). nele o au o esc e e que
esą impo an e sabe , po quê edi o us neno ėjęs usa no a esc i a undamen os. Reco da-se que
ge iausiai išdės y i ka o me ais paskelb uose s aipsniuose, ad apie kai ku iuos jų
edação desde o mesmo começo do abalho es a ussa adap a -se à o icialíssima esc i a,
explicaçãoama, po quê ha ida escolhida Visuomenês įnamių esc i a. Re27 kokių e onde isso бута людей,
nepasisekė de e mina , mas mais a de, já apa ežius balčikonio a igo pa a
Pane ėžio apyga dos balse (balčikonis 1978: 183187), imp ensa publicada a igos de ( o am en iada e
ins i u o de con eúdo semelhan e liças), nos quais nep i a iama esc i a e o mai e apoiada balčikonio
pozicija (ž . aila 1943, k onika 1943).
124
aLdonas PuPkis
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
4 PaV. P ano ska džio m. 7 de dezemb o de 1942 ca a ao p esiden e da Academia Mokslų
agmen o aksimilė (LMaa . 1, ap. 1, b. 68, l. 108) mais adian e o au o mos a que nos
P anas ska džius i didysis Lie u ių kalbos žodynas
125s aipsniai a icles dak o ius neno ėjęs, que começa oame edaguo i ome
su gas ų d i ašybos ou de ido ašybos se ia edi binamen o quase odo omas /. do
ou o lado, aço au o , enquan o no a esc i a não aça al a ou as nossas
esc i u as e não há conhecimen o, que e es a consumi , especialmen e quando depois
da gue a se euni á oda a nação em pilha e começa á anquilamen e a abalha
abalho cul u al, isso qual o sen ido šok i a usa pala a pa a o p imei oam? a gi a
essência da pala a cons i ui esc i a? ( em mesmo, 185).
undamen os da esc i a sumixai são usados p incípios de esc i a kilminês e sono a:
em umu o o necida esc e e da o igem, em ou o luga de sons (baigš us, po que esą
baigus, baigin i, embo a dessas pala as nos esc i os a uais e em ida ne enca de se
is o ou ou ido, mas de o igem, embo a seja conhecido). esc i iba nãoi aiko olimesnių
o iginais, sua inalidade não é ensina e imologias ( am mesmo). maio c iminal apicado
po causa quen e esc i a, po que au o es no amen e esquecem sua esikel á io kilminį
esc i a p incipio ( aši i bjau us, pjau i i kiaulė, šiaudas, como jus amen e é mos ęs
jablonskis, ė a dois g a ícios mis u a (ibid, 186)). se undamen os de esc i a não
hou esse en a i a de da adequamesnę esc i a, isso que saída? (ib). saídai is esan i
nobminiu p incípio suda y a jablonskio esc i a. nou o a igo, esc i oimo 1944 m.
discu indo já com saliu (balčikonis 1978: 187188), en a iza-se que o edi o não conco díss
acei a a comissão p opos a de esc i os po causa de que não p ecisa iam edacção a
ex á pe žiū ė i, imp us u ei pe aisi a , edacção co igi e . . juk diccionas de o
ne unka! diccioná io p ecisa de pala as, e não le as kai aliojimas! [...] mas a
enacidade da comissão oi maio do que esses a gumen os (ibid, 187). edi o na opinião,
ódyno ii omas u ėjęs apa ece i 1943 m. p ima e aį, ėliausiai asa ą. bu au opiniões,
que a esc i a kai aliojimen o du an e gue a em ge al é nesąmonė. mui as onde alei,
que du an e a gue a quase ale ia o diccioná io pe mi i mesmo com co ek u as
e os; co ek u as e os depois pode iam se co igidos, e se mo essem lapelhas com
pala as, isso po nenhum dinhei o deles não-
a gau um. be mokslo įs aigos nuėjo ki u keliu“ ( en pa , 188).
aPibend inaMosios Pas abos
1. a igo analisando-se m 1930 inal. eno ado p epa a do g ande do dicioná io da
língua Li uânia da a ibuição ci cuns âncias, co eguojama ligšiolinė opinião, que o
único candida o aos de e es do dicioná io do dicioná io ex-kalbininkas balčikonis.
no as su as as documen os a qui ís icos dados, o p imei o candida o d ada biais e
bu o ką ik mokslus užsienyje baigęs kalbininkas ska džius. galima many i, kad
kaip ik jis inicija o žodyno edakcijos a gai inimo da bą, ūpinosi inansais, ben-
ou os negócios do dicioná io e jus i icamen e p e endeu se nomeado edi o do
dicioná io. Razão, po que ca džius não oi designado em do g ande ocodico e-