Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse
Full text
52 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
k is ina u koVska
Uni e sidad de Vilniaus, cen o Polonis ikos Mokslinių di ecciones de
es udios: polkų a mių Lie u oje unkciona imas i s a i ikacija,
lie u ių i polkų a mių sąweikos, leksiniai li uanizmai polkų kalboje,
liaudies pap očiai pa ibyje; d ikalbés polkųlie u ių leksikog aphijos
p oblemos.
Lie uVių kaLbos skoLiniai
Lie uVos Lenkų a Mėse1
Li huanian bo owings in Polish dialec s in Li huania ano acia En es e a ículo se analizan leksiniai
li uanizmai, u ilizados en las a mėse de lengkų kalbos lenkų, lie u ių i bal a usių pa ibio e i o io
en Li uania. Leksiniai li uanizmas se ca ac e izan según el pe íodo de p es inimosi así como de
es as palab as en ando en polkų a mes modosus. de la ealizada análisis se da conclusión de que la
mayo ía de p és amos de la lengua li u ias, en ekusius en polkų kalbą, ino de bal a usių kalbos, lo
que puede es i ica sob e bal a usių kalbos cons i uída base á polkų a mėms o mo is Vilniaus
egione.
anno a ion he pape deals wi h lexical Li uanisms unc ioning in Polish dialec s on he
Polish-Li huanian-belo ussian bo de land. Li huanian lexical loanwo ds a e cha ac e ized wi h
ega d o ime and he ways o il e ing o hese wo ds in o Polish dialec s. he analysis
conduc ed mues a que la mayo ía de p és amos li uanos pene ó en polaco po he media ion o
he bela ussian language, which can be an e idence o he bela ussian backg ound o Polish dialec s
in
Vilnius and i s a ea.
A ículo 1 ue p epa ado en ejecución del p oyec o in e nacional język polski pog anicza
li ewsko-ło ewsko-biało uskiego na le innych odmian polszczyzny północnok esowej (The Polish language o
he Li huanianLa ian-Belo ussian bo de land in compa ison wi h o he a ian s o he Polish language in
no h-eas e n Polish), inanciado po el Minis e io de Polonia Mokslo y Wyższego Wykolnic wa Wyższego (MnisW),
un Cen o Nacional de Ciencia (n […] Minis y o Science and Highe Educa ion, aho a Na h); núme o de con a o:
n104 056038. esMiniai palab as: lenkų a mės Lie u oje, a mių są eika, li uanizmai, Vilniaus k aš as. keyWo ds:
Polish dialec s in Li huania, in e ac ion be ween dialec s, li huanisms, he Vilnius egion.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
53s aigsniai a icles /
Lenkų, lie u ių y bal a usių pa ibio e i o ioí ca ac e ís ico mul idiakul ū iškumas y plu iakalbiškumas,
su o ma ós complejos e noling is inos elaciones en dis an e pasado, alcanančioje de Li uania didžiosios
kunigaikš ys ės (Ldk) iempos. Las p imminas apasionamien os en bal os y usos ie as, así como de la
gen e an plūdis de ka ūnos y nės an puolio (1655) pe íodo en es e e i o io i ían has a sie e e nolec as:
kaimyninių als ybių į akojo ai, kad Liublino unijos (1569) i Mask os ka iuome-
lie u ių kalba, bal a usių kalba, šiau ės y ų egiono lenkų kalba, Lie u os o o ių kalba, akų ka a
Lie u os, kalba žydų dialek as, na e o pagonių šnek a en el e i o io de di e sos e nolek ų ikėjo mucho.
Después de las dos naciones epúblicas di isiones comenza on o alece la in luencia de la lengua usas en
(bedna czuk 1994: 109–124). Laikui bėgan Lie u os didžiosios kunigaikš ys ės
es as ie as, cambió el uso de o os desde seno unciona os idiomas el s a us y lími es (g ek-Pabisowa
has a aho a de la desc ipción de la si uación lingüís ica de iempos de Li uania analizando uen es
his ó icas, así como del es udio de es os e i o ios pa ibio del é mino del lenguaje bal a 2 en el pasado
1997: 145–179).
así como del é mino del lenguaje li uanos en los e i o ios ecinos de Li uania. debido a lo polkų a mių
genezė Li uania aún aún sigue siendo obje o de discusiones. Usando los da os lingüís icos, en es e a ículo
se analiza án enómenos, sob e la base de los cuales se ía posible de e mina Vilniaus a minio egionos
polkų a mes su o ma usį lingbinį pag indą. desc omasis obje o en es as a mėse se u ilizan li uanizmai.
Leksiniai li uanizmas se á ca ac e izados según sus ch onologinių sluoksnių į ai o ę (bei con eso
elacionados eminių g upių ski umus) y sus papela imą en di e sos a miniuose a ealuos. además,
eniendo en cuen a las ecuen es coincidencias con analógicas bal a usių a mėse u ilizadas palab as, se
a a á de jus i ica el ing eso de es as palab as a Li uania polkų a mes kelią pe kalbą a pininkę. En
es e a ículo no se á ap ie ado solamen e sólo de las lenguas Li uanas skolinių, за ašy ų Vilniaus k aš o
e i o ijoje (le. Wileńszczyzna)3, pa eikimu. se end á en cuen a a aquellos e i o ios que alejadas de
Vilniaus k aš o, pe o a las que ca ac e izan simila es socioling is iniai peculia idades de si uación en
con ex o pasado y p esen e. adelan e p esen ados li ua2 Hoy es e p oblema g ildenama sólo en algunos
a ículos. bal a usía es udiado ana olijus aksami o as esc ibe sob e quan i a i a bal a usių pe s a ą
e i o io de Li uania g ande kunigaikš ys ės, pla os bal a usių lengua (šiau ės aka ų bal a usių a mių)
el uso con ac ando a li uanios, polakos y bal a usios y es e dialec o unciona imą en o as pequeñas (žydų,
ka aimų, o o ių) comunidades, apsigunsa Vilniaus y akų apylinkėse (Аксамитов 2000: 9192). 3 El
nomb amien o a es e a miniam plo sugi ió halina u ska, quien es udió y desc ibió polkų kalbą e i o ios
en el no es de Vilniaus, plačiai besid iekiančiose desde ke na ės has a naujųjų Š enčionių. sepa ando
Vilniaus á ea de o os dos lenkakalbių e i o ios en Li uania smal ų y kauno y ė sólo esas edinkas, las
cuales an es de la gue a en a on en la es uc u a del Es ado polaco ( u ska 1995). Hoy se ía necesa ia
nue a clasi icación de Li uania polkų a mių, po que ya es in es igado odos es os a mių a eales. cuán
más amplios suge i ía concebi y los lími es de la egión de Vilniaus a minio.
54 ac a Linguis ica Li huanica LXVII nizmai ue on insc i o en Vilniaus ajone y en
k is ina u koVska
cie as Ši in ų y Molė ų ajonų ie o ėse, i. e. en los e i o ios que nep ípuso
Vilniaus k aš ui, po que has a 1939 años akaga de un akų ajón, en el que hoy
domina la lengua lenkų, a kalbinė si uacija muy simila a Vilniaus k aš o kalbinę
šios apylinkės bu o Lie u os espublikos e i o ijoje. aip pa naudojama su ink a
si uaciju. aigi examinadas localidades, ciją. el léxico seleccionado pa a el es udio ue
dado a in o man es, que gene almen e en gene al no saben el idioma li uano y no las
ku iose lenkų kalba a lieka (bei kažkada a liko) pi mosios (p ima inės) kalbos unk-
usan en la ida co idiana4. Po eikis записinė i y in es iginė i leksinius li uanizmus
Lie u os lenkų a mėse nació 2001 años empezėjus a ecopila ma e ialá polkų
a miniam žodynui. Pi minė žodynui5 la acumulación de léxico análisis e eló bas an e
conside able el esquele o léxico de o igen Li u iškos (ap oxim 10 p oc.). Usando U il de
base del dicodino cons i uída cues iona io, el ma e ial ecogido ue e i icado
du an e cada e ano expedición (i. y. 20072012 años). El olumen del léxico cada ez
aumen aba, pa yk aba apun a nue os leksemos o apun a ya apun adas lexis de
mo onologíns a ian es, azeologines palab as conjunciones. Ac ualmen e mi
enida ka o eką cons i uye más de 700 leksinių li uanizmų. Conside a, que nue as
palab as o sus a ian es aún es posible de de ec a en inexplo adas á eas de polkų
a mų, especialmen e la Polonia y la bielo usia pa ibie (pa yciach, Šalčininkų ajone).
es o puikiai mos é y es os años du an e expedición ano a palab as. a ículo no
pe mi ió inclui olumen de odos los es udiados en el aco e записавшихся li uanizmów.
iskel i esis basada ue on elegi palab as, e lejin ys cada g upo lexicico
di e sidadé, bien documen ados i iamojo a ealo a mėje y u in ys muchos
mo onologinių a ian os. análisis de palab as e ec uada basado en abajos de
li uanos, bal a usių y polkų kalbininkų. a ención p incipalmen e has a šiol ha sido
pa ibio dedicada a los li uanismos ex endidos bal a usių a mėse (u bu is 1969: 4368;
1969a: 149162; 1984:
30–38;
1984: 255–275; 1987: 46–52, 61–68; Гринавяцкене, Мацкевич, Романо-
вич, Чеберук 1975: 163195; g ina eckienė 1983: 182204). Lenkų kalbos lie u iškus
skolinius analiza on los siguien es au o es: o ębski 1931: 7985; Zdaniukiewicz 1972;
Zinke ičius 1974: 207214; g ina eckienė 1977: 13314 1991: 4764; ekielski 1980: 6273;
smoczyński 2001: 445460; u kowska 2006: 73108, 2007: 487502, 2010: 342348. al esc ibi
es e a ículo, ap o echándose ambién de impo an es abajos de ca ác e
más gene al: Мартынов
1965;
Чекман 1972: 147–156; Лаучюте 1973:
155–164,
1975:
145161; Zinke ičius 1984: 255275, 1987: 4652, 6168; Laučiū ė 2007: 85102;
g ek-Pabisowa 1993: 5460; smułkowa 2002: 272283, 2002a: 2422576. 2008:
4 išsamiau šių e i o ijų kalbinė si uacija ap a iama keliose šio s aipsnio au o ės publikacijose ( u kow-
ska 345366; 2008a: 5368).
5 dicciona io, en el que dada lexicica de odos polkų a mių Li uania di undimo e i o ios, ue isleish
Va so ia en 2006 años (ž . sPgL).
6Resumen de Li uanizmos es udiinamien os p esen ado en mi es udio ( u kowska 2006: 73108).
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
55s aipsniai / a icles
Leksinių Li uaniZMų g uPės
los análisis de los p és amos de lengua Li uania, ealizados sob e la base de
dicciona ios his ó icos, con enidos Ldk lexicón de lenguas de la egión nó dico y
ac uales dicciona ios de sla os a mių, pe mi e dis ingui cua o g upos de p és amos7.
1 . Pi ma li uanizmų g upė
bas an e g an pa e del léxico o man los iejos skoliniai, documen ados Li uania
g ande kunigaikš ys ės epochoje, es os leksemų encon ada en iejosos uen es,
esc i as polkų o senąja bal a usių lenguas. Es as palab as, insc i as XViXVIII a., son
ampliamen e u ilizadas y no malmen e sob e i ie on en a ios sla os (lenkų, usų,
bal a usių, uk ainiečių) idiomas. ellos o man a ias g upos emá icos.
denominaciones isiog á icas dy sa ʻ a pinių amilia plan a de bosques y campos,
hiemkenčių pik žolė (B omus); su s iebas, g ūdas: W życie dużo dy sy, ona ośni aka jak
owies, mie lica aka, o aka do owsa podobna Š . Nu o dy sa, a misma ży nica, po
polsku ży nica, a po p os emu dy sa, o jeszcze po bieło usku dy sa, nu ona a yko u
jej zia ka nie ma, ona yko łuseczka, ona nie ma zia ków, a że o już mówi: ży nica,
chlebu pomocnica, że o jej źmielisz i azem do chleba. [a jak u mówili?] U n`as i dy sa, i
ży nica, uno dice dy sa, o o dice ży nica Len . [a dy sy nie było?] Dy sy było, a jak że,
osła ak jak mia liczka w życie Vid. Dy sa jes , jeśli jej dopuścisz, o na eż kwi nie
Miež. Ja ni sé od qué a dy sa e a. To ona od ziemi zachodziła, ci od jakiej powie zy
in u . la palab a dy sa записала g ina eckienė bui ydžių apylinkėse (g ina eckienė 1991:
50); dzi sa: Dzi sa czy dży sa, chyba coś akiego, co szkodziło dla zboża Vi š; di sa:
Di sa o już ba dzo d ennie, szkodliwa. Nu ona kwi nie niby, żół e, wyśpiewajo akie
os e dziubuczki, o eż ba dzo szkodliwa na zboża Šiaul. en esc i os an iguos es á
documen ado en es as o mas: dy sa, dy so a y (jabl 65); insc i o usų, uk ainiečių,
lenkų (bals ogės, seinų) a mėse (СБ 11); unciona ambién bal a usių a mėse: дрса, г ì
рса (СБГ); lie. d sė
8;
7En es e a ículo, desc ibiendo p és amos del idioma li uanos, se u iliza amplia li uanismo concep oka:
kalbos skoliniais laikomi lie u iškos šaknies žodžiai i ki ų kalbų skoliniai, ku ie į lenkų kalbą pa eko
lie u ių pe lie u ių kalbą. Li uanizmais ambién se conside an leksemas, las cuales en a on a polkų a me
po o a lengua (en es e caso bal a usių). Es e modo de desc ipción, su gido de lo llamado p oceso de
leksikalización in es igando skolinių e imologiją, es conside ado más jus o. (Plg. Walczak 1982: 172194). 8 i
Lie u os žodžių a i ikmenys a ian es en o as lenguas ue on seleccionados usando usando el
dicciona io de lenguas Li u ias: Lkže. casos más complejos al de e mina palab as de o igen Li u išką ue analizados basado e imo-
56 ac a Linguis ica Li uanica LXVII dy wan ʻapleis a, nedi bama, sužėlusi di a: Nu na
k is ina u koVska
dy wanie ylko k owy pasi sie, co na dy wanie obić, am na dy wanie ylko ośni awa i
wiencej nic Š . Gospoda z ak zaniedbał a ziemia, dy wanem zapuścił Vi š. Dy wany,
już za mojo pamieńcio, o ja k owa jeszcze p owadziłam na dy wany dalej, am
koniczynka yko, dy wanami s ała ziemia. Te az no zapuszczajo Vid. Dy wany byli, ale u
sólo a gó a o łonki dub. Jak pobendzie jaki dy wan, nu o po ym ży a mejo osla ka .
U mnie o była dob za żyć sucha, dy wany ke n. Vilniaus k aš e palab a dy wan zap ašė
dy wan był, a ak o wszys ko u abiane było s a p. Dy wanow nie była kiedyś, byli
u ska, ničas, Š eiko ska ( u niszw 138, 173), bui ydjiuose dwilewicz: dy wan (dwil 115);
dy wan po esc i o bui ydžių y aukš ad a io apylinkėse (g ina eckienė 1977: 137; 1991: 50);
dy wanek ʻžolė: Nu po ym pośle es u na jakimś dy wanku obio majówka Š ;
zady waniały ʻapie ie a: neapdi bama: Nu zady waniała aka [ziemia] Š ; dy wanieć
(sgP). en esc i u as an an iguas desde XVi a. se documen an es as o mas: dy an
(de an, di an), di anec, dy anik, dy anowy, en e i o io de Li uania (jabl 47, 66, 67,
117, 234, 311); Zo ia ku zowa p opo ciona la palab a dy wan y la a a como Li u išką
skolinį, uncionuojan į lenkų kalboje nuo XVii a., senojoje bal a usių kalboje o ma
dzi wan nuo XVi a. (ku z 353); él ambién se documen a en ΓΣΒΜ en las siguien es o mas:
дирванъ, дерванъ, дырвонъ, дырва, функционирует Пскво, smolensko и seinных округских
lenkų a mėse (СБ 29), ambién pa ibio bal a usių a mėse (СБГ); es a palab a al
bal a usių a mėse analizado u bu is
(1969 (1): 58); lie. di ónas; dumbło ʻnusėdusios d umzlės, šlapias suplak as pu as: Ale jes
akie dumbły, że jak p zewali sie, możysz p zewalić sie i p zepaść am Len . A wodzie nu
eż bywa dumbła, bywa, que am wa do, a bywa que am jeszcze aka, que am nogi lazo,
que am aka dumbła jeszcze Š . [ aki muł w jezio ze?] Dumbła ud. Ledwie ja nogi z ego
dumbła wyciągnął. Ryba wielka, ale czuć dumbłem Wiljaszcz. la palab a en esc i os
an iguos se documen a desde 1671 m. ( aseiniai) (jabl 295), ambién como liūno nomb e
Думъбль desde 1596 m. (ukme gė) (jabl 121), no ap i ubamos ГСБМ; uncionuoja pa ibio
bal a usių a mėse: dỳmбла (СБГ), ambién usų a mėse en el e i o io de Li uania (СБ 54);
lie. dublas; k usznia 1. ʻakmenų k ū a, k ūsnis: Nu aka kupa kamieni o ylko nazywali
k usznia, nu pozwożone, do kuczy złożone i nazywali k usznia Š . A o bywa k usznia
kamieniow, o w kamieniach eż ak samo z obio gniazdy i siedzo (szeszki) Len . Kiedyś
majon ek był, o zbie ali kamieni i walili w k uszni e Pad ; ch uśnia: Jak kamieni donde
nałożona, o nazywali ch uśnia ka ; 2. ʻiš akmenų suk au as šildomasis pi ies ugniaku as:
Była k usznia i am palili, palili w ej k uszni, była aka piec, en loginiais žodynais:
bal a usių kalbos (ЭСБМ), usų kalbos (ЭСРЯ), lenkų kalbos (sejP, sejPsł), sla ų kalbų (СЭСЯ) y
lie u ių kalbos (Lsej), é. las su oninimas al inal de es e a ículo.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
57s aipsniai / a icles
piec był z obiony z kamieni aki i nazywała sie o k usznia Š ; k uśnia: A a piec, na piec,
co złożona z kamieni, jak polejo wodo, żyby duch en, o k uśnia nazywała sia, na
k uśnia wody chluśnisz Š . K usznia w łaźni liczy sie piec a, k usznia, on jak p zepali
sie, o am ylko kamuszki e ozpadajo sie ud. W łaźni podłoga i k uśnia aka była
z obiona z kamieniow, a woda nieśli sie z cha y in u . Ch uśnia e a w łaźni, o na kamieni
polewali Pab. W łaźni ch uśni akie z kamieni byli, akie piecy, nu i am nacieplo, e kamieni
nag zejon sie silna i po ym wody lejo na e kamieni, pa y nachodzi nu i ak myli sie a n.
al oad a io apylinkėse: K uśnia (g ina eckienė 1977: 139), k uśnia (sgP). ku zowa es a
palab a la p esen a como Li u išką skolinį senojoje bal a usių kalboje desde XVi a.,
ci ando bulyką9 (ku z 378); el p ime alo ambién se documen a ΓΣΒΜ; ac uales
bal a usių a mėse (panašiai y lenkų) se u iliza abiem signi icados: крỳшня, крỳсня
ʻ(akmenų) cú a, k ūsnis; pi ies ugniaku as (SBG); ambién de las seinas a mėse (СБ 46);
lie.
k ūsnė
ʻ(akmenų)
k ū a, k ūsnis; k ósnis
ʻish pied asas sh au ois šildomasis pi ies ugniaku as; kud a, mžb. kude ka ʻnedidelis
augalais apaugęs enkinys: To akie (miejsce), dónde woda s oi, aho a ya wodów nie ma.
Ona puede se i aka yko woda, jak a koła, ale am bło nawa miejsca aka już, o
k zaczek jaki ośnie, o co, o nazywali kude ki. Wiencej z biało uskiego już e nazwania
pozos ali sie ud; jedzisz od Wilna, jes na lewa enka am aka koło bło ka, jazio ka,
kud a nazywała sie, kud a i bizulka nazywali jej między; kud a, kude ka, kudzia ka mžb.
(Psg) las palab as kud a, kude ka documen ándose en ano is esc i os desde XVii a.
Li uania e i o io (jabl 108, 313, 332); СБМ p opo ciona bal a usišką a i ikmenį kỳdze ka
‘k ūmokšniai, miškelis (documen ándose Vilniaus, kauno y ga dino gube nijose); y auja
pa ibio bal a usių a mėse (СБГ); ambién insc i o uk ainiečių kalboje (СБ 37; u bu is 1969
(1): 62); lie.
cue po; ʻlunliumpsin i pelkė, klampynė: W lesia aki lun był, o jezio o jes , o już am i
lun. Bło a aka, kasza, ona kołyszy sie mocno. Żywioła ona do lunu ego popadnie, o nie
wylezie Pab. U nas e a aka łonka, nazywali luny, ale nie powiedziać, que am ba dzo aka
mok a. Jak k ó y ok, o am koniem jechać nie można była, ale awa am można do jego
wpaść. Koło zeków byli e luny Len ; luń: Jak s anisz i kołyszy sia, o luń [ka ]. la palab a
en esc i u as an iguo ės se documen a en e i o io de Li uania desde XVi a. (jabl 121);
osła ka . Luny byli, ylko luny byli koło zek, ak jak idzisz, o lun en chyla sie,
ambién pa ibio bal a usių a mėse: люн, лна, лнi, лỳнi (СБГ) y usų a mėse en el
e i o io de Li uania (СБ 32); lie. li ū nas; las a; szlina ‘gli us molis, inkamas minklei: Ga ki
mieli, ch o nie móg kupić, o akie z szliny zlepione, nie glina, a aka w jezio ach, bło a aka
siwa, o ba dzo oni dob e byli e ga ki Miež; szlin. palab a á szlin zap ašė g ina eckienė
aukš ad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 144). an iguos uen es, esc i os en bal a usiškai,
en e i o io Li uano se documen a sólo o ma de la palab a šlina, desde inales a XVi a.
ojs , dgs. ojs y ‘klampi pelkė, apaugusi k ūmais a medžiais, pelkė, lieknas’:
Tam aki ojs był, o możesz noga wsunońć Pab. To e a aki ojs , po ym ocha osu-
9 Bullyka A. M. 1972: Daўнiя запазычаннi белорусской языка, Мiнск (ci . según ku z 378).
58 ac a Linguis ica Li huanica LXVII szyli, mala acja jak p zeszła Miež. Dalej w am a s ona
k is ina u koVska
ojs a, zbie amy am żu awiny. Tam ales k`upawiny, am jak s anisz, o można i zawalić sie
Pad . Łonki, ojs a, ue ales ojs ow. Rojs y na polu byli, w odzie jak sadzawka jaka ka .
O jak naszy dom, u od azu ue ojs . Tu nijakich łonek nie había, u jedne ojs y byli
en e. Te az u nas o ojs y wykasawali jak malia awacja Pal. Rojs a najwiencej lesie
bywa k as. U nas w ojście ich było pełno, ych kali Len . Nu ak p zeważnie na ojście
mok o, nu jak ba dzo sucha la a, nu o am nic, ale jak mok a, o żu awiny o po wodzie, bez
gumowych bu ow nijak Š . Żu awiny ośli na ojs ach Vi š. Nasza poli, ojs y, u nas ba dzo
mok e, olchi, ba dzo akie ojs nazywali, bo inaczej w Polsce nazywajo, czy w ksionżkach,
und y, czy jak, a o u nas ojs y, po li ewsku może Vid. Tam widzi była jezio ka kiedyś, aka
niewielka, a po ym ona pomału, pomału i wysechła, p zeszła do d ugiej jezio ki, w Zapolcach
jes jezio ka, jak ona zeszła, am aka ojs była Paež. Idź y na ojs y ‘pažodžiui: eik u
ais an: To ak możno śmiało w oczy mówić: a idź y na ojs y, co y am wymyślił Š . U n`as
ojs y mok e ales, o i mówili [idź, y na ojs y] Vid. u ska zap ašė o mą ojścik mžb.
( u niszw 176). g ina eckienė p esen ó de bui ydžių y aukš ad a io apylinkių: ojs eczek
mžb. (g ina eckienė 1977: 143), ojs owy ‘ ais inis (g ina eckienė 1991: 52). jablonskis
documen a o mas ois , ais , eis , ois o, ois o, ois o nuo XVi a., Li uania y los
e i o ios de Bal a usía (jabl 206208, 323, 349); ku zowa, ci ada bulyką, documen auoja
bal a usių diboje desde XV a. (ku zowa 422); o mas de es e palab a ройст, ройста
documen adas pa ibio bal a usių a mėse (СБГ), encon adas ambién usų a mėse
e i o io de Li uania (СБ 33); lie.
(1591 m.) (jabl 233); bal a usių a mėse unkcionuoja шлiн (СБГ); lie. šlýna, šlýnai; wikswa
‘s andi, šiu kš i, p as a paša inė iks uolių šeimos žolė (Ca ex): Nu aka wikswa eż
ośni. Nu i kosi sie, żywioły, k owy jedzo jej Š , Len . Wikswa kosili, suszyli na słoma do
chlewa, na podściłka Miež. Wikswa o ośni w bło ach, dob a awa. K owy ba zdzu edli
in u ; wiksz wa: To aka awa, w błocie ośnie, o d en awa, o nazywali kiedyś mu `ok,
sza yniak, aka jeszcze go sza Paež. jablonskis anda documen ado en uen es
his ó icas: iks a, ikso a y (apie pie as) mėse y usų a mėse en e i o io de Li uania
(СБ 28); es a palab a lo examina u bu is
na, niedob a, zakwi a niek ó a, ale aka ona niedob a awa wiksz wa. A a już dob a
(jabl 263), da ba inėse bal a usių a mėse вiкс(в)а (СБГ); ap inkamas seinų a -
(1969 (1): 52); lie. iks à.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
59s aipsniai a icles nomb inamien os de pe sonas según sus ac i idades, užsiėmimą y
į ankių, į aisų pa adinimai bi nik ‘cas con o os iene en común bi es: On nie umiał, a en
bi nik on umiał, a nie miał za co kupić ich, o on jemu kupił dwie kłodki pszczołow jedna
sobie, d uga jemu, i on pa zał obydwie Len . Po li ewsku biczoli a po polsku bi niki ud. Bi
byli, o ego miodu necki nak encali dub. Bi nik, k ó y dokłada sie do ego gospoda za, am i
może oni azem oszka s awio e ule, ale o już bi nik nazywajo. Mówi ya i bi nikow am
ma, złożyli sie am k ó e Vid; bi nikowski ‘bi ininko: To bi nikowska pszczoły między;
bi nikować ‘bū i bi ininku (sgP). en esc i os an iguos se documen a la signi icación
‘bi ininkas; que con o os iene en común bi es sólo en e i o io de Li uania desde XVii a.
(jabl 5, 303, 329); nedokumen ándose ГСБМ, СБГ; insc i o lenkų a mėse (augus a as) (СБ 27);
lie. b ininkas; bucz ‘ inklelis pescimis gaudy i: A buczy do sadzawki, i nawa buczy s awio
koło jezio a i nawa szczupaki zachodzo do ych buczów Miež. Bucz B idge. I liny, siemp e
liny, pos awio buczy, o pełne buczy, a e az nie m`a Len . Bucz o był aki on na jednym
kiju i ak z obiony na akim łenku aka jak sia ka, i o chyba nazywał sie bucz Š . Te buczy
pos awio do wody w zece p zy b zegu i p zywionżo jego, o pełna ych akow była Pal.
Buczy akie byli, obili szydełkiem, a po ym wyk encali z leszczyny akie kołki i nadziawali
a i beńdzie bucz między. Buczy akie obili, pośla akie mi oży, yby kiedyś była ba zdzo
dużo in u . Bucz auš ad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 137); bui (dwil 114), bui ydžių
šnek oje: bucz (g ina eckienė 1991: 50); buczki dgs. (Psg); and buczanka ‘ inklelis šienui dė i:
Jeszcze buczanki akie obili, w odzie jak sia ka, wionzali akie. Duże e oczki, o e
buczanki siana napchniesz, jeśli w d oga jedzie dla konia ego siana b ać, położo i p zez e
k a ki koń dos aje i je ka . en iejos esc i os la palab a buč se documen a desde XVii a.
(jabl 1920, 308309; ΓСБМ); halla á ambién en las ac uales bal a usių a mėse: buch (СБГ); de la
palab a análisis p opo ciona u bu is (1969 (1): 5152); lie. bùčas; skie dź ‘ y iausiasis
pas emuo: Skie dź Š , Len . K owy zymali i skie dzia najmowali, k ó en nie ma ziemi, czy
nie ma czym p acować, był skie dziam, nu o godzi sie ka mi ego szkie dzia ka . Skie dź
za ombi w a omba, ya odas na pas `u baby i wypendzami k owy en e. Skie dź o
pas uch ak nazywał sie, o po usku liczy sie k as; skie działa ‘niekin. piemuo ( u niszw
156); skie dziowy ‘ske džiaus al oad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 143). ano ės šal iniuose,
esc i os en senąja baldokumen uojamas seinų a mėse bei usų a mėse Li uania
wiela am płacić jemu, zbożam płacili. Nu jak kolejka u kogo dwie k owy, dwa dni jego
e i o y (СБ 33); ambién pa ibio bal a usių a mėse: скèрдзь, скèрць (СБГ); lie. kedžius,
skedžius
a usių kalba, nuo XVii a. paliudy os šios o mos: ke d, ke dz, ik Lie u os e i o i-
joje (jabl 323, 358), XVi a. unkcionuoja eikšme ‘ske dikas, mėsininkas’ (jabl 212);
"el mayo pas o "; ambién skedžius ‘ske dikas, mėsininkas;
60 ac a Linguis ica Li huanica LXVII sklu ‘ki is plačiais ašmenimis ąs ams ašy i:
k is ina u koVska
Sklu y akie o oni wiencej szczepać d zewa. Tam bywa i g uba bie wiona ak o piło
zapiłujo i ym sklu am obbiwali, aka g uba zaska. A po axyme o pop awywali ka .
Sklu al oad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 143). las o mas skliu , sklu , škliu
documen adas en uen es an iguas, esc i as bal a usiškai (en e i o io de Li uania
desde XVi a. inal 1599 m.) y lenkiškai desde XVii a. (jabl 298); la palab a se documen a en
usas y uk ainiečių a mėse (СБ 2223); ambién pa ibio bal a usių a mėse: склюд, склют
(СБГ); u bu is (1969 (2): 152153) p esen ó y accionmajodina o mą bal a usių a mėse:
con acla ; lie. skliù as.
La ca ne ( ūky os mėsos) y el pan se denominan en esc i os documen ados los nomb es de
esos p oduc os alimen icios con los que desempeñaba la unción de pago, i. e. alimen os,
hubę pa e del impues o o emune ación po abajo: kumpiak ‘šlaunis, kulšis (pp .
kiaulės); šlaunies, kulšies mėsa: Nu p zyszli gości, zeba pok oić kumpiaka Š . Szynki i
kumpiaki mówio ka . Kumpiaki solili, poweńdzisz i wisi do jesieni Mos . Pa siuka jak zakolo,
o i kińdziuki mielim i kumpiaki ke n. Monż o zawsze jak jes en k`umpiak, o weńdzili, solili
Pad . Kumpiaki o my sami sus solim Pal. Szynki, ak, zos awiali całymi kumpiakami Len .
Kumpiak al oad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 139); kumpiaczek: A już kumpiaczek o kości
wybie ali, po ym solili jego Len ; kump: Kumpi e obili, aho a o obio e winio ini, a alguna
ez p os o ak kumpi. Łaźni byli, nu i wendzo am in u . Takie swi ny byli, e kumpi
powieszo, akie soczys e. W świ nie najwiencej zymalim alion. en esc i u as an igue as
la palab a da a desde XVi a., en es as o mas: kump, kąp, komp, kunp, Li uania y bal a usías
e i o iijās (jabl 109, 212, 275, 313); ku zowa indica en polkišku esc i os desde XVii a. (ku z
380); abusi de a ian es mo ologicas a iedad dokumen - (SBG); es e palab a lo analizó
u bu is (1969 (1): 63); lie. kupis; agojsza 1. ‘g ikios mil os duona: Na Wszys kie Świen y
agojszy pieko, zaduszny dzień, o wszys kie na mogiły ido świczki s awio, ch o idzi, o
uojama ГСБМ; unkcionuoja daba inėse bal a usių a mėse: кумпк, кумпячк
niesi ego agojszy. Nasza mama o nie piekla. Ragojszy ży nia monka, po ym g yczana
monka sypie, ciemny i nazywajo sie agojszy ka . Ragojszy z g yczanej monki piekli, ak
jak chleb za oszczyniajo i po em akie bochenki piekli z g yczanej monki między. Ragojszy
piekli z g yczapo em do dzieży akaj chlebnaj i dobawiali, miesili g yczano monka
zamieszali, ona była z dwóch zbożów ud; 2. ‘ uginė duona: Ragojsza o pszenna monka i w
ża nach mle a. Ragojsza naziwalim [chleb], que ona aka g uba monka alion. Ragojszy piekli,
nej monki Pal. Piekli aka agojsza, obili aka słoducha pa zona ży nia monka, a
we młynie mleli, a jeżeli nie, o w ża nach mleli na agojszy dub; ogojsz (sgP). Es uen es
documen ándose desde XVii a. inal (1692 m.), o ma ogoiš sólo
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
67s aipsniai a icles gó y i biega po polu Vi š. / Tak, jak go onco i gili konsajo, o k owa
zagilowała i ze wi sie, i p zyleci, ogon do gó y i giluji, mówio Kk owy gilujo, nu p zeważnie
gilujo k owy na deszcz, o już jak k owy gilujo, o mówio: ju o deszcz bendzi Š . Gilujo
wo jak bonki konsajo, czy am muchi, już ja i ol inałam Vid. Kiedyś gilowali k owy, aho a i
go onco i ak nie gilujo ka . K owa giluje Pab. Gilować aukš ad a io apyl. (g ina eckienė
1977: 138). Gilujo jak gili ich [k owy], już jak gili Len . Jak la o, o już chwos y zada li i
popa li sie, gilujo k owy ud. Te bonki jak ukonszo, o en onces k owy gilujo, leco en e.
Gilować bui (g ina eckienė 1991: 51). la palab a a enga en bals ogės apylinkių bei usų
a mėse en el e i o io de Li uania (СБ 29, 44); ambién en bal a usių a mėse: гiль,
гiлявàць (СБГ); lie. gyls, gyli ú o i; g ambul ‘ abalas: Po d zewach oni łażo, akie ude,
żół e, g ambuli ka ; g umbal: G umbali o g yczaniki bywajo, g yka siać zeba, o akie
żół owa e żuczki, g umbali o mogo nazywać każdego żuka p awie ud. la palab a se
documen a sólo bal a usių a mėse грамбỳль (СБГ, plg. СБ 65); lie. g ambuols; gułda ‘kiaulių
išgulė a luga en los hayudos an es a si edan pa šiukus: To aka jak gniazdo sobie obi
świnia, gułda, uścieła słomy Len . el e odis ap inkamas bal a usių a mėse гỳl a (СБГ);
plg. СБ 65; es e palab a en bal a usių a mėse analizado u bu is
(1969 (1): 54); lie. gùl a, gùl as; ma gajka ‘ma ga ka ė: Jak komu nadejdzie, ak en
nazywa (k owę). I jodajka, i ma gajka i cza niucha, i dwiłajka. To nie pa a colo u
nazywali Pab. Ma gajka s aka a am nazywali, o ma gajka, o jaka yża in u ;
ma gojka: Ma gojka, o gwiazdka, łacia ka alion. Ma gojka albo dwiłojka o już
wiencej ciemna k owa ke n; ma gocha: K owa bywa o i cza nulka nazywajo, i k asulka,
i ma gocha Len . Ma gocha k owa, o ja pamien am nazywali k as. K owy nazywali
łysocha, ma gocha, jak ła ki akie między. Ma gocha, o cza nucha, óżnie nazywali
k owy Len ; ma gula: I k asula i ma gula, cza nulka en e; ma ga bui (g ina eckienė
1991: 51); ma giuk ‘ma go shuns, e šiuko, jaucio nomb e bui (g ina eckienė 1991: 51). se
documen an las siguien es o mas de palab a: ma gojka, ma giala, ma giałka en
e i o io Vilniaus (СБ 80), bal a usių a mėse sólo o ma маргèль ‘ma gas jau is,
ma gis (СБГ); lie. magė
‘ma ga ka ė; pejsować ‘paka o inai kul i miežius, que nuby ė ų akuo ai: To
pejsujo jenczmień, on ma ościuki i po zbożu bijo, obiwajo e ościuki, a po em wieli ud;
pojsować, wypojsować e en o. (Psg); and pejsać al oad a io apyl. (g ina eckienė 1977:
142); pojsać bui (g ina eckienė 1991: 52); pejsany ‘paisy as al oad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 142). la palab a se documen a en las locales polkų a mėse (СБ 48);
ambién ambién bal a usių a mėse: пйсаць, пйсавать, пйсаць (СБГ), lie. paisý i;
żaginie dgs. ‘ish ka čių sukal os d i su em os o elės šienui a ja ams džio in i: [na
czym łubin suszyli kiedyś?] A o byli żagini, jak mok e la o, o i siano suszyli na ym
ka . Ka o lanik o na pło y, na żagini akie s awili, a ży a o s awili w
68
k is ina u koVska
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
snopki jon. Kiedyś ka o lanik na żagini nakładali, suszyli k owam Šiaul. Żagini z
polankow zbiwali, jeżeli no możno ue wysuszyć (siana), o położo na e żagini.
Kaniuszyna o już na żaginiach suszyłaś Pal. Żagini bui (g ina eckienė 1991: 530.
palab a documen ándose usų a mėse Lie u oje (СБ 30) y bal a usių a mėse жагni
(СБГ); ace ca de es a palab a paplilimą bal a usių a mėse é. u bu is 1969 (1): 5960; lie.
zaagins ‘ ąs as neapakapo omas amas; chako as es ulpas, ecu en es copėčias,
plg. o os signi icamos Lkž.
adicionales cos umb es popula es skwie s ula ‘š ěžia mäsa en egada as el masac e
de po culės a ecinos o conocidos; bend os aišės po esce dimo: Jak zakole sie p osiaka,
nazywa sie skwie s ula, mówi sie, zap asza sie kogokolwiek, nu o p zychodźcie dziś do
mnie na skwie s ula. Kiedyści mego męża eść zap aszał do có ki, p zychodź, dice na
skwie s ula, en onces i w edy beńdzim kłuli Paež. Kiedy zakolo, nu o skwie s ula, czy
komu dajo, o już jego o podsmażo, dajo jak już skwie s ula Len ; skwa s ula:
Człowiek, k ó y pomagał gospoda zu zabijać a świnia, no o już kolacja a z obił, o już
samo sobo, ale nazywali jeszcze skwa s uli dos ał. Skwa s ula o signi ica kawałek
miensa jemu dali, świżynki ej Vi š; skie s uli dgs. : Nu aki poczens unek o nazywajon sie
skie s uli, o zeba posłać am skie s uli dla sios y czy dla sonsiadki Š . Skie s uli bui
(d il 121). Skie s uli Len ; skwie s ula: P zychodzo na skwie s ula, nu o en jusznik
go ujo z ej k wi aka zupa, o am smażo, czens ujo już ym miensem s a p; skie s uwi
dgs. : Skie s uwi zanioso (sąsiadom), kawałeczek miensa ud. Skie s uwi al oad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 143); skwie s uny dgs. bui (dwil 121); skwia s y, skwi s uli dgs. bui
(g ina eckienė 1991: 52); świa s uny dgs. : My u u sonsiada na świa s unach ue on Pad .
Laučiū ė p esen ó la palab a skie s uny de Vilniaus apyl. polkų a mių (СБ 84); a incado
bal a usių a mėse: скарстỳля, сквяр стỳ-
(СБГ); la lie. ske s ù ės; ważyniać się ‘leis is nuo kalniuko pe zaga ėnes: Ważyniać sie
zeba na Zapus y, o beńdzi len duży wy ośni. Mówi, len p eciso p zeciongnońć Mež. Nu
ales sani byli, o jak nasiońdziem i pieńciu, i sześciu i na ych saniach z gó y, o na
Zapus y ważyniali sie Len . Ważyniać sia bui (g ina eckienė 1991: 53). Laučiū ė documen a
la palab a bal a usių y lenkų a mėse СБ 43; bal a usių a mėse Lie u os wi cinka
‘su e ų daik ų ė inys, ki binė, endida kaziuko mugėje: Nu i p zynosi akie oba zanki,
e i o ijoje ap inkamas важанцца (СБГ); lie. ažinė is;
nan możizanaa na waga, na a wie cina, o musi wie cinka nazywała sie aki, en sznu ek
Vid. Wie cina. To p zeważnie oba zanki mówio. O, jak kiedy jeździli na Kaziuka, oż było
ego, oj, mówi, kupiła wie cina, a moja wujenka pojechała do Wilna, kupiła wie cina ych
oba zanków, a było na Kazimie za wielkie gy ulininkys ė dźwiły ‘ amsiai aus as, žalas
(pp . sob e gal ijus): Kiedyści k owy byli y i dźwiłe, sze ść aka ciemna, ciemna Mos że;
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
69s aipsniai a icles bło o, oze wał sie en sznu ek i a wie cina oba zanków
poleciała do bło a Paež. / Kupiłam wie cina oba zanek sin. Byli wienksze oba zanki, o
wienksza wi cinka a en e. a, su e a en la cue eja.
žodis ap inkamas bal a usių a mėse: врцiна (СБГ), lie. inė ‘kas no s sukabin-
3. e ce a g upo li uanizmos
Las palab as del úl imo g upo no es án ampliamen e u ilizadas documen ándose
sólo en el e i o io de Li uania. Es os de las palab as no encon a emos bal a usių
lengua dicciona ios, ellos podemos in e p e a los como di ec os p es inius de
Li u ias lengua en polkų a mes. basada en ecopilados da os sob e a mių leksiką
e i o io Li uano así como in o ma o ios ecue dos, se hace suposición de que el
iempo de llegada skolinių XX a. comienzo. ellos o man semejan es mismos g upos emá icos, como y an e io men e discu ida las palab as del g upo.
dwiły ( u niszw 138); dwiłajka ‘žala ka ė: Jak komu nadejdzie, ak en nazywa [k owę]. I
jodajka, i ma gajka i cza niucha, i dwiłajka. To nie pa a colo u nazywali Pab. Dwiłajka
( u niszw 138); dwiłojka: Ma gojka albo dwiłojka o już wiencej ciemna k owa ke n.
Dwiłojka ( u niszw 138).
Viežbo skis localizó la palab a Vilniaus egiono bal a usių y lenkų a mėse: b us. дзвiлы, le.
d iły (SB 45); lie. d lai; inksz y ‘ gal ijų pa azi ų ikš as po oda : Inksz y ow ych o była.
To akie guzy wielkie, o muchi jakie jak konsajo Pab. Ug `y mówili, jak k o mówił
inksz y y. Mówili, mo yl jajki e znaszał ka . Inksz y y o wyciskiwali, obak jes aki,
wyciongnisz, oni, muchi, bizdałki akie la ajo i napaszkudzo, i w edy z obi sie guz, a w ym
guzia obak aki bywa ū a; jinksz y ( u niszw 143). Jinksz y al oad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 138), bui (g ina eckienė 1991: 51); inksz i : Inksz i y bywajo najwiencej
jeżeli chuda żywioła. I aho a bywajo inksz i y. Cuandoś o ich wyciskiwali, e a inksz i ow
alion. Nu u aj akie nazywali sie inksz i y, o buwało oni sami ak pacisno i wychodzo akie
bjałe, a później o kupawali am jaka laka s wy i szma owali, o oni wylazywali in u ;
inkszczu : Oni nazywali sie inkszczu y, akie guzy, zeba było czym szma ować, ci
wyciskiwać ich, e obaki u cieluka, ci u k owy była k as; inkszczy : Inkszczy y kiedy
wybie ali como g a ko, czy czym jak ch ó y, jak gdzie wyciśnisz mocno, o byli u ba dzo
chudych k ow, e inkszczy y byli ud. cB se p esen a la o ma insc i a u skos polkų
a mėse (cB 78); lie. inkš as;
70 ac a Linguis ica Li huanica LXVII kukula ‘kiaulė: Kukula, kukula i świnia powoła. Toż ona
k is ina u koVska
po głosie gospoda za wie Pab. o embskis documen a palab as kukucia, kuku ka, kukcia
Vilniaus egiono szemy ‘apie caballlio colo ą: g kas: szeme koni o e naziwali sie siwe
jon; szamowa y ‘apie caballlio o ac ės pelo colo : g kas: Nu aki bywa ni o siwy, ni
lenkų a mėse (СБ 80); lie. kukùlė;
wa y, o on aki, i bywa am sze s eczka u jego i biał awa, i ciemna, maść aka sza a
Len . K owy ales siwe, szamowa e k as. Sza a, aka szemowa a k owa [była] en e;
o gniady aki, aki szamowa y, po mojemu o aki Š . Nu i akie bywajo, nu szamo-
szamocha ‘apie ka ės pelo colo ą: g ka: Szamocha, o aka ciemna bo dowa, kolo
aki, u nas była w kołchozie aka s a p. Bywa aka szamowa a k owa, nu ona aka z
odcieniami, o nazywali szamocha Len ; szemka: Szemka eż jak sza a, aka szemowa a
k owa s a p; szemajka ( u niszw 157). Laučiū ė documen a en polkų a mėse Li uania
(SB 84); lie. šėamas. denominaciones de plan as y enómenos a mos é os papa ć
‘spo inis dideliais ca py ais lapais plan a (D yop e is): Ido papa cia szukać do lasu in u ;
papo ciowy ‘papa čio ( u niszw 150); lie. papa is; puśnia ‘supus y a sniego k ū a: Puśni
ales ponawiewało, akie puśni, że ówne z domem puśni nawieji, nap zeciw domu d ugi
dom s oji ze śniegu Š . Puśni bywajo, zawieja, o nie można wyjść. Buwało z koniami aż
naukołó wioski jado in u ; lie. pusns; wa nałeszy ‘plan a de la amilia g aižažiedžių con
anchos hojas edondas y dideliais kibiais isiais (A c ium): Wa nałeszy, wa nałeszy o
eż e same dziady Š ; wa naleszy: Wa naleszy o aka oślina gdzie do włosów akia
jak guziki czepion sia jon; lie. a na len a.
Valgių pa adinimai łapienia ‘lapų (bu okėlių o k .) s iuba: Jak babcia opowiadała, o była i
łapienia i szupienia zupa. Łapienia o była k uczkowa liści, nu i am ka o li ocha, co
iszcze dobawiali, ch o skwa zył, ch o bielił, ch o posna jad ud. Nu o łapienia, o z
bu aczków, bo lis eczki. Po naszemu o bo winka. Zupa ze szczawiu, o eż łapienia dub.
Laučiū é p opo ciona b us. leksemą lapenya de Vilniaus apyl. (CB 47); lie. lapi
ẽ nė; szupienia ‘košė e dama de g ūdų y p esen ama saldžiai: To pa zyli owias, después
jego suszyli, a po em w ża nach jego ucie ali, a po em nacułki byli akia i o ak machasz,
machasz, wszys kie e ościuki, a łuska odchodzi, a po em pa zo, o z cuk em zalewali
słodko wodo, nu i ak szupienia była ud; szupienie (sgP). Laučiū é documen a sólo polkų
kalboje, basa se polkų idioma ocodinais: szupienia, szupienie, szuponia (СБ
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
71s aipsniai a icles /
84); ku zowa documen a la palab a Li uania en polkų a mėse (ku z 437); lie. šiupi ns ‘košė,
e dama de ži nių, pupų, k uopų, bul ių o uginių ha os, mėsos y k . ; szwilpiki dgs. 1.
‘isch duoninės ešlos susukamas kukulis: Szwilpiki o eż z ego nazywali szwilpiki,
cias a chlebowego. Ta cias a wybie zy, ocha monko obsypi, żeby dała sie wykaczać i
k oili na kawałeczki, i go owali w go owanej wodzie, a po ym ci łuszcz, ci masła, o
chlebowa szwilpiki Mež. 2. ‘Desde pa a as cocidas y ha inas ho nea blynelías con o sin
inse a. Szwilpiki o jes nie bondy, u wiencej z biało uskiego ozmawiali, o byli
kako y. Ona pa zona ka o la, s łuczona, dobawiało sie ocha monki, nu i naczyniało
sie g zybami, ch o jakim miensem, ch o wan obka jaka, ich zlepili i s awili do I ak bez
pieca, piekli, a po ym nasmażyli masła, czy śmie any, ch o ma chwio naczyniał ud.
niczego piekli (bliny e), cienieńkich akich napieczysz, szwilpiki k as. Szwilpiki i kako y
nazywali ich, na blaszce upieczy między. Szwilpiki (WilJaszcz); lie. š ilpù kai; š ilpkai.
4 . cua o a g upo li uanizmos bas an e g ande di ec a de skolinių g upę cons i uye
y nue asas skoliniai, que su gen de ac i ous lie u ių kalbos po eikio polkų kalbai. ellos
apa ecen espon áneamen e en el lenguaje in o man ų, se usan i egula men e y
desc iben los úl imos enómenos; es as leksemas sólo pa inai adap adas al idioma.
Aquí algunos ejemplos: aukle oja ‘pedagogė, auklė oja lie. áuklė oja; duje dgs.
‘gasos lie. dùjos; łajda ‘p og ama de ele isión lie. laidà; plen as, plan a camino lie.
plén as; sklip ‘žemės pllypas casa pa a cons uí lie. sklpas; połapinia ‘palapinė lie.
palapnė.
iŠVados
Leksinių li uanizmų, uncionando en Vilniaus, akų, Ši in ų y Molė ų k aš o lenkų
a mėse, análisisé mos ó que: 1) sob e i iua escasa XViXVIII a. pe íodo g upo skolinių
( a mėse skoliniai y auja cambiusimien ėmis) y 2) mayo g upo skolinių, que uncionoja
bal a usių y polkų a mėse Li uania e i o io, o man los llamados kon ak iniai
li uanizmai (Мартынов 1965: 90). ellos o man o as ca ego ías semán icas que las que en
las uen es esc i as se encuen an leksemas, y es i ican de ecuen es con ac os de
comunidades mul iaé nicas en ag icul u a y ac i idades cul u ales (es deci , palab as,
nuscan ys la apa iencia humana, sus ca ac e ís icas acciones y compo amien o, así
como leksemas, de iniendo ganade ías, ie asdi bys és, alo es espi i uales y
ma e iales, comdios nomb es).
Los p és amos de Li u ias que uncionan en polkų a mėse, mues an cimien os
de años aspues a de las lenguas li uanas y bal a usių in luencia en las lenguas polkų de los luga es de in es igación. g anji
72 ac a Linguis ica Li huanica pa e LXVII polkų a mėse a ojamų li uanizmų es
k is ina u koVska
ampliamen e documen ada bal a usių a mėse, lo que puede es i ica de es os p és amos
llegada a polkų kalbą ia bal a usių a mes12. basado en los da os lingüís icos p esen ados,
puede hace se suposición, que en el e i o io de in es igación polkų a mes o mó la base
de bal a usių lengua13. de p esen ada leksinių li uanizmų análisis se e, que skoliniai al
p incipio en ó en bal a usių a mes, susi o musuy Li u iško subs a o pag indu14, y ya
más a de iajaba en polkų kalbą. nosios bal a usių lenguaje unciona imui iempos de
Li uania g ande kunigaikš ys ės, especialmen e es a lengua šnekamosios a mainos
galbū išsamesni y imai (jeigu juos šiandien da bū ų įmanoma a lik i), ski i se-
papula imui en e la población u al de ini , ambién bal a usių e noso lími es es ablece
e i o io de Li uania, leis ų desc ibi bal a usių lenguaje signi icado p oceso de als iečių
polonizacijos Lie u os XiX a. midu yje.
Vie oVių PaVadiniMų su uMPiniMai
alion – alionys, Ši in ų .
a nionys, Molė ų .
ba s ba skūnai, Ši in ų .
bez bezdonys, Vilniaus .
bui bui ydžiai, Vilniaus .
dub dubingiai, Molė ų .
in u in u kė, Molė ų .
jon joniškis, Molė ų .
ka ka ažiškės, akų .
ka ka ys, Vilniaus .
ke n ke na ė, Ši in ų .
k as k asnapolis, akų .
Len Len a is, akų .
Maiš Maišiagala, Vilniaus .
Mež Mežionys, Vilniaus .
B idge Mos iškės, Vilniaus .
no nemenčinė, Vilniaus .
Pab Pabe žė, Vilniaus .
Pad Pad a ionys, Vilniaus .
Paež Paeže iai, Vilniaus .
Paluknys, akų .
udiškės, ud akų .
en e iejos a pupis, akų .
Šiaul Šiauliai, Ši in ų .
Š Šen ininkai, Vilniaus .
ū a ū a, Molė ų .
Vid Vidugi iai, Molė ų .
Vi š Vi šuliškės, Vilniaus .
12 Vincas u bu is p opo cionó de es e géne o obse aciones en su a ículo, examinando la ac ual bal a usių
lengua li uanismus; señaló ambiénogi a ención al desiguodą li uanizmos c onologico apasca amien o así
como a iasi ų sus a ealinį papli imą (u bu is 1969 (2): 159160). 13 ales conclusiones ue on hechas en los
a ículos de Vale ij Čekmono (aquí se p esen an e e encias sólo a aquellas publicaciones que ue on
des inadas a discu i la si uación lingüís ica del k ajo de Vilnia y de los e i o ios adyacen es a ella (Čekman
1982, 1995; Čekmonas 1999). El polaco es udioso januszas iege is más eces exp esó opinióné sob e polkų
a mes o ma usio bal a usių pama o lenguajes Vilniaus y akų e i o iumos ( iege 2006: 39). Su
p oponen e Leszekas bedna czukas a i ma que his ó icamen e iempos los lími es e i o iales de la
bal a usių lengua ue on mucho más amplnés y d iekėsi más lejos que Vilniaus y akų e i o io (bedna czuk
1999: 103). 14 Lie u iško subs a o cues ión en e i o io bal a usio hoy ya no causa mayo es dudas, é. šiai
p oblemai des inados los a ículos de los li uanos, bal a usių y usos cien í icos así gausią bibliog a iją
издании: Судник Т. М., ed., 1980: Балто-славянские этноязыковые контакты. Moscú: Ciencia.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
73s aipsniai / a icles
ŠaL iniai jabl jablonskis kons an inas 1941: Lie u iški žodžiai senosios Lie u os
aš inių kalboje 1: Teks ai. kaunas: Lie u os is o ijos d augija. ku z ku zowa Zo ia
1993: Język polski Wileńszczyzny i k esów północno-wschodnich
XVIXX w. Wa szawa-k aków: PWn.
Lkže Lie u ių kalbos žodynas, elec ónico a ian e, edac o ių kolegija: ge ūda
nak inienė ( y . ed.), jonas Paulauskas, i u ė Pe okienė, Vy au as Vi kauskas, jolan a
Zaba skai ė. Vilnius: Li u ians idioma ins i u o, 2005. Acceso en In e ne : www.lkz.l . Lkžk
Li u ias lengua diccionino ka o eka con apildymais. sejL smoczyński Wojciech 2007:
Słownik e ymologiczny języka li ewskiego.
Wilno: uni we sy e Wileński.
sejP bo yś Wiesław 2005: Słownik
e ymologiczny języka polskiego.
k aków:
Wydawni c wo Li e ackie.
sejPsł sławski anciszek 19521982: Słownik
e ymologiczny języka polskiego 15. k aków:
owa zys wo Miłośników lengua Polskiego. sgP
ka łowicz jan 19001911: Słownik gwa polskich 14. k aków:
nakł. habil akademii ności.
sPgL iege janus z, Masojć i en a, u kowska k ys yna 2006: Słownic wo polszczyzny
gwa owej na Li wie, Va so a: dig, 119455. u niszw Zasób lesykalny polskiego dialek u
ludowego Wileńszczyzny ok esu międzywojennego u walony w p acach h. u skiej, k.
ni scha i h. szwejkowskiej (op acowała i. g ekPabisowa). Ac a Bal icoSla ica 26, 129177. u
egionalne słownic wo Wileńszczyzny ok esu międzywojennego u walone w p acy h.
u skiej język polski na Wileńszczyźnie (op acowała i. g ekPabisowa). Ac a Bal icoSla ica
26, 121129.
Wiljaszcz iege ja nu sz 1996, 1999: słownic wo wileńskie ze zbio u Leona da jaszczanina.
Jezyk polski dawnych K esów Wschodnich 1, Wa szawa: dig, 79109; con inuación: słownic wa
wileńskiego ze zbio ów Leona da jaszczanina ciąg dalszy. Jezyk polski dawdig, 5777.
nych K esów Wschodnich 2, Wa szawa:
dwil dwilewicz ba ba a 1997: Język mieszkańców wsi Bujwidze na Wileńszczyźnie,
Wa szawa: dig.
ГСБМ Гисторичный словнiк
белорусской языка: выпуск 132, рэд. A. M. Bullyki, A. I.
Жу раўскага. Мінск: Беларуская навука, 1982–2012.
СБ – Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских язы-
ках. Ленинград: Наука. Ленинградское отделение.
74 ac a
k is ina u koVska
Linguis ica Li huanica LXVII
СБГ – Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча 1–5,
эд. Yuzé a Флорияновна Мацкевич. Mínsk: Nación y écnica, 19791986.
СБМ Насовiч iван i. 1983: Словнiк белорусской языка. Мiнск: Беларуская
Савецкая
Энцыкляпэдыя
.
СГВ Сцяшкович Татьяна Пилипавна 1972:
Матэриялы да словнiка Гродзенской области.
Mínsk: Nación y écnica.
ЭСБМ – Этымалагічны слоўнік беларускай мовы 1978–2007: выпуск 1–12, рэд.
Віктар Уладзіміравич Мартынав, Генадзь Афанасьевич Цыхун. Mínsk: Nación y
écnicoa.
ЭСРЯ Фасмер Маакс 19641973: Этимологический словарь русского языка,
Mocквa.
ЭСЯ E imológico словарь славянских языков 19742003: выпуск 130, peд.
o. ubache , Mock a: Ciencia.
Li e a u a bedna czuk Leszek 1994: s osunki e nolingwis yczne na obsza ze Wielkiego
księs wa Li ewskiego. Li e a u a bedna czuk Leszek 1994: s osunki e nolingwis yczne na
obsza ze Wielkiego księs wa Li ewskiego. Li e a u a bedna czuk Leszek 1994: s osunki
e nolingwis yczne na obsza ze Wielkiego księs wa Li ewskiego. Ac a Bal ico-Sla ica 22,
109124. bedna c z uk Leszek 1999: Li ewsko-słowiańskie pog anicze językowe w pie wszej
95–106.
połowie XX wieku w świe le badań olgie da chomińskiego. Ac a Bal ico-Sla ica 24, Čekmonas
Vale iju s 1999: o bilingwizmie polsko-li ewskim i li ewsko-polskim na dence (czyli na
północno-wschodnich obsza ach Wileńszczyzny). Sy uacja językowa na Wileńszczyźnie.
Wa szawa: elipsa, 2839. g ek-Pabisow a i yda 1993: o ca ác e ze związkόw języka
li ewskiego z gwa ami osyjskimi i polskimi. Li uáneos lingüo y os p egun as 30, 5460.
g ek-Pabisow a i yda 1997: językowa zeczywis ość na k esach pόłnocno-wschodnich.
K esy pojęcie i zeczywis ość. Wa szawa: soW, 145179. ina eckienė elena 1977: Li u iškos
kilmės leksika aukš ad a io lenkų šnek oje. Li uáneos lingüo y os p egun as 17, 133142.
ina eckienė elena 1983: leksika de o igen Lie u iškos Lie u os pa ibio bal a usių šnek ose.
Lie u ių kalbo y os p egun as 22, 182204. ina eckienė ele n a 1991: bui ydžių apylinkių
(Vilniaus .) lenkų šnek os li uanizmai. Li uáneos lingüo y os p egun as 29, 4764.
Laučiū ė jū a ė
2007: bal iškos o igen a dažodžių galūnių des ino en lenguas
no esla as. Res humani a iae 2, 85102.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
75s aipsniai a icles o ębski jan 1931: Li uanizmy słownikowe w dialekcie polskim na
Wileńszczyźnie. / Li uanizmy słownikowe w dialekcie polskim na Wileńszczyźnie. iege janus
Język Polski 16, 79–85.
z 2006: Polszczyzna gwa owa na Li wie. janusz iege , i ena Masojć, k ys yna u kowska.
Słownic wo polszczyzny gwa owej na Li wie. Wa szawa: dig, 1148. u kows k a k ys y n a
2006: Li uanizmy leksykalne w gwa ach polskich na Li wie. janusz iege , i ena Masojć,
k ys yna u kowska. Słownic wo polszczyzny gwa owej na
Li wie. Wa saw: dig, 73108.
u kows k a k ys yna 2007: Z zagadnień ch onologii zapożyczeń li ewskich w gwa ach polskich
z e enu Li wy. P ace Filologiczne 53, 487502. u kows k a k y s yna 2008: Świadomość na odowa
a język ludności wiejskiej na pog aniczu polsko-biało usko-li ewskim. P ace Filologiczne 54,
345366. u kows k a k ys yna 2008a: język a ożsamość na pog aniczu polsko-li ewskim.
Tożsamość - język - odzina: z badań na pog aniczu słowiańsko-bał yckim. Wa saw: soW,
u kowska k ys yna 2010: o pojemności seman ycznej zapożyczeń leksykalnych z języka
53–68.
li ewskiego unkcjonujących w polszczyźnie gwa owej na Li wie. Językowe i kul u owe
dziedzic wo Wielkiego Księs wa Li ewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Li wy, ed. j.
Mędelska i Z. sawaniewska-Mochowa. bydgoszcz:
Wydawnic wo uniwe sy e u kazimie za Wielkiego u kowska k ys yna,
sawaniewska-Mochowa Zo ia 2012: Zapożyczenia li ewskie do yczące człowieka w gwa ach
, 342–348.
polskich na Li wie. aspec o seman ís ico i e nolingwis ís ico. Bal is ica. Viii Plias, Xi
bal is as cong eso colección de a ículos, 99117. smoczyński Wojciech 2001: Język li ewski w
pe spek ywie po ównawczej. k aków:
Wydawnic wo uj, 445460.
smułkowa elżbie a 2002: Biało uś i pog anicza. S udia o lenguaku i sociedad. Wa saw:
Wydawnic wo uW, 242257, 272283. ekielski k zysz o 1980: Li uanizmy leksykalne w dialekcie
okolic Podb zezia i niemenczyna. Ac a Bal icoSla ica 13, 6273. u ska halina 1995: O
pows aniu polskich obsza ów językowych na Wileńszczyźnie, ws ęp i op . V. Čekmonas.
Vilnius (p zed uk z . 1939). u bu is Vincas 1969 (2): ac uales bal a usių lenguas li uanizmai
( ęsinys). Bal is ica 5, 149162.
u bu is Vincas 1969 (1): daba inės bal a usių kalbos li uanizmai. – Bal is ica 5,
43–68.
u bu is Vin c a s 1984: sla os lenguas pseudobal izmai. Bal is ica 20(1), 3038.
76
k is ina u koVska
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
Wa lczak bogdan 1982: Z zagadnień e ymologizacji zapożyczeń omańskich w języku
polskim. Język eo iadydak yka. kielce: Wyższa szkoła Pedagogiczna, 172194.
Zdaniukiewicz alojzy adam 1972: Gwa a Łopa owszczyzny. Fone yka, leksja,
słownic wo. W ocław: Zakład na odowy im. ossolinskich. one yka, leksja,
Zin ke ič ius Z ig mas 1974: alojzy adam Zdaniukiewicz, gwa a Łopa owszczyzny.
słownic wo. Bal is ica 10, 207214. Zinke ičius Zigmas 1984: His o ia de la lengua
Li uania 1. Vilnius: Mokslas, 255275. Zinke ičius Zigmas 1987: His o ia de la lengua
Li uania 2. Vilnius: Mokslas, 4652, 6168.
Аксамитов Анатоль 2000: Белорусско-литовская лексико-фразеологическая ин-
e e encia. Ac a Bal ico-Sla ica 25, 89104.
Гринавяцкене Эляна, Мацкевич Юзефа Ф., Романович Елена М.,
Чеберук Елена И. 1975: Бытовая лексика литовского происхождения в Западной
Beлоруссии. Lie u ių kalbo y os p egun as 15, 163195.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1973: Тематические особенности балтизмов в
esla ánicas lenguas. Bal is ica 11 (2), 155164.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1975: Терминология обработки дерева (заимство-
anía de bal íicos idiomas en esla ánicas). Li uáneos lingüo y os p egun as 15, 145161.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских языках .
Ленинград: Наука. Ленинградское отделение.
Мартынов Виктор Влад и мирович 1965: Типы лексических балтизмов в бе-
lo uscos dialec os. Ac a Bal ico-Sla ica 9, 90.
Чекман Валерий Николаевич
1972: К проблеме литовско-белорусских лек-
siicos enlaces. Bal is ica, 8(2), 147156.
Чекман Валерий Николаевич
1982
:
К социолингвистической характеристике
de los polacos habo bela sko-li o skog poh aničja. S udia nad polszczyzną k esową
1, 123–138.
Чекман Валерий Николаевич 1995: Предисловие. – Галина Турска. О про-
исхождении польскоязычных ареалов в Вильнюсском крае. Vilnius: Min is, 358.