Frydrichas Vilhelmas Hakas. „Vocabvlarivm Litthvanico–Germanicvm, et Germanico–Litthvanicvm… Nebst einem Anhang einer kurtzgefaßten Litthauischen Grammatic“ (1730)

183 é isions e iews / Vincen as d o Vinas Lie u os edukologijos uni e si e as yd ichas Vilhelmas hakas VocabVLa iVM Li hVanicoge ManicVM, e ge Manico- Li hVanicVM... nebs eineM anhang eine ku Zge ass en Li hauischen g aMMa ic (1730) i. édi ion c i ique; p épa ée Vilma Zubai ienė. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2012, 789 p. ii. s udio, indeksai, odyklės; p épa ée, s udiją napisała, indexus e odykles composée Vilma Zubai ienė. Vilnius: Vilniaus uni e si yk publika, 2012, 335 p. 97n86-09-158-7 yd icho wilhelmo hako d ipusio (lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių kalbų) dic ionnai e a ec lis du g amma ikos des langues li uaniennes apedu le p emie édi ion pa mi son Wö e buch de li auischen Sp ache (Wö e buch de li auischen Sp ache. königsbe g, 1851) sou ces au o ius geo gas hein ich e dinand nesselmannas déc i comme leksiškai sku dų. De même le app éciai e ka aliaučiuje s aža ęsis kazimie as būga: ce es esąs menku is, mažos e čios žodynėlis, éc ė il Lie u ių kalbos žodyno i sąsiu inio p a a mėje 1924 m. que le lec eu mieux comp ai des, pou quoi el sou ce es é udié e laissé e ai , aud ai au moins b e ai appele , quelles condi ions his o iques e cul u elles lėmė les lexynes e g amma ikes de la langue Li uanien appa i ion dans le oyau de P usse XViii a. p emiè e moi ié. ici 17091711 m. siau usio g and de la pes e e de la amine ic imes p incipalemen son de enus Li u iškieji alsčiai, ismi é su ečdalis leu s habi an s, su 20 chu ches pe eko pamokslininkų. à la puissance économique du pays é abli le oi ied ichas wilhelmas i souciai du dé eloppemen des cad es quali iés. ka aliaus o d e 1718 m. ka aliaučiuje ins i uig s Li u iens langue semina as sou iens les é angéliques liu e onų kunigų lie u iškoms pa apijoms p épa a ionim, eligieux aš ų lie u ių kalba leidimu. 184 ac a Vincen as d o Vinas Linguis ica Li huanica LXX Panašus Li u iens de langue séminai e (Li auisches Semina , Semina ium Li huanicum), ayan pou bu à p épa e pie is inės pak aipos luu e onų e angelikų pamokslininkus e enseignan s, 1727 m. commencen à onc ionne aup ès hallės uni e si e o. dans jusqu 1740 m. app isi en en i on 40 u u s Mažosios Lie u os kunigų. une pa ie d'en e eux é aien du Li u iškos en i onnemen , . y. de Mažosios Lie u os, des Li uiniens de langue ce ains déjà app isi en ka aliaučiaus uni e si e e. hallès Li uanies de langues semina e les Li uanies de langues a é é mokoma(si) aussi un bu p a ique. éussisans app en issage allai des p o esseu s de langues li ou es e g amma ikes e dicynes. des langues Li uaniennes enseigne (s) é ai possible de l'une des ois langues Li uaniennes g amma ica (danieliaus kleino G amma ica Li h anica, 1653, Compendium Li h anico-Ge manicum, 1654 e sapūno-Šulco Compendium g amma icæ li h anicæ, 1673). cependan jusqu ol n'a é é imp imdin o okiečiakalbiens con enable dic ionnai e de langues Li uanies. donc l'uni e si é ka aliaučiaus a siun é dans hallée manusc i d'un au eu inconnu du dic ionnai e de langues okiečių-lie u ių, don nuo ašas es main enan considé é hallées Wi enbe go Ma in Lu he ious uni e si é anckeʼs é ablissemen s (F anckesche S i ungen) biblio hèque dans le chapi e des manusc i s. Le mo yns baig as eéc i e 1728 m. juin 18 d. e a ibué au con é en du séminai e johanno ich e io plunksnai. cependan ce dic ionn, appa emmen , n' enkino semina o besoins de enseignemen des langues Li uanies. sa okus le nécessai e d'un dic ionnai e plus adéquames, assez apidemen a é é p épa é e épuisé Li uanien langue semina o docen o yd icho Vilhelmo hako Vocab la i m... (halle, 1730). Žodyno p a a mėje hallės pie is ų che go hil as augus as ancke a ou ni le bilan des ois ans d'ac i i é éussie du semina du langue Li uanien: 10 pe sonnes a aillen déjà comme pamokslininkais dans Li u iškose pa apijose, enco e 13 audi eu s é udien . ensemble a indiqué ce e publica ion impo anceou, le dicyno sou ces, publiquemen p ai ie docen o hako indėlį. bien que le ocabulai e a ec g ammai e palliâ les li uaniens, mais ne assu ino pas l'ex ension ul é ieu e du séminai e di icilemen s'ins au ai ses audi eu s diaspo a, les plus ac i es pe sonnes ne i en au séminai e d'au es possibili és de ca iè e: ich e is 1728 m. asa ą įžo į Mažąją Lie u ą, similai emen e . V. hakas, paski as lydė i į Mažąją Lie u ą kolonis us į li cbu giešką, 1732 migus pasi inko lie u i pa apiją, bu oš en in as į kunke ancʼės nuosudų, kad ne enka dė ių semina o zaly os , į hallę neg įžo. le é isionnable publica ion comp end deux omai. i omas commence pa des suje s essen iels à une édi ion c i ique: p a a mė (p. 67), les p incipes de publica ion (p. 89), con inue a le dic ionnai e la yniški su umpinimai (p. 1011), g amma icos la yniški su umpinimai (p. 13) e con enu de g amma icos a ec indiqués pages o iginalos de g amma icos (p. 1415). es omo cons i ue Vocab la i m... aksimilės (u iliso asi Vilniaus uni e si e o biblio ekos egzemplio iumi a ec la main zadė ais diak i ikais) e pa aidiniai pe ašai. Ve dyno pe ašą, exologinius e c i iques commen ai es (p. 17487), g amma icos pe ašą a ec suje ikiniais commen ai es (p. 489789) p épa ée Vilma Zubai ienė. Le mo p a a mę de okieć langue adu Liucija ci a ičiū ė, g amma iką (p. 701789) yd ichas Vilhelmas hakas Vocab la i m Li h anico-Ge manic m, e Ge manico-Li h anic m... Nebs einem Anhang eine ku zge aß en Li hauischen G amma ic (1730) 185 é isions e iews / Lina Plaušinai y ė. aigi édinys ou nissen possibili é de choisi : qui lise a ak ū a ep odui agamo le dicodyno o iginalų eks ą, qui son pa aidinį pe ašą, à qui se a p ieinamesnis g amma ikos e imas. secondas omes de l'édi ion (ii. S udija, indeksai, odyklės) es des iné au ocodino e g amma icos eche ches, scien i ique desc ip ion. omas se compose de V. Zubai ienée s udios yd icho Vilhelmo hako slo ynas i g ama ika: his o ické poja ymo okolnos i, s uk u a i odnosis sazdnymi (p. 7123), e indeksů, don ois son des inés au ocodyne lie u iškajai leksikai (p. 141262), le deuxième noujo es amen o kon oliai wo ds (ìnomi i comme placeo a džiai i a dažodžiai (p. 263265), le oisième ocodynoi wo d kombiniai (p. 266274). enco e deux indeksai des inés hako g ama ikai: bend inių žodžių indeks (p. 278311) e ik inių žodžių indeks (p. 312). con inue a g amma icos dalykų odyklė (p. 313317) e deux g amma icos e minų d ikalbiai žodynėliai (la ynųlie u ių kalbų, p. 318322 e lie u iųla ynų kalbų, p. 323327). Tous ces suje s son en aide au lec eu : il es en e enu sa o iškomis ins uc ions de consomma ion. le deuxième olume de l'édi ion (e ous deux pa deux) se e mine pa un assez concis ésumé (Zusammen assung, p. 328329) e deux odyklėmis (asmen a džių, p. 330333, e ie o a džių, p. 334335). Viso édi o ius scien i ique de publica ion boni acas s undžia. au o ė ai les conclusions inales de l'é ude (ii, p. 122123), que hako Vocab la i m... es le p emie imp imé d'es P ūsijoje d ikalbis dic ionnai e (donc le dic ionnai e es de deux pa ies; la pa ie des langues Li uiniens okeu s a 4886 lie u iškus mo s, okiečiųlie u ių langues 500 mo s moins. c'es le p emie dic ionnai e, ayan des egis es de langue Li uiniens a ec des co espondmenims de langue okiečių, a ec de légè es di é ences de lexique des deux pa ies. Du poin de ue mac os uk u es ce es une dic ionnai e de lexique eligieuse, basé su nou eau es amen o (1727) e Psalmyno (1728) lexique, des iné mokomiesiems hallės Lie u ių kalbos semina o objec i s. Lexicog aphiquemen il sys éma iquemen e conséquemmen p ésen e l'in o ma ion g amma icale, phe ine e séman ique des mo s. e ou nan à l'o igine men ionnées du ocabulai e é alua ions, il au di e su hako le ocodyne signi ica ion plus a dnei Mažosios Lie u os leksikog a ijai, que Pilypo uigio Lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių leodyne (ka aliaučius, 1747) is aken 70 % des mo s. bien hako g ama ika considé y ina kleino g ama iks ésumé, y es e des nou eo ies, adek ačiau mon an s g amma icines sys ème pa icula i és. de g ande aille e assez complexe dans l'édi ion neiš ingu a palydo ų édaga ion sp agų e co ek ū os e eu s. Pa exemple, es e non clai ški ikslesnė dic ionnai e de la da e d'imp ession: comme le oi pou ai eme cie anckeʼi pou a siųs ą dic ionnai e l. 31 ma s 1730, si son p a a mę ancke pasi ašė den 17. No . 1730 (ii p. 30)? a emen ci é i e du jou nal Neue Zei ungen... (ii p. 27 e 28). du co ek u es e eu s indiy ions: p. 58, 59 ad e bum; p. 60 en e p aep. i passepo. au un câlel; p. 97 G ama ica; p. 102, 103 abla y es e ablia i s; p. 107 acabula; plg. enco e p. 57 san umpos ac i e, passi e, 186 ac a Vincen as d o Vinas Linguis ica Li huanica LXX ki u (p. 86) in oquen […]lo yniškais žodeliais; p. 78 le mo la in es considé é copuli en; plg. da p. 54 ayan ois galūnès; p. 107 p usas e P usie; p. 60 jug ukai, p. 118 jug uku; p. 101 ecommandeduojan s; p. 318 pa adimų. Bien sû , ces pe i s suje s ne peu en summi ie la aleu scien i ique d'une publica ion. ašančiam ces lignes de é ision déjà es ekę domė is hallės Lie u ių kalbos semina o is o ija i hako žodynu i g ama ika. donc ésuman on peu di e que la publica ion spi i us mo ens V. Zubai ienė, connue comme Mažosios Lie u os žodynų y ėja (plg. sa monog aphie Pilypo Ruigio Li auisch-deu sches und deu schli auisches lexicon (1747): sou ces e leksikog a inis mé hode. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2010), main enan , alkinama senosios aš ijos specialis ų, on p ésen é la publica ion d'un ieux ex e signi ic pou la cul u e Li uanien Mažosios Lie u os d ikalbės leksikog a ijos pa eldo šal inį. Ce ou age es un a ail collec i de l'his oi e de la lexicog aphie Li uanienne, dans lequel bene plus dé aillémen jusqu'à p ésen nuch iechien hako le ocodyne e la g amma ique con enu, sou ces, signi ica ion plus a dnie s au es a aux. l'é ude esmindai complildo nos connaissances su hallès Li uiniens langue semina ą comme li uanis ikos židinį XViii a. dans la p emiè e moi ié. Mise à disposi ion 2014 m. mai 21 d. Vincen as d o Vinas Lie u os edukologijos uni e si e as Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uanie [email p o ec ed]