Frydrichas Vilhelmas Hakas. „Vocabvlarivm Litthvanico–Germanicvm, et Germanico–Litthvanicvm… Nebst einem Anhang einer kurtzgefaßten Litthauischen Grammatic“ (1730)

183 e isiónes e iews / Vincen as d o Vinas Lie u os edukologijos uni e si e as yd ichas Vilhelmas hakas VocabVLa iVM Li hVanicoge ManicVM, e ge Manico- Li hVanicVM... nebs eineM anhang eine ku Zge ass en Li hauischen g aMMa ic (1730) i. edición c í ico; p epa é Vilma Zubai ienė. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2012, 789 p. ii. es udio, indeksai, odyklės; p epa é, s udiją esc ibióé, índiceus y odykles compuso Vilma Zubai ienė. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2012, 335 p. 97n86-09-158-7 yd icho wilhelmo hako d ipusio (lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių kalbų) diccionno con li uwen kalbos g ama ikos apedu p ime o edi ion isb en e su Lie u ių kalbos žodyno (Wö e buch de Li auischen Sp ache. königsbe g, 1851) uen es au o ius geo gas hein ichas e dinandas nesselmannas desc ibió como leksiškai sku dų. Análogamen e lo alo ó y ka aliaučiuje s aža ęsis kazimie as būga: es o esąs menku is, mažos e čios žodynėlis, esc ibió él Lie u ių kalbos žodyno i sąsiu inio p a a mėje 1924 m. que lec o o mejo en as á de, po qué al uen e es udiinėjase y se pe mi e epe idamen e, debían al menos glossai eco da , qué his ó icas y cul u ales condiciones lėmė li ians lengua dicynos y g a ikas apa ición en el ka alys XViii a P usia. en la p ime a pa e. aquí 17091711 m. siau usio g an plaga y hamb e íc imas p incipalmen e ue on lie u iškieji alsčiai, ismiė sob e e čdalis sus habi an es, po 20 iglesias pe eko pamokslininkų. a la po encia económica del k aš o es ablece el ey ied ichas wilhelmas i cuidaba del desa ollo de cuad os cali icados. ka aliaus o denamien o 1718 m. ka aliaučiuje ís eig as Li u ias lengua semina cuidosi e angelikos lu e onos kunigos lie u iškoms pa apijams p epa im, eligiones aš ų lie u ių kalba leidimu. 184 ac a Vincen as d o Vinas Linguis ica Li huanica LXX Panašus Lie u ių kalbos semina (Li auisches Semina , Semina ium Li huanicum), eniendo obje i oą p epa a pie is inės pak aipos luu e onų e angelikų pamokslininkus y maes os, 1727 m. comenzó ope a an e hallės uni e si e o. en él has a 1740 m. mokėsi sob e 40 u u os Mažosios Lie u os kunigos. pa e de ellos ue on de Li u iškos en o no, . y. de Mažosios Lie u os, de lenguas lie u ių algunos ya mokėsi ka aliaučiaus uni e si e e. hallės Lie u ių kalbos semina e lie u ių kalbos ue mokoma(si) i gi p opósi o p ác ico. exi oso ap endimiens necesi ó maes os de lengua li ians y g ama ikos así dicynos. de Li uania enseña (s) e a posible de una de es g ama icas de Li uania (danieliaus kleino G amma ica Li h anica, 1653, Compendium Li h anico-Ge manicum, 1654 y sapūno-Šulco Compendium g amma icæ li h anicæ, 1673). sin emba go has a en onces no había imp esdin o okiečiakalbiams adecuado de la lengua li uanas dicciona io. po lo que ka aliaučiaus uni e sidad a siun ó en hallė au o desconocidous manusc i o del dicciona io de lenguas okiečių-lie u ių, cuyo nuo ašas aho a se conside a hallės Wi enbe go Ma in Lu he ious uni e sidad anckeʼs ins i uciones (F anckesche S i ungen) biblio eca en depa amen o de manusc i os. La palab a baig as eesc ibi 1728 m. junio 18 d. y a ibuye semina del lec o ado johanno ich e io plunksnai. sin emba go es e dicciona io, al pa ece , ne enkino semina o de necesidades de enseñanza de la lengua li uanas. sookus adecuamesno de dicciona io eque ingum, bas an e ápidamen e ue p epa ado y edi ado Li u ias lengua semina o docen o yd icho Vilhelmo hako Vocab la i m... (halle, 1730). Žodyno p a a mėje hallės pie is ų je e go hil as augus as ancke p esen ó semina o de lengua Li uania de es años exi osa ac i idad balance: 10 pe sonas ya abajan pamokslininkais Li u iškose pa apijose, aún 13 oyen es es udian. jun o señaló es a publicación impo ancia la, dicodino uen es, públicamen e ely ė docen o hako indėlį. aunque dicciona io con g ama ica paleng ino a los li uanos la enseñanza(si), pe o no asegu ino ul e io expansión del semina o di ícilmen e se apildyaban de sus oyen es diáspo a, las pe sonas más ac i as ne idé semina e ul e io ca e a de posibilidades: ich e is 1728 m. asa ą įžo en Mažąją Lie u ą, simila men e y . V. hakas, paski as lydė i į Mažąją Lie u ą kolonis us į li ų pa apiją, 1732 m. ueš en in as į kuniguske ancʼės nuosudų, kad ne enka dė ių semina o zaly os , į hallę neg įžo. el e isoojamo publicaciónño cons i uye dos omai. i omas comienza po los emas esenciales pa a una publicación c í ica: p a a mė (p. 67), p incipios de publicación (p. 89), con inúa a diccion lo la yniški su umpinimai (p. 1011), g ama icos la yniški su umpinimai (p. 13) y con enido de g ama ica con los indicados o iginal paginas de g ama ica (p. 1415). es omo omo cons i uye Vocab la i m... aksimilės (naudo asi Vilniaus uni e si e o biblio ekos egzemplio iumi con anda zadė ais diak i ikais) y pa aidiniai pe ašai. Ve odyno pe ašą, exologinius y c í icos comen a iosos (p. 17487), g ama icos pe ašą con suje ikiniais comen a iosos (p. 489789) p epa ė Vilma Zubai ienė. P odyno p a a mę de okieños lengua aduc Liucija ci a ičiū ė, g ama iką (p. 701789) yd ichas Vilhelmas hakas Vocab la i m Li h anico-Ge manic m, e Ge manico-Li h anic m... Nebs einem Anhang eine ku zge aß en Li hauischen G amma ic (1730) 185 e isiónes e iews / Lina Plaušinai y ė. aigi publicación p opo cionan opo unidad elegi : quién lee á ak ū a ep oducijama dicodyno o iginalų eks ą, quién su pa aidinį pe ašą, a quien se á accesinamesnis g ama icos e imas. segundoas omas de publicación (ii. S udija, indeksai, odyklės) des inado dicodino y g amá ica al es udio, cien í ica desc ipción. omas cons a de V. Zubai ienės es udio yd icho Vilhelmo hako dicciona y g ama ica: his ó icas ci cuns ancias de apa ición, es uc u a y elación con uen es (p. 7123), y índices, de los cuales es son des inados al dicciona io lie u iškajai leksikai (p. 141262), en segundo luga jo nue o es amen o. palab as (įnomi i como luga eso a džiai y a dažodžiai (p. 263265), en e ce luga dicciona ios de palab as (p. 266274). aún dos indeksai des inados hako g ama ikai: bend inių žodžių indeks (p. 278311) y ik inių žodžių indeks (p. 312). sigue a g ama icos emas odyklė (p. 313317) y dos g ama icos e minos b ikalbiai žodynėliai (la ynųlie u ių kalbų, p. 318322 y lie u iųla ynų kalbų, p. 323327). Todas es as ma e ias es án en ayuda al lec o : él cuidadoso po sus iškomis ins ucciones de consumo. el segundo omo de la publicación (y odos dosidós) se e mina con una bas an e concisa esumen (Zusammen assung, p. 328329) y dos odyklėmis (asmen a džių, p. 330333, y ie o a džių, p. 334335). Viso edición edi o ial cien í icous boni acas s undžia. au o ė hace las conclusiones inales del es udio (ii, p. 122123), que hako Vocab la i m... es el p ime imp eso en eas e n P ūsijoje d ikalbis dicciona io (po lo an o el dicciona io es de dos pa es; pa e de las lenguas lie u ių okiečių iene 4886 lie u iškus palab as, okiečiųlie u ių lenguas 500 palab as menos. es el p ime dicciona io, que enga egis os de la lengua li uanas con okiečių lengua co espondimenimis, con pequeñas di e encias lexicicas de ambas pa es. Desde el pun o de is a mac os uk ú ico es o es dicciona io de lexis eligiosa, basado nue ojo es amen o (1727) y Psalmyno (1728) lexicona, des inado mokomiesiems hallės Lie u ių kalbos semina o obje i os. Lexicog á icamen e en él sis emadamen e y consis en emen e se p esen a g ama inė, one inė y seman inė in o mación de palab as. eg esando al comienzo mencionados alo aciones del dicciona io, hay que deci sob e hako dicciona io signi icado más a denei Mažosios Lie u os leksikog a ijai, que Pilypo uigio Lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių dicodyne (ka aliaučius, 1747) del hako dicciona io omada 70 % de palab as. aunque hako g ama ica conside ey ina kleino g a ikos esumen, en ella hay y no o ios, adek ačiau mos an es g ama ís icas sis ema peculia idades. de g an olumen y bas an e compleja publicación no e adida palydo ų edagación sp agų y co ek ū os e o es. Po ejemplo, queda no cla iski ikslesnė dicciona io de la imp en a echa: como el ey podía ag adece anckeʼi po a siųs ą dicciona io m. 31 de ma zo de 1730, si su p a a mę ancke pasi ašė den 17. No . 1730 (ii p. 30)? singula men e ci ado í ulo del pe iódico Neue Zei ungen... (ii p. 27 y 28). del co ek ū os e o es indica y íamos: p. 58, 59 ad e bum; p. 60 en e p aep. i p aepo. necesi a un cableel; p. 97 G ama ica; p. 102, 103 abla i us y ablia i us; p. 107 acabula; 186 ac a Vincen as d o Vinas Linguis ica Li huanica LXX plg. da p. 57 san umpos ac i e, passi e, ki u (p. 86) į a dijadas lo ininiškais žodeliais; p. 78 la palab a la inisku en end copuli en; plg. da p. 54 eniendo es galūnés; p. 107 p usas y P usía; p. 60 jug ukai, p. 118 jug uku; p. 101 ecomeduojados; p. 318 pa adimų. Po supues o, es as i lees no pueden sumi i el alo cien í ico de la publicación. ašančiam es as ecenzías hile as ya es ekę domė is hallės Lie u ių kalbos semina o his o ia y hako ocynu y g ama ika. po lo an o esumindo puede deci que la publicación spi i us mo ens V. Zubai ienė, conocida como Mažosios Lie u os žodynų y ėja (plg. su monog a ija Pilypo Ruigio Li auisch-deu sches und deu schli auisches lexicon (1747): uen es y leksikog a inis mé odo. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2010), aho a, alkinama senosios aš ijos specialis as, p esen a on cul u a Li uania signi ica i o publicación de ex o iejo Mažosios Lie u os d ikalbės leksikog a ijos he eldo šal inį. Es a publicación es un abajo colec i o de la his o ia de la lexicog a ía li uanas labui ejemplo, en él bene más de alladamen e has a šiol nuš ieciamos hako ocodyno y g amá ica con enido, uen es, signi icación pos e io es abajos de o os. el es udio esmingai complildo nues os conocimien os sob e hallés lingüís icos li uanos seminą como li uanis ikos židinį XViii a. p imo lado en. Į eik a 2014 m. mayo 21 d. Vincen as d o Vinas Lie u os edukologijos uni e si e as Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uania [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]