Rytų ir pietryčių vilniškių kalbinės nuostatos

63s aipsniai / a icles esMiniai ŽodŽiai: kalbinės nuos a os, domenas, diglosija, a i asis p es ižas, paslėp asis p es ijas. keyWo ds: language a i udes, domain, diglossia, o e p es ige, co e p es ige. joLi a u banaVičienė Lie u ių kalbos ins i u as As di eções de pesquisas acadêmicas: dialec ologia, expe imen al oné ica, onologia, lexicog a ia, bal as e sla as línguas con a os. y e Pie yči ViLniŠki kaLbinės disposições Language a i udes o esiden s o eas e n and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai) ano ação a igo p epa ado baseado base 20112013 m. p oje o execu ado ins i u o Lie u ių kalbos Li huania: Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo op imizacija i in e ak i ioji a minės in o macijos sklaida medžiaga. Du an e a ealização do p oje o p eenchidos ques ioná ios socioling is inas pe mi em in es iga línguas e dialec os consumo em unção de á ios a o es sociais, ab ê endo os mais impo an es s e as de consumo de língua e g upos de idade (jaunesniąją (a é 30 m.), meia (3150 m.) e senio iąją (ao 51 m.) ge ação). a igo analisado 34 eas e n alš aičių ilniškių pon os dados, cole ados e ẽčiaus, adù iškio, Š enčioni, Š enčionlių, Mielagnų, s ūnáičio, sa i apylinkėse. es udado comum das línguas, ilniškių pa a mės e sla ų (bal a usių, lenkų, usų) línguas em ijose á eas: indi idualiojoje (mąs ymas), p i a iojoje (hamai, šeima) e iešojoje ( aio comunidade, o icialili komunikacija, escola, ig eja). anno a ion he a icle has been de eloped on he basis o he ma e ial unde he P ojec Mode n esea ch o geolinguis ics in Li huania: op imiza ion o ne wo k o Poin s and in e ac i e sp ead o dialec in o ma ion ca ied ou a he ins i u e o he Li huanian Language in he yea s 20112013. he sociolinguis ic ques ionnai es illed in du ing he P ojec enable he explo a ion o he use o languages and dialec s aking in o conside a ion di e en social ac o s co e ing he mos impo an domains o language use and age g oups (younge (unde 30 yea s old), middle (3150 yea s old) and olde ( om 51 yea s old) gene a ions). he da a o 34 poin s o eas e n aukš ai ian sub-dialec o Vilnius ga he ed in he locali ies o e ečius, adu iškis, y iMo P obLeMa ika i Me odai 64 ac a Linguis ica Li huanica LXX Š enčionys, Š enčionėliai, Mielagėnai, s ūnai is, sa iai, which a e joLi a u banaVičienė a ibu ed o eas e n and sou h-eas e n sub-dialec s o Vilnius by dialec ologis s, a e unde analysis. he ela ions be ween he s anda d language, sub-dialec o Vilnius and sla ic languages (bela usian, Polish, ussian) amily) and public ( illage communi y, o icial communica ion, school, chu ch). we e analysed based on hei use in di e en domains: indi idual ( hinking), p i a e (home, Nos úl imos anos eu opoe populia izando egionalizações (caip con a iingidades globalizaição) ideologia omen a a minių disposições, a mių alo socialinas pesquisas. Lie u oje daugiausia dėmesio ski iama mies o gy en ojų (kadangi didžioji dalis – dois e çdalhos dos li uanos i em em cidades) e jo ens (es e g upo idade pe mi e ealiza p ognós icos de sociedade kalbinės egsenos pesquisas) lingubinemas (ž . Vaicekauskienė, saus e de 2012; amonienė 2013) 1 . kaimo ie o ėse dialek ų socialinė e ė da nė a išsamiai i a, y a a lik a ik pa ienių a ealų analizė, pa yz- disposiçõesem džiui, jonišklio, Pãs alio . ( amonienė 2006: 137142013), Lyduõkių, ukme gs . (aliūkai ė 2005: 38–47). geoling is inius (ho izon aliuosius) i socioling is inius ( e ikaliuosius) (dėl e minų ž . aliūkai ė 2013 i en min. li .) kaimų dialek ų pesquisas de e ia omen a 2011m. p ojec o ealizado pelo ins i u o da língua Li uânia as Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo op imizacija i in e ak- p ojec i ioji a minė in o macijos sklaida ( o ado ė danguolė Mikulėnienė, p ozuo i jek o kodas n . VP1-3.1-ŠMM-07-k-01-028), ku iuo siekiama su ink i i išanali- naujausios Lie u os kalbos a las punk ų duomenys. Nes e a igo d inama ykdan p ojek ą su ink a socioling is inė medžiaga iš 34 punk ų, ku iuos desc eendialec ologogos a ibui eas e n e pie yčių ilniškiams 2 : adù iškio (485), Pi š ẽliškės s kų a oj (4582), ka a iškės (460), jakẽlių (4602), ju gelškės (457), bãčkininkų (4572), ečinų (484), Milkùškų (484), Š enčioni (4583), Zboliškės (508), s ūnáičių (5082), ópiškės (509), ideu nės (509), Melagnų sa i (5072), Šū ų (527), Š enčion (482), k e uon (455), ešku (45545), ceikinni (4517), ceikinų (417), š enčių (467), Š enčioni (4562), Mielai (468), Š en ūnas (466), Kalbėnų Minu es (502), Kalbėnų Minu es (502), Kalbėnų Minu es (509) e Nacioninė Minu es (50) - os p ojec os de iden i icação de línguas em Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia, 2010–2013 ( ykdė Lie u ių kalbos ins i u as, p ojek o ado ė Lo e a Vaicekauskienė). Li uânia, Li uânia, Li uânia, Li uânia. se Lka pon o sunykęs (nyksdeksą 2). nesse caso, o ma e ial é ecolhido an is), i jo apylinkėse (8–12 km a s umu) iškilusi ki a s ambesnė gy en ie ė, punk o s a usas su ei- kiamas pas a ajai ie o ei ( oks naujasis punk as žymimas p ie senojo punk o nume io p idedan in- de ambos elho e no o pon os. y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 65s aipsniai a icles ãdiškės (459), gil ų (4592), e ẽčiaus (420), Laznkų (423), na kų (4232), se koni (421), didžiãsalio (4212), Vosinų (422). nos an e io es es udos sob e y ų aukš aičius ilniškius esama socioling is inių dados (plg. ka delis 2009; ka delis e al. 2003), analízase a mės, nona mines línguas e sla as línguas a mainos uso ilniškių plo e (ka delis 2013), po ém as disposições kalbinės ilniškių ainda não o am y inė os. mé odo di e o es udo de alhus in e iew (~1,5 h. du ação), du an e o qual in e oga 17 in o man a alan es lie u iškai 3 , escolhe p incípio de seleção alea ó ia mul idiapakopesa. selecionando in o man es conside ada a idade (in o man es ep esen am ims ge ações: jaunesniai (a é 30 m.), medu iniaiai (3150 m.) e seniniaiai (nuo 51 m.)), educacão (em cês pon o, se possí el, pokalbin a po um in eligen inho luga ) e sex i ( en asi-se enquis a po igualiai c i é ios masculin e eminino. Du an e a con e sação, ao lado ou os anke os, oi 4 ) p eenchido socioling is inis pa eikėjo ques ionimn, que o mou Laima kalėdienė e dai a aliūkai ė. Es e a igo ma e ial in es iga i o é compos o po 120 ques ioninhas, p eenchidos Š enčionių e ignalinas dis i os ( ikslų pon os lis a e . acima), dados. O obje i o inicial do es udo oi de e mina ilniškių pa a mės e bend inės linguagem de consumo s i is (domenos): em quais si uações de comunicação mais equen emen e é usada bend inė língua, nas quais pa a mė. sem dú ida, al o mulação p oblemas ė a condicional, po que a on ei a en e a a ian e da língua pad ão e a a ian e da língua e i o ial ne isada aiški 5 . be o, oks y imas, a lik as iesioginių in e iu me odu, pa odo apenas as disposições linguís icas dos consumido es da a mia, e não a eal a osená. No en an o, os pesquisado es conco dam que as disposições linguís icas ge almen e nulem indi íduos lingubinão compo amen o (ž . amonienė 2013 e en min. li .), e a mudança das disposições linguís icas é um dos mais impo an es a o es do ou o linguagem (Vaicekauskienė, saus e de 2012). conduzindo in es igação campo de p oblemas e e que amplia de ido à in es igá el egião especí ica: in o man a dia iamen e nessas si uações a i ma am usando não só bend inha língua e ilniškių pa a mę, mas e sla ų (lenkų, bal a usių, usų) línguas. ad o es udo ab êpê não só diglosias (bend ines línguas e a mės), mas e biling ismo (má ios di e en es línguas) caso3 in o man á núme o depende do pon o i alidade: nyks ančiame pon o g a a 12 in o man a, i ybingame 67 in o man a. 4 Mulhe es in o manças núme o um pouco maio do que homens de ido a obje i os (mo e as população, especialmen e da ge ação mais elha, pa e ela i amen e maio do que homens) e po causa ex aling is inas (disc e e maio ine en e comunicabilidade das mulhe es, an icipioso a o acus abo dagem a in es igação e e c.) azões. 5 Po exemplo, dai a aliūkai ė (2010: 41) dis ingue ês a ian es do alamen o a minio: 1) a minį kalbėjimą (nuosekliai eiškiasi a mės ypa ybės), 2) semiau a minį kalbėjimą (nenuosekliai eiškiasi a mės ypa ybės) e 3) naują dialek ą (jį a mės ypa ybių nesi eiškia). joshua ishman dis ingue 8 a mės nykimo ( adinasi, e passagem pa a o código pad ão) ní eis ( ishman 1991: 88109). a mė e bend inė língua, susiklosčius diaglosijos si uação, susilieja em a pinę kalbą (in e media e language) (ž . aue 2011; plg. Vaicekauskienė, saus e de 2012). 66 ac a Linguis ica Li huanica LXX jus. a igo usam-se esumi os e mos de línguas joLi a u banaVičienė sla as: lenkų kalba, bal a usių kalba, usų kalba, po ém em mais de alhes es udos de u u o de e ia ambém dis ingui comun inę língua e local seu a ian e, po exemplo, 6 lenkų kalba (que se ensina na escola, man êm pamolas) e lokalinė lenkų šnek a (que se ala em casa, comunidade u al). P idu ina, que i as a mės pon o de is a homogeniškas á ea, po an o no a igo e mo a mė em odos os casos signi ica y ų aukš aičių ilniškių pa a mę. obje i o inal do es udo de e mina as disposições linguís icas de eas e n e sou h-eas e n ilniškias em elação a mės, língua bend inesa e línguas sla as. p e ende escla ece , quais os códigos linguís icos associamos com á ias á eas de consumo de línguas. sepa adamen e analisadas ês á eas p incipais ou domínios: indi idualusis (mąs ymas), p i a usis (namai, šeima) e iešasis ( aio comunidade, o icial comunicação, escola, ig eja) (ž . ka aliūnas 2008: 316). indiViduaLioji s i is in o man ų ei au asi, quais linguas (kalbų a mainomis) eles mąs o, skaičiuoja e kalbina gy ūnus. didžioji dalis (78 %) y esniosios ka os in o man ų eigia asmeninėje e d ėje alan es a miosamen e. jaunesnês g upos idade nessas língua consumo diminuiu: con essa-se a mialmen e alan e só que an as (50%) 3150 m. in o man e e 15 % da ge ação jaunesnió ia in o man ų. o uso da língua comum ambém in e samen e p opo cen e à idade dos in o man s: a maina pad ão de línguas a i ma alan es 10 % das ge ações mais elhas, 15 % das médias e 50 % das mais ju enis. pa e conside á el (10 % mais elha, 31 % média e 30 % da ge ação mais jo em) in o man as em á ea indi idualiojoje indica usam e comun inha língua, e ilniškių a mę 7 : a mialmen e mais eqüen emen e albinam animais, e comunine língua mais eqüen emen e con abilizada. nãoideleia pa e (3 % mais elha, 4 % mediunícia e 5 % mais jo eniosa) in o man as indi idualiojoje comunicação necessi a e de línguas sla as a mainas. Esses indi íduos, que usam á ias (duas ou ês) a ian es de línguas mesmo quando a comunicação indi idual, conside am-se ep esen an es do biling ismo indi idual (ka aliūnas 2008: 334). Po exemplo, in o man ê (g. 1969 m.) de Midu inės (5092) pon o a i ma am animais albinan i ilniškių a me ou lenkų kalba, e skaičiuojan i e mąs an i lenkų a ba bal a usių kalba. ais pessoas ge almen e são o iginadas de mis ias amílias, nas quais assun os de comunicação de uma língua não é su icien e. indi idualiosios s i as lingubinês disposições esum idos na abela 1. 6 ou os pesquisado es em abalhos semelhan es de línguas esla as de alhamen e nedi e enciuja apsi óboa e mo de línguas esla as a mainos (ž . ka delis 2013). 7 a mės e comun inês linguagem uso nes e caso não signi ica sua coagulação em um único con inuum (diaglosijos, plg. aue 2011). in o man a indicam que pode ala an o em língua comum, quan o a miškai (diglosijos si uacija). y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 67s aipsniai a icles / 1 Len eLė. disposições linguís icas na á ea indi idualiojoje kalbų a mainos Va o ojų dalis (p ocen ais) Vy esnioji ka a Vidu inioji ka a jaunesnioji ka a Vilniškių bend inė kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba Vilniškių pa a mė, lenkų kalba bend inė kalba, lenkų kalba bend inė kalba, usų kalba Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba, lenkų kalba pa a mė 78 10 10 1 1 50 15 31 4 15 50 30 5 in es igação exibio pa e in o man as lingubinas e nacionalidade iden idade não co espondimen o. an o lingubinė ideologia, quan o nacionalinė sa imonė susi o muoja eciadas de á ios sociopoli inių eiksnių (plg. sa ille- oike 1990, 181182). eas e n pok aščiams, du an e XX a. expe imen a am polkų, usų (an ojo mundial wa yea s e bal a usių, okiečių) línguas dominação, pa icula men e ca ac e ís ica si ua cia, quando au ybė não semp e coincide com gim ąja kalba (ka delis 2009, 60; sob e o icialidades nacionalidades e usada língua incompa imen o adu iškio kamojų a eale u bana. см. ičienė 2011: 109110). cada décimo (11 %) inqué i o pa icip ês Li u iamen e alan e in o man e o icialmen e não decla uoja lie u iškos apa ybės. ais casos зафиксирована только среди старшего и среднениейшей поколения информатантов. maio ia deles 85 % nos documen os insc i a polacos, e a pa e es an e de odo não decla uoja iden idade, po que nãodecide qual escolhe . Po exemplo, in o man ė (g. 1933 m.) de adu iškio (485) a i ma, que pode ia se a ibui e aos li uanianos, e bal a usianos. in o man e (g. 1940 m.) de s i kų (4582), an e io men e ex-polonês, ago a ao in és de iden idade aço b ūkšnį. in o man ė (g. 1969 m.) de sa ių sel nelaiko niekuo. jaunesniões ge ações in o man as g upo não de disc epância en e kalbinés e nacionalidade de iden idade nepas aikė. indi íduos, sua iden idade ligando não com lingüine comunidade, mas só com mo adia, pode se conside ados ep esen an es da iden idade locale. P iVaτική s i is P i a a sa ea uma das mais impo an es indi ido kalbinę iden idade o mojan es á eas, po que no espaço domés ico assegu ado a ansmissão da língua de ge ação em ge ação e sua i ybinguma. ela es á elacionada com qua o de qua o di e en es ge ações (g andes pais ilhos ne ūkos) com as necessidades de comunicação, com as elações in e pessoais e suas dimensões (in imumu es animumu, calo umu edumu). Unico a ian e linguís ico pode se us o- 68 joLi a u banaVičienė ac a Linguis ica Li huanica LXX jama com namiškiais, di e en e com ečiau isomais a imaisiais. In o man es da ge ação média e jo ial a i mam no domínio p i ado que u ilizam a mę kone ala d igubai dažniau negu indi idualiajame (plg. idu inioji ka a – 50 % i 27 %, jaunesnioji ka a – 30 % i 15 %). Vy esnioji ka a – a i kščiai – šeimoje mažiau a miškai negu indi idualiojoje á ea ( espec i amen e 55 % e 77%). qua oadalis (25 %) das ge ações sênio e jaunesnio e ečdalis (34 %) da ge ação médiu iniosa in o man ų eigia em casa diglosiškai usando an o comun inę lingua, quan o a mę. almialmen e mais se ala com os a ós e pais amília (b oliais, sese imis), aip pa su sa o pa ne iu ( y u, žmona), jei jis y a os pačios a mės a s o as, o su aikais i anūkais – bend ine kalba 8 . Plg.: comunine língua com as c ianças comunicam 7 % das ge ações mais elhas in o man , com os ne ūkai 14 %. quase cada segundo (44 %) ep esen an e da ge ação média a i mou com os seus ilhos alando em linguagem comum em elação 9 . à Įdomu, que as mais a o á eis disposições da linguagem comum exp esseiškia ep esen an es da ge ação sênio . Plg. : Ago a engi daqueles [ a miškų] pala as, lie u iškiau sakai, à g ažότερη linguagem... G ažiau se ia bend ine kalba [kalbė i], laikai muda a-se. P ecisa egula men e esc e e , de e se co e iga língua, g ama iška. (Pa eikėja (g. 1945 m.) de Midu inės (5092) pon o.) Reikia mais g a icialmen e [kalbė i], kul u niau (kul ū ingiau). (Pa eikėja (g. 1942 m.) do Šu ų (527) pon o.) Ge ação mais elha à língua comum dá uma an agem social ela é associada com um supe io s a us da sociedade, maio es opo unidades de ca ei a, melho educação (plg. amonienė 2013). o meio e a ge ação mais jo em ao con á io no domínio p i ado emp ega uma língua comumé duas ezes menos do que no domínio indi idual (plg. no la espec i amen e 4 % e 25 %, no domínio indi idual […] 15 % e 50%). Henceasi, acomodações ( aikymosi p o pašneko o) p ocessos incen i a a senio iąją ez passa pa a o bend inês idioma, e med iniąją e jaunesniąją ez pa a a mės. Comunicação da amília mui as ezes encon a-se com biling ismo enomeninho: 21 % y as ambien e domés ico esniosios ka os, 35 % idu iniosios ka os i 15 % jaunesniosios ka os in o man- a i ma alan es não só li uãos, mas e sla os línguas. no ambien e domés ico um in o man e pode usa en e duas e qua o di e en es linguís icas a anas (ž . abelę 2). 8 Plg. si uaciją Vilniaus mies e: „ a mė a ojama su os šeimos na iais, ku ioje gimė i augo. sukū ę amílias ilniečiai onde cas čiau com suas pa cei as ala a miškai e apenas um dos cinco ansmi e sua a mú aos ilhos, o que dezim o aos ne ūk (guda ičienė 2010: 226). da plg. Laimos ne inskai ės obse ação sob e klaipėdiečių amílias linguagem: Pa a compa a poucas pessoas almiškai ala com as c ianças menos a de do que com amigos, com os memb os mais elhos da amília e a é mesmo no abalho (ne inskai ė 2010: 265). 9 mais equen emen e os pais acham que as in e câmbios podem impedi ap ende bem uma língua comumę (balčiūnienė 2007: 153). y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 69s aipsniai a icles / 2 Len eLė. disposições linguís icas na á ea p i ada kalbų a mainos Va o ojų dalis (p ocen ais) Vy esnioji ka a Vidu inioji ka a jaunesnioji ka a Vilniškių bend inė kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba Vilniškių pa a mė, bal a usių kalba Vilniškių pa a mė, lenkų kalba Vilniškių pa a mė, usų kalba bend inė kalba, lenkų kalba bend inė kalba, bal a usių kalba bend inė kalba, usų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, lenkų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, usų kalba, lenkų kalba Vilniškių pa a mė, bend inė kalba, bal a usių kalba, usų kalba pa a mė 54 25 4 6 4 3 2 2 27 4 34 4 4 4 7 4 4 4 4 30 25 25 5 10 5 Po exemplo, in o man e (g. 1937 m.) de Lazinkų (423) lemb a alecido na amília dos pais a miškai, com a elhei os lenkiškai, com usų au ybės esposa com auja usiškai, com Vilniuje i ančiais paikais bend ine kalba, com aus ykusiais į La iją usiškai, com anūkai lie u ių bend ine kalba a ba usiškai. in o man (g. 1937 m.) de didžiasalio (4212) indicou a miškai kalbėjęs com seneliais, ė ais, usiškai com esposa, lie u ių bend ine kalba com caicais, anūkais. In o man a da medu iniosios ge ação, nascê sob e 19601980 m., de odas i as ezes em p incipalmen e con ac os com línguas sla as. in ensi esnė es a ge ação de mui osakalbys é pode se elacionada com seus pe íodo de c escimen o e amadu ecimen o les ėjusiu socializmu, b ikalbėmis mokyklomis, in ensi os con a os com gaimynos bal a usiais e eqünomes casamen os com esla os. Plg.: in o man ė (g. 1962 m.) de s ūnaičio (5082) a i ma com seneliais alado a bal a usiškai, com pais, b oliais, sese imis bend auja ilniškių a me, com ma ido de bal a usijos usiškai, com c ianças bend ine kalba. in o man ė (g. 1969 m.) de Midu inės (5092) indicou que a amília dos pais ala a lenkiškai, com a amília da mãe lie u ių bend ine kalba, e com o ma ido e as c ianças ala segundo y ą ilniškių a me. a ge ação mais jo em de sla as lingüís icos a mainos usa a só usos e polkos idiomas. do epe ó io lingüís ico jo em desapa ece a bal a usių língua. ela a a-se como nep es ižinė e nepe spek y i, po an o jo ens sua nemoca bal a usių kalba keičiama usų kalba. 70 ac a joLi a u banaVičienė Linguis ica Li huanica LXX si uacija, kai namų aplinkoje kasdien a ojamos ne ik lie u ių, be i kelios (d i a ys) sla ų kalbų a mainos, y a būdinga daugiakalbys ei10. VeŠosas e dVês A comunicação dos espaços públicos ab ange á ias s e as de ida e papéis sociais. Nes e a igo, sepa adamen e analisam-se as disposições lingubinas dos consumido es da língua em elação a qua o de á eas da ida pública comunidade u al, ins i uições e euniões (o iciales comunicações), escola e ig eja . comunicação da comunidade u al, como e indi idualãoji bem p i ada, a ibuída a dia iam comunic a ão, e es abelecimen os, susi ngamen os, escolas, ig eja comunicação conside ada p es ižine (ž . ka aliūnas 2008: 345). apenas espe a-se que pa a a comunicação diá ia in o man a mais equen emen e op e po a mę, e pa a o p es igio socialização comun inę lingua. 1. comunhão da aldeia in e minis alamen o é mais adequado pa a a comunicação da comunidade da aldeia como sinš inhei o, calo esse, abe osse negu s anda dinė bend inė kalba (plg. gi denis 2000: 250; aliūkai ė 2005: 42). in o man os pe gun a, qual linguagem a maina seu ambien e de aldeia eles alam com di e sosos idade baimynais, com conhecidos e desconhecidos pessoas. o espaço da aldeia é semiapúblico, po que in o man a ou puikiai conhece pašneko ą, ou alaça amilia mada ambien e. do alan es mú uos elações (a imumo es animumo) depende o a o de comunicação s a us ( amilia us o malus) e a escolha a maina da língua. pessoa de ou a linguinha ambien e a i a ou passi a pa icipação em con e sa i pode incen i a o código pad ão bend inha u ilização. pesquisa mos ou que na comunidade u al só comun inha língua usa a só a ge ação mais jo em (plg.: em indi íduos e em domínios p i ados comun iné nedidelė dalis in o man ų: 6 % y esniosios ka os, 8 % idu iniosios ka os i 20 % língua é usada com mais equência 11 ). Só a miamen e a i ma alan es ambém pequena pa e 10 Vy au as ka delis apon a pa a que ap esen ando a si uação socioling is ina é necessá io sepa a cla amen e a p o iciência de língua es anha e e dadei a d ikalbys ės ac s (ka delis 2009: 66). ele a i ma que no no des e ilniškių lie u iškųjų a ealų kaimiškose localo ėse negalima įž elg i jokių didelių d ikalbys ės ap aiškų (ka delis 2009: 68), po ém econhece que nos sul y iniuose á eas mis iuas os con ac os linguís icos podem se máximos. Nosso es udo mos a que com o mul isakalbis e p i ada espaçinha encon a-se cada qua o (25 e les e e pie yčių ilniškių ep esen an e. %) 11 Hence, não se pode conco da com a alegação de Lo e o Vaicekauskienė e Ē ikos saus e dė de que o uso de a mių na Li uânia é essencialmen e diglosino e uni eikšmiškai ligado com p i ačia, especialmen e amília, espaço e mais com pessoas de idade mais a ançada (Vaicekauskienė, saus e de 2012). eas e n aukš aičių ilniškių plo e a mės posição o alíssima comunidade u al na comunicação. y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 71s aipsniai a icles in o man os da ge ência médiu iniose (4 %) e jaunesniose (10 %) /. po ém quase me ade (41 %) dos ep esen an es da ge ação mais elha no ambien e u al ala apenas in e micialmen e. cada segundo in o man e, independen emen e da idade, diglosiamen e usa a mę e comun iná língua: comunicando-se com desconhecidas pessoas a p e e ência é dada à comunina língua, e com kaimynais a mei. escolhendo meio de comunicação conside a-se ambém em izinhos amá eis, po exemplo, in o man es da ge ação mais elha com seus con empo âneos alam a miškai, e com os izinhos da ge ação medio iniá ia e ju enil […] comunine kalba (plg. analogišką senelių i anūkų komunikaciją). a mę, como y aujančią kaimo bend uomenės komunikacijos p iemonę, į a dija mesmos in o man a, às ezes com nesclipiamu a eiles a imo, que é o ç i ala a miškai. Plg. : Ta miosamen e alo com paimynais. odos eles a mialmen e ala, é como eu aqui uma se ei Li u ai ê [...]. Tal ez osse melho que odos alássemos comunine língua, mas a aldeia ala a miškai. e o que gi ago a a ás, nepe e si já deles. (in o man ė (g. 1933 m.) de Šiūlėnų (419) pon o.) a mė pe cebe-se como g upinė apa ybė ( amonienė 2006: 145), seu g upo kalbinės elgsenos a ibu o (Vaicekauskienė, saus e de 2012), socialinis solida umas ( amonienė 2013). a comunicação da aldeia comuni á ia cons i uída de indi iduais ac os de comunicação, nos quais a escolha da língua nulimia não indi íduo homem, e as no mas da comunidade e s a us social. indi íduos, buscandois se iguais e ços memb os da comunidade u al, não sen em sepa ação, us oja a mę. e in e so […] que que em man e o dis anciamen o social, en a iza sua mais ele ada educacão, socialina padė į ou kilmę pessoas uso a comun inha lingua. giluminos p ocessos, supikanços a mės consumo a mę galima laiky i konsoliduojančiu kaimo bend uomenės kodu, o sudė ingus paslėp uoju a mės p es ižu12 ( udgill 1972: 179195; Miliūnai ė 2010: 241; amonienė 2006: 145). Uma e us, eigiamas požiū is į a mę iešai nedemons uojamas (a i kščiai, nemažai esponden ų p ipažįs a, kad a mė „neg aži“, „p as a“), ki a e us, a mė a ojama į ai iose kaimo bend uomenės si uacijose. bend uomenės na iais, nekalbančiais a miškai, nepasi ikima, o su kalbančiais a miškai – solida izuojamasi. Plg.: Kaime apa ece odysi ponia, se não alasse a miškai. (in o man ė (g. 1962 m.) de Šiūlėnų amonienė: (419) punk o.) kaimo bend uomenėje a mė e inama kaip bend uomenės na ių komunika- cijos p iemonė. asmenims, ku ie nep ipažįs ami kaip ik ieji bend uomenės na iai 12 P aslėp ąjį palankumą a mės a ž ilgiu joniškėlio (Pas alio .) apylinkėse y a ap ašiusi Meilu ė neo icialioje aplinkoje bend inės kalbos a ojimas dažniausiai ne ole uojama, į sa o kalbinės bend uomenės na ius, kalbančius ne a miškai, žiū ima kaip į sus e imėjusius, iš jų šaipomasi, jais nepasi ikima ( amonienė 2006: 145). 78 ac a Linguis ica joLi a u banaVičienė Li huanica LXX ala, a mė ka a á eas de uso da língua indi idualioji s i is P i aτική s i is Sé ie pública da aldeia comunhão baž-Monyčia o icial de kacija kykla bal a usių de 51 m. + + + ala a pa i 3150 m. + + + a é 30 m. usas ala a pa i 51 m. + + + + 3150 m. + + + a é 30 m. + + + + Ve ical (ou quali a i a) a a aliação dos esul ados ob idos mos a diminuição do alo da almia, que co elaciona com in o man os jo emėjim: os ep esen an es da ge ação média e mais jo em em odas as á eas de consumo es udadas ečiau escolhem o alminho do que a ca e mais elha (ç . 1 e 2). 1 e 2 PaV. lingubinhas disposições sob e a mia e comun inha linguagem uso indi idualiojja, p i a i ojja e publichoja a campos (pe cen ais) ou as conclusões des e es udo: 1. pa eia in o man ä ca ac e iza diglosno uso da língua e da in e miné da comunhinha, que se o ma po obs áculos sociais, ex.: p i adoje e amžius ( ê ų ilhos, elelii anūkų komunikacija), públicoe ei e educacão, socialinė klasė, social dis anci (pazįs amų nepažįs amų, o iciali p i a a komunikacija). y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 79s aipsniai / a icles 2. se social dos obs áculos não há, as posições da a my aindaė a o es, especialmen e na iešojoje comunidade u alės espa ėje, na qual a sus en oko di idualiojoje, iek p i ačiojoje s i yje a mės engiama dėl u ili a inių p iežasčių: ge esnė ka je a, aukš esnis socialinis s a usas asocijuojasi su bend ine kalba. escondp asis a my p es ižas. an o in3. ab i o a mės p es ijão demons a só a ge ação mais jo em, que inclinou a mę inclui em seu lingüís icos ins umen os epe ua ą, u na -a sua pa e iden idade. 4. o es udo e elou sumenkusį s a us social das línguas sla as. jo em ge ação comple amen e abandonou bal a usių usų kalbos socialinė e ė. 5. iš yškėjo in o man ų, gy enančių daugiakalbiuose a ealuose, kalbinė ole an- linguagem, de es e a pública a iasi polkų kalba, eduziu cija bei akomodacinis compo amen o: comunicação e amen a é pe mi ido escol is pašneko ui. 6. cada décimo (11 %) in o man e não decla uoja Li u iška iden idade. pequena pa e in o man ų (3 %) sua iden idade elaciona não com linguine comunidade, e com esidência. isso ep esen an es da iden idade local. Li e a ū a aliūkai ė dai a 2005: a minis kalbėjimas: (galimi?) socialiniai kalbėjimų ko elia ai. – Li uanis ica 1(61), 3847. aliūkai ė dai a 2010: no o dialec o: possí el cená io de a aliação do ala minio. Respec us Philologicus 18(23), 4157. aliūkai ė d ai a 2013: ho izon alusis e e icalalusis skaidumas do con inuumo da linguagem: XXi século con e samen o a ian es simpl ojo da linguagem in e p e an e pon o de is a. Taikomoji kalbo y a 2. acesso in e ne : www. aikomojikalbo y a.l . aue Pe e 2011: dialec s. s anda d: a ypology o scena ios in eu ope. The languages and linguis ics o Eu ope. A comp ehensi e guide, 485500. balčiūnienė ing i da 2007: in isa iação da língua na al. Lingbos kul ū a 80, dabašinskienė ine a, ga uckai ė amin a 2010: kalbinis kauno p aei os e p esen e ies peculia umas. Cidades e 153–158. línguas, 231249. ishman joshua a. 1991: Re e sing Language Shi . cle edon: Mul ilingual Ma e s. Pe e ga e 2010: A i udes o Language. camb idge: camb idge uni e si y P ess. guda ičien ė eglė 2010: socioling is inis e a o da cidade Vilniaus. Cidades e línguas, 207229. gi denis aleksas 2000: a mės i mokykla. – Kalbo y os da bai 2, 249–253. 80 ac a Linguis ica Li huanica LXX ka aliūnas simas 2008: Línguas consumimas e joLi a u banaVičienė socialinis con ex o. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. ka delis Vy au as 2009: No e y ų aukš aičiai ilniškiai: limi es e di e enciacija. Vilnius: Edi o a da Uni e sidade de Vilniaus. ka delis Vy au as 2013: línguas consumidas y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje. u ių kalba 8 (į eik a). in e ne o p ieiga: www.lie u iukalba.l . Lieka delis Vy au as, bi u ė sinočkina, Wieme bjö n, Zielińska anna 2003: sy uacja językowa na e enie od Wisagini do hoduciszek na Li wie ( apo z badań ne i ns ka i ė La e enowych). – Ac a Bal ico-Sla ica 27, 33–52. ka delis Vy au a s, n a ickai ė agnė 2006: Šiau ės y ų ilniškiai 1920–1930 m. socioling is inės pas abos. – Bal is ica 41(3), 489–496. Miliūnai ė i a 2010: kalbos p es ižas i jo plana imas. – Kalbos kul ū a 83, 231–256. ima 2010: klaipėdiečio socioling is inis po e as: kalbų mokėjimas jis. Cul u a da língua i a ojimas klaipėdoje. – Mies ai i kalbos, 251–267. amonienė Meilu ė 2006: nuos a os dėl bend inės kalbos i a mės: joniškėlio a e- 79, 137147. amonienė Me il u ė 2013: a mės socialinė e ė: Lie u os mies ų jaunimo kalbinės disposições. Taikomoji kalbo y a 2. acesso à in e ne : sa ille- oike Mu iel 1990: www. aikomojikalbo y a.l . The E hnog aphy o Communica ion. An in oduc ion. ox o d: basil blackwell. udg ill Pe e 1972: sex, co e p es ige and linguis ic change in u ban b i ish english. Language in Socie y 1, 179195. u bana ičienė joli a 2010: S i kų šnek os onologinė sis ema: ocalizmo e p ozodija. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. u bana iči en ė joli a 2011: adu iškio kamojų a ealas: kalbinė apa ybė lie u ių i bal a usių pa ibyje. Kalbo y a 63(3), 95114. Va i c e kausk i e n ė Lo e a, s a us e d e Ē ika 2012: Lie u os a mių eze a as. sociais e geog á icas limi ações da mobilidade da língua dados de pesquisas di e as. Taikomoji kalbo y a 1. acesso in e ne : www. aikomojikalbo y a.l . y ų i pie yčių ilniškių kalbinės nuos a os 81s aipsniai a icles / Language a i udes o esiden s o eas e n and sou h-eas e n Vilnius (Vilniškiai) suMMa y he olde gene a ion, 50% o he middle gene a ion and 15% o he younge gene a ion he esea ch e ealed a dec easing use o he dialec in he indi idual domain: 78% o in o man s hink (calcula e, speak o animals) in he dialec . in he p i a e domain ( amily) he use o he dialec and he s anda d language is p ede e mined by he communica ion needs o di e en gene a ions (g andpa en s pa en s child en). no g upo da ge ação mais elha a necessidade pa a a língua pad ão aumen a no a elmen e (54% dos in o man es usam o diale o só e 25% - ambos o diale o e o s anda d language), enquan o os in o man es da ge ação mais jo em ao con á io come back a usa o diale o quando ala em casa (30% usam o diale o só, 25% ambos o diale o e o s anda d language). in public domain ( illage communi y) he use o he dialec and he s anda d language depends on amilia i y-un amilia i y be ween he communica ion ac pa icipan s: 81% o he olde gene a ion, 65% o he middle gene a ion and 60% o he younge gene a ion ep esen a i es choose he dialec o he s anda d language in e changeably (based on he alke ). in public domain he p es ige o he s anda d language is di ec ly p opo ional o he in o man s age in o ices, mee ings, shops 15% o he olde gene a ion, 31% o he middle gene a ion and 55% o he younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d language. o uso de he s anda d language in chu ch é ainda mais equen e e é ambém elacionado a he in o man s age: while p aying o communica ing wi h a p ies , 26% o he olde gene a ion, 65% o he middle gene a ion and 85% o he younge gene a ion ep esen a i es use he s anda d language. ne e heless, i is impossible o unambiguously s a e ha a nega i e a i ude owa ds dialec s is unde o ma ion (especially among he you h). he dialec is s ill: 1) common in many communica ion ac s o indi idual, p i a e and some public domains; 2) as dis inc om he p es igious s anda d language, i is associa ed wi h in imacy, in o mali y, amilia i y; 3) he dialec is suppo ed by a co e dialec p es ige (indi ec p essu e om he illage communi y); 4) a endência o he young gene a ion can be obse ed o include he dialec in o he epe oi e o hei linguis ic ools and o make i pa o hei local iden i y. Į eik a 2013 m. lapk ičio 4 d. joLi a u banaVičienė Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia [email p o ec ed]