TS-LKD partijos 2008 metų rinkimų kampanijos į Seimą kognityvinė analizė: konceptualioji „kelionės“ metafora

25straipsniai / articles esMiniai ŽodŽiai: konceptualioji k e l i o n ė s metafora, metaforų kaita, Lietuvos konservatodyskurs wyborczy. słowa kluczowe: metafora pojęciowa podróży, zmiana metafor, dyskurs wyborczy litewskich konserwatystów. jurga cibuLskienė Lietuvos edukologijos universitetas Kierunki badań naukowych: semantyka kognitywna, metafora konceptualna, dyskurs polityczny. roMa jagMinaitė Państwowy Instytut Badań Naukowych, gamtos tyrimų centras Kierunki badań naukowych: lingwistyka kognitywna, teoria metafory konceptualnej. KOGNITYWNA ANALIZA KAMPANII WYBORCZEJ PARTII TS-LKD DO SEJMU Z 2008 ROKU: KONCEPTUALNA METAFORA PODRÓŻY Streszczenie: w artykule analizowana jest konceptualna metafora PODRÓŻY w kampanii wyborczej cognitive analysis of the campaign of the homeland union – Lithuanian christian democrats for the Lithuanian Parliamentary elections of 2008: conceptual Metaphor partii TS-LKD do Sejmu z 2008 r., z zastosowaniem metody krytycznej analizy metafory Jonathana Charterisa-Blacka, łączącej teorię metafory konceptualnej i krytyczną analizę dyskursu. Analiza kognitywna wykazała, że konserwatyści konceptualizują wybory z 2008 roku jako podróż, a dokładniej — rozwój państwa (postęp i (lub) regres państwa) jest metaforyzowany jako podróż. Rozwój jest podróżą, gdy mowa o rozwoju kraju jako podróży; co więcej, dyskurs konserwatystów odwołuje się do schematu obrazu drogi implikującego ruch naprzód, który pojęciowo odpowiada metodom osiągania celów politycznych. badanie wykazało, że dyskurs wyborczy partii Artykuł analizuje metaforę konceptualną PODRÓŻY obecną w kampanii Związku Ojczyzny – jurga cibuLskienė, roMa jagMinaitė Litewskich Chrześcijańskich Demokratów (TS-LKD) przed wyborami do litewskiego parlamentu w 2008 roku, na podstawie metody krytycznej analizy metafory Jonathana Charterisa-Blacka, łączącej teorię metafory konceptualnej i krytyczną analizę dyskursu. W dyskursie politycznym ts-Lkd niezwykle często akcentowana jest droga, która jest jednym z głównych konceptów konceptualnej metafory ROZWÓJ PAŃSTWA jest PODRÓŻ, gdy mówi się o rozwoju państwa jako podróży; ponadto do dyskursu konserwatystów można odnieść metafora yra viena iš vyraujančių ir labiausiai atskleistų konceptualiųjų metaforų, nes nagrinėjamame diskurse gausu kelionės kaip ištakos srities metaforinių pasakymų, konceptualiai atischemat obrazu drogi, implikujący ruch naprzód, konceptualnie odpowiadający sposobom osiągania celów politycznych. badanie wykazało, że w dyskursie wyborczym partii konserwatywnej z 2008 r. podróż nadaje się do ujmowania rozwoju państwa jako domeny docelowej. annotation konserwatywnej z 2008 roku opiera się na metaforze podróży jako jednej z dominujących i najczęściej ujawniających się metafor pojęciowych, ponieważ analizowany dyskurs obfituje w wyrażenia metaforyczne związane z podróżą, należące do domeny źródłowej, którą można pojęciowo zestawić z rozwojem kraju jako domeną docelową. the cognitive analysis revealed that the conservatives conceptualise the elections of 2008 as a journey; to be more precise, the development of the country (country’s progress and/or regress) is metaphorised as a journey. in its political discourse, ts-Lkd often highlights the road which is one of the main concepts of the conceptual metaphor the country’s de1. WPROWADZENIE Ponad trzy dziesięciolecia temu książka George’a Lakoffa i Marka Johnsona „Metafory, którymi żyjemy” (Lakoff, Johnson 1980), wywoławszy prawdziwą rewolucję w językoznawstwie i wyznaczywszy ważny zwrot w rozwoju językoznawstwa kognitywnego, jest dziś oceniana jako klasyczne już studium, które zainspirowało naukowców do dalszych jakościowych, a nawet ilościowych badań metafory. G. Lakoff i M. Johnson twierdzili, że metafory to nie tylko środki wyrazu poetyckiej wyobraźni czy retoryki, lecz są one również rozpowszechnione w codziennym języku człowieka. co więcej, metafory istnieją nie tylko w samym języku, lecz także w ludzkim myśleniu i działaniu. Zwyczajowy system konceptualny, warunkujący ludzkie myślenie i zachowanie, ma z natury charakter metaforyczny. Metafory istnieją w języku, ponieważ procesy myślenia człowieka są metaforyczne, innymi słowy, system konceptualny jest metaforycznie strukturyzowany. ts-Lkd partijos 2008 metų rinkimų kampanijos į seimą kognityvinė analizė: konceptualioji kelionės metafora 27artykuły / articles są metaforyczne, innymi słowy, system konceptualny jest metaforycznie strukturyzowany przez dyscypliny. W ostatniej dekadzie coraz więcej ruota, o metaforos suvokiamos kaip metaforiniai konceptai. Metaforos studijos jau seniai peržengė grynosios kalbotyros ribas ir tapo tarpuwagi poświęca się „zachowaniu” metafory i wynikającym z niego implikacjom w różnych dyskursach – akademickim (Charteris-Black 2001; Charteris-Black, Musolff 2003; me (cameron 2003; Littlemore, Low 2006), ekonominiame (charteris-black, enSkorczynska, Deignan 2006; Urbonaitė, Šeškauskienė 2007), politycznym (Lassan 1995, 2011; Charteris-Black 2004, 2005; Musolff 2004; Chilton 2004; Cibulskienė 2012), religijnym (Shokr 2006; Jäkel 2002), literackim (Semino, Short 2004; Dorst 2011), sportowym (Simó 2009; Shields, Bredemeier 2011) itd. Co więcej, badania metafor multimodalnych, w których analizuje się nie tylko lingwistyczne przejawy metafory, nabierają coraz większego rozpędu. Metafora wyrażana gestami jest szeroko analizowana w pracach Alana Cienkiego (2008) i Cornelii Müller (2008), natomiast metafora wizualna i dźwiękowa w karykaturach (Bounegru, Forceville 2011; Swain 2012), filmach (Rohdin 2008; Eggertsson, Forceville 2009), reklamie (Forceville 2007), malarstwie i muzyce (Zbikowski 2009) cieszy się coraz większym zainteresowaniem badaczy. Wspomniane badania pokazują, że metafora jest z natury konceptualna, tzn. człowiek posługuje się metaforami nie tylko w dyskursie poetyckim czy literackim, jak tradycyjnie sądzono, lecz także bez większego wysiłku woli używa ich w codziennej działalności – człowiek myśli metaforami i nimi żyje. dlatego przedmiotem niniejszego badania w szerokim sensie jest metafora w dyskursie politycznym, a dokładniej – w dyskursie kampanii wyborczej Związku Ojczyzny-Litewskich Chrześcijańskich Demokratów (TS-LKD) z 2008 r. W artykule podjęto próbę przyjrzenia się temu, jak w analizowanym dyskursie rozwijana jest jedna z dominujących metafor konceptualnych tej partii, tj. metafora p o d r ó ż y, i jak jest ona uwarunkowana ekopolitycznymi oraz społecznymi czynnikami kraju. 2. Metafora P O D R Ó Ż Y W dyskursie poLitycznym podejście kognitywne do metafory ujawnia, że zarówno język metaforyczny, jak i myślenie metaforyczne wiążą się z doświadczeniem ludzkiego ciała (sensomotorycznym). g. Lakoff i M. johnson (2008) dowodzili, że ucieleśnione koncepty (ang. embodied concepts) mogą być systematycznie rozszerzane na bardziej abstrakcyjne i mieć określone znaczenie oraz strukturę. Nazwano to procesami konstruowania znaczenia (ang. conceptual projection), które są ściśle związane z metaforą konceptualną. M. johnson (1987) twierdzi, że ucieleśnione poznanie przejawia się jako formowanie obrazu w umyśle (ang. image schemas). Są to elementarne schematy obrazowe: punkt p o c z ą t k o w y –t r a j e k t o r i a –c e l 28 acta Linguistica Lithuanica LXX (ang. s o u r c e -p a t h -g o a l ), relacja (ang. CONTACT), jurga cibuLskienė, roMa jagMinaitė pojemnik (ang. CONTAiNER), r ó w n o w a g a (ang. BALANCE) itd., których pochodzenie wiąże się z przedkonceptualnym poznaniem człowieka, tj. świat zewnętrzny jest postrzegany za pomocą ciała. Obraz w umyśle powstaje na podstawie percepcji zmysłowej. Ta teoria schematów obrazowych (johnson 1987) oraz t r a j e k t o r i a –c e l stanowią podstawę wspomnianej metafory. Ten schemat obrazowy przedstawia transformację įkūnyto pažinimo tezė (Lakoff, johnson 1999) paaiškina konceptualiosios k e l i o n ė s metaforos prigimtį ir jos santykinį universalumą – vaizdo schema pradinis t a š k a s – lokomotoryczną, tzn. posiadana przez nas wiedza ekstralingwistyczna o podróży mówi, że każda podróż składa się z trzech podstawowych elementów: początku (punkt początkowy), ruchu (trajektoria) i celu podróży (cel). Schemat obrazowy p u n k t u p o c z ą t k o w e g o –t r a j e k t o r i i–c e l u staje się podstawą hierarchicznie wyższej konceptualnej metafory wydarzenia, w której takie aspekty wydarzenia jak stany, przyczyny, zmiany, postęp i cele są ujmowane za pośrednictwem fizycznych konceptów miejsca, celu ostatecznego, przeszkód, siły i ruchu (Lakoff, Johnson 1999: 179). Z kolei metafora wydarzenia stanowi podstawę strukturalnie bardziej złożonej metafory podróży. Hierarchiczny związek tych metafor przedstawiono na schemacie 1. Chociaż konceptualizacja różnych doświadczeń życiowych za pomocą metafory p o d r ó ż y jest dość rozpowszechniona w różnych kulturach, twierdzenie, że metafora ta jest uniwersalna, byłoby zbyt śmiałe. Raymond Gibbs (1999: 383) twierdzi, że metafory są uwarunkowane kulturowo. Są one zarówno odzwierciedleniem doświadczenia cielesnego, jak i konstruktami historycznymi oraz kulturowymi. Na podstawie twierdzeń G. Lakoffa i M. Johnsona (1999) oraz R. Gibbsa (1999) w artykule wysunięto hipotezę, że chociaż konceptualizacja procesów politycznych za pomocą metafory p o d r ó ż y jest względnie uniwersalna, tzn. ta konceptualna metafora jest charakterystyczna dla różnych dyskursów politycznych, jej realizacja językowa, tzn. wypowiedzi metaforyczne, zmienia się w zależności od aktualnej ekopolitycznej i społecznej sytuacji kraju, politycznych intencji partii oraz posiadanej przez nią władzy. Coraz więcej przeprowadzonych badań naukowych wskazuje, że procesy polityczne dość często konceptualizuje się jako podróż. Jonathan Charteris-Black (2005: 199) twierdzi, że dzieje się tak, ponieważ podróże są z natury celowe, tj. podróże implikują zapla1 scheMa. Hierarchiczny związek między pierwotnymi a złożonymi metaforami konceptualnymi. ts-Lkd partijos 2008 metų rinkimų kampanijos į seimą kognityvinė analizė: konceptualioji kelionės metafora 29artykuły / articles wyznaczony postęp i ruch podróżnika po określonej trajektorii w kierunku wyobrażonego celu podróży. To właśnie ta kierunkowość jest ważna dla polityków, którzy chcą przedstawiać siebie jako mających cel polityczny i wiedzących, jak go osiągnąć. W dyskursie politycznym metafory postrzega się jako środek retoryczny i ideologiczny służący osiąganiu celów politycznych. J. Charteris-Black (2005) analizował metafory konceptualne brytyjskich i amerykańskich przywódców politycznych oraz ich implikacje wraz z innymi strategiami retorycznymi. Jego badanie pokazuje, że tacy politycy jak Martin Luther King, Winston Churchill, Bill Clinton, Tony Blair, Margaret Thatcher bardzo często konstruują i tworzą swoje przemówienia polityczne oraz różne mity za pomocą metafory p o d r ó ż y, tj. metafora ta jest jedną z najbardziej charakterystycznych metafor konceptualnych dyskursu politycznego. Andreas Musolff również podkreśla znaczenie metafory p o d r ó ż y w dyskursie politycznym. Twierdzi on, że jest ona „jednym z głównych systemów metafor konceptualnych, których badanie argumentacji ginio dotyczy tego, jak w latach 90. Wielka kuriomis mes gyvename“ (2004: 43). a. Musolffo atliktas didelės apimties analoBrytania i Niemcy metaforycznie konceptualizują Unię Europejską, pokazuje, że oba państwa odmiennie rozwijają element d r o g i –ruchu–s z y b k o ś c i, który jest częścią scenariusza metafory p o d r ó ż y. Niemcy konceptualizują siebie jako s z y b k o p o r u s z a j ą c e g o s i ę p o d r ó ż n i k a, a Wielka Brytania – jako w o l n o p o r u s z a j ą c e g o s i ę podróżnika. Pokazuje to stosunek tych państw do Unii Europejskiej – ostrożny stosunek Wielkiej Brytanii, a dość entuzjastyczny Niemiec – oraz stopień i tempo integracji z nią. 3. c e l, d a n e i m e t o d y b a d a n i a Celem badania opisanego w artykule jest ujawnienie, w jaki sposób konstruowany jest dyskurs kampanii wyborczej partii TS-LKD za pośrednictwem konceptualnej metafory p o d r ó ż y, w dążeniu do władzy politycznej – uzyskania wyboru do organu ustawodawczego państwa – Sejmu. To przesądziło o próbie danych i okresie gromadzenia danych. Analizowany dyskurs kampanii wyborczej TS-LKD obejmuje agitacyjne przemówienia i programy wyborcze do Sejmu, które zostały zamieszczone na internetowej stronie partii ( http://www.tsajunga.lt) oraz na stronie internetowej Głównej Komisji Wyborczej ( http://www.vrk.lt) we wrześniu i październiku 2008 r., czyli w oficjalnym okresie kampanii wyborczej. przemówienia wybrano w kolejności losowej, wiążąc ich autorów z pozycją przywódczą w partii konserwatywnej. autorstwo przypisuje się Andriusowi Kubiliusowi, Irenie Degutienė i Rasie Juknevičienė. Na podstawie tych przemówień utworzono korpus obejmujący 865 115 znaków drukarskich. Badanie przeprowadzono, stosując zaproponowaną przez J. Charterisa-Blacka metodę krytycznej analizy metafor, która łączy teorię metafory konceptualnej i krytyczną analizę dyskursu. Istotą tej metody jest rozpoznanie intencji i ideologii w języku. Wyróżnia się 30 jurga cibuLskienė, roMa jagMinaitė acta Linguistica Lithuanica LXX trzy etapy tej analizy: 1) rozpoznawanie metafor, 2) interpretowanie metafor, 3) wyjaśnianie metafor. Na pierwszym etapie dążono do rozpoznania wypowiedzi metaforycznych, które należą do pola semantycznego podróży, tj. są powiązane pasakymams atpažinti buvo taikomas MiPVu1 metodas, kurio esmė tokia: 1) atidus teksto skaitymas ir suvokimas; 2) sakinio skaidymas į leksinius vienetus; 3) kiekhiperonimicznie. Metaforycznej analizy pojedynczej jednostki leksykalnej, ustalając jej podstawowe (słownikowe) i kontekstowe znaczenia; 4) zestawienie znaczenia žodžio reikšmė yra nutolusi nuo pagrindinės žodžio reikšmės, tai toks leksinis podstawowego i kontekstowego. jeżeli jednostka kontekstowa zostaje określona jako nustatyti metaforiniai pasakymai yra kalbinis lygmuo, kuris antrajame metafometaforyczna. na etapie interpretacji przechodzą na poziom myślenia – wypowiedzi metaforyczne wiązane są z konceptualną metaforą podróży, przy próbie ich interpretacji z wykorzystaniem scenariusza metafory p o d r ó ż y, który jest zbiorem naszej wiedzy ekstralingwistycznej, obejmującym takie elementy konceptualne jak podróżny, cel podróży, ukierunkowany ruch, przeszkody na drodze, właściwości drogi itd. trzeci etap analizy – wyjaśnienie metafor – ma charakter retoryczny i perswazyjny, tzn. podejmuje się próbę wyjaśnienia, jak za pomocą metafor przedstawiane są idee bandoma paveikti adresatą-rinkėją, kad jis balsuotų už tam tikrą politinę jėgą. Šis konceptualiosios k e l i o n ė s metaforos plėtojimo ts-Lkd rinkimų kampanijos diskurse tyrimas yra platesnio tyrimo, apimančio ir kitas konceptualiąsias metaforas, dalis. Metaforinių pasakymų skaičius rodo, kad konceptualioji k e l i o n ė s metafora, polityczne, przekonania i jak, wraz z metaforami w o j n y i b u d o w l i, jest jedną z najważniejszych metafor, za pomocą których partia ts-Lkd konstruuje dyskurs kampanii wyborczej. 4. Metafory konceptualne ROZWÓJ PAŃSTWA JEST PODRÓŻĄ analiza konceptualna metafora p o d r ó ż y w wypowiedziach polityków zazwyczaj wiąże się z wcześniej określonymi celami polityków, które implikują jasną myśl o perspektywie przyszłości. obraz podróży wiąże się również z planowanym postępem i świadomym ra może przedstawiać polityków wraz z propagowaną przez nich polityką jako przewodników wycieczek oraz być systematycznie stosowany do pozytywnej oceny veikėju, kuris eis numatytu keliu savo įsivaizduojamo tikslo link. k e l i o n ė s metafoprzywództwa politycznego i negatywnej oceny braku przywództwa. Politycy używają metafor jako broni retorycznej stra1 Metaphor identification Procedure Vrije University (steen et. al. 2010). Metoda ta jest rozszerzoną i udoskonaloną wersją metody Pragglejaza (2007), zaproponowanej wcześniej. ts-Lkd partijos 2008 metų rinkimų kampanijos į seimą kognityvinė analizė: konceptualioji kelionės metafora 31artykuły / articles wobec teginiais tikslais, pavyzdžiui, savo politinei ideologijai propaguoti arba oponuoti poglądów politycznych innych osób. Jak twierdzi Elena Semino (2008), na podstawie schematu obrazowego punkt wyjścia–trajektoria–cel cele polityczne są konceptualizowane metaforycznie jako cele podróży, sposoby osiągania celów jako ruch naprzód, a trudności jako napotykane na kančios kliūtys ir sėkmė arba nesėkmė kaip kelionės tikslo pasiekimas arba nepasiekimas. anot Paulo chiltono (2004), ši vaizdo schema gali būti siejama su sudėtingesne keLionės sritimi, apimančia specifines kultūrines žinias apie keliautojus, transporto priemones, keliavimo būdus, kelionėje pasitaikančias kliūtis ir t. t. drodze4.1. kierunek drogi – przekonania polityczne, wizja przyszłości, a cel podróży – cel polityczny konserwatyści konceptualizują rozwój państwa jako podróż: PODRÓŻ (domena źródłowa) → ROZWÓJ PAŃSTWA (domena docelowa), innymi słowy, państwo jest niczym pasażer podróżujący drogą rozwoju, napotykający na drodze różne przeszkody, próbujący je pokonać i dążący do celów w tej podróży. kierunek drogi jest ściśle związany z celem podróży, ponieważ ukierunkowany ruch jest zorientowany na osiągnięcie określonego celu. w dyskursie politycznym konserwatystów cel podróży odpowiada konceptualnie dążeniu państwa (cel podróży → dążenie państwa), przy czym to ostatnie jest bardziej abstrakcyjne i ukierunkowane na szerszy kontekst. jak twierdzi Charteris-Black (2005: 45), cele społeczne bardzo często są postrzegane jako cele podróży. W państwie dąży się do przemian gospodarczych i społecznych, przełomu prowadzącego do sukcesu, pomyślnego przezwyciężenia kryzysu gospodarczego i finansowego, a także wspiera się dążenie innych państw do członkostwa w NATO, na przykład: (1) Litwie potrzebna jest wyraźna droga ku przyszłości, istotne priorytety – omówiono je w programie TS-LKD. Potrzebne są zmiany i odwaga, by do nich dążyć, oraz wola przezwyciężenia potężnej biurokracji i bezczynności instytucji państwowych. (2) Litwa musi zdecydowanie wspierać państwa, które wybrały demokratyczną drogę rozwoju i dążą do członkostwa w Sojuszu Transatlantyckim. że konserwatyści myślą o rozwoju państwa i jego dążeniach jako o pewnej drodze. aby osiągnąć cele podróży, tj. lionę ir jos tikslus, rodo jų rinkiminėje kalboje vartojami metaforiniai pasakymai, susiję su keliu ir kryptimi: tiesti kelią proveržiui į sėkmę, remti demokratinį raidos zrealizować polityczne dążenia swojej partii, TS-LKD deklaruje, że ma plan (plan podróży → program polityczny), oraz że występują przeszkody (przeszkody na drodze → wyzwania tarsi savotišką kelionės planą, kuris padėtų pasiekti vieną iš valstybės vystymosi kaip kelionės tikslų – įveikti ekonominę krizę kaip vieną iš valstybės raidos kelyje gospodarcze). 32 acta Linguistica Lithuanica LXX W dyskursie konserwatystów często akcentowana jurga cibuLskienė, roMa jagMinaitė jest droga reform, którą wiąże się z określonymi przekształceniami w państwie (droga, którą się podróżuje → polityka reform), a tę drogę określa się jako racjonalną i związaną ze stopniowym ruchem naprzód – ewolucją, na przykład: (3) Uważamy, że tak zasadnicza reforma zarządzania państwem mogłaby zostać zrealizowana drogą stopniowej reformy ewolucyjnej. (4) Opowiadamy się za bardziej racjonalnym sposobem – podążaniem drogą rozsądnych reform. jednak konserwatyści zauważają, że droga reform nie zawsze może być właściwa – krytykując zaistniałą sytuację polityczną w państwie, partia TS-LKD mówi o drodze błędnych reform, przypisując ją siłom opozycyjnym, na przykład: (5) Teraz zamierza się podążać drogą błędnych reform jeszcze dalej. W dyskursie politycznym TS-LKD akcentowane i proponowane są także inne pozytywne drogi, związane z rozwojem, demokracją, przyszłością, zasadami kluczowymi, budowaniem państwa, innowacjami itd. Wszystkie te wskazywane w przemówieniach wyborczych drogi rozwoju i doskonalenia państwa opierają się na ruchu naprzód, na przykład: (6) Droga, którą proponujemy, to droga wdrażania kluczowych zasad zarządzania publicznego. Tą drogą już od trzech dekad najbardziej konsekwentnie podążają Nowa Zelandia, Australia, Wielka Brytania, Kanada, USA. (7) Litwa zdecydowanie wesprze wysiłki integracyjne państw, które wybrały demokratyczną drogę rozwoju i dążą do partnerstwa z NATO lub członkostwa w Sojuszu Transatlantyckim, oraz przekaże im swoje doświadczenie. Do przedstawionych przykładów języka politycznego można zastosować schemat obrazu drogi, w którym ruch naprzód jest jednym z najważniejszych komponentów, a ruch do przodu konceptualnie odpowiada sposobom osiągania celów związanych z rozwojem państwa. Należy podkreślić, że konserwatyści wiążą drogę nie tylko z ruchem naprzód, lecz także wskazują błędne i fałszywe drogi lub bezdroża, które prowadzą do głębokiego kryzysu, degradacji, populizmu, przestępstw lub ubóstwa, na przykład: (8) Teraz pozostaje tylko powiedzieć, niestety… Litwa jest bardzo zaawansowana na drodze głębokiego kryzysu. (9) Uświadomienie sobie najważniejszych wartości, na podstawie których można przestać błąkać się po bezdrożach. (10) [...] praktycznie odbiera mu się ludzkie prawo do uniknięcia w przyszłości drogi przestępstw lub ubóstwa. stosowana przez konserwatystów koncepcja zejścia na manowce linių, ekonominių ir politinių problemų rimtumą, tarsi įspėjama nepasukti netinsugestywnie przedstawia państwo podążające błędnymi drogami i wskazuje, co czeka tych, którzy je wybiorą. kierunek drogi w konserwatywnym dyskursie politycznym konceptualizowany jest jako tendencja rozwoju państwa, określana konstrukcjami czasownikowymi i rzeczownikowymi z przyimkami oznaczającymi kierunek: iš – į, į priekį – atgal, nuo, prie, į. ts-Lkd partijos 2008 metų rinkimų kampanijos į seimą kognityvinė analizė: konceptualioji kelionės metafora 33artykuły / articles Konstrukcje czasownikowe i rzeczownikowe z przyimkami iš – į oraz į, na przykład iškopti į, pereiti iš [...] į, ryžtingas posūkis į, įžengti į, w konserwatywnym dyskursie politycznym wskazują pozytywny kierunek, innymi słowy, kierunek lub tendencja rozwoju państwa oznaczane przyimkami iš – į oraz į są skierowane ku wyższemu poziomowi, doskonaleniu i rozwojowi państwa, na przykład: (11) Litewskie uniwersytety mogą wznieść się na poziom europejski. (12) Stworzyć przygotowanym instytucjom warunki do dobrowolnego przejścia z systemu administracyjnego do systemu zarządzania menedżerskiego. (13) Litwa wraz z najbardziej zaawansowanymi państwami świata powinna wspólnie wkroczyć w nową erę energii [...] Taki kierunek polityki przewidziano w rozdziale Energetyka naszego programu. jednakże konstrukcje czasownikowe z przyimkami iš – į oraz į w konserwatywnym dyskursie politycznym nie zawsze oznaczają pozytywny kierunek; w niektórych przypadkach wspomniane przyimki wskazują kierunek negatywny, tj. krytykowaną tendencję rozwoju państwa (14), albo kierunek nieznany (15): (14) [...] otwarte dążenie niektórych polityków do zmiany kierunku państwa z prozachodniego na prorosyjski jeszcze bardziej budzi niepokój. (15) [...] chaos, brak celów, brak jednolitego systemu zarządzania prowadzą donikąd. Konstrukcje czasownikowe z przyimkami do przodu – do tyłu, od i przy konserwatystach w dyskursie politycznym również oznaczają negatywną tendencję rozwoju państwa, na przykład: (16) Polityka państwa w zakresie kontroli narkotyków w ciągu ostatnich czterech lat, po utworzeniu Departamentu Kontroli Narkotyków przy Rządzie, posunęła się nie do przodu, lecz do tyłu. (17) Jeszcze raz zwracam uwagę, że Litwa z każdym rokiem coraz bardziej oddala się od gojimų. (18) [...] yra didelė tikimybė, kad Rusija artėja prie gilios ekonominės krizės. swoich zobowiązań kierunek podróży, konceptualnie odpowiadający tendencji rozwoju państwa, w dyskursie politycznym jest nazywany bezpośrednio, tzn. używa się konceptu kierunek i jego synonimów – kierunek, tor (jako właściwy sposób działania), na przykład: (19) Decyzja dotycząca konkretnych działań w najbliższych latach ujawni, w jakim kierunku zmierza gospodarka Litwy. (20) Pierwszy krok w tym kierunku już nazwaliśmy – zainwestujemy w nauczyciela, czyniąc zawód nauczyciela prestiżowym zawodem maiącywym wysoką rangę społeczną? ę? (no) Bezpośrednie nazwanie konceptu kierunku oraz czasowniki i rzeczowniki oznaczające ruch – porusza się, pierwszy krok, przełom, idzie – wskazują, że konserwatyści myślą i mówią o tendencjach rozwoju państwa jako o kierunkach podróży. znaki drogowe, Charteris-Black 40 Acta jurga cibuLskienė, roMa jagMinaitė Linguistica Lithuanica LXX Literatura Bounegru Liliana, Forceville Charles 2011: Metaphors in editorial cartoons presenting the global economic crisis. – Visual Communication, 209–229. cameron Lynne 2003: Metafora w dyskursie edukacyjnym. Londyn: Continuum. Cibulskienė Jurga 2012: The development of the journey metaphor in political discourse. zmiany zależne od czasu. – Metaphor and the Social World 2(2), 131–153. cienki alan 2008: Dlaczego badać metaforę i gest? – Metaphor and Gesture, red. alan cienki i cornelia Müller. amsterdam: john benjamins, 5–25. charteris-black jonathan 2005: Politycy i retoryka. Perswazyjna siła Metafory. basingstoke i nowy jork: Palgrave Macmillan. Jonathan, Ennis Timothy 2001: A comparative study of metaphor in Spanish and English financial reporting. – English for Specific Purposes 20, charteris-black jonathan, Musolff 249–266. andreas 2003: ‘pobity bohater’ czy ‘niewinna ofiara’? porównawcze badanie metafor handlu euro w brytyjskich i niemieckich sprawozdaniach finansowych. – English for Specific Purposes 23, 153–176. chilton Paul 2004: Analysing Political Discourse: Theory and Practice. Londyn: Routledge. dorst aletta 2011: Metafora w fikcji: język, myśl i komunikacja. oisterwijk: uitgeverij boXPress. egger ts son g unnar theo d ór, fo rcev ille c harles 2009: Multimodalne wyrażenie metafory c z ł o w i e k j a k o z w i e r z ę c y w filmach grozy. – Metafora multimodalna, red. by charles forceville i eduardo urios-aparisi. Berlin: Mouton de Gruyter, 429–449. forc evil le ch arles 2007: Metafora multimodalna w dziesięciu holenderskich reklamach telewizyjnych. – The Public Journal of Semiotics 1, 19–51. Dostęp online: http://semioticsonline.org gibbs raymo nd W. 1999: wyjęcie metafory z naszych głów i umieszczenie jej w świecie kultury. – Metafora w lingwistyce kognitywnej, red. raymond W. gibbs i gerard j. steen. amsterdam: john benjamins, 145–165. jäkel olaf 2002: hipotezy poddane ponownej analizie: kognitywna teoria metafory zastosowana do tekstów religijnych”. – metaphorik.de 2, 20–42. johnson Mark 1987: Ciało w umyśle: cielesna podstawa znaczenia, wyobraźni i rozumu. chicago: university of chicago Press. Lakoff georg e 1993: współczesna teoria metafory. – Metafora i myśl, red. andrew ortony. cambridge: cuP, 202–251. Lakoff george, johnson Mark 1980: Metafory, którymi żyjemy. Chicago: University of Chicago Press. ts-Lkd partijos 2008 metų rinkimų kampanijos į seimą kognityvinė analizė: konceptualioji kelionės metafora 41straipsniai / articles Lakoff George, Johnson Mark 1999: Filozofia w ciele: ucieleśniony umysł i jego wyzwanie dla myśli zachodniej. new york: basic books. Lassan 2011 – Лaccaн Lassan 1995 – Лaccaн Элеонора 1995: Дискурс власти и инакомыслия в СССР: когнитивно-риторический анализ. Vilnius: Vilniaus universitetas. Элеонора 2011: Лингвистика ставит диагноз.... Vilnius: Uniwersytet Wileński. Littlemore jeannette, Low graham 2006: Figurative Thinking and Foreign Language Learning. basingstoke: Palgrave Macmillan. Oraz gest, red. Alan Cienki i Cornelia Müller c or ne l ia 2008: What gestures reveal about the nature of metaphor? – Metaphor Müller. amsterdam: john benjamins, 219–245. Musolff Andreas 2004: Metafora w dyskursie politycznym: rozumowanie analogiczne w debatach o Europie. basingstoke: Palgrave Macmillan. Pragglejaz 2007: metoda identyfikowania słów użytych metaforycznie w dyskursie. Metaphor and Symbol 22(1), 1–39. Rohdin Mat 2008: Metafora multimodalna w klasycznej teorii filmu od lat 20. do lat 50. XX wieku. – Multimodal Metaphor, red. przez charles forceville and eduardo urios-aparisi. berlin: Mouton de gruyter, 403–428. semino elena 2008: Metaphor in Discourse. cambridge: cambridge university Press. semino elena, short Mick 2004: Corpus Stylistics: Speech, Writing and Thought Prezentacja w korpusie angielskiego piśmiennictwa. London: routledge. Shields David, Bredemeier Brenda 2011: konflikt, rywalizacja i metafora. – Journal of the Philosophy of Sport 38, 27–38. shokr Moham ed 2006: metaforyczna koncepcja „Życie jest podróżą” w Koranie. – metaphorik.de 10, 94–132. simó ju dit 2009: metafory szachowe w amerykańskim i węgierskim angielskim. – Metaphor and Symbol 24, 42–59. Skorczynska Hanna, Deignan Alice 2006: Readership and purpose in the choice Steen of economics metaphors. – Metaphor and Symbol 2(12), 87–104. Gerard J., Dorst Aletta G., Herrmann Berenike J., Kaal Anna A., Krennmayr Tina, Pasma Trijntje 2010: A Method for Linguistic Metaphor Identification. Amsterdamas ir Filadelfija: John Benjamins. swain elis abeth 2012: analiza ewaluacji w karykaturach politycznych. – Discourse, Context and Media 1, 82–94. urbonaitė justina, Šeškauskienė inesa 2007: h e a L T h metaphor in political and economic discourse: a cross-linguistic analysis. – Studies about languages 11, 98–74. 42 Acta jurga cibuLskienė, roMa jagMinaitė Linguistica Lithuanica LXX Zbikowski M. Lawrence 2009: Music, language, and multimodal metaphor. – Metafora multimodalna, red. charles forceville i eduardo urios-aparisi. Berlin: Mouton de Gruyter, 359–381. cognitive analysis of the campaign of the homeland union – Lithuanian christian democrats for the Lithuanian Parliamentary elections of 2008: conceptual Metaphor podsumowanie PODRÓŻY artykuł koncentruje się na konceptualnej metaforze p o d r ó ż y Litewskiej Partii Konserwatywnej w kampanii wyborczej w 2008 roku. celem badania jest analiza tego, jak metafora p o d r ó ż y ujawnia ideologię polityczną poprzez język (wyrażenia metaforyczne), myśl (metafora konceptualna) i retorykę (siłę oddziaływania retorycznego oraz manipulację). Badanie przeprowadzono w ramach krytycznej analizy metafor, która łączy teorię metafory konceptualnej z krytyczną analizą dyskursu, zaproponowaną przez Charterisa-Blacka (2005). Analiza kognitywna wykazała, że Litewska Partia Konserwatywna ma tendencję do konceptualizowania wyborów powszechnych w 2008 roku jako podróży, a dokładniej — rozwój kraju (jego postęp lub regres) jest rozumiany za pośrednictwem metafory p o d r ó ż y. W kategoriach korespondencji konceptualnych ścieżka jest najczęściej powracającym elementem, który nabiera znaczenia metaforycznego. Co więcej, schemat obrazowy ś c i e ż k i, leżący u podstaw metafory konceptualnej p o d r ó ż y, implikuje kierunek i ruch naprzód jako konceptualnie odpowiadające sposobom osiągania określonych celów politycznych. Wyniki wskazały, że metafora p o d r ó ż y jest jedną z najbardziej rozbudowanych metafor pod względem rozwoju scenariusza w dyskursie konserwatywnym, a metafora ta pozwala nam odkodować idee polityczne, które politycy starają się uwypuklić lub ukryć. Ponadto należy przyznać, że wyrażenia metaforyczne metafory p o d r ó ż y pełnią funkcję retoryczną, mającą przekonać elektorat do głosowania na nich. Įteikta 2014 m. kovo 19 d. jurga cibuLskienė Lietuvos edukologijos universitetas Studentų g. 39, LT-08106 Vilnius, Lietuva [email protected] roMa jagMinaitė Gamtos tyrimų centras ul. Akademijos 2, LT-08412 Wilno, Litwa [email protected]