Leksikologijos pradmenys Jokūbo Perkūno traktate „Wohlgegründetes Bedenken über die ins Litauische übersetzten zehn Fabeln Aesopi und derselben passionierte Zuschrift“ (1706)
Full text
S aipsniai / A icles 9
ONA ALEKNAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Mokslinių y imų k yp ys: lie u ių ašomosios kalbos
his oi e, Mažosios Lie u os kalbos, li é a u es e cul u e his oi e.
DES PRADMENSI DE LEXIOLOGIEJES Il es impo an de se appele que le e me "lexiologie" ne se é è e pas uniquemen à la li é a u e, mais aussi à la li é a u e éc i e.
JACUB PERKÊNO TRACTATE il es ès impo an de sa oi ce qu'il se passe dans la ie d'une pe sonne.
WOHLGEGRÜNDETES
BEDENKEN ÜBER DIE INS
LUISCHE ÜBERSETZTEN
ZEHN FABELN AESOPI UND Il es
DELBERS PASSIONIERTE Il es
ZUSCHRIFT (1706)
The Basics o Lexicology in he T ac a e
Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische
übe se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben
passionie e Zusch i (1706) Il a é é publié en 1706 e a é é publié en 1706.
by Jokūbas Pe kūnas
ANOTACIJA
S aipsnyje i iamas Jokūbo Pe kūno ak a as Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins
Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706) comme
sou ce dans le domaine de la lexicologie de la pensée linguis ique. Pe kūnas, analysan Ezopo
pasakėčių (1706) e ai la capaci é p a iquemen applique Michaelio Mö lino ak a e P incipium
p ima ium in ling a Li h anica (1706) décla uo s p incipes de consomma ion e de no mmina ion de
daugiausia dėmesio sky ė leksikai. Pe kūno y imas labiau ėmėsi p ak iniu (empi iniu)
la langue, ni eaumeniu données de la langue ecueillemen , é alua ion e p oposi ion, e non
héo iques desc ipend inemen s e s ic es décisions p ômemen . Bien que au héo ique des
no mes lexiciques examina ion Pe kūnas ai acco dé moins d'a en ion que Mö linas, cependan
co ec i e commen és Ezopočių pasakė mo s ainsi que mo s de combinaisons mon en ,
commen il pe ce ai des ques ions, que é udie lexiquologija (daugia eikšmiškumas, homog aphes, synonymija, lexique e g amma icale junglume, skoliniai,
ONA ALEKNAVIČIENĖ
10 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII azeologija). Siūlydamas a ian ą, Pe kūnas ėmėsi an
quan i a i um c i é ium da an age épandusia a osena, an quali ybiniu concep s le mieux
co espondčia aiška. ESMINIAI VOODŽIAI: Jokūbas Pe kūnas, Michaelis Mö linas, Mažoji Lie u a,
lie u ių se z en zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706) is analysed as a
kalbo y os is o ija, leksikologija.
ANNOTATION
The ac a e o Jokūbas Pe kūnas Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe -
sou ce o linguis ic idea in lexicology in his a icle. While analysing he skills o he ansla o o
use and s anda diza ion decla ed in Die Fabeln Aesopi Michaeli Mö lins ac a e P incipium
he Aesop’s ables Die Fabuln Aesopi (1706) o p ac ically apply he p inciples o language
p ima ium in ling a Li h anica (1706) Jokūbas Pe kūnas paid g ea a en ion o lexis. The
esea ch o Pe kūnas e e ed o p ac ical (empi ical) le el, i.e. he collec ion o linguis ic da a,
i s e alua ion and p esen a ion as opposed o heo e ical gene alisa ions and igid decision
making. E en hough Pe kūnas paid less a en ion o heo e ical conside a ion o lexis no ms
han Mö lin, howe e , he co ec ed and commen ed wo ds and wo d junc ions o Aesops ables
demons a e he way he pe cei ed issues which a e analyzed by lexicology (polysemy,
homog aphs, synonymy, lexical and g amma ical alency, loan wo ds and ph aseology). By
o e ing his a ian Pe kūnas e e ed o bo h: quan i a i e c i e ion i.e. mo e widely sp ead
usage and quali a i e c i e ion, i.e. bes no ional exp ession. KEYWORDS: Jokūbas Pe kūnas,
Michaeli Mö lin, Mino Li huania, his o y o
Li huanian linguis ics, lexicology.
0. ĮVADAS
a. au débu XVIII, en Li uanie Mineu e, éme gée ilologique polemika su la langue li ou ienne a
laissé ois sou ces liées en e elles: 1) Gumbinės kunigo Michaelio Mö lino (Michael Mö lin,
16411708) ac a ą P incipium p ima ium in ling a Li h anica (Pag indinis lie u ių kalbos
p incipas)1; 2) un li e de Ka nia ous kilusio Jono Šulco (Johann Schul z, 16841710) Die Fabuln
Aesopi (Ezopo 1 Znomi du egzemplio iai: 1) NI dans l'Académie des sciences Gd (Biblio eka
Polska Gda 15o; 86o); 2) Uni e si é de Saxe-Anhal e biblio hèque e e Halėje:
(Uni e si ä sund Landesbiblio hek Sachsen-Anhal : AB 153123) (Alekna ičienė, Schille 2002:
7998); documen a ion au o isa ion: D o inas 2008, 1166; édinys en ligne (pe ašas, Li u iškų
žodžių indeksas): www.lki.l /senieji as ai (h p MP).
A icles A icles A icles 11 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
pasakėčios) a ec diximčia en li uanien aduisi pasakėčių 3) Val a kiemio kunigo Jokūbo
Pe kūno jeune (Jacob Pe kuhn, Pe khun, 1665172;11) ac a Wohlgeg ünde es Bedenken
übe die ins Li auische übe se z en zehn Aeseln Fabelnie e und de selben passion
Zusch i (Pag įs a nuomonė apie dešim į į lie u ių kalbą iš e opo į pasakėčių i
jask ėpusį aš ą)3. Ces li es p épa ées une ap ès l'au e: deux pì moses émises en
1706 Ka aliaučiuje, de niè e […] Leipzige e F ank u . Quand les discussions,
commencées su 1702-uosius, įsisiūbao, Mö linas décla a les p incipes de no mminemen
des langues Li uanies e k ie ė kunigus les s a s y i. Šulcas a ai bu à mon e ,
comme ils peu en pasakėčių. Pe kūnas, ayan é aluin Mö lino héo ique e Šulco
bū i ealizuojami p ak iškai – pagal Mö lino iškel us p incipus iš e ė dešim
p a ique a ail, analyse les ésul a s é ablie ac a e.
PB pou ai ê e considé é EP ecensionija, cependan ses asse ions o ien e
non seulemen à EP. Šulcas dans la cou e u e laipe a clai emen décla é de la
a u: „Ʒum Ve ſuch Nach dem PRINCIPIO Li h anicæ Ling æ, Li auiſch e i-
e “ („bandan iš e s i į lie u ių kalbą pagal Lie u ių kalbos p incipą“), o Pe kū-
nas ak a o an aš iniame lape nu odė yšį ne su iena, be su abiem knygomis:
aduc ion souche a ec Mö lino ak- Bedencken Ube die Li Inshausche
Ube se z e ehen Fabeln Æsopi, Und de selben passioni e usch i (nuomoné su
dixį en langue li uanienne ansle ai pasakė Ezopočių i ich ink ėpusį aš ą).
Pasakėčių e ėju e EP p a amės au o iumi Pe kūnas laikė ne Šulcą, mais Mö liną e
disku a o p incipalemen a ec son ak a e épa is esiginiais. Pe kūnas che cha
in luence e ainc e p incipalemen Mö liną, c i i usį Majojoje Li uanie nés e
Li u iškose pa apijose a aillusius kunigus. PB Le p incipal des ina ai e en
é i able pa onde n'es nulle pa nommé il es in odui seulemen p a a d
pe sonnali é Gumbinne ‘Gumbiniškis (12×), ai i du lieu nom du Gumbinnen:
Gumbinne PB 318,15, 45,23,2627, 614, 923,21,7, 222223, Gumbinne s PB 312, Gumb. PB 231
ajou an aussi He ‘Ponas. Mö lino ac a PB minimas eje à ois: P incip. Ling.
Li h. p. 21 PB 31819; in P incipio Ling . Li h. PB 612; In P incip. Ling. Li . p. 1 PB 926, kai où
indiquan e pages. Šulco e Mö lino coopé a ion e l'in luence du de nie es
neabejo ina. Il au a i e l'a en ion su le ai que adui e pasakėčias Šulcas
2 Su i an seulemen un exemplai e dans le musée na ional Kunigaikščių Ča o yskich w K akowie
(Muzeum Na odowe w K akowie, Biblio eka Książą Cza o yskich: 35174-I); documen a ion so ie:
Ci a ičiū ė 2008: 1206; édi ion en ligne (pe ašas, lie u iškų žodžių o mų konko dancijos, index):
www.lki.l /senieji as ai (h p EP). 3 Un seul exemplio ius connu, ou é en 2002 à la Ba a ische
S aa sbiblio hek Münchene (Baye ische S aa sbiblio hek München: 4 A. g . b. 80) (Alekna ičienė,
Schille 2003: 1550); kų mo s de o mes konko dancijos, index): www.lki.l /senieji as ai (www PB).
k i inis leidimas: Alekna ičienė, Schille 2008: 1–186; in e ne inis leidinys (pe ašas, lie u iš-
ONA ALEKNAVIČIENĖ
12 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII commença Mö lino appelé. Šulc a é é aidé Gumbinės lie u iai,
c'es -à-di e, il aduisan hospi an chez Mö liną Gumbinėje e seulemen ce de nie pou ai
choisi lui li ouwiquemen bien mokančių pa apijiečiųapie ( a o de l'au eu isme e linguis ikes
cop aau o ys ės p éludes oi Alekna ičienė, Schille 2008: 121125)4. Le ac a de Pe kūno so i
de nie , donc impo an en aison de la polémique aidée émoignan e de son con enu
ésend inan s a i ma ions. De plus, il démon e Mö lino p iešiih em U sp unge, Wesen und
Eigenscha en (Lie u ių kalbos kilmės, būdo i sa ybių lie u ių li e a ū oje wasn' зафиксирован
ninkų poziciją, ku i būda o ekons uojama ik iš an inių šal inių, daugiausia
kalbinių Pilypo Ruigio (Philipp Ruhig, 1675–1749) eikalų: ank aš inės Mele-
emos (1735, oliau – RgM) i spausdin o Be ach ung de li auischen Sp ache in
ни название трактата, ни разрешения годы. Radus ak a ą, ėmė cla i ie Pe kūno e ses
y inėjimas, 1745, oliau – RgB). Iki 2002-ųjų is o iog a inėje i bibliog a inėje
shalininkų eiginiai langue des g eikos langue. Bemaž pusė EP ex e aussi okiška: c'es Šulco
p a a mė, eiliuo a Ruigio dedikacija e ėjui, pasakėčių commen ai es e e eu s a i aisymas.
a ojimo klausimais, polemikos daly ių a pusa io są eika i ikslai (Alekna-
ičienė, Schille 2003: 15–50).
Abu ak a ai pa ašy i okiškai su in a pais lo ynų i lie u ių, e ka čiais i
In e pai à d'au es langues en ge manique EP ex e, di é emmen negu ai és, a es, mais
Li u iques o mes de mo s EP p incipalemen en i on 1 770. PB es à p opos de 760, e MP à p opos
de 190 mo s Li u iques de o mes. Les che cheu s de lexique Li uiniens ac a Pe kūno
in é essus a an ou pou lui зафиксированных XVIII a. commencemen i osios langue ac s, e
kalbo y os his o iques pou le dé eloppemen linguis ique de la pensée langue dans le domaine du
no minemen e de la lexicologie. Co espondammen e la connaissance scien i ique ai é es
possible de deux ni eaux empi ique e héo ique, e les ésul a s de l'é ude peu en ê e u ilisés
an de la science é udiés, an appliqués aux a aux. Le bu de la lexicologie es considé é des
mo s comme sys ème de langue e uni és d'ac i i é du pa le : leu s signi ica ions, mu uelles
ela ions, o igine, é olu ion in e p é a ion, des mo s de ela ions a ec eux a oian es besoins
e objec i s de la socié é dé e mina ion (Jakai ienė 22010: 8; Lu zeie 2002: 7 Röme , Ma zke 22005:
27). Pì mies g amma icos de la langue Li uanienne ni leksikai, ni son no minimui de l'a en ion
ac iquemen n'a ibuè en . Peu an de données peu ê e ou é seulemen dans les
chapi es de syn axe, où s'éc i su les combinaisons de mo s e de ina ion a k eipian
a en ion à di é ences du la ines e okieches langues, p ésen an ilius acinių exemples. Bien
sû , dign a espé e au moins combien nuoseklesnės sys ème e Pe kūno ak a e, cependan
ce ains de son u ilisés e mes e eigeniai émoija ling is inės min ies zauomazgas 4 1706 m.
Šulcas é ai seulemen Ka alęs baigiaučiaus uni e si e ą, enco e seulemen candida dans
kunigus. Mö linas é ai bienokai senio , Gumbinėje édi bés 34 ans, éc i ęs a leas pa ą ak a ų
apie lie u ių kalbos a ojimą e s imulęs discussions en ques ions de langue.
A icles A icles A icles 13 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
e de la lexicologie. Le bu de ce a icle dé e mine , commen Pe kūnas pe ce ai
klausimus, ku iuos daba i ia leksikologija.
1. LEXIN SEMANTIQUE
Pe kūnas a soule é pensée su les mo s de la langue li uanienne
mul ia eikšmiškumą, ou polisemiją, comme dėsningą kalbos sis emos eiškinį. C'es
la ac uelle lexique séman ique d'une de la lexicologie b anches obje d'é ude.
C i iquan EP pasakėčios Vilkas i ge ė mo alo e imą, dans lequel gê ijamas
celui qui nepadėkoja lui sau ée à l'homme (plg. 1 igu e.), Pe kūnas a p oposé une
au e a ian e sau bė ojui en isage exgany oją zamias u zymiky ojo e
ou ni e sioniją, pou quoi le aduc eu le nepasi inko, plg. :
EP 111315 Tas odis aw bâ a: jey Wa = gse iślaiky s sawo Iślaiky ojui ne dekuj ne
sakysi.
PB 16317 l. 14. Isźlaiky s sawo Isźlaiky ojui. Vulgus di allemahl: isźgany s sawo
Isźgany ojui, und wunde mich be die un e schm e Go losigkei des
jenigen de gesp ochen: Isźgany ojis, w e ein G aß eu el aus U sachen weil
isźganam Piewas, ein conjuga um on jenem is /. Allein wenn alle Æqui oca,
de Simplicius e s nde mch e e ande s sp echen? / Wo is eine Sp ache da
nich ein Wo a iè geb auch wi d. / Wo is eine Sp ache da nich ein Wo
a iè geb auch wi d. Wo is eine Sp ache da nich ein Wo a iè geb auch
wi d. Wo is eine Sp ache da nich ein Wo a iè geb auch wi d. Inwischen
habe noch nie geh e das Wo Isźgany ojis, im le en Ve s and b auchen
ielmeh abe nennen alle Li haue so wohl GO den HE n als auch einen
Menschen de sie e = e e aus Noh gehol en Isźgany ojis / / / /. . c. Ak
Diwe ma= nas Isźgany ojau! Ach du mein E e e GO Hey= land! Diaws moi
isź u Bedû isźgane. GO ha mich aus de Noh e e e gehol en / GO
ha mich aus de Noh e e e gehol en.
Dans son commen ai e Pe kūnas inclua, son opinion, ne ykusį exgany ojo kildinimą de
exgany i, en endė ą de un seul pe sona non nommé o. Comme le émoigne ce pe sonne
anonyme donnée sa connexion a ec isźganam Piewas, le mo isgani i ce sup a ęs
seulemen comme ‘ laisse aux ganomèmes animaux éés e , émin i (ja us, pie ą) (plg.
LKŽe s. . isgan i . 4). Ces deux mo s eduous égany ojis e ondamen al mo
égany i en é i é lien deuxipusis lien ( o malusis e séman iinis), ils cons i uen
minų ž . Jakai ienė 1988: 86–94), ačiau edinio eikšmė o asmens aiškin a e-
mian is ik iena pama inio žodžio eikšme ‘leis i ganomiems gy uliams išės i,
da ybos opposi ion (dėl e išmin i (ja us, pie ą), i. i. nepaisy a eiksmažodžio égany i
polisemijos. Pe kūnas elle mo i a ion considé […]akiplėšiškai bedie iška il nulle pa n'es en endu
ONA ALEKNAVIČIENĖ
14 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
žodį išgany ojis a ojan okia eikšme, . y. sup an an jį a si kokį pie ų kipšą.
Lie u iai, pasak Pe kūno, išgany oju adina i Die ą, i žmogų, ku is juos išgel-
b (plg. 2 igu e.) b.
Bien que le daik a a džio exgany ojis doybos signi ica ion la même ‘celui qui
isgano, cependan ses leksinės signi ica ions ois: p emie cas ‘ i ules
gany ojas, exganan pâ as, secondoi isch ‘gelbė ojas, iš aduo ojas (žmogus) e
‘išgelbė ojas, iš aduo ojas (Dieu). Co espondammen ce son ois leksemes.
une pe sonne non nommée e Pe kūnas dans la signi ica ion p incipale du mo
onda eu enaien pas la même signi ica ion: au p emie impo an esnė é ai
di ec emen (his o iquemen plus ancienne, Tasdi biškoji) ‘'eux laissom animaux
de pâ u age émin i, émin i (ja us, pie ą), e au secondjam pe kel inė (an inė,
d asinė) ‘‘isgelbė i, déli aduo i (plg. LKŽe s. . išgan i .: 2. p k.). Exac emen la
de niè e con ien de considé e šalu ine, soi o muuse de p incipale. 1 PAV. EP 1114:
iślaiky s sawo Iślaiky ojui pasakėčios mo ale; Muzeum Na odowe w K akowie, Biblio eka Książą Cza o yskich: 35174/I
A icles A icles a icles 15 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
EP, comme men ionné, es u ilisé non isgany ojis, mais main eniky ojis: iślaiky ʼs
sawo Iślaiky ojui EP 1114. Son ondamen al mo main eni , don le sens pou ai ê e
a achée 2 PAV. PB 16317: Pe kūno commen ai e su é in eu du a oseną i ojoje
kalboje; Baye ische S aa sbiblio hek München: 4 A. g . b. 80
ONA ALEKNAVIČIENĖ
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII a ec LKŽe indiqué dans 4 a signi ica ion: ‘ischsa
ga de quoi en quel si ua ion, laisse sainemen , i an , non uadin ą. Ve imo o iginalalo
la yniškos pasakėčios Lupus e C us mo ale Fabula in eos dici u , qui se a i de malis,
e ga salu is suae au o es ing a i epe iun u (Ci a ičiū ė 2008: 187) é an pa icipan
se a i e kons ukcija e ga salu is suae au o es e s i au conjugué son sau eu (plg.
ėjui su eikė galimybę ink is kelis a ian us: išgelbė as, išlaiky as, išsaugo as, o
se o, -ā e, -ā i, -ā um . 5. p k. ‘išlaiky i, išsaugo i; ‘(iš)gelbė i; salūs, -ū is 2. ‘ge o ė,
bons; ‘ishsigelbėjimas [Kuza inis 1996: 789790, 765]). En plus ieilles okiequeslie u ies
langues de ocodyne Lex e p emiè ejam p essdin ae hal en, behaup en i zubehal en:
C I 5893032 E hal e . Ißlaiky ojis, jiô. M. E wa ein E hal e seinen Leu e: C I 5892331
me žodyne H išlaiky ojis nepa eikiamas, o C jis siejamas su išlaikymu – mai-
inimu, p ižiū ėjimu, saugojimu, gynimu. Išlaiky ojis C epa a o as žodyno
s aipsnyje E hal e (2x), plg. i jo pama inį žodį išlaiky i ijuose s aipsniuose:
E hal en. Iślau, iau, a ec, i. Ap u e i. P amai innu, Ißp owiu. Die Speise, de T unck und
die Ruhe e hal= en des Menschen Leben: Walgis, Ge ims beÿ A ilsis p amai in
Buwo Ißlaiky ojis ſa= ‖ wo monû, Sy . 49.17.
Gymogauswa . De He e hhäl meine Seele: Wießpa s iślaiko man Dußi
Ѱ 54.6.
C I 259911 Behaup en. Apginnu, gynau gsu, gin i. Ißlaikau, kiau kysu, ky i
Ißluddiu, diau, dysu, i.
C II 10582910596ubehal en. Ißlaikau, kiau kysu, Fülle ein Gomo da on,
ubehal en au eu e Nachkom[m]en [...] P ipilk Se uwai e o, iślaiky u
an Po amku jusu [...] Exod. 16.32.
Dans Vėlesnie s dic ionnai es main eniky ojis aussi bien que e C esiejamas a ec
main ien mai inim, p supe isionėjim, saugojim, gynim, plg. : E hal e , Ißlaiky ojis,
ojo, m. R l 124 II7; E hal e Ißlaikÿ ojis Sy 49,17. id. E neh e , Beschi me B 42352;
E neh e . Papennė ojis, Ißlaikÿ ojis B 42744 e e c. Es le mo exsa eu a soule é
des dou es seulemen au aduc eu pasakėčių e à ce e pe sonne non nommée,
ou e aux au es memb es de la languebinée socié é? Mais quelconque mo , comme
signe con ac unel, la signi ica ion ne peu se o me sans pe cep ion de éali és
obje , son psychine co espondance dans les consciences des gens. Quand il au
au nomme un obje exis an , la conscience ixen les ca ac é is iques
essen ielles de celui-ci, se o me un ce ain son psychique co espondan
( espindys). De même le même co espondmen doi se p odui e e d'au es
memb es de ce e socié é la signi ica ion nulime la pe cep ion de ce suje dans la
conscience de la socié é, l'acco d commun (Jakai ienė 22010: 18, 4648). Es -ce lien en e le mo exgany ojis ma queiklio ( aiškos) e le ma quein ( eikšmės) dans la conscience de la socié é n'é ai ê a?
A icles A icles A icles 17 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Sécho i éponse enka dans les au es XVII a. in e XVIII a. p emiè e moi ié
Mažosios Li uanie sou ces.
Dans l'une des sou ces lexicog aphiques ch onologiquemen plus anciennes
manusc ip i ai e Lex isgany ojis (2x) es donné comme co espondan de deux
ocalisques: 1) Heiland (1x); 2) Seeligmache (1x). Anasi isgany ojo (6x) a osena
e C: 1) Heiland co espondance Ißgany ojis (5x); 2) Seeligmache Ißgany ojis (1x),
plg. a i ikmenis e de i acines amilles:
Lex 492629 Heyland Ißgani ojis
Heyl Ißganimas
Heylſam Isgani ingas, a
Lex 79811 Seeligmache Ißgani ojis
Seeligmachen Ißgany i es une ille si uée dans le no d-es de l'Allemagne.
Seelig Ißgany as, Ißgani ingas, a
Seeligk[ei ] Ißganimas
C I 92416–9257Heyland. Ißgany ojis, ô. M.
Heyl. Ißgánimas, ô. M.
Heilig. Sʒwen as, ô. M. a, ôs. F. ay. Ad e b:
Heyligen. Swencu, au, su, i
Heylsahm Iśgani ingas, ô. M. ga, ôs. F. gay.
C I 8771820 Heiland. Ißgany ojis, ô. M. Auße mi is kein Heyland: Be man ne a
Ißgany= ojo, Esa. 44,11.
C II 11311920 Seelig machen. Ißganau, niau, nysu, ny i.
Seeligmache . Ißgany ojis, jiô, M.
C II 5321213 Seelig Ißgani ingas, ô. M. ga, ôs. F. gay.
Seeligkei Ißganimas, ô. M.
H isgany ojis (3x) es aussi le co espondan des mêmes deux mo s emachs: 1)
Heiland (2x); 2) Seeligmache (2x), plg.: 1) Ißgany ojis, jio de Heyland, Seeligmache I
dec. gen. masc. H 40 I3436; Heyland Ißgany ojis H 185 I33; 2) Seeligmache Ißgany ojis H
206 II18; plg. e onda i mo à égany i: Ißgany i seelig machen, ps. nau. p ae . niau.
u u . nysu H 40 I2729; Seelig machen ißgany i H 206 II17. B isgany ojis (3x) es aussi
deux mo s éméniques co espondan s, mais l'un d'eux di è e des p écèden s
dicynes: 1) Heiland (2x); 2) E löse (1x), plg.: 1) Heiland Sal a o id Heÿland.
Ißgélbė ojis Judic 3,9. [e c.] Ißganÿ ojis Luc 1,47. C 2,11 B 6541112; Heÿland Ißgani ojis
id Heiland B 69544; 2) E löse Ißgelbė ojis Job 19,25. Ißganÿ ojis. ψ 19,15 A pi k ojis
Ißwaddů ojis B 42657. Pama inis mo égany i son dans els a icles du dic ionnai e:
1) Machen seelig ißganÿ i B 89058; 2) E lösen. Répu chu e . 2,15 Eb Ißganÿ i. Ißgelbė i
Gen 48,16. Exod 15,13 ißwalnÿ i Judic 6,36
ONA ALEKNAVIČIENĖ
24 a Linguis ica Li huanica LXXII la capaci é di e semen nomme des suje s é o és
analizę: uos a ian us į e ino i siūlė ge iausią. Jos ezul a ai odo i jo pa ies
comp e enu de signes de di e si é. Sys éma iques ela ions en e mo s, don les
signi ica ions opposan es, . i. en e an onimes, PB e lindé seulemen une ois. Isolée
couple an onimes: naminis sau inis (apie leles). Elle a un commun compa a i de base
un signe de lieu de c oissance. Un au e semblable base de lieu ondée couple pou ai
ê e naminis medinis (apie gy ūnus), cependan dans ce cas le p emie memb e
inconnu, e le second es ou ni plu ô sau inis, ca celui, pasak Pe kūno, en pa lan
de gy ūnus liaudies kalboje ne a ojamas, . y. abe sag e : Laukinne . c. laukinnes
laukiniai (nenaminiai) ž ė ys i paukščiai adinami mediniais, o ne laukiniais, plg.:
PB 171–6 l. 11. Laukinne Kiaule. Vulgus ede niemahlen alſo / ſon= ‖ de n:
Medinne kiaule, alſo auch: medinne źaſis, án is; ‖ on den Bluhmen
Rożes, wosilkos nam &c. umminnes, genenne we den.
Un e ſcheid de en / ſo in den ‖ G en wachſen und on ihnen /
Des aspec s du lexique socialins men ionė ines join uko jeib aisymas le
jei a ba kad. Many ina, kad Pe kūnas įž elgė jung uką jeib esan pasenusį, be-
si aukian į iš ak y iosios a osenos, . y. laikė jį a chaizmu. Šis jung ukas
pasakėčių e ime galėjo a si as i dėl eliginių aš ų į akos, nes XVI–XVII a.
changeim y en é ai enco e u ilisé. Il es ixé dans les g ammai es de Kleine e
Sapūno e Šulco jeib a ec si, jog, idan sou en ajou an des pa adigmes
d'appoin emen à l'alléma ion supposée des ac ionsmažodžių, plg.: jey jeib idan
wadinnamas bućia KlG 1043; Ieib jog ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik
ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik ik Inclus jeib e dans le dicynus (Lex, C, H, B, R), cependan , Pe kūno eigim, jung uko jeib liaudies kalboje p esque negi dė i, pa iculiè emen aisons sakiniuose. Au lieu de lui di si, mais géné alemen que. Jung uką jeib a ojo Mö linas enseignan ca ekisme, cela émoija Pe kūno appo é Mö lino exemple de langue PB 723, plg. : PB 1149 l. 10. je bu uib Kwieczu G udas. Vulgus di : jéi, wi das b weg und se den Accen au s é um Un e scheid des Da i i œminini, si, ih . Allein hie b auchen sie kad; / das Wo jeib, als ein u causale, wi d man kaum bey ihnen h en denn ielmeh sagen sie: Sakyk kad pa nesz u, liepk kad a ei u &c. PB 1520 l. 5. jeib Snáp kisźusi. Vulgus: que Snáp &c.
PB 723 Gá bink Tew awo, e Mo- łin ‹e . › Ma ina awo, jeib ge ay
gywen umbei su źemês.
Pe kūno no e su le jung uko jeib de ai mon e que Mö linas e son sui eu
Šulcas ne ga den pas enco e un des p incipes décla és: u ilise seulemen commun iausius,
S aipsniai / A icles 25
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
les plus connus mo s, comp enus pa ou k ach e. Mö linas comme dans un
e i oi e limi é comp éhensible e pou cela ne a o ino mo d'exemple a é é
endu pa eiksmažodžio bū i p ae . 3 bi MP 1516.
Pe kūno ac a ou ni des données e lexienne p agma iki ou, ega dan plus la ge, linguis ique
p agma iki, i iančiai, comme uni és linguis iques é èle les ela ions en e ce qui es di ,
communica i i si ua ion e ses pa icipan s ad essan e e ad essa (apie leksinę p agma ikę.
Jakai ienė 22010: oi 143167). Skaidan PB ex e en isolés schnekos ac es, ou discou sus (les
samp a ą oi . e Ka aliūnas 2008: 211), e analysan leu s composan s lokuciju (pa į pasakymą),
ilokuciju (pasakymu é eiškiamą ad esan u komunikacinę in enciju) e pe lokuciju (pasakymo
wpływ ad esa ui) e con ex inį, il es possible d'é alue e communiccinius objec i s, e social
p agma inius e psychologiques des ela ions des pa icipan s au communica ion. Ce ac a une
in é essan e sou ce d'in e ac ion sociale e du langage en an que p incipale communica ion
aibli selon plusieu s c i è es: 1) d'é ec i i é des images celui que les consomma eu s son
p iemonės y imui, ačiau šio y imo palankiau im is okiečių kalbos y ėjams.
2. ETIMOLOGIJA: SKOLINIAI
Kaip odo bend inių kalbų is o ija, kalbos no min ojai a ian ų a anką pa-
aciles à comp end e e u ilise ; 2) iden i é (adap a ion) la a ian e esp. sa o me doi
ansme e l'in o ma ion a ec une elle p écision qu'il au aux consomma eu s; 3) de
l'admissibili é a ian e espec i emen . sa o me doi co espond e au langage habi uel 25).
Mö lin a pa iculiè emen accen ué enco e une c i è es de pu e é a ian e doi ê e
no mas (įp as inę a oseną) i bū i p iim inas lyde iams (Haugenas 1994, 22–
géné iquemen pu , sa akilmis. Il p oposé eje e ous les au esilmius mo s, i. i. skolinius, ne
impo e, de quelle langue ils son enus. Même si uni e sellemen u ilisés e pa beaucoup comp is,
ils son quand même é ange s. En l'absence du co espondan mo Li u iško, mieux esą u ilise
pe i azę ou desc ip ion (MP 68). Mö linas ėmėsi laquelle éc i su une mau aise, quoique e
uni e selle p a ique: la majo i é ou publique e la gemen épandue e eu nesuku ia les ègles
Rudolpho Goklenijaus lo ynų kalbos g ama ika Obse a ionum ling ae La inae6,
de la langue, beaucoupybė klys an ne peu en jus i ie les e eu s (MP 17). Tou e ois, Mö lin
n'é ai pas cohé en dans un au e end oi du ai é il exigeai des li es de supp ime ces
égliseins mo s (youin elle es consac ée beaucoup à la p a ique de la langue la ynes a osenai,
des g ecs, héb eux, okie 11, e la yns langues in e e encie (plg. MP 78, 1014, 1624; oi aussi
adina Eccleſiaſ ica, ai daugiausia polonizmai), ku ie nė a įsigalėję iešojoje bei
6 Rudolphas Goklenijus ( ok. Rudolph Gockel [Göckel] d.Ä., 1547–1628) – Ma bu go uni e si e o
iloso ijos, me a izikos i e ikos p o eso ius. Jo g ama ika Mö linui bu o p iim ina dėl o, kad
D o inas 2008: 142145).
ONA ALEKNAVIČIENĖ
26 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII p i a isée a osenoje, comme di , ne a ojami
aup ès Nammû (MP 67). Il au comp end e que si déjà acquisi ėjée, cela es possible
e laisse . Ši ą nenuoseklumą Pe kūnas ema qué e objec š a o pasakėčių
e ėjui en aison de gausaus p ê s de consomma ion. lui même Šulcas EP p a a mée
di no ėjęs en e i i, si possible pasakėčias pe eik i g ynais, na u ales e bons
lie u iškais mo s, lesquels sup as ų e simple lisseus (mi pu en e s e ech en No s
und gu en Li auschen Wo en die auch / ein gemeine au Li he EP 3 ), mais e ime
beaucoup sla izmų, quelque peu ge manizmų. Ce Pe kūno con ekaiš es un sé ieux,
mon an ou d'abo d héo iques con eš a a imus Mö lino ak a e. Pe kūnas
appelle que MP ka ščiuojamasi à cause des mo s, anciennemen s'emp un e aien
de polkų e au es langues, mais ebe a ojamų e comp endamus. Opozicija sa as
é imas liudija Mö lino siekį nub ėž i aiškias ibas e su o ma i ba je us,
neleidjiančius s e imam mo ziui de eni seu. Pe kūnas i onisa que l'opinée pou les
p ê s, appa emmen , déjà changée, ca e ime beaucoup de mo s, don la
pa en inys é e la o ignée de au es langues déjà esan i ép ou i a: PB 529613 Dann so
inde ich auch eine Con adic ion in diesen Fabeln. Es soll ce e Ube se ung une P obe
und Exem= pel seyn wie im Rub ô s eh nachdem in P incipio Ling . / Li h. ge hanem
Ve w Vo schlage allwo de Au o seh e hi is be die aus de Polnischen und
ande n Sp achen o al en ei en he gelei e e und numeh o b uchliche e s ndliche
W e wenn e un e ande n sag : Und gese daß sie auch usu ecep a, so sol e man
doch kein elsu ium chen ode Po age aus embden Sp achen ma= hie [e ]ce cke ich
allein daß diese [e ]cands Sp acha und He lei ung aus ande n Sp achen e wiesen
sind. Pa p Pe kūno ici épe o iés des de oi s p incipalemen sla izmų (ska bas,
čėsas, slūžma, liū as, ille, gaspadinė, ponas), seulemen un ge manismus (s ukis).
ungeg n= ‖ de e Meinung ſey gende und un e ſchiedene
embde ‖ W e geb auch wo den / als: Ská bas, Geſas ‹e .
Ćeſas›, Liû ’s, ‖ S ukkis, Slûźma, Pons, Gazpadinne, Mieſ as, Nak is,
En ep des débils en éusi e de indoeu opéenne p okalbės pa eldi ée nui is. EP
u ilise à di e s emps dans la langue li oue a ėję leksiniai skoliniai, majo i é d'en e
eux é aien non seulemen įsigalėję eliginiuose aš uose, mais e p igiję
šnekamojoje kalboje. Ra es p ê s EP peuug (p.x.: Elwan û ʻd ambliųʼ EP 174,
P abajus ʻdu ų sklendesʼ EP 182 ), ca s e imõs noms des obje s cul u els s'es
eng asi de adui e de maniè e desc ip i . pasakėčios pi mą sakinį GAidys kâsdams
Mèslůse b angû bal û Akmenelû wien Mèinij ou EP 168 quoi ou : deiman é ou
pe lą? PB 92326), cependan keis i nesiūlė e lui emplai ų leu neieškojo.
Pe kūnas k i ika o i šį būdą (pa yzdžiui, laikė nesup an amu pačiõs pi mõs
A icles A icles A icles 27 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Bien sû , kel ins ques ion, pou quoi an de skolinių pasakėčių e ime olé a
Mö linas, bien que l'un des plus impo an s p incipes de no mminimum de langue e
a é é la pu e é de langue. Veiliausiai il ne les dis ingua pas du Li u iškos o igine
mo s e nelaikė s e imybėmis. Cela émoe ai que e les exemples pa lesquels il
illus e, comme lui-même é ange s keičia esą li wiškais mo s g oma a i p o a:
Ich sage on de Epis el au Li auisch G oma a MP 967; An s a des Ge ich s
bey den Iuden on 3 Mnne n sage: Maausa ydû P owa MP / 92324. Pe kūnas kei ée
ce ains EP a o us sla ismus e de eux pada y us hyb idus liaudies u ilisés
mo s, mais mo i s de chei imo clai emen neį a dijo. P incipal e seul son
a gumen p oposan une au e op ion liaudinė a osena
(Vulgus), plg. :
PB 171012 l. 14. p ie elisźkay kalbin . Vulgus: meiley pakálbin . PB 142526 l. 9. [...] ku
szesu. Vulgus: caszkadai. 151 PBl. 15. ki nilk ‹e . niek› nedûmòjen . Vulgus:
Neminoj é an . PB 1619 p. 12. l. ul . źiemôs Gese ‹e . Ćese›. Vulgus liebe : źiem.
PB 1628 l. 6. Sme éln Ron pada e. Vulgus: nisźgy inai lieźe. PB 1478 l. 19. del
такого sme czio saw newe o aw negallu a du . Vulgus sag hie : Gálo . c.
baisi Gál u êjo.
1825 PB l. 2. Sme ij nesuláuksi. Vulgus: padwêsusi, numi usi Il exis e quelques
cas, où aisydamas Pe kūnas lui-même p oposé panašų skolinį ou hib ido
b idą – iek ie oj lie u iško žodžio ( ečiau), iek ie oj ki o skolinio esp. hi-
(dažniau), plg. :
PB 1316 l. 19. odeſi dekui ſakyſen i, Vulgus: dejoſi, ode bûk.
PB 1317 p. 7. l 6. Sopos . Vulgus. Zopos .
PB 152l. 20. Nepeko awô a. Vulgus liebe : be ko ôs 1815 PB l.
ul . wyn Daugugû. Vulgus: Rinsźwinugiû. PB 1823 p. 16. l 2.
czes nesuláuksi. Vulgus di : o czeso. 204 PBl. 16. asz wéliju.
Vulgus: b{ė}siwéliju.
Nemažai skolinių (dažniausiai sla izmų) son PB sakiniuose bei azėse,
auxquelles Pe kūnas, commen an co ec oa mo ou combinaison de mo s,
ilius a o liaudiškąją a oseną, plg.:
PB 1025 Po S ubb, po Mieſ waikſz inej’
PB 1213–15 Bé n’s Ly- ‖ czyna apſidêjes p adêjo gand ’ Waikáićius, na anie
complémen ai emen issigs , wisk-gi pamé e, beg , klyk , slep is
ONA ALEKNAVIČIENĖ
28 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
A icles A icles A icles 29 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
4 PAV. Quand 4 34 : en ée su Pe kūno du dic ionnai e des Li uiniens e du ecueil
Li u iškų p iežodžių manusc i į; GS A PK: XX. HA His . S A Königsbe g, Hs. 2
ONA ALEKNAVIČIENĖ
30 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
PB 1417–18 Wilkai Péno ‖ jieſźkódami papûſ ij Lôn Waikám’s Ul nuboginno
PB 1422 Penukſźlas, das iſ / kawôjem’s, pé- ‖ nim’s Mei elis.
PB 1967 Bu as p o sweczus considé é, ode swe lyćia PB 231617 Pásaka es
sudumô as, sumisly as dáik as, no ne bû a son Va ojo Pe kūnas e e miną
ge manizmas, cependan aikė pas au mo , mais à la ph ase: PB 1446 l. 19. I Pelle sawo
Nuskendim po Akiu ma ydama. Ein eine Ge manismus, Vulgus: I Pełe ma ydama
nusksen i sake. En é aluan PB Zapissuo ą leksiką selon l'o igine e les âges, i. e.
ega dan leksikos gene inės di e enciacijos, les mo s peu en ê e analysés comme
XVIII a. au débu a o i eldiniai e neologizmai (les samp a ą oi U bu is 22008:
308310). PB bon nomb e au plus ieux couchs du lexique de la langue li uanienne
appa enan des mo s, considé és indoeu opie iškaisiais eldiniais, ainsi que des
bal es e sla es bend ybių, bal es e seulemen des pa oles Li uanies ca ac é ingų.
A ski o la pé iode de ie de la langue li uanienne appa usé e la plupa de ces sou ces
us ou és des skolinių sla izmų e ge manizmų (skolinių apž algą oi Alekna ičienė,
Schille 2008: 154159). kala imų comme Mö linas. Bien e comp is quelques mo s
Gana gausus skolinių pa eikimas PB e in inas d ejopai: a ba jie nea pažin-
i kaip skoliniai, a ba no ė a pa ody i, kad ai įp as as lie u ių kalbos eiškinys.
Apibend inan pasaky ina, kad Pe kūnas nekėlė žodžių kilmei okių g iež ų ei-
ce ains en p ésence enus des au es langues, mais s ic õs les limi es en e
p op es e é ange s neb ėžė, domaines de consomma ion nesiau ino, keis i
lie u iškais ne equi a. Beaucoup d'a en ion aux emp unemen s e ec uaien se ai
e nesky ęs, si n'eû ema qué nenuoseklumų Mö lino héo ie e Šulco p ak ikoje.
3. FRAZEOLOGIJA
E Mö linas, e Pe kūnas econnaissaien p ésence spéci iques de mo s
combinés, eikianches de in o ma ions su spéi ai des gens pe ce iamas éali és,
les accompagnances pas di ec emen , mais pa pasmen a, aigi dis ingué
speci inį leksikos couoksnį, leksikologijoje adinamą azeologizmais. Mö linas
p emie a a i é l'a en ion su le ai que dans la langue Li uanienne son des
as kalbas. Min į apie sąlyginį me a o ų, alego ijų, pa a lių, sen encijų i posa-
posakių, li é alemen neiš e sčiamų į okiečių i kikių neiš e čiamumą il a ep isé
de Goklenijaus g amma ikos, ėmėsi i panašia i alų humanis e, philologue, poè e
Julius Ceza io Skalige io (Julius Caesa Scalige , 14841558) opinion (MP 2123).
A icles A icles A icles 31 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Tan Mö linas, an Pe kūnas u ilisai la yniquemen le e me idio isme. ce
e me es déc i e deux exemples e enco e une ois il pa a i déc end inan
pasakėčių e imą kaip p ieš a aujan į lie u iškai kalbėsenai:
PB 111727 Daß ein Idio- ismus sey: Jáućies gyw ges eh ichs PB abe hiehe
schick sichs nich . De Vulgus sag : Neźinnójei Jáućieis gyw , das is á ,
isźmôksi gyw A kleis /. Dieses Wo b au= chen sie p op iè om Acke bau. Ne
u ne Plàuko (Gal- wijû) ku gyws? E ha keine Klau Vieh womi wi d e den Acke
be eiben? / PB 1556 l. 12. Nas us a we s. Vulgus nach seinem Idio ismo sag :
issiźojs isźme e.
PB 21913 So wie nun aus diesem allen e helle daß die ehen Fabelchen die kaum einen
Bogen ausmachen d = en seh wide den Li hauschen idio ismum und also
con a Vulgus, on dem man be lßige Wo e mache / / schnu s acks lau en. Nê
l'un des deux ici men ionnés mo s de compounds (Jáućies gyw PB 1118, issiźojs
isźme e PB 156) selon la ac uelle samp a à idiomos (ž . Bu ge 42010: 85105, Jakai ienė
22010: 286288) nep iski inas idiomoms, . i. seman iquemen complè emen
nemo i uo ims azeologismens, don les dėmenys, sépa émen iman , son
deseman izuo i. Ce plu ô lib es ieji langues i oses des mo s junginiai. Jáućies
gyw PB 1118 peu ê e considé é comme le seul s able join inium, appeléąja
kolokacija (dėl samp a os oi Ma cinke ičienė 2001: 8385; Bu ge 42010: 5255;
Jakai ienė 22010: 281), ou opiniu azeologizmu, mais pas idioma. Pe kūno u ilisé
idio isme sup as inas d ejopai: comme ‘sa i as posakis e comme ‘įp as inė
a osena. Similai e ce e no ion de e me e MP e EP (ž . MP 326, MP 162731, MP
211123, EP [2]1421, EP 313), plg. MP: 326 sind einige on diesen so pe inaces gewo den
daß Sie du ch = aus nich s wollen passi en lassen was Ihnen nu ein we= nig dem
Deu schen be ein kommen mssen o suspec gehal en und angesehen we = den und
sind dahe nich siche u geb auchen sonde n ielmeh u meiden und u e en
ſuſpec iſ / und mi Ih em Idio iſmo nich be ein ‖ komm .
MP 1627–171Und denſelben muß man leißig ‖ examini en ex Idio iſmis
hujus ling æ: und alle Reden ‖ und Redens=A en / die mi
211123 Hiehe ge= h en nun o allen Dingen die Idio ismi Li h , p opic e hu hu ii
acula es sing loquendi modi / MP. Und die ou e man nich in de G amma ica. So ja
welche seyn Und so sinds wenigs ens [...] Da wi d man he nach den Un e scheid
sehen und e kennen knnen quod aliud si G amma icè, & aliud Idio icè & Li h anicè
loqui / /.
ONA ALEKNAVIČIENĖ
32 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
Mö lin a a i mé que selon idiomas il es possible sépa e leu s mo s des skolinių
considé e į a inais ous les mo s e posadius, qui coïnciden a ec okiškais.
Su ampančių eikią eng i, shalin i de Li u iškų žodžių i p iežodžių inkinių (MP 16,
S abiliųjų posakių – iek mo y uo ųjų, iek nemo y uo ųjų – a pa a lėms
a imų sakinių, PB pa eik a nemažai, plg.:
PB 1412 K auj ſawo a gau ‘a ke šy i, a siskai y i’
2223). 149 PBGal saw pasida ysu ‘nusi suicysiu PB 148baisi Gál u êjo ‘mi é baisia
mi imi PB 153Pedas du ‘pamoky i, ada i, donne men į PB 1578 wien Dáik susego
‘k ū on, ensemble, dans un seul lieu 16 PB16 Diaws ‹e . Diews› moi isź u Bedû
isźgane ‘ishgelbėjo PB 1878 Pade Dies! ‘sakoma saluan a aillan PB 516 Jau buwo
nu we s Ku s kisźk, ałe ik isźbêgo PB 111920 Neźinnójei Jáućieis gyw , das is
á ́, isźmôksi gyw A kleis PB 111516 Buwo Diews dáws, ałe kaw neźinnojoô ,
isźwa ô PB 112122 Ne ne Plàuko (Gal- wijû) ku gyws? PB 1127 Man pa gywéns, où
gáusi au e?
123 PBSawo Jáućieis a gywenau
PB 1314 ni dilwo ‹e . déwo, ni wélno bijodamasi Exis e connue, que Pe kūnas e lui-même
записало lie u iškus p iežodžius, pa a les e posakius. Son collec ion men ionnai Mö linas
comme didelį e alo ingą, souhai ai que soi dis ibué e pildomas, mais pas okiškais, e
g ynais lie u iškais, ajou an enco e e explica ions, comme aisai E azmas Ro e damie is
dans son conseil de collec ion7: MP 2224232§. 33. D um is die A bei des Ti . P a = e n on
Wal e He nkehm Pe kuhnii, ein ieles we h de einen iemlichen Vo a h on Sp ch=W e n
usam= men ge agen ha . / He nkehm Pe kuhnii, ein ieles we h de einen iemlichen Vo a h
on Sp ch=W e n usam= men ge agen ha . Nu copiam ocabulo um (wenn ja Ti . He
das eine e lange ich dabey / daß ſie ‖ dila i e / und p op e
Wal e kehme selbs so mi Ge manismis ange lle sonde n on einem pu en Li auen
eine g oſſe A bei nich be ‖ ſich nehmen wol e [e c.]) nich
amplici e und mi an= de n Wo en gegeben we den. / He Wal e kehme selbs so mi
Ge manismis ange lle sonde n on einem pu en Li auen amplici e und mi an= de n Wo en
gegeben we den. E asmus ha seine P o e bia wei lu ig gnug gemache . 7 E azmas
Ro e damie is (E asmus [Deside ius] on Ro e dam, 14691536) 1500 m. Pa isie a émis An ikos
au o ių 818 pa a lių e p iežodžių collec ionniu Adagia, 1536-aisiais es so i commu é 3260
uni ésų inkinys. Beaucoup ois pe leisis, populia us e XVIII a.
A icles A icles a icles 33 /
Leksikologijos p admenys Jokūbo Pe kūno ak a e Wohlgeg ün-
de es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en zehn Fabeln Aesopi
und de selben passionie e Zusch i (1706)
Pe kūnas éc i i e des oca ions okiqueslie u ies des langues. Il l'é ai u
čiau olesnis žodyno likimas jam bu o nežinomas (R 2 –3 )8. Pe kūno žodyną
Ruigys, ai plusieu s cen aines de p égodžių ensemble indique e Jonas Jakūbas
K an (Johann Jacob Quand , 16861772) déc i an Val a kiemio pa apsies kunigus (plg. Fig. 4.):
Quand 4 34 1690. Jacob Pe kuhn, Ißdagga-P . [...] E ha ein geſch ieben[e]s
Li h. Lexicon auch einige cen u ien [on] P o e biis Li h anici i[n]
MS o ſ eilaße[n]
Ni le dic ionnai e, ni le ecueil de p éje s n'es pas es é9; cependan leu
men ionnemen dans deux sou ces du XVIII a. ne laisse pas de dou es, que au débu
du XVIII a. emmenée ixe des posages e des combinaisons spéci iques de mo s,
ayan une signi ica ion unique, se dis inguan pa un ba ėjimu e un imagdingumu,
donnan des in o ma ions su la pe cep ion de la éali é, la mani es a ion des
pensées e des sen imen s. Des ieux Li u iques p égodžių e posakių collec ion,
d'ailleu s, en endai p épa e e lui-même Mö lin, exho a e les au es pa agen
a ec ce que a, e ainsi amasse de g andes ése es leu s (MP 21). Pe kūnas,
di é emmen que Mö linas, n'a pas soule é la ques ion e pou cause de azeologismes d'o igine, neki s é en sa akilmius e skolin inius ou e s inius.
4. IŠVADOS
Jakūbas Pe kūnas ac a e Wohlgeg ünde es Bedenken übe die ins Li auische übe se z en
zehn Fabeln Aesopi und de selben passionie e Zusch i (1706, PB) a consac é beaucoup moins
d'a en ion au héo ique des no mes lexiciques que Michaelis Mö linas ak a e P incipium
p ima ium in ling a Li h anica (1706, MP). Pe kūno linguis ique ac i i és plus ėmėsi p a ique
(empi iniu) ni eauniu 8 mo s du langage Suda inėjo e Pe kūno pi m akas Val a kiemio pa apijos
klebonas E nes as Dicelijus (E nes as Die zelius, Di zel, 16291692). Pe kūnas 16901692 m. é ai son
adjoin , plus a d de in kunigu de ce e pa oissie. Ruigys dans ce e pa apisie es enu en
1708-aisions. Il di ėmęsis Dicelijaus hand aščiu (die locos des sel. He n E nes i Dizelii R 4 4 )
p épa an Li u išką žodyno egis ą. Il es aisemblable que Pe kūnas ses manusc i s so i
emmené à Įs u į.
9
Ju gis Lebedys (1956: 1416) da é p éludée que LMAVB conse é p iežodžių, pa a lių i mįslių inkinys
Li auische Sp ichwö e und Rä sel pou ai peu -ê e ê e a ibué Pe kūnui, cependan 2011
m. PB a é abli que ce inkinys T empų kunigo Jokūbo B odo skio (Jacob B odowski, lien en e ledi
1692–1744) au og a as (Alekna ičienė 2011: 39–72), išsky us keliolika ėlesnių Go ydo Os-
e meje io (Go ied Os e meye , 1716–1800) p ie ašų (Alekna ičienė 2012: 23–51). Tad nebe-
lieka pag indo iesiogiai sie i jį su Pe kūno a du, juo labiau kad nema y i ben kiek aiškesnio
inkinio e .
ONA ALEKNAVIČIENĖ
40 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII synonymic ows (designing synonymic pa adigms).
Pe kūnas aised he esou ces o synonymy o Li huanian language (he used he e m
Synonyma) and demons a ed he a iabili y o ce ain no ional exp essions. Al hough, he
was inclined o cons ic exp essional po en ial himsel , howe e , his own p o ided examples
wi ness he abili y o name eal objec s in a ious ways ega ding hei ea u e a ie y.
Pe kūnas en isioné he iola ions o iden i y (adequacy) ule in he a ea o lexis while
e alua ing he language o he ables: he ansla o misused he esou ces o language,
could no ind means o con ey he concep s o dis an and unknown cul u e, and did no keep
o he ules o spelling and accen ua ion. Selon Pe kūnas, he cong uence o simila i y o
wo d exp ession due o which he ba ie s appea in communica ion we e conside ed o be
he p oblem o he same ex en as he use o incomp ehensible wo ds. He was looking o he
bes equi alen and e e ed o bo h: quan i a i e c i e ion i.e. he was choosing he mos
widely sp ead usage as well as quali a i e c i e ion i.e. he was looking o he bes o m o
exp essing he concep . Pe kūnas was less ca ego ical han Mö lin ega ding he loanwo ds.
He was mo e empe a e in ega ds o usage o loanwo ds he had his iews o lea e he
non-Li huanian wo ds which a e accep ed and commonly used in he spoken language should be
kep in w i en language as well. The ep oches o he ansla o ega ding he abundan
use o loanwo ds a e based on he disc epancy be ween he heo e ical equi emen s o
Mö lin and language ealisa ion in he ansla ion o he ables. Pe kūnas, as well as Mö lin,
dis ingued he s able colloca ions which ca y in o ma ion abou unique human
unde s anding o eali y objec s; he e m hey used idio ismus can ha e dual meaning: i can
mean dis inc i e ph ase o con en ional usage. Pe kūnas, opposé o Mö lin, did no equi e
s ic dis inc ion be ween bo owed ph aseologisms and na i e wo ds.
The e minology and s a emen s used by Pe kūnas p edic he udimen s o lexicology
and lead o a conclusion ha he philological discussion induced he de elopmen o
linguis ic hough a a a he ea ly s age in his a ea o linguis ic science.
Mise à jou le 3 a il 2014 d.
ONA ALEKNAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie
alekna [email protected]